Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Çilkeklik
Perdix perdix
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Çilkeklik (Perdix perdix; Grey Partridge, Amerikan yazımıyla Gray Partridge), toplu gövdeli, küçük başlı ve kısa kuyruklu bir tarla kuşudur. Erişkinde turuncu yüz, gri göğüs, yanlardaki pas rengi şeritler ve kestane renkli karın lekesi birlikte seçilir.
Genel Görünüm ve Duruş
Kısa, kalınca bir gagası ve yuvarlak gövdesi vardır. Yürürken başını öne uzatır, kuyruğunu oynatır; koşarken yere yaklaşır.
Üst tarafı kahverengi ve gri, kanatları açık-koyu kahverengi desenlidir. Alt tarafta gri zemin üzerindeki kestane yan çizgileri dikkat çeker. Baş ve boğazdaki turuncu-kestane tonları her kuşta aynı doygunlukta değildir; alt türler arasında da renk farkları bulunur.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
GWCT’nin Britanya’da kullanılan uzman kılavuzunda erkekte göz çevresindeki kırmızı çıplak derinin özellikle kış sonu ve ilkbaharda belirginleştiği anlatılır. Dişinin yüzü daha kahverengimsi, kaşı çoğu zaman beyazdır; fakat her dişide beyaz kaş bulunmaz. Yüz tek başına güvenli eşey ölçütü değildir.
Karındaki at nalı biçimli leke erkekte genellikle iri ve belirgindir. Dişide küçük olabilir veya bulunmayabilir; bazı dişilerde ise iri bir leke de vardır. Dolayısıyla lekeyi görmek kuşun mutlaka erkek olduğunu göstermez.
Yakından incelenen dişinin omuz tüylerinde, tüyün ortasındaki açık çizgiden iki yana uzanan enine çizgiler bulunur. Erkekte açık orta çizgi görülür, buna eşlik eden açık enine çizgiler bulunmaz. Bu ince farklar uzman kılavuzunda elde inceleme için kullanılır; uzaktaki kuşta görülmeden varsayılmaz.
Tüy değişimi öncesindeki gençler, erişkinin turuncu yüzü ve temiz gri göğsü yerine kahverengimsi, açık çizgili bir görünüm taşır. Gençlik tüyleriyle duran bireylerin dişi ve erkeği görünüşten güvenle ayrılamaz; erişkin tüyleri geliştikçe değerlendirme değişir.
Uçuşta Görünüm
Kısa, yuvarlak kanatlarıyla aniden havalanır. Yere yakın, seri kanat vuruşlarıyla uzaklaşır; pas-kestane renkli kısa kuyruk görünür hâle gelir.
Ses ve Davranış
Çağrısı gıcırtılı bir “kirr-ik” sesi gibidir. Bölge sahiplenme sesi iki heceli, yüksek ve pürüzlüdür. Beslenirken sessiz kalabilir; ürküp kalkan grup daha gürültülü seslenir.
Erişkinlerle yavrular küçük gruplar hâlinde yerde beslenebilir. Kuşları fark etmek bazen zor olsa da aniden birlikte kalkmaları, onları bilerek ürkütmeyi gerektirmez; kısa kuyruk ve kanat biçimi doğal kalkışta izlenebilir.
Karıştırılabilecek Türler
Kınalı Keklik (Alectoris chukar; Chukar veya Chukar Partridge) ile karışabilir. Kınalıda kırmızı gaga, açık yanak ve boğazı çevreleyen siyah çizgi ile yanlardaki belirgin siyah dik bantlar seçilir. Çilkeklikte turuncu yüz ve ince desenli gri göğüs öne çıkar; Kınalının siyah boğaz çerçevesi bulunmaz.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Açık, kısa otlu bozkırları, tarım alanlarını, nadasları ve otlakları kullanır. Tehlikede saklanabileceği küçük çalılıklar ve çitler de önemlidir. Bu yüzden yalnız çıplak toprak veya kesintisiz sık çalılık değil, açık alan ile örtünün bir arada bulunduğu tarla çevresi uygun yaşam koşulları sağlayabilir.
Yuva Yeri
Yuva, yerde bitkilerin veya çit dibinin gizlediği, kuru ot ve yaprak döşeli sığ bir çukurdur. BTO’nun Avrupa kuşları kaynaklarından hazırlanan özetinde tipik yumurta sayısı 13–16, dişinin yürüttüğü kuluçka 23–25 gündür. İnce yavru tüyleriyle kaplı ve hareketli yavrular kısa sürede yuvadan ayrılır; 14–16 günde uçabilmeye başlar. Bu değerler Türkiye’de ayrıca ölçülmüş ortalamalar değildir.
Günlük Alan Kullanımı
Yazın sabah ve akşam beslenmeye ağırlık verip en sıcak saatleri örtüde dinlenerek geçirebilir. Soğuk mevsimde gündüz boyunca daha uzun süre besin arar. Bu günlük düzen, kuşun aynı tarlanın hem açık kısmını hem de korunaklı kenarını kullanabilmesini önemli kılar.
Dünya Yayılışı
Çilkeklik Avrupa’dan Batı ve Orta Asya’ya uzanan bir doğal yayılışa sahiptir. AviList’in güncel sınıflandırması sekiz alt tür tanır; Türkiye’den Kafkasya ve kuzeybatı İran’a uzanan bölgede canescens alt türünü sıralar. Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri’nde de insan eliyle yerleştirilmiş topluluklar vardır. Bu topluluklar doğal yurdunun uzantısı gibi değerlendirilmez.
Türkiye’deki Durumu
BirdLife International’ın 2021 Avrupa derlemesinde Türkiye için, 2002–2012 dönemine ait 1.000–2.000 üreyen çift tahmini bulunur. Yöntem, sınırlı veriden yapılan çıkarımlara dayalı kısmi değerlendirme olarak açıklanır. Kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri veri yetersizliği nedeniyle bilinmemektedir. Bu eski tahmin ne güncel sayım ne de her bölgede türün hâlâ bulunduğunun kanıtıdır.
Göç Yolculuğu
Genel olarak yerleşiktir; düzenli uzun mesafe göç yapan bir kuş değildir. Avrupa’da olumsuz hava koşullarında yer değiştirme, dağlık yayılışının bazı bölümlerinde yükseklik boyunca hareket görülebilir. Sonbahar ve kış grupları ilkbaharda çözülüp çiftler oluşur. Yerel yer değişimleriyle aile grubunun dağılması, ülke aşan sabit göç rotasıyla karıştırılmaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Erişkinin besininde yabani ot ve tahıl tohumları ile ot yaprakları önemli yer tutar; böcek de yakalar. Küçük yavruların ilk döneminde böcekler önemlidir. Bu nedenle erişkinin çoğunlukla bitkisel beslenmesi, yavruların da aynı menüyle büyüdüğü anlamına gelmez.
Nasıl Avlanır?
Küçük gruplar yerde dökülmüş tohumları toplar; bazen bitki üzerinde kalan tohumlara da uzanır. Ilık mevsimde solucan ve çeşitli böcekleri de alır.
İlginç Bilgiler
## Sayım ile Hesaplanan Çift Yoğunluğu İngiltere’nin Batı Sussex bölgesinde, 2020’de yayımlanan bir çalışma 1993–2002 ile 2009–2018 dönemlerini karşılaştırmıştır. Çilkeklik için yönetilen sahada sonbahar sayımlarından hesaplanan üreyen çift yoğunluğu kilometrekarede ortalama 3 çiftten 13,2 çifte çıkmıştır. Karşılaştırılan geleneksel yönetimli alanda aynı değer 4’ten 1,3’e düşmüştür. Üreyen çiftler burada ilkbaharda tek tek izlenen yuvalardan değil, sonbahar kayıtlarından belirli kurallarla hesaplanmıştır. ## Her Başarı Ölçüsü Aynı Değildir Batı Sussex’teki aynı 1993–2002 ve 2009–2018 karşılaştırmasında, yuva ve yavru örtüsünün iyileştirilmesi, kış desteği ve yırtıcı baskısını azaltmaya yönelik uygulamalar birlikte yürütülmüştür. Hangi tek uygulamanın ne kadar etkili olduğu bu karşılaştırmadan ayrıştırılamaz. Yavruların altı haftaya kadar yaşama oranındaki yönetim farkı ise istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bu oran da tek tek işaretli yavrular izlenerek değil, sonbahardaki aile grubu büyüklüklerinden hesaplanmıştır. Çift yoğunluğunda artış görülmesi, bütün başarı ölçülerinin aynı biçimde yükseldiği anlamına gelmez. ## Yavrunun Yediği Nasıl Anlaşılır? Kuzeydoğu İngiltere’nin North Pennines tepelik çiftliklerinde yapılan, 2017’de yayımlanan araştırma yavru beslenmesini dışkı kalıntılarından incelemiştir. Verici takılmış 14 çiftin ailelerinden, 4–26 günlük yavrulara ait 29 geceleme yeri örneği toplanmıştır; bazı aileler birden çok kez örneklendiği için bunlar 29 bağımsız aile değildir. Böcek parçalarından en az kaç av yenmiş olabileceği hesaplanmıştır. İlk haftadaki yavruların kaba otlak örneklerinde testere arısı larvaları ile karıncalar öne çıkmıştır. Bu yöntem doğrudan yenilen besinin ağırlığını ölçmez. Sonuç, Türkiye’deki her yavrunun aynı oranda aynı avı yemesini gerektiren bir kural değildir.
Kum Kekliği
Ammoperdix griseogularis
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Kum Kekliği, Ammoperdix griseogularis, kurak yamaçların küçük, kısa kuyruklu yer kuşudur. Erişkin erkekte mavi-gri baş, göz üstünden geriye uzanan siyah şerit ve beyaz yüz çizgisi aranır. Böğürleri beyaz, pas rengi ve ince siyah çizgilerle dalgalı desenlidir.
Genel Görünüm ve Duruş
Sırtı kum-kahverengidir; kuyruk kızılımsıdır. Erkeğin baş yanları ve boğazı soluk mavi-gri, çenesi beyazdır. Gagası turuncu, ayakları kirli sarı tonundadır. Kısa boyun ve toplu gövde, taşların arasında alçak bir siluet oluşturur.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Dişi daha sade kum-kahverengidir; erkeğin keskin baş ve böğür süslerini taşımaz. Gençlerde erişkin erkeğin uzun böğür süsleri henüz yoktur. Kaynaklar gençlerin baş desenini farklı betimlediğinden, tek yüz lekesiyle kesin yaş ve eşey verilmemelidir.
Uçuşta Görünüm
Önce koşarak uzaklaşmayı yeğler. Uçmak zorunda kaldığında yamaçtan vadiye doğru hızla yönelir.
Ses ve Davranış
Erkek sabahları açık bir kayadan iki heceli, ıslıksı çağrı verebilir. Ürkünce daha hızlı, tekrarlı bir ses çıkarır.
Karıştırılabilecek Türler
Kınalı Keklik, Alectoris chukar, karıştırılabilecek türlerdendir. İri gövdesi yanında kırmızı gagası ve açık boğazını çeviren kalın siyah kolyesi önemlidir. Böğürleri iri, dik siyah bantlıdır. Yalnız kahverengi bir sırt görmek veya kuşu taşlık yamaçta bulmak teşhise yetmez.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Ermenistan’ın güneydoğusundaki Arevik Milli Parkı’nda Mayıs–Haziran 2020’de izlenen kuşlar, kaya çıkıntıları ve döküntü taşlarla kaplı, seyrek ot ve çalılı yarı çöl yamaçlarını kullanıyordu. Bu çalışma alanının ayrıntıları, Türkiye’nin bütün üreme alanları için zorunlu bir bitki listesi veya yükselti sınırı değildir.
Yuva Yeri
Yuva yerde, taş veya çalı yakınındaki az otla döşeli sığ bir çukurdur. Uzman derlemelerde çoğunlukla 8–12, seyrek olarak 16 yumurta bildirilir. Dişi kuluçkaya yatar. Süre için verilen yaklaşık üç hafta veya biraz üzeri, eski Orta Asya derlemesinde doğrudan ölçümle kesinleşmiş bir değer değildir. Türkiye’ye ait doğrulanmış kesin süre bu taramada bulunamadı. Yuva açığa çıkarılmamalıdır.
Günlük Alan Kullanımı
Sıcak saatlerde kaya yarıkları ve büyük taşların gölgesinde dinlenebilir. Aile grupları suya gelirken birleşebilir. Bir su noktasında kuşların yaklaşma hattını kapatmamak özellikle önemlidir.
Dünya Yayılışı
Güneydoğu Türkiye, kuzey Suriye ve Irak’tan İran, Afganistan ve Pakistan’a uzanan kurak kuşakta bulunur; kuzeyde Güney Ermenistan ve Orta Asya’nın bazı kesimlerine ulaşır. Güncel AviList bu geniş alanı tek tür içinde verir; kabul edilmiş alt tür ayırmaz. Benzer İngilizce adlar taşıyan başka kekliklerin kayıtları bu yayılışa eklenmez.
Türkiye'deki Durumu
OSME’nin Ocak 2025 bölge listesi, Türkiye’deki doğal yayılışını güneydoğuda gösterir. Bu, ülkenin her taşlık veya kurak yerinde bulunacağı anlamına gelmez. Aynı liste, bazı Arap Yarımadası kayıtlarında salım ve sonradan doğada üreme kökeninin dikkate alınması gerektiğini belirtir; bir ülkede görülmek, oranın doğal yayılışa dahil olduğunu tek başına kanıtlamaz.
Göç Yolculuğu
Uzman bölge listeleri türü esas olarak yerleşik kabul eder. Bununla birlikte yerleşiklik, hiçbir bireyin doğduğu yerden uzaklaşmadığı anlamına gelmez. Pakistan’da kalıtsal benzerlikten kuş toplulukları arasında bağlantı çıkarılmıştır; bu yöntem tek kuşun mevsimlik göç yolunu izlememiştir. Türkiye için ülke ülke rota veya sabit mesafe bu sonuçtan üretilemez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Besini çoğunlukla bitkiseldir. Orta Asya bilimsel derlemesinde Türkmenistan’dan 44 kursak ve mide örneğinin incelenmesi, tohum ve meyvelerin önemini gösterir; yaprak ve bitkilerin toprak altındaki bölümleri de bildirilir. Bu eski bölgesel sonuç, Türkiye için ölçülmüş bir besin oranı değildir.
Nasıl Avlanır?
Yerde besin arar; toprak altındaki bitki parçalarına ulaşmak için ayaklarını ve gagasını kullanabilir. Orta Asya derlemesi, böceklerin özellikle yavruların beslenmesindeki rolünü belirtir. Erişkinlerin bütün mevsimlerde aynı miktarda böcek yediği sonucu çıkarılamaz.
İlginç Bilgiler
## Kayıt Yokluğu ve Gözden Kaçma Ermenistan’ın güneydoğusundaki Arevik Milli Parkı’nda 5 ve 7 Mayıs 2020’de yeniden görülen kuşlar, 10 Mayıs–22 Haziran arasındaki sık ziyaretlerle izlendi. Üç çift bulundu; erkeklerin dişilere çekirge verdiği gözlendi. Yaklaşık on yıl boyunca doğrulanmış kayıt bulunmaması, kuşların o sürenin tamamında ülkeden yok olduğu anlamına gelmiyordu. Çalışmanın yazarları, yeniden yerleşme ile gözden kaçma olasılıklarını ayıramadı. Bu sonuç Türkiye’de yeni bir nüfus bulunmuş gibi sunulamaz. ## Tüy Örneklerinin Anlattığı Pakistan’ın Süleyman Dağları’nda Ekim 2006–Ocak 2008 arasında iki bölgeden 23 kuşun kuyruk tüyü örneği toplandı: doğudan 12, batıdan 11. DNA’daki bazı değişken bölümlere bakan 2010 araştırması, bu iki topluluk arasında düşük düzeyde kalıtsal ayrım buldu. Aralarındaki bağlantı hesaplamayla yorumlandı; kuşlara verici takılıp yolculukları izlenmedi. Örneklerin farklı tarihlerde toplanmış olması ve küçük, bölgesel örneklem, sonucu bütün türün göç düzeni veya Türkiye’nin durumu saymayı engeller.
