Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Çayır İncirkuşu
Anthus pratensis
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Çayır İncirkuşu (Anthus pratensis; Meadow Pipit), kahverengi, ince gagalı ve belirgin çizgili küçük bir ötücü kuştur. Sırtındaki koyu boyuna çizgiler, açık alt tarafta göğüs ve yanlarda da sürer. Açık arazide çoğunlukla yerde beslenir; sade renkleri arasında tek bir parlak teşhis lekesi aranmamalıdır.
Genel Görünüm ve Duruş
Kanatları görece yuvarlaktır; gagası ince ve sivri, kuyruğu uzundur. Arka parmağın tırnağı uzun ve görece düzdür. Bu ayrıntı uygun bir yan görüntüde yararlıdır; tırnağı görmek için kuş tutulmaz veya yerinden kaldırılmaz. Küçük bir tohumcu kuşun kalın, konik gagasına benzemez.
Sonbahar başında üst tarafın kahverengisine yeşilimsi bir ton karışabilir. Açık alt tarafta koyu çizgiler vardır; yanlar sonbaharda daha turuncumsu görünüp kış ilerledikçe açılabilir. Dolayısıyla sıcak renkli, yeni tüylü bir kuşla daha soluk kış kuşunun farklı görünmesi, tek başına tür veya eşey farkı değildir.
Başında açık bir kaş, beyaz boğaz ve ince koyu bir bıyık çizgisi seçilebilir. Baş deseni Ağaç İncirkuşundakinden daha siliktir. Bacaklar pembe veya grimsi görünebilir. Bu renklerin tek başına değil, yüz deseni ve gövdedeki çizgilerle birlikte okunması gerekir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi tüy renkleri bakımından birbirine benzer. Sırttaki kahverenginin sıcaklığı veya göğüsteki çizgilerin koyuluğu üzerinden sahadaki bireyin eşeyi kesinleştirilmez.
Genç kuşun yeni tüyleri erişkininkinden daha koyu ve daha kızılımsı görünebilir; bu fark özellikle alt tarafta seçilir. Sonbaharda erişkinle benzerlik artar. Yalnız tüylerin taze görünmesine veya kahverenginin tonuna bakarak her bireyin yaşını kesin söylemek mümkün değildir.
Uçuşta Görünüm
Dış kuyruk tüylerindeki beyazlık uçuşta kısa anlarla görülebilir. Ağaç ve Kızıl Gerdanlı incirkuşlarında da benzer beyazlık bulunduğu için, yalnız bu işaret türü ayırmaz. Genel siluet ve duyulan çağrı da değerlendirilir.
Ses ve Davranış
Erkeğin kur uçuşu bir tünekten yükselerek başlar. Kanatlarını titreştirerek yükselir, alanı üzerinde ötüşünü sürdürür ve ardından kanatlarını açıp paraşüt gibi süzülerek iner. Başlangıçtaki çit kazığı veya çalıya dönebilir. Bu davranış, Çayır İncirkuşunun hiçbir zaman tünek kullanmadığı düşüncesini de düzeltir.
Sık duyulan çağrı ince, tiz ve kısa bir “psit” veya “ist” sesini andırır; çoğu kez birkaç kez tekrarlanır. Şarkı ise birbirini izleyen, hızlanıp yükselen ince notalardan oluşur. Sesin yazıyla anlatımı yaklaşık bir yardımdır.
Karıştırılabilecek Türler
Ağaç İncirkuşunda (Anthus trivialis; Tree Pipit) göğüsteki güçlü çizgiler yanlara geçerken çok incelir; Çayır İncirkuşunda yan çizgileri daha güçlü kalır. Ağaç İncirkuşunun arka tırnağı da daha kısadır. Bu ayrımda çizgilerin göğüsten yanlara nasıl değiştiğine bakmak, yalnız kahverengi tonunu karşılaştırmaktan daha yararlıdır.
Kızıl Gerdanlı İncirkuşunda (Anthus cervinus; Red-throated Pipit) üreme giysisinin kızılımsı yüz ve boğazı belirgindir; kışın bu renk her kuşta aynı güçte görülmez. Kış giysisinde sırt boyunca uzanan iki belirgin beyaz çizgi ve yanlardaki yoğun işaretler önemlidir. İki türün de dış kuyruk tüylerinde beyazlık olabilir; çağrıları farklıdır.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Nemli, açık veya yarı açık alanları kullanır: kıyı çayırları, tuzlu bataklıklar, kumullar, fundalıklar, turbalıklar ve nemli meralar bunlar arasındadır. Orman açıklıklarında da bulunabilir. Kışın tarım alanlarına daha çok yayılabilir; yine de ağaçların kapalı örtüsü içinde yaşayan bir orman kuşu gibi düşünülmemelidir.
Yuva Yeri
Dişi, yerde bitkilerin altında gizlenen otlardan bir çanak yuva yapar; içini ince ot ve kıllarla döşer. BTO’nun Britanya kuşları özetinde tipik 4–5 yumurta ve dişinin 13–14 günlük kuluçkası verilir. İnce yavru tüyleriyle kaplı, bakıma muhtaç yavrular için 12–13,5 günlük yuvada gelişim süresi belirtilir. Yuvadan ayrılmaları hemen bağımsız veya iyi uçar hâle geldikleri anlamına gelmez; bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir.
Günlük Alan Kullanımı
Üreme dönemi dışında küçük veya kalabalık sürüler oluşturabilir; başka incirkuşları ve tarlakuşlarıyla aynı açık alanda bulunabilir. Tehlike anında ağaca konması da mümkündür. Bu yüzden ağaçta görülen her incirkuşunu Ağaç İncirkuşu saymak, habitatı tek başına tanı işaretine çevirmek olur.
Dünya Yayılışı
Üreme alanı ağırlıkla Avrupa’dadır; İzlanda’dan batı ve kuzey Avrupa üzerinden batı Rusya’ya uzanır. Kışın yayılışı Kuzey Afrika ve Orta Asya’ya kadar genişler. Güncel AviList sınıflamasında Anthus pratensis ayrı alt türlere bölünmez; bazı eski tür hesaplarında geçen “whistleri” adı, burada güncel ayrı bir alt tür olarak kullanılmaz.
Türkiye’deki Durumu
Türkiye’de kış varlığı, Hatay’daki İngilizce yayımlanmış bilimsel çalışmayla doğrudan doğrulanır. Atahan ve arkadaşları, 2007–2013 arazi gözlemlerini sundukları 2015 makalesinde Çayır İncirkuşunu bölgede zaten bilinen kış ziyaretçileri arasında saymıştır. Çalışmanın olağandışı kış kayıtları başka incirkuşlarına aittir; Çayır İncirkuşu için yeni veya ilk Türkiye kaydı değildir. Hatay sonucu, bütün ülkenin yoğunluğu veya üreme durumu için tek başına yeterli değildir.
Göç Yolculuğu
EURING/CMS’nin Avrupa halkalama atlasında kuzeydoğudan güneybatıya hareket baskındır; kuzeybatı Avrupa kuşları güney veya güneydoğuya da yönelir. Kuzey Norveç kuşlarının güney İspanya’da, güney İsveç kuşlarının batı Avrupa’da yeniden bulunması buna örnektir. Ancak atlasın bu bölümündeki kış bulguları İtalya’nın batısında yoğunlaşır ve etkin halkalama istasyonlarından etkilenir. Bu kayıt ağı, Türkiye’deki işaretsiz bir bireyin kesin kökenini veya izlediği ülke dizisini vermez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Üreme döneminde küçük omurgasızlar, özellikle sinekler, sivrisinekler ve kınkanatlı böcekler önemlidir. Kışın da böcek yemeyi sürdürür; tohumların payı artabilir. Böylece kış menüsü bütünüyle tohuma dönüşmüş sayılmaz. Besin ararken çoğunlukla zemini gagalar.
Nasıl Avlanır?
İskoçya Glen Finglas’ta 2003’te 19 yuva çevresinde gözlenen erişkinler, bir beslenme noktasına inip yerde yürüyerek av aramış, sonra yavrulara besin taşımıştır. Aynı kuş bir dönüşte birkaç avı birlikte getirebilmiştir. Bu gözlem, yavru besleyen kuşların beslenme biçimine aittir; bütün yılın değişmez davranış çizelgesi değildir.
İlginç Bilgiler
## Kısa Ot ve Besin Douglas ve arkadaşlarının 2003’te İskoçya Glen Finglas’taki 19 yuva üzerinde yaptığı araştırmada, yavru besleyen kuşların seçtiği yerler yakın kontrol noktalarıyla karşılaştırılmıştır. Kullanılan alanların bitki örtüsü daha kısa ve seyrekti; tahmin edilen toplam omurgasız kütlesi de daha yüksekti. Bu, yalnız ot boyuna bakmanın yeterli olmadığını gösterir. Araştırma 2008’de yayımlanmıştır; sonuç yoğun koyun otlatılan bu alanlara aittir. ## Her Av Aynı Ölçüde Getirilmez Aynı 2003 İskoçya araştırmasında, 19 yuvadaki yavrulara getirilen tırtıllar, uzun bacaklı iri sinekler (Tipulidae) ve örümceğimsilerin payı, çevrede bulunma paylarından yüksek çıkmıştır. Fakat bunun gerçek bir besin tercihinden mi, bazı avların daha kolay fark edilmesinden mi kaynaklandığı tam ayrıştırılamamıştır. Araştırmacılar bu iki açıklamayı da olası görmüştür. ## Gugukla Paylaşılan Yuva Guguk, yumurtasını Çayır İncirkuşunun yuvasına bırakabilen bir türdür. Güney Norveç’in iki dağlık alanında 2001–2014 arasında incelenen 211 Çayır İncirkuşu yuvasının 14’ünde Guguk yumurtası bulunmuştur. Berstad ve arkadaşlarının 2019 yayını, bu ilişkinin yerler ve yıllar arasında değiştiğini belirtir. Çayır İncirkuşunun üreme zamanını daha erkene almasıyla Guguk gelişinin uyuşmaması olası bir açıklamadır; ancak az sayıdaki Guguklu yuva, kesin sonuç kurmaya yetmemiştir. Bu, her yuvanın Guguk tarafından kullanıldığı veya Türkiye’de aynı oranın bulunduğu anlamına gelmez.
Kızıl Gerdanlı İncirkuşu
Anthus cervinus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Kızıl Gerdanlı İncirkuşu, Anthus cervinus, küçük, ince gagalı bir yer kuşudur. Üreme görünümündeki pas pembe yüz ve boğaz dikkat çeker; bu renk her kuşta aynı ölçüde bulunmaz. Kızıllığı olmayan bireylerde özellikle sırtın siyah, kahverengi ve beyazımsı boyuna çizgilerine, çizgili sağrıya ve doğal çağrıya bakılır.
Genel Görünüm ve Duruş
Gaga düz ve sivridir; üstü koyu, alt gaganın tabanı pembemsi olabilir. Bacaklar açık pembe, gözler koyudur.
Kahverengi sırt üzerinde koyu ve açık uzunlamasına çizgiler güçlü bir karşıtlık oluşturur. Kanattaki iki açık şerit daha silik olabilir. Göğüs ve yanlar çizgilidir; ancak üreme görünümünde kızıllığın kapladığı alanın çizgileri azalabilir. Kuşun bütün üst tarafını görmek, yalnız boğaz rengini görmekten farklı bir tanı desteği sağlar.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Üreme erkeklerinde yüz ve boğazdaki kızıllık genellikle daha yaygın, göğüsteki çizgiler daha azdır. Dişilerde kızıllık ortalama olarak daha sınırlı ve göğüs çizgileri daha belirgin olabilir. Bireyler arasındaki değişkenlik büyüktür; bu farklardan, uzaktan görülen her kuş için kesin erkek veya dişi sonucu çıkarılmaz.
Genç kuşta kızıl yüz ve boğaz aranmaz. Açık kaş, koyu yüz çizgileri, beyaz boğaz ve yoğun çizgili alt taraf öne çıkar. Kış görünümündeki erişkinler de daha soluk olabilir. Yaş ve mevsim değişirken sırt ve sağrının güçlü çizgilenmesi yararlı kalır.
Uçuşta Görünüm
Kuyruk görece kısa ve koyudur; dış kuyruk tüylerinde beyaz bulunur. Beyazı yalnız çok ince bir kenar çizgisi gibi düşünmemek gerekir. Kanatların biçimiyle kuyruk deseni birlikte görülmelidir; tek bir beyaz kuyruk tüyü bu türü diğer bütün incirkuşlarından ayırmaz.
Uçuşu dalgalıdır. Bu özellik birçok incirkuşunda görüldüğü için gövde ve kuyruk deseniyle birlikte değerlendirilmelidir.
Ses ve Davranış
İnce, keskin ve uzayan “psiiih” çağrısı önemli bir destektir. Erkek üreme alanında uçarken tekrarlı ezgiler söyler; gösteri eğik bir inişle bitebilir. Göç çağrısı ile üreme şarkısı farklıdır; ses ve görünüm birlikte değerlendirilir.
Üreme döneminde çiftler ayrı alanlar kullanır; koloni kurmaz. Yavrular bağımsızlaştıktan sonra ve göçte gevşek gruplar görülebilir.
Karıştırılabilecek Türler
1. Çayır İncirkuşu, Anthus pratensis, özellikle kızıllığı olmayan kuşlarla karışabilir. Yeni tüylerde onun da sırtı belirgin çizgilidir; fakat açık sırt çizgileri daha çok krem veya sarımsı tonludur ve sağrısı daha düzdür. Sık tekrarlanan kısa “psit” çağrısı da karşılaştırmaya yardımcı olur.
2. Ağaç İncirkuşu, Anthus trivialis, göğüste belirgin koyu çizgiler taşırken yanlarındaki çizgiler daha incedir. Alt taraftaki sıcak renk daha çok göğüste toplanır. Bu çizgi dağılımını ve doğal sesi birlikte karşılaştırmak, yalnız kuşun büyüklüğüne bakmaktan daha yararlıdır.
3. Dağ İncirkuşu, Anthus spinoletta, kışın daha düz kahverengi bir üst taraf, açık kaş ve koyu bacaklarla ayrılabilir. Gençlerinde sırt çizgileri daha belirgin olabileceği için “sırtı hiç çizgili değildir” denmez. Üreme görünümündeki pembe göğüs de tek başına Kızıl Gerdanlı İncirkuşu tanısı koydurmaz.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Söğüt ve huş çalılarıyla otlukların iç içe geçtiği tundralarda ürer. Turbalıklar ve ıslak çayırlar önemlidir. Alaska’ya ilişkin uzman hesabında, sazımsı otlu çayırlara komşu kuru ve taşlı alanlar da belirtilir.
Yuva Yeri
Yuva yerde, bir ot tümseği, kaya veya küçük çalının koruduğu çukurda bulunabilir. Dişi ot, yaprak ve yosundan çanak yapar; içini daha ince malzemeyle döşer. Kuzey Amerika uzman hesabı erkeğin çukuru açmasını olası bir davranış olarak anlatır; bunun her yuvada kesinlikle böyle olduğu varsayılmaz.
Kuzey Amerika uzman derlemesinde olağan yumurta sayısı beş veya altı, dişinin kuluçkası 11–13 gündür. İki ebeveynin beslediği yavrular 11–15 günde yuvadan ayrılır. Fransız uzman tür hesabı kuluçkayı 11–14 gün olarak özetler. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş yuva verisi değildir; kaynak farkından yeni bir ortalama hesaplanmaz.
Günlük Alan Kullanımı
Göç ve kış döneminde açık, nemli otlaklar, ıslak tarlalar, bataklık kenarları ve nehir kıyıları kullanılır. Kuş çoğu zaman zemindedir ve bitkilerle karışarak gözden kaybolabilir. Uygun bir noktada sessizce beklemek, onu tekrar tekrar uçurmadan hem görünümünü hem davranışını izlemeye yardımcı olur.
Dünya Yayılışı
Üreme alanı Avrupa ve Asya’nın en kuzeyindeki tundraları ve Alaska’nın kuzeybatısını kapsar. Kış alanları Afrika ile Güneydoğu Asya’ya, Endonezya ve Filipinler’e kadar uzanır. Bu nedenle türün bütün bireylerinin kışı Afrika’da geçirdiği söylenemez. AviList’in güncel kaydı kuzeydeki yuvalama alanlarıyla güneydeki kış alanlarını açıkça ayırır.
Türkiye'deki Durumu
2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi Kızıl Gerdanlı İncirkuşu’nu göç geçişinde görülen ve kışlayan bir tür olarak listeler. Bu kayıtta yaz göçmeni üreyen veya yıl boyu yerleşik tür olarak gösterilmez. Türkiye’de rastlanan bir kuş, kuzeydeki üreme alanlarından gelen göçmen olabilir; yalnız bulunduğu yerden yuvalama sonucu çıkarılmaz.
Göç Yolculuğu
İsrail’in Eilat bölgesindeki 1984–2008 halkalama araştırmasında toplam 2.315 Kızıl Gerdanlı İncirkuşu yakalandı. Çalışma boyunca ağlardan özel kuş tuzaklarına geçildi. Bunlar Türkiye için kesin geçiş günleri veya tek bir göç rotası göstermez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Başlıca böcekler ve larvalarıyla beslenir; solucanlar, küçük yumuşakçalar ve başka omurgasızları da alabilir. Çimenlerin ve sazımsı bitkilerin tohumlarını da tüketir.
Nasıl Avlanır?
Zeminde yürüyerek, gagasıyla yerdeki veya alçak bitkilerdeki besini toplar. Kuzey Amerika uzman hesabı, iri böcekleri yemeden önce yere vurabildiğini anlatır. Kıyıya yığılmış bitki parçalarında da av arayabilir.
İlginç Bilgiler
## Halkaların Gösterdiği Konaklama İsrail’in Eilat bölgesindeki 1984–2008 halkalama çalışmasında, ilk ve son yakalama arasındaki süre ilkbaharda 27 Kızıl Gerdanlı İncirkuşu için ortalama 3,7 gün, sonbaharda 148 kuş için 6,4 gündü. Bunlar en az konaklama süreleridir: kuş ilk yakalamadan önce gelmiş veya son yakalamadan sonra ayrılmış olabilir. Yeniden yakalanan bu gruplar bütün göçmenlerin aynı süre kaldığını göstermez. ## Besin Depolamayı Ölçmek Aynı Eilat araştırmasında, İsrail’de 1984–2008 arasında yeniden yakalanan 25 ilkbahar kuşunun ağırlığının katlanmış kanat uzunluğuna oranı arttı. Bu, vücut durumunun bir göstergesidir; doğrudan yağ ölçümü değildir. Sonbahardaki değişim istatistiksel olarak belirgin bulunmadı. Her göçmenin konaklarken aynı miktarda enerji depoladığı sonucu çıkarılamaz. ## Yuvadaki Yabancı Yumurtaya Tepki 2017’de Rusya’nın Çukotka bölgesindeki Chaun ve ABD’nin Alaska bölgesindeki Seward Yarımadası’nda yapılan deney, yuvalara farklı görünümlü yapay yumurtalar konduğunda kuşların tepkisini inceledi. Bu türden yalnız üç çift denendi: Rusya’daki bir çift hem benekli hem mavi modeli kabul etti. Alaska’daki iki çiftten biri benekli modeli kabul edip mavi modeli uzaklaştırdı; diğeri ikisini de kabul etti. Aynı çiftte modeller sırayla denendiği ve türün örneklemi çok küçük olduğu için bunlar bütün Kızıl Gerdanlı İncirkuşlarının değişmez davranışı sayılmaz. Makaledeki 96 Alaska denemesi farklı kuş türlerini birleştirir; 96 incirkuşu çifti anlamına gelmez.
