kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Çakır (Astur gentilis)
VS
Seçildi Ak Çaylak (Elanus caeruleus)

Çakır

Astur gentilis

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu -
Arazide Teşhis İpucu
Derin göğüs, güçlü ayaklar, beyaz kaş, ince enine çizgiler ve yuvarlak kuyruk

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

İri bir orman yırtıcısıdır; kanatları geniş ve yuvarlak, kuyruğu uzundur. Tünediğinde kanat uçları kuyruğun ortasını geçmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Güçlü, kancalı gaga koyu; gaga kökündeki çıplak bölüm sarıdır. Sarı bacakları ve siyah pençeli iri ayakları vardır.

Batı Avrupa’daki erişkin biçimde üst taraf kahverengimsi gri, erkek daha gridir. Açık renk alt taraf ince koyu enine çizgilidir. Koyu tepe ve yanaklar arasındaki açık kaş, başın önemli işaretidir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Genç kuş kahverengi, tüy kenarları kızılımsıdır. Göğüsteki koyu çizgiler boyuna; yanlar ve kanat altındaki işaretler leke biçimindedir. Kaş krem, göz soluk sarıdır.

Dişi erkekten daha iri ve ağır, üstten daha kahverengidir. Renk tonu ve ölçeksiz bir fotoğraftaki irilik izlenimi kesin eşey tayini sağlamaz.

Uçuşta Görünüm

Erişkinde alt kanat örtüleri ve gövde koyu enine çizgilidir; uçuş tüyleri ile kuyrukta da koyu kuşaklar seçilir. Beyaz kuyruk altı, gövdeyle kuyruk birleşiminde fark edilebilir.

Kanat çırpışlarını kısa süzülmeler izler. Orman içinde hızla manevra yapabilir. Kur sırasında orman üzerinde daha yavaş, geniş kanat vuruşlarıyla yükselen kuş görülebilir.

Ses ve Davranış

Yılın büyük bölümünde sessiz kalabilir. Üremede güçlü, tekrarlanan “kiak-kiak” alarmı duyulur; yavrular daha ince, ısrarlı seslerle besin ister. Alarm veren kuşa yaklaşılmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Atmaca Accipiter nisus ile karışır. Çakır’ın göğsü daha dolgun, gövdesine oranla kuyruğu biraz daha kısa ve yuvarlak uçludur. İç kanat uçuş tüylerinin kuşakları gövdeye yaklaştıkça silikleşir; tek işaretle karar verilmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Olgun iğne yapraklı, yaprak döken ve karışık ormanları kullanır. Orman kenarları ile avlanmaya elverişli açıklıklar da önemlidir; yaşamı yalnız kapalı ormanın içine sığmaz.

Yuva Yeri

İri ağacın gövdesi yakınında, kalın dal veya ana çatal üzerinde kuru dallardan yuva yapar; içini kabuk parçalarıyla döşer. BTO’nun Britanya için uzman derlemesi tipik 3–4 yumurta, çoğunlukla dişinin yürüttüğü 35–38 günlük kuluçka ve 35–42 günlük ilk uçuş süresi verir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Yuva rahatsız edilmez.

Günlük Alan Kullanımı

Çift birkaç yuvayı dönüşümlü kullanabilir. Bir yıl boş görülen yuva, alanın terk edildiğini göstermez. Yakından kontrol edilmemelidir.

Dünya Yayılışı

Buradaki Çakır, Astur gentilis yani Avrasya Çakırı’dır. AviList v2025b’de yedi alt türü Avrupa, kuzey Fas ve Asya’dan Japonya’ya uzanır. Eski kaynaklardaki Accipiter gentilis adı daha geniş kullanılmış olabilir: Kuzey Amerika’daki Astur atricapillus güncel listede ayrı türdür.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa derlemesinde Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 500–800 üreyen çift tahmini bulunur. Sınırlı veriden genişletilmiş bu tahmin, güncel ve eksiksiz ülke sayımı değildir. Kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri de belirsizdir; tek gözlemden artış ya da azalış çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

Avrupa hareket atlası, Avrupa topluluklarını çoğunlukla yerleşik olarak özetler; gençlerin doğdukları bölgeden dağılması önemlidir. Kuzey Avrupa’nın bir bölümünde ve Rusya’da kısmi göç görülür. Bu durum Türkiye’deki işaretsiz bir bireyin kuzeyden geldiğini veya belirli bir ülke dizisini izlediğini kanıtlamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca kuşları, ayrıca orta büyüklükte memelileri avlar. Fransa’daki uzman hesap güvercinleri, kargagilleri ve büyük ötücü kuşları önemli avlar arasında sayar; sincap ve tavşan da alınabilir. Bu bölgesel besin listesi Türkiye için ölçülmüş oranlar içermez.

Nasıl Avlanır?

Gizli bir tünekten bekleyerek ya da orman kenarında alçaktan yaklaşarak avını şaşırtabilir. Kısa bir atılışla hızlanır; avın peşinden dallar arasına girebilir. Avı güçlü ayak ve pençeleriyle yakalar.

İlginç Bilgiler

## Aynı Ormanda Farklı Avlanma Yolları Polonya–Belarus sınırındaki Białowieża Ormanı’nı ele alan, 2026’da yayımlanan araştırmada 2024–2025 üreme dönemlerinde 13 erkek GPS ile izlendi. Beşi çoğunlukla ormanda, üçü ormanla tarım alanları arasında, beşi de orman yanında kentte avlanıyordu. Bazılarının kente yolculuğu 20 km’ye ulaşmıştı. İnceleme nisan–haziranla sınırlıydı; bu, her Çakır’ın günlük yolu değildir. Küçük ve eşit büyüklükte olmayan gruplar arasında yuvadaki yavru sayısı bakımından anlamlı fark saptanmadı; kentte avlanmanın kesin üstünlüğü kanıtlanmış değildir. ## İlk Uçuş ile Ayrılma Aynı Gün Değildir İskoçya’nın orta ve güney kesimlerinde 2016–2023’te cihaz takılan 79 yavrudan, veri koşullarını sağlayan 35’inin hareketleri 2026 tarihli araştırmada incelendi. Yaşları kanat ölçüsünden tahmin edilmişti. Araştırmacılar, iki gün art arda yuvadan günlük ortalama 2 km’den uzakta bulunmayı doğum alanından ayrılma başlangıcı saydı; tahmini yaşlar 60–95 gün arasındaydı. Orman altında cihazın ilk algıladığı hareket gerçek ilk uçuş günü olarak alınmadı. Orman miktarıyla ayrılma zamanının ilişkisi bulundu; besin veya açık alanı geçme çekingenliği gibi açıklamalar ayrı deneylerle kanıtlanmadı. Bu nedenle bütün gençler için tek bir bağımsızlaşma günü verilemez. ## Halka Kayıtları Bütün Kuşları Eşit Temsil Etmez Avrupa hareket atlasındaki geri bildirimlerin yüzde 85’ten fazlası kuzey Avrupa’dan gelir. Bu, Avrupa Çakırlarının aynı oranda kuzeyde yaşadığı anlamına gelmez; halkalama çabası da farklıdır. Ayrıca geri bildirimlerin çoğu ölü bulunan kuşlardır. Ölü bulunanların payı, bütün Çakırların yıllık ölüm oranı gibi okunamaz. ## Yaşam Beklentisinin Koşulu BTO, Britanya halkalama verilerinde üreme yaşına ulaşmış kuş için tipik yaşam beklentisini yedi yıl olarak verir. Bu koşullu değer, her yumurtadan çıkan yavrunun yedi yıl yaşayacağı veya yedinci yılda mutlaka öleceği anlamına gelmez.

Ak Çaylak

Elanus caeruleus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Koyu omuz, açık gövde ve kısa kuyruk; asılı avlanma destekleyicidir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Çaylak, açık gri sırtı, beyaz alt tarafı ve siyah omuzlarıyla küçük bir yırtıcıdır. İri başı ve kısa kuyruğu yardımcıdır. Havada asılı avlanması tek başına ayırmaz; Kerkenez de bunu yapar.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga siyah, dibindeki çıplak alan ve bacaklar sarıdır. Gözler kırmızı-turuncudur. Açık gri üst tarafta siyah omuz alanı, beyaz baş ve alt tarafla karşıtlık oluşturur.

Kanatlar tabanda geniş, uçta sivridir. Kuyruk kısa ve kare uçludur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Eşeylerin tüy görünümü benzerdir. İspanya’nın Badajoz bölgesindeki 31 erkek ve 17 dişinin ağırlığını veren uzman hesapta dişiler daha ağırdı, değerler örtüşüyordu. Yazarların yayımlanmamış verileri olan bu yerel örnek, Türkiye’de fotoğraftan eşey belirleme yöntemi değildir.

Gençte baş ve göğüs daha sarımsı veya pas tonludur; üst tüylerin açık kenarları pullu görünüm oluşturabilir. Göz erişkinin kırmızısından daha soluktur. Genç giysisi ayrı bir dişi giysisi değildir.

Uçuşta Görünüm

Üstten açık gri sırtla siyah omuz alanları seçilir. Süzülürken kanatlarını yukarı açılı tutabilir; av ararken aynı noktada kanat çırparak asılı kalır.

İber uzman hesabında kanat altının iç uçuş tüyleri caeruleus alt türünde açık, vociferus alt türünde daha koyu tanımlanır. Bu farktan Türkiye’deki her kuşun alt türü çıkarılamaz. Kuyruğun ortadaki iki tüyü gri, diğerleri beyazdır.

Ses ve Davranış

Çoğunlukla sessizdir; eşeyler ince, delici bir çağrı verebilir. Alarm sesi tiz ıslığı andırır. Sessiz bir kuş bu nedenle elenmemeli, sesin geldiği birey görülmelidir.

Karıştırılabilecek Türler

Kerkenez (Falco tinnunculus) de havada asılı kalır; fakat kuyruğu daha uzundur. Üstü sıcak kahverengi ve koyu benekli, altı koyu işaretlidir; yüzünde göz altına inen koyu çizgi bulunur. Erişkin erkeğin gri kuyruğunda siyah uç bandı, dişinin kahverengi kuyruğunda enine koyu çizgiler görülür. Gençlerin görünümü ayrıca değerlendirilmelidir.

Gökçe Delicenin (Circus cyaneus) erişkin erkeği gri-beyazdır; kanatları ve kuyruğu uzundur, beyaz sağrısı uçuşta belirgindir. Zemine yakın ilerleyerek araziyi tarar. Dişi ve genç kahverengidir; erkeğin açık giysisi bütün bireylere uygulanmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Güney Afrika uzman hesabında doğal otlaklar ve dönüştürülmüş açık alanlar öne çıkar; kapalı orman ve geniş çöl ana yaşam alanları değildir. Açık av sahasıyla yakın ağaç ve tünekler birlikte değerlendirilmelidir.

Yuva Yeri

Güney Afrika hesabında ağaç tepesindeki ince dallardan, kuru otla döşenmiş küçük platform yuva tarif edilir; bazen yapay yapılar kullanılır. Aynı ağacın tekrar kullanılması aynı yuvanın kullanıldığını göstermez.

SEO’nun İspanya hesabı 2–5, Oiseaux genellikle 3–4 yumurta verir. Kuluçkayı ağırlıkla dişi yürütür, erkek av sağlar. İber üreme sentezi kitaplardan 30–35 gün ve ayrıca 31 gün aktarır; SEO da 31 gün verir. Oiseaux’nun Avrupa anlatısı 25–28 gündür. Kaynaklar ortalanmaz; bunlar Türkiye’de ölçülmüş tek kesin süre değildir. İspanya hesabında ilk uçuş yaklaşık 30–35 gündür; ebeveyn beslemesi daha sonra da sürebilir.

Günlük Alan Kullanımı

SEO, İspanya’nın bazı bölgelerinde sulanan tarlaların kışın önemini belirtir. Açık av alanlarıyla çevredeki tünekler birlikte kullanılır.

Dünya Yayılışı

Afrika’nın geniş kesimleriyle güneybatı Asya’dan doğuya uzanan bölgelerde bulunur; Avrupa’da İber Yarımadası ve güneybatı Fransa’da da yerleşmiştir. Asya yayılışı Pakistan, Hindistan ve Güneydoğu Asya’dan Filipinler ile Endonezya’nın uygun kesimlerine uzanır. Bölgelere göre alt türler değişir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de üremesi belgelenmiştir. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinin eki, Türkiye için 2013–2019 dönemine ait 5–10 çift tahmini verir. Bu, 2026 sayımı veya güncel ülke toplamı değildir. Tek bir kuşu görmek, yuva veya üreme belgesiyle aynı kanıt sayılmaz.

Göç Yolculuğu

SEO, İber topluluklarını yerleşik olarak tanımlar; kısa mesafeli yer değiştirmeler de görülür. Güney Afrika hesabında besin bolluklarına ulaşan dolaşmalar anlatılır. Bunlar Türkiye kuşlarına sabit mevsim göçü, ülke dizisi veya rota atamaya yetmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük memeliler, özellikle kemiriciler önemlidir. Güney Afrika uzman hesabında küçük kuş, kertenkele ve böcekler de bildirilir. Bu yerel av listesinden Türkiye için aynı türler ve oranlar çıkarılamaz.

Nasıl Avlanır?

Güney Afrika hesabı yüksek tünekten veya havada asılı kalarak av aramayı anlatır. Kuş zemindeki ava pençeleriyle yönelir, yakaladığını tüneğe götürebilir. Her hamle başarılı av değildir; yenilen canlı seçilemiyorsa kesin tür adı verilmemelidir.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Gündüz av arayan Ak Çaylaklar, geceyi başka bireylerle ortak bir yerde geçirebilir. Hindistan’ın Maharashtra eyaletinde Deodongri Tepesi’nde 2020 ilkbaharında yapılan gözlemlerde, 2 Mayıs akşamı 91 kuş sayıldı. Bu yer ve tarihli bir geceleme sayısıdır; ülke nüfusu veya üreyen çift sayısı değildir. Araştırmacılar önceki yağışlı dönem, artan buğday ekimi ve kemirici bolluğunun toplanmaya katkıda bulunmuş olabileceğini önerdi. Kuşların geceleme alanına gelişi doğrudan gözlenmişti; bu yağış-tarım-av zinciri ise deneyle kanıtlanmış bir neden olarak sunulmadı. İspanya’nın İber üreme sentezi, yumurtlamanın çoğu ilkbaharda görülse de yılın geniş bölümüne yayılabildiğini, yıllara göre değiştiğini anlatır. Besin ve hava koşullarıyla ilişki tartışılır; bu, Türkiye’de her ay yuva bulunduğu anlamına gelmez. BirdLife South Africa’nın 2025 bölgesel değerlendirmesi türü Tehdide Yakın (NT) sayar; küresel kategoriyi 2019 değerlendirmesine dayanarak Asgari Kaygı (LC) verir. Güney Afrika atlaslarında bildirilme olasılığı azalırken atlas verilerinin farklı değerlendirme yöntemleri azalmanın büyüklüğü için farklı sonuçlar vermiştir. Hesap bu belirsizliği açıklar; bildirilme sıklığı kesin birey sayısı değildir. Bölgesel sonuç Türkiye’nin koruma sınıfına çevrilmemelidir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...