kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Çilkeklik (Perdix perdix)
VS
Seçildi Sülün (Phasianus colchicus)

Çilkeklik

Perdix perdix

Takım Galliformes
Familya Sülüngiller (Phasianidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Turuncu yüz, gri göğüs, pas yan bantları, kestane kuyruk ve değişken karın at nalı

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Çilkeklik (Perdix perdix; Grey Partridge, Amerikan yazımıyla Gray Partridge), toplu gövdeli, küçük başlı ve kısa kuyruklu bir tarla kuşudur. Erişkinde turuncu yüz, gri göğüs, yanlardaki pas rengi şeritler ve kestane renkli karın lekesi birlikte seçilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kısa, kalınca bir gagası ve yuvarlak gövdesi vardır. Yürürken başını öne uzatır, kuyruğunu oynatır; koşarken yere yaklaşır.

Üst tarafı kahverengi ve gri, kanatları açık-koyu kahverengi desenlidir. Alt tarafta gri zemin üzerindeki kestane yan çizgileri dikkat çeker. Baş ve boğazdaki turuncu-kestane tonları her kuşta aynı doygunlukta değildir; alt türler arasında da renk farkları bulunur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

GWCT’nin Britanya’da kullanılan uzman kılavuzunda erkekte göz çevresindeki kırmızı çıplak derinin özellikle kış sonu ve ilkbaharda belirginleştiği anlatılır. Dişinin yüzü daha kahverengimsi, kaşı çoğu zaman beyazdır; fakat her dişide beyaz kaş bulunmaz. Yüz tek başına güvenli eşey ölçütü değildir.

Karındaki at nalı biçimli leke erkekte genellikle iri ve belirgindir. Dişide küçük olabilir veya bulunmayabilir; bazı dişilerde ise iri bir leke de vardır. Dolayısıyla lekeyi görmek kuşun mutlaka erkek olduğunu göstermez.

Yakından incelenen dişinin omuz tüylerinde, tüyün ortasındaki açık çizgiden iki yana uzanan enine çizgiler bulunur. Erkekte açık orta çizgi görülür, buna eşlik eden açık enine çizgiler bulunmaz. Bu ince farklar uzman kılavuzunda elde inceleme için kullanılır; uzaktaki kuşta görülmeden varsayılmaz.

Tüy değişimi öncesindeki gençler, erişkinin turuncu yüzü ve temiz gri göğsü yerine kahverengimsi, açık çizgili bir görünüm taşır. Gençlik tüyleriyle duran bireylerin dişi ve erkeği görünüşten güvenle ayrılamaz; erişkin tüyleri geliştikçe değerlendirme değişir.

Uçuşta Görünüm

Kısa, yuvarlak kanatlarıyla aniden havalanır. Yere yakın, seri kanat vuruşlarıyla uzaklaşır; pas-kestane renkli kısa kuyruk görünür hâle gelir.

Ses ve Davranış

Çağrısı gıcırtılı bir “kirr-ik” sesi gibidir. Bölge sahiplenme sesi iki heceli, yüksek ve pürüzlüdür. Beslenirken sessiz kalabilir; ürküp kalkan grup daha gürültülü seslenir.

Erişkinlerle yavrular küçük gruplar hâlinde yerde beslenebilir. Kuşları fark etmek bazen zor olsa da aniden birlikte kalkmaları, onları bilerek ürkütmeyi gerektirmez; kısa kuyruk ve kanat biçimi doğal kalkışta izlenebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kınalı Keklik (Alectoris chukar; Chukar veya Chukar Partridge) ile karışabilir. Kınalıda kırmızı gaga, açık yanak ve boğazı çevreleyen siyah çizgi ile yanlardaki belirgin siyah dik bantlar seçilir. Çilkeklikte turuncu yüz ve ince desenli gri göğüs öne çıkar; Kınalının siyah boğaz çerçevesi bulunmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık, kısa otlu bozkırları, tarım alanlarını, nadasları ve otlakları kullanır. Tehlikede saklanabileceği küçük çalılıklar ve çitler de önemlidir. Bu yüzden yalnız çıplak toprak veya kesintisiz sık çalılık değil, açık alan ile örtünün bir arada bulunduğu tarla çevresi uygun yaşam koşulları sağlayabilir.

Yuva Yeri

Yuva, yerde bitkilerin veya çit dibinin gizlediği, kuru ot ve yaprak döşeli sığ bir çukurdur. BTO’nun Avrupa kuşları kaynaklarından hazırlanan özetinde tipik yumurta sayısı 13–16, dişinin yürüttüğü kuluçka 23–25 gündür. İnce yavru tüyleriyle kaplı ve hareketli yavrular kısa sürede yuvadan ayrılır; 14–16 günde uçabilmeye başlar. Bu değerler Türkiye’de ayrıca ölçülmüş ortalamalar değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Yazın sabah ve akşam beslenmeye ağırlık verip en sıcak saatleri örtüde dinlenerek geçirebilir. Soğuk mevsimde gündüz boyunca daha uzun süre besin arar. Bu günlük düzen, kuşun aynı tarlanın hem açık kısmını hem de korunaklı kenarını kullanabilmesini önemli kılar.

Dünya Yayılışı

Çilkeklik Avrupa’dan Batı ve Orta Asya’ya uzanan bir doğal yayılışa sahiptir. AviList’in güncel sınıflandırması sekiz alt tür tanır; Türkiye’den Kafkasya ve kuzeybatı İran’a uzanan bölgede canescens alt türünü sıralar. Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri’nde de insan eliyle yerleştirilmiş topluluklar vardır. Bu topluluklar doğal yurdunun uzantısı gibi değerlendirilmez.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife International’ın 2021 Avrupa derlemesinde Türkiye için, 2002–2012 dönemine ait 1.000–2.000 üreyen çift tahmini bulunur. Yöntem, sınırlı veriden yapılan çıkarımlara dayalı kısmi değerlendirme olarak açıklanır. Kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri veri yetersizliği nedeniyle bilinmemektedir. Bu eski tahmin ne güncel sayım ne de her bölgede türün hâlâ bulunduğunun kanıtıdır.

Göç Yolculuğu

Genel olarak yerleşiktir; düzenli uzun mesafe göç yapan bir kuş değildir. Avrupa’da olumsuz hava koşullarında yer değiştirme, dağlık yayılışının bazı bölümlerinde yükseklik boyunca hareket görülebilir. Sonbahar ve kış grupları ilkbaharda çözülüp çiftler oluşur. Yerel yer değişimleriyle aile grubunun dağılması, ülke aşan sabit göç rotasıyla karıştırılmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Erişkinin besininde yabani ot ve tahıl tohumları ile ot yaprakları önemli yer tutar; böcek de yakalar. Küçük yavruların ilk döneminde böcekler önemlidir. Bu nedenle erişkinin çoğunlukla bitkisel beslenmesi, yavruların da aynı menüyle büyüdüğü anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Küçük gruplar yerde dökülmüş tohumları toplar; bazen bitki üzerinde kalan tohumlara da uzanır. Ilık mevsimde solucan ve çeşitli böcekleri de alır.

İlginç Bilgiler

## Sayım ile Hesaplanan Çift Yoğunluğu İngiltere’nin Batı Sussex bölgesinde, 2020’de yayımlanan bir çalışma 1993–2002 ile 2009–2018 dönemlerini karşılaştırmıştır. Çilkeklik için yönetilen sahada sonbahar sayımlarından hesaplanan üreyen çift yoğunluğu kilometrekarede ortalama 3 çiftten 13,2 çifte çıkmıştır. Karşılaştırılan geleneksel yönetimli alanda aynı değer 4’ten 1,3’e düşmüştür. Üreyen çiftler burada ilkbaharda tek tek izlenen yuvalardan değil, sonbahar kayıtlarından belirli kurallarla hesaplanmıştır. ## Her Başarı Ölçüsü Aynı Değildir Batı Sussex’teki aynı 1993–2002 ve 2009–2018 karşılaştırmasında, yuva ve yavru örtüsünün iyileştirilmesi, kış desteği ve yırtıcı baskısını azaltmaya yönelik uygulamalar birlikte yürütülmüştür. Hangi tek uygulamanın ne kadar etkili olduğu bu karşılaştırmadan ayrıştırılamaz. Yavruların altı haftaya kadar yaşama oranındaki yönetim farkı ise istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bu oran da tek tek işaretli yavrular izlenerek değil, sonbahardaki aile grubu büyüklüklerinden hesaplanmıştır. Çift yoğunluğunda artış görülmesi, bütün başarı ölçülerinin aynı biçimde yükseldiği anlamına gelmez. ## Yavrunun Yediği Nasıl Anlaşılır? Kuzeydoğu İngiltere’nin North Pennines tepelik çiftliklerinde yapılan, 2017’de yayımlanan araştırma yavru beslenmesini dışkı kalıntılarından incelemiştir. Verici takılmış 14 çiftin ailelerinden, 4–26 günlük yavrulara ait 29 geceleme yeri örneği toplanmıştır; bazı aileler birden çok kez örneklendiği için bunlar 29 bağımsız aile değildir. Böcek parçalarından en az kaç av yenmiş olabileceği hesaplanmıştır. İlk haftadaki yavruların kaba otlak örneklerinde testere arısı larvaları ile karıncalar öne çıkmıştır. Bu yöntem doğrudan yenilen besinin ağırlığını ölçmez. Sonuç, Türkiye’deki her yavrunun aynı oranda aynı avı yemesini gerektiren bir kural değildir.

Sülün

Phasianus colchicus

Takım Galliformes
Familya Sülüngiller (Phasianidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İri gövde, kısa-yuvarlak kanat, çok uzun bantlı kuyruk; güçlü eşeysel renk farkı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Sülün, iri ve dolgun gövdeli, küçük başlı bir yer kuşudur. Arkasında uzanan çok uzun, sivri kuyruk ilk ipucudur. Erkek renkli, dişi kahverengi desenlidir; dişinin de kuyruğu belirgin biçimde uzundur.

Genel Görünüm ve Duruş

Beyaz boyun halkası her erkekte bulunmaz. Türün farklı alt türlerinde halkalı ve halkasız görünümler vardır. Bu nedenle yalnız halkanın yokluğuna bakarak Sülün tanısı elenmez.

Beslenirken kuyruğunu çoğunlukla yatay taşır; koşarken yukarı kaldırabilir. Güçlü bir koşucudur. Geceyi hem yerde hem ağaçta geçirebilir; her bireyin her gece mutlaka dala çıktığı söylenemez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkeğin başı ışığa göre parlak mavi veya yeşil görünür. Altın renkli gözünün çevresi çıplak, kırmızı deridir; başının arkasında küçük koyu yeşil tüy tutamları bulunur. Güçlü gagası boynuz renginde, ucu hafif kıvrıktır. Gövdesi bakır-kızıl ve kestane tonlarında, koyu kenarlı desenlidir.

Dişi, erkeğe göre küçüktür. Gövdesi açık kahverengi ve tarçın tonlarında; üst tarafı koyu, pullu desenlidir. Yanlarda siyah benekler görülür. Kuyruğundaki ince koyu enine bantlar, kahverengi zeminden seçilir. Bu kuyruk erkektekinden kısa olsa da dişiyi kısa kuyruklu kekliklerden ayırmada önemlidir.

Genç kuşlar dişiye benzer; daha küçük gövdeleri ve henüz kısa olan kuyruklarıyla ayrılır. Kuyruğu tam gelişmemiş bir genci yalnız kuyruk uzunluğuyla tanımak güçtür.

Uçuşta Görünüm

Kalkışı ani ve gürültülüdür; kısa, yuvarlak kanatlarını hızla vurur. Güçlü fakat çoğunlukla kısa süren bu uçuşta, iri gövdenin gerisindeki uzun sivri kuyruk belirgin kalır.

Ses ve Davranış

Erkeğin alan çağrısı sert, pürüzlü ve iki parçalıdır; başını kaldırıp seslenirken kanatlarını da sesli biçimde çırpar. Alarmda art arda takırtılı heceler duyulur. Hem erkek hem dişi, havalanırken boğuk çağrı çıkarabilir.

Erkek gösteri sırasında dişinin önünde yavaşça döner, başını alçaltır ve dişiye yakın kanadını sarkıtır. Kırmızı yüz derisi kabarır. Bir erkek birden fazla dişiyle eşleşebilir; aynı alandaki erkek-dişi grubu mutlaka tek bir yuvanın ailesi değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kınalı Keklik (Alectoris chukar) daha kısa kuyrukludur. Kırmızı gaga ve bacaklar, yüzü dolaşan koyu çizgi ve böğürdeki siyah şeritler onu ayırır. İki eşeyin görünüşü birbirine benzer. Özellikle kahverengi bir dişi Sülünle karşılaştırırken yalnız gövde rengine değil, yüz desenine ve kuyruğa bakılır.

Bıldırcın (Coturnix coturnix) çok daha küçük, armut biçimli bir yer kuşudur. Kahverengi çizgili tüyleri ve açık kaşıyla dişi ya da genç Sülünü andırabilir; ancak erişkin Sülünün uzun kuyruk silüeti bulunmaz. Erkek Bıldırcındaki siyah boğaz çizgisi yardımcıdır. Çok küçük Sülün yavrularında yalnız büyüklük karşılaştırması yeterli olmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme döneminde açık beslenme alanlarıyla saklanacak örtünün yan yana bulunduğu tarım mozaiğini kullanabilir. Kuzeybatı İtalya’nın Po Ovasında Mayıs–Haziran başı 2015’te yapılan çalışmada 372 noktada sayım yapıldı. Erkeklerin bulunması, çayır ve kavaklıkların varlığıyla olumlu ilişkiliydi. Bu, her ekili tarlanın aynı derecede elverişli olduğunu göstermez; sonuç belirli bir tarım peyzajında, erkekler üzerinden kurulmuş bir yaşam alanı modelidir.

Yuva Yeri

Dişi, bitki örtüsü içinde yerde sığ bir çukur hazırlar; içini çevredeki bitki parçalarıyla döşer. Animal Diversity Web’in uzman derlemesinde 7–15 yumurta ve 23–28 günlük kuluçka süresi verilir. Kuluçka ve yavru bakımı dişidedir. Havla kaplı, gözleri açık çıkan yavrular yürüyerek anneyi izler ve besinlerini kendileri toplar. Erken kısa uçuşlar yapabilmeleri, anneden bağımsız oldukları anlamına gelmez. Örtünün altında yuva olabileceğinden, kuşu görmek için ot ve çalılar aralanmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Kuzey İtalya’nın Mezzano Vadisinde Mart–Eylül 1994’te radyo vericisiyle izlenen ve analize alınan 58 kuş, günün saatlerine göre farklı yerler kullandı. Sıcak saatlerde örtülü alanlarda, şafak ve alacakaranlıkta daha çok açık alanlarda bulundular. Gece kullanılan alanlar arasında ekili tarlalar öne çıktı. Bu sonuç, Sülünün mutlaka ağaçta gecelediği biçimindeki kesin anlatımı desteklemez; bu vadinin arazi düzenine ve incelenen üreme mevsimine aittir.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı, Kafkasya ve Hazar çevresinden Orta Asya üzerinden Çin, Kore ve Rusya’nın Uzak Doğu bölgesine uzanır; bu geniş alanda farklı alt türler bulunur. İnsanlar Sülünü doğal alanının dışına da taşımıştır. Avrupa’nın birçok kesiminde, Yeni Zelanda’da, Hawaii’de ve Amerika kıtasının bazı bölgelerinde yerleştirilmiş topluluklar vardır. AviList, Phasianus colchicus için Common Pheasant adını kullanır; Kuzey Amerika’da yaygın Ring-necked Pheasant adı da aynı türü anlatır. Japonya’nın Phasianus versicolor türü güncel listede ayrı ele alınır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’deki köken konusunda yabancı kaynakların sınıflandırması aynı değildir. 2022’de yayımlanan bir bilimsel makalenin giriş bölümü, Türkiye’de küçük doğal topluluklardan söz ederken Birds Canada’nın Avibase ülke listesi Sülünü yerleştirilmiş tür olarak işaretler. Bu farklılık, arazide görülen her bireyin kökenini kendiliğinden açıklamaz. Halkasız bir kuş yalnız bu özelliği nedeniyle kesin doğal veya saf alt tür olarak adlandırılamaz; yerel topluluğun geçmişi ve salım kayıtları da gerekir.

Göç Yolculuğu

Sülün genel olarak yerleşiktir; düzenli bir uzun mesafe göçmeni gibi ele alınmaz. Bir yerdeki kuşların kökeni ve nüfus yapısı ise insan eliyle taşıma ve salımlardan etkilenebilir. Başka bir bölgeye bırakılan kuş ile kendi başına göç eden kuş aynı olayı temsil etmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Hem bitkisel hem hayvansal besin alır. Tahıl, tohum, sürgün ve meyvelerin yanında çekirge, tırtıl, cırcır böceği ve salyangoz da yer. Kaynakta mısır, buğday ve arpa gibi tarım ürünleri de sayılır; fakat bir yerde bulunan ürünün bütün toplulukların değişmez ana besini olduğu söylenemez.

Nasıl Avlanır?

Çoğunlukla sabah erken ve akşam geç saatlerde beslenir. Güçlü ayakları ve tırnaklarıyla yumuşak toprağı eşeleyip omurgasızlara ulaşır. Büyüyen yavrular başlangıçta daha çok omurgasız yer; Oiseaux.net uzman hesabı, yaklaşık beş-altı haftalıkken besinin daha bitkisel hale geldiğini belirtir. Bu, yavrunun o gün bütün hayvansal besini bıraktığı anlamına gelmez.

İlginç Bilgiler

## Aynı Alanı İki Ölçekte İncelemek Mezzano Vadisindeki 1994 radyo-izleme çalışmasında, kuşların kullandıkları alanın çevredeki mevcut alanlarla karşılaştırılması ile kendi alanları içindeki konumlarının karşılaştırılması aynı sonucu vermedi. Analize alınan 58 kuşta eşey farkı yalnız ilk karşılaştırmada anlamlıydı; iki analizde de yaş grupları arasında anlamlı fark bulunmadı. Bu nedenle çalışmayı “yaş, eşey ve saat her durumda yaşam alanı seçimini değiştirir” diye özetlemek doğru olmaz. ## Görünüş ve Genetik Köken Sırbistan ve Macaristan’da 2014–2015’te toplanan 74 Sülün dokusuyla yapılan, 2021’de yayımlanan genetik çalışma, görünüşün neden tek başına köken belgesi olamayacağını gösterir. İncelemelerden biri 74 kuşun kalıtsal işaretlerini, diğeri 69 kuşta anneden aktarılan DNA bölümünü değerlendirdi. Anne soylarında iki ana grup bulundu; daha yaygın olan colchicus grubuydu. Coğrafi bilgi kullanan çözümlemelerde Sırbistan ve Macaristan örnekleri ayrışırken, bu bilgiyi kullanmayan çözümleme açık bir ülke ayrımı vermedi. Sonuçlar Türkiye kuşlarının genetik kökenini ölçmez; tek bir boyun halkasıyla aynı analiz yapılmış sayılmaz. ## Besin İçeriğini Sınayan Deney Almanya’nın Ruthe araştırma çiftliğinde yapılan ve 2022’de yayımlanan kontrollü deneyde 490 Sülün yavrusu beş gruba ayrıldı. Protein miktarı düşük, enerjisi yeterli yem alan grupta bazı haftalarda büyüme ve bağışıklık yanıtı ölçüsü kontrol grubundan düşüktü. Ancak büyüme farkı bütün haftalarda sürmedi; başka bir bağışıklık testinde de grupların haftalık artışları arasında anlamlı fark bulunmadı. Bu ayrıntı önemlidir: besinin içeriği gelişimi etkileyebilir, fakat tek deney bütün bağışıklık sisteminin sürekli zayıfladığını veya Türkiye’deki yabani yavru kayıplarının nedenini kanıtlamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...