kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Büyük Orman Kartalı (Clanga clanga)
VS
Seçildi Ak Kuyruklu Kartal (Haliaeetus albicilla)

Büyük Orman Kartalı

Clanga clanga

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu VU
Arazide Teşhis İpucu
Koyu örtüler, daha açık uçuş telekleri, tek bilek virgülü ve kısa kuyruk

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Büyük Orman Kartalı geniş kanatlı, kısa kuyruklu, orta boy bir kartaldır. Tipik erişkin koyu kahverengidir; uzaktan siyaha yakın görünebilir. Koyu renk tek başına yeterli olmaz: kanat genişliği, kuyruk oranı ve tüy yüzeyleri birlikte incelenir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi toplu, başı ve kuyruk çıkıntısı görece küçüktür. Burun delikleri yuvarlaktır; gaga kökündeki sarı alan belirgindir. Bacakların üst bölümü tüylüdür, açıkta kalan ayaklar sarıdır.

Seyrek görülen açık renkli biçimine fulvescens adı verilir. Bu erişkinlerde gövde ile kanadın gövdeye yakın küçük tüyleri açık sarımsı olabilir; uzun uçuş tüyleri koyu kalır. Açık renkli bir kuş bu nedenle sırf soluk olduğu için başka türe ayrılmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ve dişi tüy görünüşünde benzerdir; dişi genellikle daha iridir. Tek kuşun boyutundan kesin eşey tayini yapılamaz.

Genç kuşların omuz ve üst kanat tüylerinde açık renkli geniş uçlar bulunur. Beneklerin miktarı değişir. Daha sonraki gençlik giysilerinde benekler azalabilir; farklı yaşta, farklı aşınmış uçuş tüyleri görülür. Dolayısıyla her benekli kuşu ilk yıl kuşu saymak doğru değildir.

Uçuşta Görünüm

Alttan bakıldığında tipik koyu erişkinin kanat örtüleri, yani uzun uçuş tüylerinin önündeki küçük tüyler, uçuş tüylerinden daha koyudur. Geniş kanat uçlarında parmak gibi ayrılan uzun tüyler seçilir. Süzülürken kanatlar çoğunlukla gövde düzeyinde, uçları hafif aşağıda tutulur.

Ses ve Davranış

Üreme dışında genellikle sessizdir. Üreme alanında küçük köpeğin havlamasını andıran, tekrarlanan kısa çağrılar duyulur. Bu sesin duyulması tek başına yuva bulunduğunu veya kuşun kesin türünü kanıtlamaz.

Karıştırılabilecek Türler

Küçük Orman Kartalı Clanga pomarina, erişkin giysisinde genellikle daha açık kanat örtüleriyle daha koyu uçuş tüyleri arasında karşıtlık gösterir. Büyük Orman Kartalı’nda bu ilişki tersidir. Küçük türün kanatları daha dardır. İki tür melezleşebildiğinden ara görünüşlü kuşlarda bütün özellikler değerlendirilmelidir.

Bozkır Kartalı Aquila nipalensis daha uzun bir gaga ve gözün gerisine uzanan belirgin ağız çizgisi gösterir. Gencinde kanadın arka kenarındaki ve örtü tüylerindeki geniş açık uçlar dikkat çeker. Kanat-kuyruk oranları ve yaş birlikte karşılaştırılmalıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üremede geniş, nemli ova ormanlarını; avlanmada ise yakındaki bataklıkları, çayırları ve su kenarlarını kullanır. Yuva ağacının bulunduğu kapalı ormanla av aradığı açık alan aynı işlevi görmez. Kışın büyük kıyı ve iç sulak alanlar önem kazanır.

Yuva Yeri

Genellikle ağaçta, dallardan geniş bir yuva yapar; içini yeşil bitki parçalarıyla döşer. Nicole Bouglouan’ın uzman derlemesinde bir-üç, çoğunlukla iki yumurta ve dişinin yürüttüğü 41–44 günlük kuluçka verilir. Yavrunun ilk uçuşu 60–67 günde olur; sonrasında da erişkinlere bağımlılık sürer. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş yuva süreleri değildir. İkinci yavrunun yaşama şansı düşüktür. Yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Hong Kong’un 2023 uzman tür hesabında, Mai Po’daki ağaçlarda öğleden sonra dinlenen kuşların geceleme için Tai Lam Country Park ormanına uçtuğu anlatılır. Bu yerel gözlemler dinlenme ağacı ile geceleme alanının ayrılabildiğini gösterir; Türkiye’deki kuşların aynı günlük yolu izlediğini göstermez.

Dünya Yayılışı

Clanga clanga AviList v2025b’de alt türlere ayrılmaz. Eski yayınlardaki Aquila clanga aynı türün önceki cins adıdır. Avrasya’da ürer; kışın Afrika, Çin ve Çinhindi’ne uzanır.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de göç sırasında ve kışın görülür. 2018’de yayımlanan İngilizce bilimsel makale, önceki uzman yayınlarına dayanarak batı ve güney Türkiye’nin sulak alanlarındaki kış konukluğunu, İstanbul ve Belen çevresindeki geçişi anlatır. Bu genel durum, her koyu kartal gözleminin doğru tanılandığı veya her yıl aynı yerde bir kuş bulunduğu anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Kuzeyde üreyen topluluklar kışın daha güneye göç eder. Ancak kışlama alanları güney Avrupa’dan Afrika ve Güney Asya’ya değişir; bütün bireyler aynı yolu izlemez. Halkalı veya vericili bir kuşun bilinen kökeni, yakındaki işaretsiz başka bir kartala aktarılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük memeliler, su kuşları, kurbağalar, sürüngenler, küçük balıklar ve böceklerle beslenir; leşten de yararlanır. Bu çeşitlilik, bir bölgede kaydedilen av oranlarının bütün türe veya Türkiye’ye değişmeden taşınamayacağını gösterir.

Nasıl Avlanır?

Ağaçtaki bir bekleme yerinden avını gözleyebilir veya uçuş sırasında arayabilir. Gençler yerde yürüyerek de avlanır. Başka yırtıcılardan besin çaldığı gözlenmiştir. Kuşu yaklaştırmak için yem veya leş bırakılmamalıdır.

İlginç Bilgiler

## Benek Saymak Neden Yetmez? Polonya’da 1994–2010 arasında yavru kuşlardan toplanmış fotoğraf ve tüy verilerine dayanan 2010 araştırması, 65’ten fazla Büyük Orman Kartalı, 160 Küçük Orman Kartalı ve 35 melez yavruyu inceledi. Ebeveyn gözlemlerinin yanında bir bölüm için 62 DNA örneğinden de yararlanıldı; bütün yavruların genetik olarak sınandığı söylenemez. Ense lekesi, kuyruk üstü tüyleri, kuyruk ve kanat deseninin birlikte değerlendirilmesi önerildi. Yalnız üstten bakışta bir türe benzeyen genç, kanat altı incelendiğinde melez özellikleri gösterebilir. Açık kanat beneklerinin sayısı tek başına güvenli ayrım değildir. ## Savaşın Göç Yolculuğundaki Etkisi 2024’te yayımlanan araştırma, Belarus’un Polesya bölgesinden 22 erişkinin GPS verilerini değerlendirdi. Bunların 19’u 2022 ilkbaharında Ukrayna’yı geçti. Önceki yıllarla ve Ukrayna dışındaki karşılaştırma alanıyla yapılan analizde, çatışma dönemindeki kuşlar daha çok sapma yapmış ve daha az durakta kalmıştı; üreme alanına varışları gecikmişti. Hava koşulları da modellerde hesaba katıldı. Araştırmacılar enerji maliyetinin artmış olabileceğini değerlendirdi; kuşların enerji harcaması veya bütün yuvaların başarısı doğrudan ölçülmedi. Veriler, her kuşun çatışma bölgesini tamamen dolaştığını da göstermez. ## Bir Kayıt Neyi Kanıtlar? 2018 tarihli Ankara makalesi, Soğuksu Milli Parkı’nda Ukrayna halkalı bir kuşun, araştırma için bırakılmış yaban domuzu leşinin yakınındaki sarıçamda tünediğini bildirir. Kamera kayıtlarında leşi yediği görülmemiştir. Bu olay, orada beslenmenin ya da bütün kışı aynı yerde geçirmenin kanıtı sayılmaz. Makalenin özetinde ve ana metninde gözlem yılı farklı yazıldığı için kesin gözlem yılı burada verilmemiştir.

Ak Kuyruklu Kartal

Haliaeetus albicilla

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Geniş dikdörtgene yakın kanatlar, kısa kuyruk ve iri gaga; gençte beyaz kuyruk beklenmez.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Kuyruklu Kartal (Haliaeetus albicilla; White-tailed Eagle) iri gagası, çok geniş kanatları ve kısa kuyruğuyla tanınır. Erişkinde sarı gaga, açık baş-boyun ve beyaz kuyruk vardır. Gençte koyu gaga ve kuyruk bu erişkin desenini göstermez.

Genel Görünüm ve Duruş

Kahverengi gövdeli, ağır yapılıdır. Erişkinin başı soluk bejdir; mutlaka bembeyaz baş beklenmez.

Kısa kuyruk açıldığında kama biçimindedir. Beyazlık kuyruk tüylerindedir; kuyruk altındaki koyu örtü tüyleri aynı bölüm değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer renkler taşır; dişi daha iridir. Tek kuşun fotoğraftaki büyüklüğü güvenli eşey ölçütü değildir.

Genç koyu kahverengi, koyu gagalı ve koyu gözlüdür. Açık bej lekeler gövdeyi ve kanat örtülerini alacalandırabilir; kuyruk tüylerinin açık merkezleri koyu kenarlıdır. Erişkin görünümü yıllarla gelişir. Ara giysilerde kuşun kesin yaşı her zaman belirlenemez.

Uçuşta Görünüm

Geniş kanatlar, ayrılan uç tüyleri, öne çıkan iri baş ve kısa kuyruk uçuşta birlikte aranır. Erişkinin beyaz kuyruğu kahverengi kanatlarla karşıtlık yapar; gençte bu karşıtlık bulunmaz.

Ses ve Davranış

Uyarısı güçlü “kiyok” veya “kuik” benzeri seslerdir. Hızlı “vuak” dizileri havlamayı andırır; yavrunun ince besin isteme sesi farklıdır. Üreme dışında çoğunlukla sessizdir.

Karıştırılabilecek Türler

Kaya Kartalının (Aquila chrysaetos) kuyruğu görece uzun, ensesi altın-kızıl kahverengidir. Gençte kanat teleklerinin ve kuyruğun beyaz tabanları koyu uçlarla çevrilidir. Ak Kuyruklunun kısa kuyruğu, iri başı ve geniş kanatları koyu gençte de karşılaştırılır.

Kızıl Akbaba (Gyps fulvus; Griffon Vulture) geniş kanatlı, kısa kuyrukludur; ancak uzun ince boynu, küçük açık başı ve boyun yakası farklıdır. Ak Kuyruklu Kartalın bütünüyle tüylü iri başı ve derin gagası vardır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Finlandiya Lapland’ında 2020’de yayımlanan çalışmada 113 yuva bölgesinin çevresi 221 rastgele alanla karşılaştırıldı. Yuvaların 10 kilometre çevresinde göl, turbalık ve bataklıkların payı daha yüksekti. Bu modelleme Türkiye için ölçülmüş bir yuva çevresi veya zorunlu alan sınırı değildir.

Yuva Yeri

İri ağaçta veya kıyı kayalığında dal yuvası kurar; içini ot, yosun ve benzeri malzemeyle döşer. Çiftin dönüşümlü kullandığı yuvalar olabilir; eski dal yığını tek başına etkin yuva sayılmaz.

BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik yumurta sayısı iki, bildirilen aralık 1–3’tür. İki ebeveyn kuluçkaya katılır; süre 38 gün, yavrunun uçabilir duruma gelişi 70–75 gün verilir. Bunlar Türkiye’de ayrıca ölçülmüş üreme süreleri değildir. Aktif yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Deniz kıyısında kaya, iç sularda iri ağaç üzerinde uzun süre sessizce tüneyebilir. Yalnız gökyüzünü tarayan gözlemci böyle bir kuşu kaçırabilir.

Dünya Yayılışı

Groenland, İzlanda ve Avrupa’dan Asya üzerinden Kamçatka ve Japonya’ya uzanır. Deniz kıyılarıyla büyük nehirler, göller ve baraj gölleri kullanılır. Avrupa’da dağılımı parçalıdır; kuzey ve Baltık çevresinde yoğunlaşır.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi Türkiye için 2002–2012’de 20–40 üreyen çift, 2013–2019’da 5–20 kış bireyi tahmini verir. Dönemleri ve birimleri farklı bu sayılar toplanmaz veya 2026 sayımı sayılmaz. Türkiye eğilimi için veri yetersizdir; tek kuş gözlemi yuva kanıtı değildir.

Göç Yolculuğu

Avrupa’nın çoğunda yerleşiktir; kuzey ve kuzeydoğu topluluklarında göç görülür. Gençler daha geniş alanlara dağılabilir. EURING/CMS atlasında İsrail’de işaretlenmiş bir gencin ertesi yaz Türkiye’nin Karadeniz kıyısında yeniden görülmesi anlatılır. İki karşılaşma aradaki yolu veya bütün türün zorunlu rotasını göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Balık, kuş, memeli ve leşten yararlanır. Roy Dennis Vakfının Güney İngiltere’de yeniden yerleştirilen kuşları izlediği projede kalıntı, dışkı topağı, kamera ve saha gözlemleri birlikte kullanılır. Gençlerde leş önemlidir; üreme yaşındaki kuşlarda balık payı artar. Bu kurumsal proje sonucu bütün Türkiye kuşlarına aynı besin oranını vermez.

Nasıl Avlanır?

Su yüzeyine alçaktan yaklaşarak balığı ayaklarıyla yakalayabilir. Başka kuşun yakaladığı besini alması da bildirilmiştir.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Finlandiya Lapland’ının 2020 çalışmasında 45 yuva bölgesinden 763 hayvana ait besin kalıntısı tanımlandı. Çoğu veri 2017–2018’den, ek kayıtlar 1993–2013’tendi. Çevrede göl ve sulak alan arttıkça balık kalıntılarının payı yükseldi. Ren geyiği yavrusu kalıntıları ise hayvanın kartal tarafından öldürüldüğünü göstermedi; av ile leşten yararlanma bu yöntemle kesin ayrılmadı. İskoçya’da 1998–2017 üreme dönemlerini inceleyen, 2023’te yayımlanan çalışma 92 yuva bölgesinden 293 örnekte 11.375 besin kalıntısı tanımladı. Kıyı bölgelerinde deniz kuşları ve balıklar önemliydi. Yuvadan kalıntı toplama küçük veya yumuşak avı ve balığı eksik gösterebilir; kalıntı oranları bütün yılın tüketim oranları değildir. Bu çalışma hem yerel besin çeşitliliğini hem yöntemin sınırını gösterir. İskoçya’nın Rum Adası’ndaki yeniden yerleştirme 1975’te başladı. Güney İngiltere’nin 2019’da başlayan ayrı projesinde 2023’te doğada büyüyüp uçan ilk yavru kaydedildi. Bunlar uzman ekiplerin izlediği iki ayrı koruma programının tarihli sonuçlarıdır.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...