kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Çıkrıkçın (Spatula querquedula)
VS
Seçildi Angıt (Tadorna ferruginea)

Çıkrıkçın

Spatula querquedula

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Beyaz baş yayı, uzun kürek tüyleri ve üstte mavi-gri ön kanat ile yeşil ayna

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Çıkrıkçın (Spatula querquedula; Garganey), küçük bir yüzey ördeğidir. Üreme giysili erkekte kahverengi baş üzerinde enseye uzanan uzun beyaz kaş dikkat çeker. Tepe koyu, yer yer siyaha yakın görünebilir. Açık gri yanlar ile bunların üzerinde geriye uzanan uzun omuz tüyleri görünümü tamamlar.

Genel Görünüm ve Duruş

Boynu ince, başı uzunca ve yassıcadır. Gaga, özellikle erkekte, görece uzun ve geniştir. Bu oranlar, Çamurcunla yan yana görüldüğünde yardımcıdır; iki dişinin benzer boyda olabileceği de unutulmaz.

Üreme erkeğinin göğsü kahverengi üzerine koyu çizgili, yanları ince dalgalı desenlerle gridir. Karın beyazdır. Uzun omuz tüylerinde gri, koyu yeşil, siyah ve beyaz çizgiler bulunur. Kuyruğu gri-kahverengidir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi çoğunlukla kahverengidir; koyu tüy merkezleri açık kenarlarla çevrilir. Açık kaşın altında koyu göz çizgisi, gaga dibinde açık bir leke vardır. Erkekte koyu olan gaga, dişide gri veya yeşilimsi gri ve benekli olabilir. Bu yüzden bütün Çıkrıkçınlarda tek renk siyah gaga beklenmez.

Genç kuş dişiye benzer; alt tarafı daha ince çizgili ve benekli olabilir. Sonbaharda kahverengi görünen her birey dişi değildir; erkekler de üreme giysisinin belirgin desenlerini kaybetmiş olabilir.

Yaş ve eşey için hazırlanmış uzman kılavuzu, dişilerin küçük bir bölümünün kanat tüyleri incelense bile güvenle yaşlandırılamadığını belirtir. Bu, kuş eldeyken uygulanacak ayrıntılı bir kılavuzdur; uzaktaki yüz deseni her bireyin yaşını ve eşeyini kesinleştirmez.

Uçuşta Görünüm

Üstten bakıldığında erişkin erkeğin ön kanadındaki örtü tüyleri açık mavi-gri görünür. Kanadın arka bölümündeki parlak alan, beyaz sınırları olan kanat aynasıdır. Ayna yaş ve eşeye göre metalik yeşilden kahverengiye değişebilir; dişi ve gençte erkeğin tekdüze açık mavi ön kanadı aranmaz.

Kanadın altı, üst yüzün mavi-gri ve yeşil alanlarının kopyası değildir. Üreme erkeğine alttan bakıldığında ön bölüm, baş, boyun ve göğüs koyu; arkadaki geniş beyaz örtü alanları daha açık görünür. Ön ve arka arasındaki bu karşıtlık, üst kanat deseninden ayrı değerlendirilir.

Ses ve Davranış

Erkeğin sesi kuru bir çıngırak veya tıkırtıyı andırır. Dişi daha zayıf bir vaklama çıkarır.

Kur yapan erkek başını geriye atıp tepesini sırtına yaklaştırır, gagasını yukarı yöneltir ve kuru sesini çıkarır. Böylece uzun beyaz kaşı da belirginleşir. Birkaç erkek aynı yerde kur yapabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Çamurcun (Anas crecca; Green-winged Teal) ile özellikle dişiler karışır. Buradaki karşılaştırma Avrasya görünümü içindir: Çıkrıkçının yüzü daha belirgin çizgilidir ve Çamurcunda kuyruğun alt yanını sınırlayan uzun açık çizgi onda bulunmaz. Dişiler benzer boyda olabildiğinden yalnız iriliğe dayanılmaz.

Kaşıkgaga (Spatula clypeata; Northern Shoveler) dişisinde de kahverengi desenler ve açık mavi kanat örtüleri olabilir. Fakat gagası çok iri, uçta belirgin genişlemiş kaşık biçimindedir. Üreme erkeğinin yeşil başı, beyaz göğsü ve kızıl yanları da Çıkrıkçının beyaz kaşlı kahverengi başından ayrılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanları, açık çayırlıkların içindeki sığ tatlı su gölleri, bataklıklar ve su basmış otlaklardır. Yüzen ve kıyıdan yükselen bitkiler bulunur; fakat her tarafı çok yüksek ve sık bitkilerle kapanmış su yüzeyi aynı uygunlukta değildir. AEWA’nın 2022 uzman özeti, açık sığlıklarla bitki örtüsünün birlikte bulunduğu alanları anlatır.

Yuva Yeri

Dişi yuvayı yerde, yoğun otların içinde sığ bir çukur olarak kurar; ot, yaprak ve tüylerle döşer. BTO’nun Avrupa kuşları kaynaklarına dayanan uzman özetinde tipik yumurta sayısı 8–9, dişinin yürüttüğü kuluçka 21–23 gündür. İnce yavru tüyleriyle kaplı ve hareketli çıkan yavrular kısa sürede yuvadan ayrılır; uçabilme 35–40 günde gelişir. Bu değerler Türkiye’de ayrıca ölçülmüş ortalamalar değildir. Yuva örtüsü açılarak kontrol edilmez.

Günlük Alan Kullanımı

Kışlama alanlarında daha büyük tatlı veya acı su gölleri, kıyı lagünleri ve taşkın düzlükleri de kullanılır. AEWA’nın 2022 değerlendirmesi, Sahel’de kışlayan kuşların gündüz açık suda dinlenip gece ayrı beslenme alanlarına gidebildiğini belirtir. Aynı su birikintisinde gündüz az beslenmeleri, o alanın yalnızca geçici ve önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Dünya Yayılışı

Çıkrıkçın Avrupa ve Asya’nın kuzey kutup kuşağı dışındaki geniş bölümünde ürer. Üreme alanları sulak alanların dağılımına bağlıdır. Kışını başlıca Sahra altı Afrika, Hindistan ve Güneydoğu Asya’da geçirir; doğuda kışlama alanları Endonezya’ya kadar uzanır. Güncel AviList onu alt türlere ayrılmayan tek tür olarak tanır. Eski yayınlardaki Anas querquedula, bugünkü Spatula querquedula ile aynı türün önceki cins adıdır.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de ürediği bilinir. BirdLife International’ın 2021 Avrupa ekinde, Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 100–1.000 çiftlik uzman tahmini yer alır. Yöntem, çok sınırlı veriyle uzman değerlendirmesi olarak açıklanır; kısa ve uzun dönem eğilimleri ise bilinmemektedir. Bu geniş ve eski aralık güncel sayım değildir, tek bir gölün çift sayısı olarak da kullanılamaz.

Göç Yolculuğu

Avrupa halkalama verilerini özetleyen EURING/CMS atlasında sonbahar hareketlerinin temmuz–ağustosta başladığı, Avrupa geçidinin ağustos–eylülde belirginleştiği anlatılır. İlkbaharda doğu ve güneydoğu Avrupa’daki mart–nisan kayıtları öne çıkar; bu dağılım, ilkbahar ve sonbaharda kısmen farklı yollar izlendiğini düşündürür. Bunlar Avrupa ölçeğindeki halkalı kuş bağlantılarıdır. Türkiye’de görülen işaretsiz bir bireye bu veriden sabit ülke dizisi atanamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Su bitkilerinin tohumlarını, yeşil parçalarını, kök ve yumrularını yer. Solucanlar, küçük kabuklular, yumuşakçalar, su böcekleri ve larvaları da besinleridir. Besinlerin payı, mevsim ve yaşadığı bölgeyle değişir; bütün yıl yalnız bitki veya yalnız hayvansal besin yediği söylenmez.

Nasıl Avlanır?

Yüzerken su yüzeyinden küçük besinleri toplar veya başını suya sokar. Sığlıkta ön tarafını aşağı eğip kuyruğunu yukarı kaldırarak da beslenebilir. Besin arama yalnız gündüzle sınırlı değildir; sessiz alanlarda gündüz, başka zamanlarda gece beslenebilir.

İlginç Bilgiler

## Konaklama Yalnız Yağ Depolamak Değildir Güney Fransa’nın Camargue bölgesindeki eski halkalama verilerini inceleyen araştırmada, 1954–1966 döneminden yeniden yakalanmış 316 erkek ve 56 dişi değerlendirilmiştir. Her kuşun ilk ve son yakalamadaki ağırlık farkı karşılaştırılmış; ortalamada çok az değişim bulunmuştur. Veriler, burada duran her Çıkrıkçının hızla yağ depoladığı varsayımını desteklememiştir. Sonuç bu yakalanmış örnekleme aittir; Türkiye’deki bir sürünün de aynı durumda olduğu söylenemez. Aynı Camargue çalışmasında yazarlar dinlenmenin önemli bir konaklama nedeni olabileceğini düşünür; bunu bütün bireylerde kanıtlanmış amaç olarak sunmaz. Kuşlar pirinçle yemlenmiş tuzaklarda yakalanmıştır. Ayrıca yakalamalar arasında geçen zaman, bireyin bölgedeki tam kalış süresi değildir. Örnekleme yöntemi bilinmeden bir ağırlık değişimini türün bütün göç stratejisine dönüştürmek yanıltır. ## Bir Besin Çalışmasının Ölçtüğü Senegal Deltası’nda 1973–1977 arasında elde edilen 182 kuşun sindirim sistemi içeriğini inceleyen, 1981 tarihli araştırmada tohumlar baskındır. Nilüfer ve yabani ot tohumları önemli yer tutar. Ancak çalışmadaki ağırlık yüzdeleri, tanınabilen kuru bitkisel kalıntılardan hesaplanmış; hayvansal avlar bu hesaba katılmamıştır. Bu yüzdeler bütün besinin aynı ölçüyle tartılmış dağılımı değildir. ## Pirinç Yemek ve Ürüne Zarar Aynı 1973–1977 Senegal Deltası araştırması, örneklerin bütün kuş topluluğunun besin kullanımını eksiksiz temsil etmediğini de açıklar. Kuşlar her yerde ve her saatte eşit biçimde örneklenmemiştir. Ayrıca midede pirinç bulunması, ürüne zarar verildiğini tek başına göstermez: araştırmacı, Çıkrıkçınların yediği az miktardaki kültür pirincinin çoğunlukla hasat sonrası yerde kalmış taneler olduğunu belirtir.

Angıt

Tadorna ferruginea

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Turuncu gövde ile açık baş ve kanat desenini birleştir. Siyah boyun halkası üreme erkeğinde yardımcıdır; yokluğu tek başına dişi demek değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Angıt (Tadorna ferruginea; İngilizce Ruddy Shelduck), açık krem baş ve boynu turuncu-kızıl gövdesiyle karşıtlık oluşturan, kazı andıran iri bir ördektir. Uçuşta kanadın önündeki büyük beyaz alanlar dikkat çeker. Üreme dönemindeki erkeğin dar siyah boyun halkası bulunur. eBird’in tanı hesabında bu işaretler birlikte verilir. Tuzlu göllerin yanında baraj gölleri ve tarım arazilerinde de görülebilir; deniz kenarında yaşamak zorunda olan bir ördek değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Karada yürürken kazı andıran bir görünümü vardır. Naturalis’in saha tanısı turuncu-kahverengi gövdeyi daha açık baştan, siyah uçuş tüyleriyle kuyruğu beyaz kanat örtülerinden ayırır. Kanat örtüleri, uzun uçuş tüylerinin tabanını kapatan daha kısa tüylerdir. Kanat kapalıyken beyaz alan bütünüyle seçilmeyebilir; açıldığında geniş bir yama halinde belirginleşir. Gövdenin kızıl tonu ile başın açıklığı arasındaki fark, kuş su üstünde dururken de dikkat çeker.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Naturalis hesabında dişinin yüz yanları neredeyse beyaz, gövdesi daha kestane tonlu, boynu halkasız olarak anlatılır. Genç kuş dişiye benzer, fakat daha donuk ve sırtı daha koyu kahverengidir. Bu yüzden soluk bir yüzle donuk sırtı, erişkin erkeğin üreme giysisiyle aynı biçimde değerlendirmemek gerekir. Gövdenin ana turuncu-kahverengi düzeni eşeylerde benzer kalır; yaş ve eşey farkları özellikle baş, boyun ve sırt üzerinden karşılaştırılır.

Uçuşta Görünüm

Güçlü kanat vuruşlarıyla uçar. Üst kanatta beyazımsı kısa örtü tüyleri, siyah uzun uçuş tüyleri ve yeşil parlak kanat aynası bulunur. Kanat aynası, üstten bakışta seçilen renkli uçuş tüyü bölümüdür. Alttan görünümde beyaz örtüler siyah uçuş tüyleriyle karşıtlık oluşturur; üstteki yeşil alanı alt kanadın aynı yerine taşımamak gerekir. Taze tüylerde açık örtüler sarımsı-turuncu bir ton da taşıyabilir.

Ses ve Davranış

Nebraska–Lincoln Üniversitesinin uzman tür hesabı, Angıtları çoğunlukla çift veya aile grubu halinde anlatır. Rusya’da üreme alanına gelen kuşların zaten eşleşmiş olabildiği ve göllerin buzu bütünüyle çözülmeden görülebildiği belirtilir. Yuvadaki dişi rahatsız edildiğinde yılana benzer bir tıslama çıkarabilir. Erkek tehlikeyi haber verir ve yaklaşan kuşa ya da başka davetsize yönelik tehdit uçuşları yapabilir.

Çağrılar boruyu andıran “aakh” sesleriyle anlatılır. Kışın sürüler daha gürültülü olabilir. Kalkış öncesinde yinelenen “pok-pok-pok” notaları duyulabilir; dişinin çağrısı erkeğinkinden daha pes olarak tarif edilir.

Yuva kaya yarığında, toprak oyuğunda veya ağaç boşluğunda olabilir; içindeki sığ çukur yumuşak tüylerle döşenir. Oiseaux.net uzman hesabı 8–10 yumurta ve dişinin yaptığı 28–29 günlük kuluçka süresi verir. Kapalı bir oyukta bulunması, yuvayı açıp bakmayı haklı çıkarmaz. Kuluçkadaki dişinin örtülü yuvayla bağlantısı korunmalı; girişe yaklaşarak onu dışarı çıkarmaya çalışılmamalıdır.

Yavrular çıktıktan kısa süre sonra yuvadan ayrılıp yürüyebilir; bu sırada henüz uçamazlar. Oiseaux.net hesabındaki uçabilir hale gelme süresi yaklaşık 55 gündür. Böylece göl kıyısındaki bir ailede hareketli fakat uçamayan yavrularla uçabilen erişkinler birlikte görülebilir. Küçük yavrunun yerde durması tek başına yardıma gereksinimi olduğunu göstermez; aile grubunun yolu kesilmeden uzaktan izlenir.

Yavrulara iki erişkin de yakından eşlik eder. Nebraska–Lincoln Üniversitesinin tür hesabı, yavruların sığlıklardaki su böcekleri ve küçük kabuklularla beslendiğini anlatır. Kuluçkayı dişi yürütürken yavruların korunmasına iki erişkin de katılır; üreme döneminin bu iki evresinde görev paylaşımı farklıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Suna (Tadorna tadorna; İngilizce Common Shelduck), iri oluşu ve beyaz kanat alanları nedeniyle gerçek bir karşılaştırmadır. The Wildlife Trusts hesabı erişkini beyaz gövdeli, koyu yeşil başlı, kırmızı gagalı ve göğsü kestane kuşaklı olarak tarif eder. Sırt ve kanatta siyah alanlar vardır. Angıtın açık başıyla turuncu gövdesi bu belirgin beyaz gövde düzeninden ayrılır. Başın koyuluğu, gaga rengi ve göğüs kuşağı birlikte karşılaştırıldığında, yalnız uçuşta beliren beyaz bir yamanın ötesinde sağlam bir teşhis elde edilir.

Nil Kazı (Alopochen aegyptiaca; İngilizce Egyptian Goose), karada yürüyebilen iri gövdesi ve uçuşta beyaz kanat alanıyla dikkat çekebilir. RSPB hesabındaki kahverengi-gri gövde ve göz çevresindeki koyu kahverengi leke, Angıtın krem başıyla kızıl gövdesinden ayrılır. Özellikle göz çevresini karşılaştırmak yararlıdır: Nil Kazında koyu leke bir yüz işaretidir; Angıtta üreme erkeğinin siyah çizgisi boynu çevreleyen dar halkadır. Bunlar aynı yerde bulunan ya da aynı biçimde görünen işaretler değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık arazideki tatlı, tuzlu veya acı su gölleriyle nehir kıyılarını kullanır; acı su, tatlı suyla deniz suyu arasında tuzluluğa sahiptir. IUCN’nin uzman ekoloji hesabında bozkır, yüksek plato ve dağ çevresindeki iç sular üreme habitatları arasında sayılır. Beslenme ve dinlenmede büyük su kütlelerine birçok ördek kadar bağımlı olmayabilir; üreme sırasında sudan epey uzakta da bulunabilir. Bu nedenle yalnız gölün ortasına değil açık kıyılar ve çevredeki karasal alanlara da bakılır.

Yuva Yeri

IUCN hesabında yuvaların kumlu veya killi kıyıdaki oyuklarda bulunabildiği anlatılır. Bu boşluklar doğal oluşmuş ya da başka bir hayvan tarafından açılmış olabilir. Böylece türün yuva için yalnız göl kıyısındaki açık bir toprak çukurunu kullandığı düşünülmez; kapalı bir boşlukla suya erişim sağlayan çevrenin birlikte bulunması önem taşır.

Günlük Alan Kullanımı

Kars Kuyucuk Gölü’ndeki 25–28 Eylül 2006 araştırması, gölde dinlenen sürülerin tarım alanları yönünde gidip gelmesini incelemiştir. Gölün kullanımını anlamak için çevredeki beslenme alanları da hesaba katılır. Hasat ve tarladaki artık besinler, bu yerel alan kullanımını etkileyebilir.

Dünya Yayılışı

Doğal üreme yayılışı güneydoğu Avrupa’dan Baykal Gölü, Moğolistan ve Çin’in batısına uzanır. Kuzeybatı Afrika ile Etiyopya yükseklerinde ayrı topluluklar bulunur. Türün yayılışının batı kesimlerde eskiden daha geniş olduğu anlatılır.

BTO, Britanya’daki kayıtların çoğunu koleksiyonlardan kaçan kuşlarla ilişkilendirir. Almanya’da doğallaşmış Angıtların ise tüy değiştirmek için Hollanda’ya gittiği belirtilir. Bu Avrupa örneğinde, yabanıl ataları başka bir bölgeden getirilmiş kuşların hareketi anlatılır; doğal yayılıştaki Asya topluluklarının kış göçüyle aynı kökenden geldiği düşünülmemelidir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de üreme ve kışlama kayıtları vardır. BirdLife’ın 2021 tablosundaki 10.000–15.000 üreyen çift, 2002–2012 dönemine ait uzman tahminidir. Kışın 16.800–31.300 birey ise 2013–2019 döneminde yöntem bakımından tam sayım veya istatistiksel açıdan sağlam tahmin sınıfındaki veridir. Ülke eğilimleri veri yetersizliğinden bilinmiyor verilmiştir. Bu tarihli derleme, ülkenin hem üreme hem kışlama açısından önemini gösterir; çift ile birey birimleri ve farklı dönemler korunarak okunmalıdır.

Göç Yolculuğu

Asya toplulukları çoğunlukla göçmendir; kışlamak için Hindistan ve Güneydoğu Asya’ya doğru güneye inerler. Diğer bazı topluluklar yerleşik veya yerel dolaşıcıdır. Su seviyelerinin değişmesine bağlı yer değiştirmeler görülebilir. Bu yerel hareketler, uzun mesafeli mevsim göçüyle aynı ölçekte değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Bitkisel besinleri arasında otların yeşil sürgünleri, tohumlar ve tarımsal taneler vardır. Küçük kabuklular, su ve kara böcekleri, yumuşakçalar, solucanlar, küçük balıklar ve kurbağalar da alınabilir. Bu farklı besinler, karadaki otlama alanlarıyla sığ su kıyılarının birlikte kullanılmasına uygundur.

Kars Kuyucuk Gölü’nün 25–28 Eylül 2006 çalışmasında su bitkilerinin yenmesi hem doğrudan gözlemle hem kıyıdan toplanan Angıt dışkılarıyla desteklenmiştir. Bitkisel besinler yalnız tarladaki tanelerden ibaret değildir.

Nasıl Avlanır?

Besin ararken uzun süre karada yürüyebilir; otlu alanlarda dolaşır ve sığ suda yüzerek de beslenir. Oiseaux.net’in bu davranış anlatımı, kuşu yalnız açık suyun ortasında aramamamız gerektiğini gösterir. “Hepçil” sözü bitkisel ve hayvansal besinleri alabilmesidir; her birini eşit miktarda yediği anlamına gelmez.

İlginç Bilgiler

## Himalaya’da Yüksek Uçuş Parr ve arkadaşlarının 2017 Himalaya araştırması, Tibet Platosu’nun güneyinde kışlayan iki topluluktan 15 Angıtın 2007–2011 uydu izleme verilerini incelemiştir. Deniz seviyesine göre 6.800 metreye ulaşan uçuş yüksekliği bildirilmiştir. Araştırmacılar GPS konumlarının altındaki araziyi sayısal yükseklik modeliyle eşleştirmiştir. Kuşlar, kendi hareket alanları içinde rastgele üretilmiş karşılaştırma konumlarına göre daha alçak zeminlerin üzerinden uçuyordu. Dağların arasındaki arazi biçimi, yüksek irtifalı bu yolculuğun nasıl yapıldığını anlamada önemliydi. ## Yerin Yüksekliği ile Uçuş Yüksekliği Himalaya çalışmasında, deniz seviyesine göre yüksek uçmakla zeminden çok yukarıda uçmak ayrı ayrı ölçülmüştür. Kaydedilen uçuşlar zeminin ortalama 547 metre üstünde gerçekleşmiştir. Yüksek plato nedeniyle bu konumların deniz seviyesine göre rakımı çok daha fazlaydı. Tırmanışların günün belli bir bölümünde toplandığına dair belirgin sonuç bulunmazken, düz uçuşlar daha erken saatlerde olma eğilimindeydi. Bu örneklemde 4.500 metrenin üzerindeki düz uçuşlar, daha alçaktakilere göre daha hızlıydı. Bu sonuçlar GPS izlemesine aittir; oksijen kullanımını sağlayan bütün fizyolojik özelliklerin deneysel açıklaması değildir. ## Dört Günlük Hareket Sayımı Meissner ve Remisiewicz’in 2008 Kuyucuk yayını, 25–28 Eylül 2006 uçuşlarını şafaktan gün batımına 15 dakikalık dilimlerle saymıştır. Sürülerin birleşip bölünmesi sayımı güçleştirmiştir. Gidişleri ve dönüşleri toplamak, her geçişi yeni birey saymak değildir. Çalışma dört gündüzü kapsar; bütün geceyi veya bütün yılı ölçmüş sayılmaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...