kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Çalıkuşu Çıvgını (Phylloscopus proregulus)
VS
Seçildi Ak Kaşlı Çıvgın (Phylloscopus humei)

Çalıkuşu Çıvgını

Phylloscopus proregulus

Takım Passeriformes
Familya Çıvgıngiller (Phylloscopidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Limon sarısı sağrı, çift kanat çizgisi, çizgili baş ve minik hareketli gövde

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Çalıkuşu Çıvgını, iri başlı ve kısa kuyruklu, küçücük bir ötücüdür. Zeytin yeşili gövdesinde başın üç sarı çizgisi ve kuyruk dibinin üstündeki parlak sarı alan dikkat çeker.

Genel Görünüm ve Duruş

Uzun sarı kaşın altında koyu göz çizgisi vardır. Tepedeki açık orta çizgiyi iki koyu zeytin şerit çevreler. Alt taraf kirli beyaz, böğürler hafif sarımsıdır; kahverengi kanattaki iki sarı çizgi belirgindir.

Gagası koyu kahverengi-siyahımsıdır; alt gaganın dibi daha açıktır. Bacaklar koyu kahverengi veya gri kahverengidir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer tüy deseni taşır; sarının parlaklığıyla eşey belirlenmez. Gençlerin güvenilir saha ayrımı için bu taramada yeterli ayrıntı doğrulanamadı; yalnız soluk görünüşe bakarak yaş verilmemelidir.

Uçuşta Görünüm

Yaprağa ulaşmak için kısa süre havada asılı kalabilir. Bu sırada sarı kuyruk dibi daha kolay açığa çıkar. Uçan küçücük siluet tek başına türü ayırmaz.

Ses ve Davranış

Çağrısı bükülen bir “cüii” gibi duyulur. Ötüşü, ıslıklar, cıvıltılar ve titreşimli seslerin tekrarlandığı karmaşık, uzunca bir dizidir. Yalnız tek bir tiz notaya bakılarak ad verilmemelidir.

Karıştırılabilecek Türler

Sarı Kaşlı Çıvgın da açık kaş ve iki kanat çizgisi taşır; üst kanat çizgisi daha kısa ve siliktir. Tepesinde bazen çok soluk bir orta çizgi olabilir; kuyruk dibi ise Çalıkuşu Çıvgınındaki gibi parlak limon sarısı değildir. Yalnız “tepe çizgisi var” demek iki türü ayırmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Sibirya’da iğne yapraklı ve karışık tayga ormanlarında ürer. Kışın daha çeşitli ormanlık ve seyrek ağaçlık alanları kullanabilir; üreme habitatıyla kışın bulunduğu her yer aynı değildir.

Yuva Yeri

Rusya’nın Primorye bölgesine ait 2024 derlemesinde, yan girişli kapalı yuvaların yosun, ot ve ince bitki parçalarından yapılıp tüylerle döşendiği anlatılır. Bir araya getirilen 16 tam yumurta kümesinde 4–7, en sık 5 yumurta vardır. Aynı derleme, önceki Bikin gözlemlerinden dişinin yürüttüğü 12 günlük kuluçkayı aktarır; bu süre 16 yuvanın ortak ölçümü değildir. Yuva, gövdeden uzaktaki dallara da kurulabilir. Yuvayı görmek için dal açılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Yaprak uçları arasında besin ararken çok hareketlidir. Üreme dışında başka küçük ötücülerle karma sürülere katılabilir. Bir sürü içinde kısa süre görünen kuşu izlerken bütün sürünün doğal ilerleyişi gözlenebilir.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı güney Sibirya’dan kuzey Moğolistan ve kuzeydoğu Çin’e uzanır; kışın güney Çin ve Çinhindi’ne yönelir. Güncel AviList bu hesabı alt türlere ayırmaz. Eski kaynakların aynı ad altında topladığı bazı Himalaya kuşları, güncel Çalıkuşu Çıvgınıyla sessizce birleştirilmemelidir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de ana Asya yayılışının çok batısına ulaşan seyrek bir konuktur. OSME’nin 2022 listesinde Kasım 2011 kaydı üçüncü, Ekim 2021 Kızılırmak Deltası kaydı yedinci Türkiye kaydı olarak anılır. Bunlar o dönemin sayılarıdır; bugünkü toplam veya Türkiye’de düzenli üreme kanıtı değildir.

Göç Yolculuğu

Asya’daki kuzey üreme ormanları ile güneydeki kışlama alanları arasında göç eder. Türkiye’deki bir bireyin hangi ülkelerden geçtiği, yalnız görüldüğü yere bakılarak çizilemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük böcekler ve örümcekler yer. Primorye derlemesi, ayrıntılı besin örneklerinin bulunmadığını açıkça belirtir; bu kaynaktan av türlerine kesin yüzdeler çıkarılamaz.

Nasıl Avlanır?

Dal ve yaprak yüzeylerinden av toplar; dalın dışına çıkıp kanat çırparak bitkiye ulaşabilir. Kısa yakalama uçuşları da bildirilmiştir. Havada asılı durmak, mutlaka uçan bir böceği kovaladığı anlamına gelmez.

İlginç Bilgiler

## Asya’da Göç Zamanının Araştırılması Rusya’nın Amur bölgesindeki Muraviovka Parkı’nda, 2013–2017 arasındaki farklı ilkbahar ve sonbaharlarda ağlarla yakalanan yedi çıvgın türünün göç zamanları karşılaştırıldı. Çalıkuşu Çıvgını için ilkbaharda 83, sonbaharda 398 yakalama kaydı vardı; bütün türlerin toplamı olan 9.211 kayıt bu türe ait değildir. Araştırma, tüy değiştirme ve kışlama bölgesi gibi özelliklerle geçiş zamanları arasında ilişkiler buldu. Bu gözlemsel karşılaştırma, Türkiye’ye gelen tek bir kuşun yolunu veya neden batıya saptığını açıklayan bir deney değildir. ## Bulgaristan’daki Dört Yakalama Kuzeydoğu Bulgaristan’daki Durankulak’ta 12, 14 ve 16 Ekim 2022’de dört Çalıkuşu Çıvgını yakalandı; son gün iki birey vardı. Kuşların hepsi ağaçlık alandaki ağlara geldi ve çalışmada sesle çekme de kullanıldı. Bu yüzden dört yakalama, bölgedeki bütün kuşların sayımı değildir. Araştırmacılar o sıradaki kuzey-kuzeydoğu rüzgârlarını bildirdi; fakat batıya gelişin yalnız rüzgârla açıklanamayacağını belirtti. Üreme başarısının yıllar arasında değişmesi gibi açıklamalar da tartışıldı. Dört yakalama, bu nedenlerden hangisinin belirleyici olduğunu sınayan bir deney değildir. ## Tek Bir Yuvanın Gelişim Kaydı Primorye derlemesinde aktarılan bir Bikin Nehri yuvasında yavrular, 8–9 Temmuz 1973’te yaklaşık 15–16 günlükken ayrılmıştır. Bu tek yuva gözlemi, her yavrunun aynı gün sayısında uçacağını göstermez. Derleme ikinci yumurtlama olasılığını tartışır; ancak bunu doğrulayan somut yuva kaydı vermez.

Ak Kaşlı Çıvgın

Phylloscopus humei

Takım Passeriformes
Familya Çıvgıngiller (Phylloscopidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Sarı Kaşlıya göre daha boz genel görünüm, zayıf ikinci kanat bandı; sesle desteklenmelidir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Kaşlı Çıvgın (Phylloscopus humei; Hume’s Warbler) çok küçük, ince gagalı ve mat gri-zeytin renkli bir ötücüdür. Uzun açık kaş, koyu göz çizgisi ve belirgin kanat bandı dikkat çeker; öndeki ikinci bant zayıf olabilir. Gaga ve bacaklar genellikle koyudur.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi toplu, kuyruğu kısadır. Yapraklar arasında çevikçe dolaşırken yüz, sırt ve kapalı kanat aynı bireyde görülmelidir. Yalnız kaş veya kanat çizgisi sayısıyla tanınmaz.

Kaşın önü krem, arkası daha beyaz görünebilir; koyu göz çizgisi belirgindir. Tepe ortası çizgisi varsa siliktir. Parlak sarı sağrı lekesi olağan işareti değildir.

Arkadaki uzun kanat bandı büyük örtü tüylerinin, zayıf ön bant orta örtü tüylerinin açık uçlarından oluşur. Kuşun açısı ikinci bandı gizleyebilir; tek bant görmek onun bulunmadığını kanıtlamaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi açık kanat bantlarını taşır. Bant büyüklüğü tek başına güvenilir bir eşey ölçütü değildir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta küçük silueti tek başına güvenli tanı sağlamaz. Kanat üstündeki bantlar alt açıdan okunmaz; yeniden konduğunda baş ve kapalı kanat deseni birlikte incelenir.

Ses ve Davranış

Humei alt türünün çağrısı yaklaşık “çu-vi” diye aktarılabilen, görece uzun ve iki parçalı bir sestir. Mandellii çağrısı daha kısa, tek heceye yakındır. Yazılı hece gerçek kaydın yerini tutmaz.

Özgün Rusya Batı Sayan incelemesinde humei için çift ıslık benzeri ve uzun alçalan vızıltılı iki ötüş tipi anlatılır. Temas çağrısıyla ötüş aynı ses değildir; mandellii ötüşü de benzer vızıltı ve ıslıklar içerebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Sarı Kaşlı Çıvgın (Phylloscopus inornatus) genellikle daha yeşil, daha sarı kaşlı ve belirgin kanat desenlidir; alt gaga tabanı daha açıktır. Onda da ön bant zayıf olabilir. Tipik çağrısı sonda yükselir; “bir bant–iki bant” ayrımı güvenli değildir.

Çalıkuşu Çıvgınında (Phylloscopus proregulus) sarı tepe orta çizgisi, iki sarı kaş ve parlak sarı sağrı birlikte belirgindir. Ak Kaşlının silik tepe çizgisi bu desen değildir; yaprak arkasındaki sağrı görülmeden lekesiz sayılmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Keşmir Overa’daki 1985–1987 araştırmasında yoğun üreme alanı 3.300–3.500 metre huşluklarıydı. Bu, bütün türün veya Türkiye’nin yükselti sınırı değildir.

Yuva Yeri

Overa’da 1985–1987’de bulunan 349 yuva yerde veya kaya yüzeyindeydi. Kubbeli yapıda ot, bazılarında huş kabuğu ve yosun; döşemede ince otla kıl kullanılmıştır. Dişinin yapımı gözlenmiş, erkeğin tek belirsiz malzeme taşıması düzenli ortak yapım sayılmamıştır.

Keşmir Overa’nın 1985–1987 araştırması eski Phylloscopus inornatus humei adını kullanır. Yuva başına 1–5 yumurta, en sık dört yumurta görülmüştür. Dişi kuluçkaya yatmış; yumurtlama tamamlandıktan yumurtaların açılmasına kadar geçen süre 1986–1987’deki 37 yuvada 13–22 gündür. İki ebeveyn besler; yuvadan ayrılma 11–14 günde gözlenmiş, aralığın genişleyebileceği belirtilmiştir. Bunlar Türkiye üreme süreleri değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Hong Kong’da çoğu mandellii olan kuşlar kapalı ağaç örtüsünde ve karışık bitki alanlarında bildirilir; ağaç tacının altıyla daha alçak örtü kullanılır. Bu, Türkiye için ölçülmüş habitat sıklığı değildir.

Dünya Yayılışı

Asya’nın dağlık kesimlerinde ürer. Humei Orta Asya ve Batı Himalaya kuşağında, mandellii daha doğuda, Çin’in güneybatısını da içeren dağlarda bulunur. Hong Kong hesabında humei için Afganistan–Pakistan–kuzey Hindistan ve Bangladeş, mandellii için kuzeydoğu Hindistan–kuzey Çinhindi–güneybatı Çin kış alanları ayrılır; bütün kuşlar aynı yere gitmez.

Türkiye’deki Durumu

İngilizce Turkey Bird Report 2007–2011, Samsun Pelitköy’de 19 Kasım 2011’de belgelenen bireyi o dönemin ikinci Türkiye kaydı olarak bildirir; ilk kışında olması olasılıktır. Bu tarihsel sıra güncel toplam değildir; tek ziyaretçi düzenli kışlama veya Türkiye’de üreme kanıtı sayılmaz.

Göç Yolculuğu

BTO, Britanya’nın doğusunda özellikle geç sonbaharda görüldüğünü ve bazı kış bireylerinin uzun kaldığını bildirir. Bu Britanya örüntüsü Türkiye takvimi değildir; tek gözlemle kuşun kökeni veya izlediği yol belirlenmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Keşmir Overa’nın 1985–1987 dışkı incelemelerinde sinek, kınkanatlı ve başka böceklerle örümceğimsi kalıntıları bulunmuş, miktarlar güvenle sayılamamıştır. Buradan Türkiye için besin yüzdeleri veya bütün yıl yalnız böcek tüketimi çıkarılmaz.

Nasıl Avlanır?

Overa’nın 1985–1987 gözlemlerinde çoğunlukla konarak yaprak ve dallardan av topladı; kısa uçuşla yüzeyden alma da görüldü. Huşlar yapraklanmadan önce alt kattaki söğütler kullanıldı; bu bütün yıl sabit beslenme yüksekliği değildir.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Ak Kaşlı ile Sarı Kaşlı Çıvgın eskiden tek tür sayılıyordu. Irwin ve arkadaşlarının 2001 araştırmasında Rusya Batı Sayan’da birlikte yaşayan kuşlar, kendi ötüşlerinin çalınmasına tepki verirken diğer türün ötüşüne aynı tepkiyi vermedi. Ses ve farklı yörelerden genetik örnekler tür ayrımını destekledi. Eski Phylloscopus inornatus humei adı bugünkü Phylloscopus humei’nin sınıflandırma geçmişidir; ayrım yalnız gri renk izlenimi değildir. Scordato, Bontrager ve Price’ın 2012 araştırması Hindistan Batı Himalaya’daki Overa, Manali ve Keylong’u kapsar. Sıcak ilkbaharlar erken üremeyle ve sonraki yıl daha büyük açık kanat desenleriyle ilişkiliydi; sıcak yazların artırdığı tüy aşınması ters yönde etkiliydi. Uzun dönemde etkiler dengelendi, bantlar düzenli büyümedi. Gelişimle aşınma aynı süreç değildir; her büyük banttan yaş veya eşey okunamaz. Hindistan Himachal Pradesh’teki Nain Gahar ve Manali çalışmasının 2024 Conservation Nation bildiriminde Ak Kaşlının ot ağırlıklı kubbeli yuvaları anlatılır. Bu bir saha bildirimidir; hakemli sonuçla aynı kanıt düzeyinde değildir. Aynı yazıdaki başka bir çıvgının yosun ağırlıklı yuvası bu türe aktarılmaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...