kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Çeltikçi (Plegadis falcinellus)
VS
Seçildi Kaşıkçı (Platalea leucorodia)

Çeltikçi

Plegadis falcinellus

Takım Pelecaniformes
Familya Aynakgiller (Threskiornithidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kıvrık gaga, koyu göz, metalik koyu gövde ve boynu uzatarak uçuş

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Çeltikçi (Plegadis falcinellus; Glossy Ibis), uzun bacaklı, uzun boyunlu ve aşağı kıvrılan ince gagalı bir su kuşudur. Uzakta siyah sanılabilir; yakın ve iyi ışıkta gövdesindeki pas-kestane rengi ile yeşil metalik yansımalar seçilir. Üreme dışındaki tüyleri daha mattır.

Üreme giysisinde gaga tabanı ile göz arasındaki çıplak deri mavi-siyahtır. Bu alanın üst ve altındaki ince, açık mavi çizgiler gözün çevresini bütünüyle dolaşmaz. Göz kahverengidir; gaga gri-kahverengi, bacaklar koyu kahverengi ile zeytin grisi arasında olabilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi toplu ve ovaldir. Boynu ile bacakları uzun, gagası aşağı doğru düzgün kıvrıktır. Uzakta renk seçilemese bile bu parçaların birlikte oluşturduğu siluet değerlidir; yalnız koyu renkli olması yeterli değildir.

Üreme erişkininin başı, boynu, üst sırtı ve alt tarafı kestane rengidir. Alt sırt, kanatlar ve kuyrukta bronz, mor ve yeşil yansımalar görülür. Işık zayıfken bu renkler belirginliğini kaybedebilir; her açıdan aynı parlak görünüm beklenmez.

Üreme dışı erişkinde renkler solar; baş ve boyunda sık, ince, beyazımsı çizgiler belirir. Yüzdeki açık sınır da daha az belirgindir. Bu giysi, üreme döneminin temiz kestane başından farklı görünür.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi ve erkek benzer renklidir; dişi genellikle daha küçüktür. Bu genel boyut farkı, uzaktaki tek kuşu güvenle dişi veya erkek diye adlandırmaya yetmez.

Genç kuş daha kahverengi ve daha az parlaktır. Alın, boğaz ve boynun önündeki beyazlık değişebilir. Üreme dışı erişkine benzediğinden, yalnız başındaki beyaz çizgilere bakarak genç olduğu söylenmez.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta gövdesi koyu görünür; uzun boyun öne, bacaklar geriye uzanır ve kıvrık gaga seçilir. Geniş kanatlarını düzenli vuruşlarla kullanır, araya süzülmeler katar. Gruplar V biçimli diziler oluşturabilir.

Ses ve Davranış

Koloniden uzakta çoğunlukla sessizdir. Üreme kolonisinde boğuk homurtular ve hırıltılı sesler, uçarken daha pes temas sesleri çıkarabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kervançulluğu (Numenius arquata; Eurasian Curlew) da aşağı kıvrık uzun gagalıdır; fakat kahverengi üstü koyu desenli, altı beyazımsıdır. Uçuşta sırtına kama gibi uzanan beyaz kuyruk üstü seçilir; belirgin bir beyaz kanat şeridi yoktur. Onu Çeltikçiden ayırırken genel boyuttan çok bu açık-koyu desenlere bakılır.

Kaşıkçı (Platalea leucorodia; Eurasian Spoonbill) beyaz gövdesi ve uçta kaşık gibi genişleyen düz gagasıyla ayrılır. Gençte kanat uçları siyah olabilir; bu, bütün gövdesinin Çeltikçi gibi koyu olduğu anlamına gelmez. İkisi de boynunu uzatarak uçabildiği için yalnız uçuş boyun duruşu yeterli değildir.

Amerika’da yayılışı olan Ak Yüzlü Çeltikçi (Plegadis chihi; White-faced Ibis) çok benzer. Üreme erişkininde beyaz yüz sınırı gözün arkasını da çevreler, çıplak yüz derisi pembedir. Üreme dışı ve genç görünümler uzaktan ayrılmayabilir. Bu farklar giysiyle birlikte değerlendirilir; tür Türkiye’nin olağan kuşuymuş gibi sunulmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

2016–2018 arazi taramalarını da içeren 2019 Türkiye derlemesinde, yuvaların özellikle söğütlerde kurulduğu belirtilir. Su seviyesi dengeli, insan etkinliği ve karasal yırtıcı baskısı düşük yoğun sazlıklar da kullanılır. Yazarlar, söğüt kesimi ve saz yangınlarıyla üreme alanlarının bozulmasına dikkat çeker. Sığ beslenme alanı kadar, yuvayı taşıyabilecek örtünün korunması da önemlidir.

Yuva Yeri

İki eşin kurduğu yuva, saz ve dallardan yapılmış kalınca bir platformdur; sazlık zeminde, çalıda veya alçak ağaçta olabilir. Cornell’in Kuzey Amerika tür hesabı 3–4 yumurta, 20–22 günlük kuluçka ve 8–9 günlük yuvada kalış verir. Yuvadan erken ayrılma uçabilme anlamına gelmez. Bu değerler Türkiye’de ölçülmüş ayrı bir üreme takvimi değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Çeltikçiler topluca beslenip dinlenebilir. Dinlenme ve geceleme için kullanılan ağaçlar beslenme yerinden birkaç kilometre uzakta bulunabilir.

Dünya Yayılışı

Çeltikçi, Avrupa ve Afrika’dan Asya ile Avustralasya’ya; ayrıca Amerika’nın bazı bölgelerine uzanan geniş fakat kesintili bir yayılışa sahiptir. Güncel AviList onu alt türlere ayrılmayan tek tür olarak tanır. Afrika, Avrasya ve Amerika’da bulunması, aradaki her alanı sürekli doldurduğu anlamına gelmez. Yaşamı, kullanabildiği sulak alanlarla bağlantılıdır.

Türkiye’deki Durumu

Onmuş ve Karauz’un 2019 Türkiye derlemesinin özetinde, 1950–1960’lar için yaklaşık 2.500–2.795 çiftlik tarihsel tahmin ile daha sonraki dönem için 282–421 çiftlik tahmin karşılaştırılır. Aynı yayının özet tablosunda ise 281–410 çift yazılıdır. Son rakam farklı yıllara ait koloni verilerini birleştirir; tek bir yılın eşzamanlı sayımı değildir. Çalışmanın yeni arazi taramaları 2016–2018’de yapılmıştır. Bazı yerlerde dolu yuvalar sayılmış, erişilemeyen kolonilerde ise gözlenen kuşlardan tahmin üretilmiştir. Bu nedenle rakamlar güncel kesin nüfus sayısı olarak okunmamalıdır.

Göç Yolculuğu

Aynı 2019 Türkiye çalışması, 1990–2017 kış sayımlarını ve 1968–2017 gözlem kayıtlarını değerlendirmiştir. Küçük sayılarda kışlamanın 2005’ten itibaren belirginleştiğini bildirir. Bu bulgu, bütün bireylerin göçü bıraktığını göstermez. İlkbaharda görülen sürülerle yerel üreyen çiftler de aynı sayım değildir. Yazarlar gözlemci sayısındaki artışın, geçitte kaydedilen kuş artışıyla karışabileceğini açıkça belirtmiştir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Yumuşakçalar, solucanlar, böcekler ve böcek larvaları yer. Kıyılarda çekirge ve kurbağa da yakalayabilir. Beslenme alanı yalnız suyun üstü değildir; gagasını çamura sokarak saklı avlara da ulaşır. Gördüğümüz tek bir av, türün bütün besinlerini temsil etmez.

Nasıl Avlanır?

Cornell’in Kuzey Amerika hesabında avını hem görerek hem dokunarak bulduğu anlatılır. Islak zemini gagasıyla yoklayabilir, su veya çamur içinde gagasını yana doğru tarayabilir. Karada böceklerin yanında pirinç ve sorgum taneleri de alır. Yalnız hayvansal besin yediği veya gagasını hiç yana taramadığı şeklinde kesin kurallar kurulmaz.

İlginç Bilgiler

## Kayıt Sayısı ve Kuş Sayısı Samraoui ve arkadaşlarının 2023 çalışmasında, kuzeydoğu Cezayir’in Numidia kolonilerinde 2008–2018 döneminde 1.121 yavru halkalanmıştır. Makalenin sonuç bölümü ve birinci tablosu, 265 ayrı kuş için 605 yeniden görülme kaydı bildirir. Başka bir tablodaki toplamlar farklı olduğundan bunlar kesinleşmiş tek toplam gibi görülmemelidir. Kayıt sayısıyla birey sayısının farkı önemlidir: aynı halkalı kuş farklı günlerde yeniden görülebilir. Bu kayıtlar GPS cihazından alınmış kesintisiz yolculuk çizgileri değildir. ## Koloniler Arasındaki Bağlantı Aynı 2008–2018 Cezayir halkalama çalışması, Numidia ile özellikle İber Yarımadası’ndaki koloniler arasında genç ve henüz üremeyen kuşların karşılıklı yer değiştirdiğini göstermiştir. Bu bağlantı, her koloninin tamamen yalıtılmış olmadığını anlatır. Sonuç, Türkiye’deki işaretsiz bir Çeltikçinin de aynı güzergâhı izlediğinin kanıtı değildir. ## Bir Besin Yüzdesi Nasıl Okunur? Cezayir’in Numidia bölgesinde 2003–2006’nın mayıs–temmuz dönemlerinde yavruların çıkardığı besin örneklerini inceleyen, 2012’de yayımlanmış araştırmanın Çeltikçi tablosunda 21 örnek ve 169 av bulunur. Yusufçuklar av sayısının yüzde 13’ünü oluşturmuştur. Bu, besinin ağırlıkça yüzde 13’ü veya bütün Türkiye Çeltikçilerinin değişmez menüsü değildir; yavru beslenmesine ait yerel bir örneklemdir. ## Aynı Sulak Alanda Farklı Avlar Aynı araştırmanın Cezayir Numidia’daki 2003–2007 dönemi, altı su kuşu türünü karşılaştırmıştır. Çeltikçinin açık sığlıklarda yusufçuk larvalarını kullanması, bazı balıkçılların daha derin su veya bitki kenarıyla ilişkili beslenmesinden ayrılmıştır. Yazarlar besin kullanımında hem örtüşme hem ayrışma bulur. Bu gözlemler, türlerin hiç rekabet etmediği ya da yalnız tek çeşit av yediği şeklinde yorumlanamaz.

Kaşıkçı

Platalea leucorodia

Takım Pelecaniformes
Familya Aynakgiller (Threskiornithidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Sarı uçlu siyah kaşık gaga; beyaz gövde; siyah bacak; uzatılmış boyun; üremede ense süsü

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kaşıkçı Platalea leucorodia, beyaz tüylü, uzun bacaklı bir su kuşudur. Uzun gagası uca doğru yassılaşıp genişler. Erişkinde gaga siyah, uç bölümü sarı; bacaklar koyudur. Sığ suda başını iki yana hareket ettirerek besin araması, uzaktan dikkat çeken davranışıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi dolgun, boynu uzundur. İri beyaz balıkçıllara benzese de gövdesi onlardan daha tıknaz görünür. Gaga seçilemiyorsa yalnız beyaz renkten tanı koymak yerine başını çevirmesini beklemek, gaganın geniş ucunu görmeye yardımcı olur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme giysisindeki erişkinin ensesinde geriye uzanan süs tüyleri, boynunun alt bölümünde sarı-turuncu bir bant bulunur. Gaga ucundaki sarı alan da belirginleşir. Bunlar üreme döneminin görünümüdür; yılın her ayında aynı güçte görünmeleri beklenmez.

Erkek ve dişi aynı temel tüy görünümünü taşır; erkek genel olarak biraz daha iridir. Ancak tek başına görülen bir kuşun eşeyini yalnız bu büyüklük farkından güvenle belirlemek güçtür. Süs tüylerini erkeklere özgü bir işaret saymamak gerekir.

Genç kuşun gagası ten rengine yakındır; uçuş tüylerinde siyah uçlar bulunur. Büyüdükçe gaga koyulaşır, kanatlardaki koyu işaretler azalır. Erişkinin kanatları beyazdır. Bu nedenle gençteki sınırlı siyah uçları, yetişkin bir kuşun geniş siyah kanat alanı gibi yorumlamamak gerekir.

Uçuşta Görünüm

Düzenli kanat çırpışları arasında kısa süzülmeler yapabilir. Gruplar çoğu kez sıra hâlinde uçar. Beyaz kanatlar, öne uzanan boyun ve geriye uzanan bacaklar birlikte değerlendirilir; gagasının geniş ucunu havada görmek her zaman kolay olmayabilir.

Ses ve Davranış

Genellikle sessizdir. Üreme döneminde alçak homurtular duyulabilir. Sessizlik, türü dışlamak için bir neden değildir; özellikle karışık su kuşu kolonilerinde ses veren bireyin hangisi olduğunu görmek yararlıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Büyük Ak Balıkçıl Ardea alba da beyazdır; fakat gagası geniş bir kaşık ucu yerine sivri uçla sonlanır. Kaşıkçıdan farklı olarak olağan uçuşunda boynunu toplar. Gaga rengi mevsimle değişebildiğinden yalnız sarı veya siyah renge bakarak ayırmamak gerekir.

Küçük Ak Balıkçıl Egretta garzetta daha ince yapılıdır; uzun, ince ve sivri gagası siyahtır. Bölgedeki olağan erişkin görünümünde koyu bacakların ucundaki sarı parmaklar da yardımcıdır. Kaşıkçının yassı ve geniş gaga ucu bu balıkçılda bulunmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Sığ sulak alanlar ile güvenli koloni yerlerini birlikte kullanır. Koloniler ağaç, çalı veya alçak bataklık bitkileri üzerinde kurulabilir; balıkçıllar ve leyleklerle aynı alan paylaşılabilir. Örneğin SEO/BirdLife’ın İspanya hesabı, hem ağaçlardaki hem yere yakın bitki örtüsündeki yuvaları anlatır. Tek bir yuva yüksekliği bütün kolonileri temsil etmez.

Yuva Yeri

Dallar, sazlar ve başka bitki parçalarından kurulan yuvanın yapımına iki eş de katılır. BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı 3–4, iki eşin paylaştığı kuluçka 21–25 gündür. Havlı ve bakıma muhtaç çıkan yavruların uçabilecek duruma gelmesi için 45–50 gün verilir. Bunlar Türkiye’de aynı yöntemle ölçülmüş yuva süreleri değildir. Üreme kolonisine girerek yetişkinlerin kuluçka ve besleme düzenini bozmak uygun değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Tatlı, acı ve tuzlu suların çamur, kil veya kum tabanlı sığ kesimlerinde beslenir. Göl ve lagün kenarındaki sazlıklar üreme alanı sağlayabilir. Beslenme ile dinlenme yerleri aynı nokta olmak zorunda değildir; kıyı çıkıntılarında veya ağaçlarda topluca dinlendiği de görülür.

Dünya Yayılışı

Türün yayılışı Avrupa, Asya ve Afrika’nın uygun sulak alanlarında parçalıdır. AviList v2025b üç alt türü ayırır: leucorodia Avrupa’dan Asya’ya uzanan geniş topluluğu, balsaci Moritanya’daki Banc d’Arguin kıyılarını, archeri ise Kızıldeniz ve Somali kıyılarını kapsar. Aynı cinsten Platalea alba ise ayrı bir türdür.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen, göçte görülen ve kışlayan kuşlar vardır. BirdLife’ın 2021 Avrupa derlemesi, Türkiye için 2002–2012 verilerine dayalı 300–400 üreyen çift tahmini verir; bu tahmin sınırlı veriden yapılan genişletmelere dayanır. Kışlayan kuşlar için 2013–2019 döneminde 180–400 birey bildirilmiştir. Bunlar 2026’da yapılmış yeni sayımlar değildir; üreyen çift ile kışlayan birey aynı sayım birimi de değildir. Derlemede Türkiye’nin nüfus eğilimi belirsiz bırakılır.

Göç Yolculuğu

Göç davranışı topluluklar arasında değişir. RSPB’nin uzman hesabı, güneye giden kuşların yanında Batı Avrupa’da kışı geçiren çok sayıda birey bulunduğunu belirtir. EURING/CMS’nin 2022 Göç Atlası’nda batı Türkiye’deki kuşların bir bölümünü Pakistan’a bağlayan halka kayıtları da vardır. Bu bağlantı bütün Türkiye kuşlarının aynı yerde kışladığını veya aradaki her durağın bilindiğini göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük balıkların yanında kabukluları, su böceklerini ve larvalarını, yumuşakçaları, solucanları ve amfibileri yer. Canlı küçük avları yakalar; gagasının kaşığa benzemesi, yalnız çamur veya bitki süzdüğü anlamına gelmez.

Hollanda Wadden Denizi’nin beş adasında 2012–2013’te yapılan araştırma, 15–35 günlük yavrulara getirilen besinleri ve kan örneklerinin kimyasal izlerini inceledi. Araştırmada 301 yavru ele alındı, yavruların geri çıkardığı 128 besin örneği çözümlendi. Balıklar besin kütlesi bakımından karidesten daha önemliydi; bu, tek tek sayılan avların çoğunun mutlaka balık olduğu anlamına gelmez. Besin parçaları kısa süreyi, kandaki farklı bileşenler ise günler veya haftaları yansıtır. Kan örneklerinden besin paylarını hesaplamak da belirli varsayımlar gerektirir. Sonuç bu Hollanda kolonilerindeki yavrulara aittir; Türkiye’deki yetişkin ve yavrular için aynı oranlar varsayılamaz.

Nasıl Avlanır?

Besin ararken hafif açık gagasını suda sağa sola gezdirir; dokunma duyusu avı fark etmesinde önemlidir. Yakaladığı avı gaganın geniş ucundan boğazına doğru atıp yutar. Bu yüzden her yan süpürme, başarılı bir yakalama veya yutma değildir.

İlginç Bilgiler

## Hareketlerden Beslenmeyi Okumak Hollanda’da 2023’te yayımlanan bir çalışma, besin yutma hareketini sırt üzerindeki hareket algılayıcısında aradı. Araştırmacılar 2013–2015 dönemlerinde beş kuştan toplam 1,6 saatlik video ile aygıt kayıtlarını eşleştirdi. Daha sonra yöntemi, Wadden Denizi’nde 2016–2019’da izlenen sekiz erişkin dişinin kayıtlarına uyguladı. Beş videolu kuş ile sekiz dişilik uygulama grubu aynı örneklem değildir. ## Aynı Kayıt, Farklı Hesap Aynı Hollanda araştırmasında hareketleri ayırmak için kullanılan iki hesaplama biçimi, benzer mevsimsel değişimler buldu; fakat yutma hızlarından biri diğerinden ortalama yüzde 33 daha düşüktü. Dolayısıyla bir aygıtın sayı üretmesi, sayının hatasız olduğu anlamına gelmez. Ayrıca yutulan avın büyüklüğü ve türü bilinmeden yalnız yutma sayısından alınan enerji hesaplanamaz. ## Gaga Ucu ve Görme Alanı Kaşıkçı kendi gaga ucunu görebilir mi? Martin ve Portugal’ın 2011 araştırmasında, İngiltere’deki Slimbridge merkezinde tutulan iki erişkin Kaşıkçının görme alanı ölçüldü. Gaga ucu, iki gözün birlikte gördüğü alanın içindeydi; geniş uç ise alt taraftaki görüşün bir bölümünü kapatıyordu. Yazarlar, görmenin yakalanmış avın boğaza taşınmasında işe yarayabileceğini önerdi. Bu işlev, deneyle kanıtlanmış bir yutma mekanizması olarak sunulmadı.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...