kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Çakır (Astur gentilis)
VS
Seçildi Atmaca (Accipiter nisus)

Çakır

Astur gentilis

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu -
Arazide Teşhis İpucu
Derin göğüs, güçlü ayaklar, beyaz kaş, ince enine çizgiler ve yuvarlak kuyruk

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

İri bir orman yırtıcısıdır; kanatları geniş ve yuvarlak, kuyruğu uzundur. Tünediğinde kanat uçları kuyruğun ortasını geçmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Güçlü, kancalı gaga koyu; gaga kökündeki çıplak bölüm sarıdır. Sarı bacakları ve siyah pençeli iri ayakları vardır.

Batı Avrupa’daki erişkin biçimde üst taraf kahverengimsi gri, erkek daha gridir. Açık renk alt taraf ince koyu enine çizgilidir. Koyu tepe ve yanaklar arasındaki açık kaş, başın önemli işaretidir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Genç kuş kahverengi, tüy kenarları kızılımsıdır. Göğüsteki koyu çizgiler boyuna; yanlar ve kanat altındaki işaretler leke biçimindedir. Kaş krem, göz soluk sarıdır.

Dişi erkekten daha iri ve ağır, üstten daha kahverengidir. Renk tonu ve ölçeksiz bir fotoğraftaki irilik izlenimi kesin eşey tayini sağlamaz.

Uçuşta Görünüm

Erişkinde alt kanat örtüleri ve gövde koyu enine çizgilidir; uçuş tüyleri ile kuyrukta da koyu kuşaklar seçilir. Beyaz kuyruk altı, gövdeyle kuyruk birleşiminde fark edilebilir.

Kanat çırpışlarını kısa süzülmeler izler. Orman içinde hızla manevra yapabilir. Kur sırasında orman üzerinde daha yavaş, geniş kanat vuruşlarıyla yükselen kuş görülebilir.

Ses ve Davranış

Yılın büyük bölümünde sessiz kalabilir. Üremede güçlü, tekrarlanan “kiak-kiak” alarmı duyulur; yavrular daha ince, ısrarlı seslerle besin ister. Alarm veren kuşa yaklaşılmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Atmaca Accipiter nisus ile karışır. Çakır’ın göğsü daha dolgun, gövdesine oranla kuyruğu biraz daha kısa ve yuvarlak uçludur. İç kanat uçuş tüylerinin kuşakları gövdeye yaklaştıkça silikleşir; tek işaretle karar verilmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Olgun iğne yapraklı, yaprak döken ve karışık ormanları kullanır. Orman kenarları ile avlanmaya elverişli açıklıklar da önemlidir; yaşamı yalnız kapalı ormanın içine sığmaz.

Yuva Yeri

İri ağacın gövdesi yakınında, kalın dal veya ana çatal üzerinde kuru dallardan yuva yapar; içini kabuk parçalarıyla döşer. BTO’nun Britanya için uzman derlemesi tipik 3–4 yumurta, çoğunlukla dişinin yürüttüğü 35–38 günlük kuluçka ve 35–42 günlük ilk uçuş süresi verir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Yuva rahatsız edilmez.

Günlük Alan Kullanımı

Çift birkaç yuvayı dönüşümlü kullanabilir. Bir yıl boş görülen yuva, alanın terk edildiğini göstermez. Yakından kontrol edilmemelidir.

Dünya Yayılışı

Buradaki Çakır, Astur gentilis yani Avrasya Çakırı’dır. AviList v2025b’de yedi alt türü Avrupa, kuzey Fas ve Asya’dan Japonya’ya uzanır. Eski kaynaklardaki Accipiter gentilis adı daha geniş kullanılmış olabilir: Kuzey Amerika’daki Astur atricapillus güncel listede ayrı türdür.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa derlemesinde Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 500–800 üreyen çift tahmini bulunur. Sınırlı veriden genişletilmiş bu tahmin, güncel ve eksiksiz ülke sayımı değildir. Kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri de belirsizdir; tek gözlemden artış ya da azalış çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

Avrupa hareket atlası, Avrupa topluluklarını çoğunlukla yerleşik olarak özetler; gençlerin doğdukları bölgeden dağılması önemlidir. Kuzey Avrupa’nın bir bölümünde ve Rusya’da kısmi göç görülür. Bu durum Türkiye’deki işaretsiz bir bireyin kuzeyden geldiğini veya belirli bir ülke dizisini izlediğini kanıtlamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca kuşları, ayrıca orta büyüklükte memelileri avlar. Fransa’daki uzman hesap güvercinleri, kargagilleri ve büyük ötücü kuşları önemli avlar arasında sayar; sincap ve tavşan da alınabilir. Bu bölgesel besin listesi Türkiye için ölçülmüş oranlar içermez.

Nasıl Avlanır?

Gizli bir tünekten bekleyerek ya da orman kenarında alçaktan yaklaşarak avını şaşırtabilir. Kısa bir atılışla hızlanır; avın peşinden dallar arasına girebilir. Avı güçlü ayak ve pençeleriyle yakalar.

İlginç Bilgiler

## Aynı Ormanda Farklı Avlanma Yolları Polonya–Belarus sınırındaki Białowieża Ormanı’nı ele alan, 2026’da yayımlanan araştırmada 2024–2025 üreme dönemlerinde 13 erkek GPS ile izlendi. Beşi çoğunlukla ormanda, üçü ormanla tarım alanları arasında, beşi de orman yanında kentte avlanıyordu. Bazılarının kente yolculuğu 20 km’ye ulaşmıştı. İnceleme nisan–haziranla sınırlıydı; bu, her Çakır’ın günlük yolu değildir. Küçük ve eşit büyüklükte olmayan gruplar arasında yuvadaki yavru sayısı bakımından anlamlı fark saptanmadı; kentte avlanmanın kesin üstünlüğü kanıtlanmış değildir. ## İlk Uçuş ile Ayrılma Aynı Gün Değildir İskoçya’nın orta ve güney kesimlerinde 2016–2023’te cihaz takılan 79 yavrudan, veri koşullarını sağlayan 35’inin hareketleri 2026 tarihli araştırmada incelendi. Yaşları kanat ölçüsünden tahmin edilmişti. Araştırmacılar, iki gün art arda yuvadan günlük ortalama 2 km’den uzakta bulunmayı doğum alanından ayrılma başlangıcı saydı; tahmini yaşlar 60–95 gün arasındaydı. Orman altında cihazın ilk algıladığı hareket gerçek ilk uçuş günü olarak alınmadı. Orman miktarıyla ayrılma zamanının ilişkisi bulundu; besin veya açık alanı geçme çekingenliği gibi açıklamalar ayrı deneylerle kanıtlanmadı. Bu nedenle bütün gençler için tek bir bağımsızlaşma günü verilemez. ## Halka Kayıtları Bütün Kuşları Eşit Temsil Etmez Avrupa hareket atlasındaki geri bildirimlerin yüzde 85’ten fazlası kuzey Avrupa’dan gelir. Bu, Avrupa Çakırlarının aynı oranda kuzeyde yaşadığı anlamına gelmez; halkalama çabası da farklıdır. Ayrıca geri bildirimlerin çoğu ölü bulunan kuşlardır. Ölü bulunanların payı, bütün Çakırların yıllık ölüm oranı gibi okunamaz. ## Yaşam Beklentisinin Koşulu BTO, Britanya halkalama verilerinde üreme yaşına ulaşmış kuş için tipik yaşam beklentisini yedi yıl olarak verir. Bu koşullu değer, her yumurtadan çıkan yavrunun yedi yıl yaşayacağı veya yedinci yılda mutlaka öleceği anlamına gelmez.

Atmaca

Accipiter nisus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Uzun kuyruk, kısa kanat ve çırpma-kayma uçuşu. Çakır ve Yaz Atmacası ile birden çok özelliği karşılaştır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Atmaca (Accipiter nisus; Eurasian Sparrowhawk), kısa, yuvarlak uçlu kanatları ve uzun kuyruğuyla tanınan küçük bir yırtıcıdır. Alt tarafı enine çizgili, ince ve uzun bacakları sarıdır. Dişi erkekten belirgin büyüktür; uzaktaki büyüklük izlenimi tek başına teşhis sağlamaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Konmuş kuşta küçük baş, ince gövde ve kancalı gaga görülür. Erişkin erkeğin sırtı mavi-gri, açık alt tarafındaki enine çizgiler kızıldır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi ve genç kuşlar üstten kahverengimsi, alttan açık zemin üzerinde kahverengi çizgilidir. Gençlerin dişiye benzemesi nedeniyle her kahverengi kuşa erişkin dişi denmez. Gözler sarı olabilir; bazı yaşlı kuşlarda turunculaşır. Göz rengi tek başına kesin yaşı göstermez.

Uçuşta Görünüm

Birkaç hızlı kanat vuruşunu kısa bir kayma izleyebilir. Kısa kanatlarla uzun kuyruk, uçuşta T biçimini andıran siluet oluşturur. Kanat, kuyruk ve gövde oranlarına birlikte bakılır.

Ses ve Davranış

Üreme döneminde keskin, art arda “kek-kek-kek” çağrıları duyulabilir. Woodland Trust rehberi Kerkenezin çağrısını da benzer hecelerle yazar; sesin harflerle taklidi iki türü tek başına ayırmaz. Kuşun görünüşüyle sesi birlikte değerlendirilir.

Karıştırılabilecek Türler

Çakır (Astur gentilis; Eurasian Goshawk) daha iri, güçlü gövdeli ve kalın bacaklıdır. Erişkinin açık kaşı belirgindir. Genç Çakırın alt tarafı boyuna çizgilidir; erişkinin enine çizgileri gençte aranmaz. Yapıyla baş deseni birlikte değerlendirilir.

Yaz Atmacasının (Tachyspiza brevipes; Levant Sparrowhawk) erişkin erkeğinde kahverengi-kızıl göz, açık kanat altı ve siyah kanat ucu dikkat çeker. Gençlerin kanat altında kahverengi çizgiler bulunur; erişkin erkeğin deseni bütün yaşlara uygulanmaz.

Kerkenez (Falco tinnunculus; Common Kestrel), sivri kanatları ve göz altındaki koyu çizgiyle ayrılır. Alt tarafındaki lekeler Atmacanın enine çizgilerine benzemez. Havada asılı kalarak av araması da yardımcıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yuva ve avlanma alanı için ağaç örtüsü önemlidir. İğne yapraklı ve karışık ormanların yanı sıra yapraklı orman, park ve tarım alanlarını da kullanabilir. Sık örtüyle açık avlanma alanının yan yana olması elverişlidir.

Yuva Yeri

Ağaçta, dallardan yapılmış bir platform yuvaya yumurtlar. BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesinde tipik 4–5 yumurta, dişinin 33 günlük kuluçkası ve yavrunun 26,5–30,5 günlük yuva dönemi verilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Yuvadan ayrılan yavru hemen bağımsız olmaz; yuva uzaktan izlenir.

Günlük Alan Kullanımı

Britanya’daki BTO tür hesabı, kentler üzerindeki uçuşları ve bahçe yemliklerine av için gelişini de anlatır. Bu nedenle yalnız kesintisiz ormanda aranmaz; yerleşimler içindeki ağaçlı alanlarda da görülebilir.

Dünya Yayılışı

Avrupa ve Asya’nın geniş bölümünde, Kuzey Afrika’da, Madeira ve Kanarya adalarında yaşar. EURING/CMS atlasına göre bazı topluluklar düzenli göç ederken bazıları kısmen göç eder veya çevreye dağılır. Kuzeye ve kuzeydoğuya gidildikçe mevsimlik yer değiştirme artar.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de ürer. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için 2002–2012 döneminin üreme nüfusu tahmini bulunur. Yöntemi, sınırlı verilerden genişletilmiş tahmin olarak açıklanır; güncel bir sayım değildir. Aynı tabloda Türkiye’nin kısa ve uzun dönem eğilimleri veri yetersizliği nedeniyle bilinmiyor olarak verilmiştir.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS halkalama atlasında İskandinavya ve Danimarka kökenli bazı kuşların Balkanlar, Yunanistan ve Türkiye’de yeniden bulunduğu bildirilir. Türkiye’de görülen her Atmacanın yerel olduğunu varsayamayız. Farklı bireylerin buluntu noktaları, tek kuşun kesintisiz göç rotası gibi birleştirilmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca besini kuşlardır. İskoçya’nın Ae Ormanı’ndaki üç yuvayı inceleyen Newton’ın 1978 yayınında erkeklerin getirdiği avlar dişilerinkinden küçüktür. Eşeyler arasındaki bu ortalama fark, tek bir avdan kuşun eşeyini anlamaya yetmez.

Nasıl Avlanır?

Avına ağaç, çalı veya yapıların arkasından sürpriz bir hamleyle yaklaşır. İskoçya’nın Edinburgh kentinde 2011–2012’de aynı alandaki iki üreme girişiminin video incelemesinde yavrular büyürken erkeğin besin getirme sıklığı azalmış, dişininki artmıştır; erkek yine daha sık av getirmiştir.

İlginç Bilgiler

## Yavru Gelişimindeki Fark Newton’ın 1978’de yayımladığı İskoçya Ae Ormanı araştırmasının üç yuvasında erkek yavrular dişilerden yaklaşık dört gün önce uçmuştur. Bunun kardeşler arasındaki rekabeti azaltabileceği açıklaması araştırmacının yorumudur; bütün yavrularda sınanmış bir neden değildir. ## Yağmurda Yavruyu Korumak İskoçya’nın Edinburgh kentinde 2011–2012’de aynı alandaki iki üreme girişiminin video çalışmasında yağış arttığında dişi yavruları daha uzun süre örtmüştür. Günlük av getirme sıklığıyla yağış arasında belirgin ilişki bulunmamıştır; küçük örneklem bütün yağmurlu günlerin besin koşulunu açıklamaz. ## Tarım İlacı Kullanımının Tarihsel Etkisi İngiltere’nin doğusunda 1979–1989 dönemini ele alan Newton ve Wyllie’nin 1992 yayını, eski tarım ilaçlarının kalıntılarındaki azalmayı Atmaca nüfusunun toparlanmasıyla ilişkilendirir. Yumurta kabuğunun kalınlaşması ve kırılmanın azalması, yavru çıkış başarısının artışıyla bağlantılıdır. Türkiye’de bugün aynı etkinin ölçüldüğü sonucu çıkarılamaz. ## Halkayla Belgelenmiş Uzun Yaşam BTO’nun halkalama kayıtlarında bir Atmaca 17 yıl 1 ayı aşan süreyle belgelenmiştir. Bu, aynı sistemde izlenmiş tek bireyin uzun kaydıdır; bütün Atmacaların beklenen ömrü veya dünyadaki en yüksek yaş değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...