kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Çilkeklik (Perdix perdix)
VS
Seçildi Bıldırcın (Coturnix coturnix)

Çilkeklik

Perdix perdix

Takım Galliformes
Familya Sülüngiller (Phasianidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Turuncu yüz, gri göğüs, pas yan bantları, kestane kuyruk ve değişken karın at nalı

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Çilkeklik (Perdix perdix; Grey Partridge, Amerikan yazımıyla Gray Partridge), toplu gövdeli, küçük başlı ve kısa kuyruklu bir tarla kuşudur. Erişkinde turuncu yüz, gri göğüs, yanlardaki pas rengi şeritler ve kestane renkli karın lekesi birlikte seçilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kısa, kalınca bir gagası ve yuvarlak gövdesi vardır. Yürürken başını öne uzatır, kuyruğunu oynatır; koşarken yere yaklaşır.

Üst tarafı kahverengi ve gri, kanatları açık-koyu kahverengi desenlidir. Alt tarafta gri zemin üzerindeki kestane yan çizgileri dikkat çeker. Baş ve boğazdaki turuncu-kestane tonları her kuşta aynı doygunlukta değildir; alt türler arasında da renk farkları bulunur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

GWCT’nin Britanya’da kullanılan uzman kılavuzunda erkekte göz çevresindeki kırmızı çıplak derinin özellikle kış sonu ve ilkbaharda belirginleştiği anlatılır. Dişinin yüzü daha kahverengimsi, kaşı çoğu zaman beyazdır; fakat her dişide beyaz kaş bulunmaz. Yüz tek başına güvenli eşey ölçütü değildir.

Karındaki at nalı biçimli leke erkekte genellikle iri ve belirgindir. Dişide küçük olabilir veya bulunmayabilir; bazı dişilerde ise iri bir leke de vardır. Dolayısıyla lekeyi görmek kuşun mutlaka erkek olduğunu göstermez.

Yakından incelenen dişinin omuz tüylerinde, tüyün ortasındaki açık çizgiden iki yana uzanan enine çizgiler bulunur. Erkekte açık orta çizgi görülür, buna eşlik eden açık enine çizgiler bulunmaz. Bu ince farklar uzman kılavuzunda elde inceleme için kullanılır; uzaktaki kuşta görülmeden varsayılmaz.

Tüy değişimi öncesindeki gençler, erişkinin turuncu yüzü ve temiz gri göğsü yerine kahverengimsi, açık çizgili bir görünüm taşır. Gençlik tüyleriyle duran bireylerin dişi ve erkeği görünüşten güvenle ayrılamaz; erişkin tüyleri geliştikçe değerlendirme değişir.

Uçuşta Görünüm

Kısa, yuvarlak kanatlarıyla aniden havalanır. Yere yakın, seri kanat vuruşlarıyla uzaklaşır; pas-kestane renkli kısa kuyruk görünür hâle gelir.

Ses ve Davranış

Çağrısı gıcırtılı bir “kirr-ik” sesi gibidir. Bölge sahiplenme sesi iki heceli, yüksek ve pürüzlüdür. Beslenirken sessiz kalabilir; ürküp kalkan grup daha gürültülü seslenir.

Erişkinlerle yavrular küçük gruplar hâlinde yerde beslenebilir. Kuşları fark etmek bazen zor olsa da aniden birlikte kalkmaları, onları bilerek ürkütmeyi gerektirmez; kısa kuyruk ve kanat biçimi doğal kalkışta izlenebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kınalı Keklik (Alectoris chukar; Chukar veya Chukar Partridge) ile karışabilir. Kınalıda kırmızı gaga, açık yanak ve boğazı çevreleyen siyah çizgi ile yanlardaki belirgin siyah dik bantlar seçilir. Çilkeklikte turuncu yüz ve ince desenli gri göğüs öne çıkar; Kınalının siyah boğaz çerçevesi bulunmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık, kısa otlu bozkırları, tarım alanlarını, nadasları ve otlakları kullanır. Tehlikede saklanabileceği küçük çalılıklar ve çitler de önemlidir. Bu yüzden yalnız çıplak toprak veya kesintisiz sık çalılık değil, açık alan ile örtünün bir arada bulunduğu tarla çevresi uygun yaşam koşulları sağlayabilir.

Yuva Yeri

Yuva, yerde bitkilerin veya çit dibinin gizlediği, kuru ot ve yaprak döşeli sığ bir çukurdur. BTO’nun Avrupa kuşları kaynaklarından hazırlanan özetinde tipik yumurta sayısı 13–16, dişinin yürüttüğü kuluçka 23–25 gündür. İnce yavru tüyleriyle kaplı ve hareketli yavrular kısa sürede yuvadan ayrılır; 14–16 günde uçabilmeye başlar. Bu değerler Türkiye’de ayrıca ölçülmüş ortalamalar değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Yazın sabah ve akşam beslenmeye ağırlık verip en sıcak saatleri örtüde dinlenerek geçirebilir. Soğuk mevsimde gündüz boyunca daha uzun süre besin arar. Bu günlük düzen, kuşun aynı tarlanın hem açık kısmını hem de korunaklı kenarını kullanabilmesini önemli kılar.

Dünya Yayılışı

Çilkeklik Avrupa’dan Batı ve Orta Asya’ya uzanan bir doğal yayılışa sahiptir. AviList’in güncel sınıflandırması sekiz alt tür tanır; Türkiye’den Kafkasya ve kuzeybatı İran’a uzanan bölgede canescens alt türünü sıralar. Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri’nde de insan eliyle yerleştirilmiş topluluklar vardır. Bu topluluklar doğal yurdunun uzantısı gibi değerlendirilmez.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife International’ın 2021 Avrupa derlemesinde Türkiye için, 2002–2012 dönemine ait 1.000–2.000 üreyen çift tahmini bulunur. Yöntem, sınırlı veriden yapılan çıkarımlara dayalı kısmi değerlendirme olarak açıklanır. Kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri veri yetersizliği nedeniyle bilinmemektedir. Bu eski tahmin ne güncel sayım ne de her bölgede türün hâlâ bulunduğunun kanıtıdır.

Göç Yolculuğu

Genel olarak yerleşiktir; düzenli uzun mesafe göç yapan bir kuş değildir. Avrupa’da olumsuz hava koşullarında yer değiştirme, dağlık yayılışının bazı bölümlerinde yükseklik boyunca hareket görülebilir. Sonbahar ve kış grupları ilkbaharda çözülüp çiftler oluşur. Yerel yer değişimleriyle aile grubunun dağılması, ülke aşan sabit göç rotasıyla karıştırılmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Erişkinin besininde yabani ot ve tahıl tohumları ile ot yaprakları önemli yer tutar; böcek de yakalar. Küçük yavruların ilk döneminde böcekler önemlidir. Bu nedenle erişkinin çoğunlukla bitkisel beslenmesi, yavruların da aynı menüyle büyüdüğü anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Küçük gruplar yerde dökülmüş tohumları toplar; bazen bitki üzerinde kalan tohumlara da uzanır. Ilık mevsimde solucan ve çeşitli böcekleri de alır.

İlginç Bilgiler

## Sayım ile Hesaplanan Çift Yoğunluğu İngiltere’nin Batı Sussex bölgesinde, 2020’de yayımlanan bir çalışma 1993–2002 ile 2009–2018 dönemlerini karşılaştırmıştır. Çilkeklik için yönetilen sahada sonbahar sayımlarından hesaplanan üreyen çift yoğunluğu kilometrekarede ortalama 3 çiftten 13,2 çifte çıkmıştır. Karşılaştırılan geleneksel yönetimli alanda aynı değer 4’ten 1,3’e düşmüştür. Üreyen çiftler burada ilkbaharda tek tek izlenen yuvalardan değil, sonbahar kayıtlarından belirli kurallarla hesaplanmıştır. ## Her Başarı Ölçüsü Aynı Değildir Batı Sussex’teki aynı 1993–2002 ve 2009–2018 karşılaştırmasında, yuva ve yavru örtüsünün iyileştirilmesi, kış desteği ve yırtıcı baskısını azaltmaya yönelik uygulamalar birlikte yürütülmüştür. Hangi tek uygulamanın ne kadar etkili olduğu bu karşılaştırmadan ayrıştırılamaz. Yavruların altı haftaya kadar yaşama oranındaki yönetim farkı ise istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bu oran da tek tek işaretli yavrular izlenerek değil, sonbahardaki aile grubu büyüklüklerinden hesaplanmıştır. Çift yoğunluğunda artış görülmesi, bütün başarı ölçülerinin aynı biçimde yükseldiği anlamına gelmez. ## Yavrunun Yediği Nasıl Anlaşılır? Kuzeydoğu İngiltere’nin North Pennines tepelik çiftliklerinde yapılan, 2017’de yayımlanan araştırma yavru beslenmesini dışkı kalıntılarından incelemiştir. Verici takılmış 14 çiftin ailelerinden, 4–26 günlük yavrulara ait 29 geceleme yeri örneği toplanmıştır; bazı aileler birden çok kez örneklendiği için bunlar 29 bağımsız aile değildir. Böcek parçalarından en az kaç av yenmiş olabileceği hesaplanmıştır. İlk haftadaki yavruların kaba otlak örneklerinde testere arısı larvaları ile karıncalar öne çıkmıştır. Bu yöntem doğrudan yenilen besinin ağırlığını ölçmez. Sonuç, Türkiye’deki her yavrunun aynı oranda aynı avı yemesini gerektiren bir kural değildir.

Bıldırcın

Coturnix coturnix

Takım Galliformes
Familya Sülüngiller (Phasianidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Baş/boğaz ve doğal ötüş birlikte; dişi-genç Japon Bıldırcını ve evcil melez ayrımı her zaman mümkün değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Bıldırcın (Coturnix coturnix; Common Quail), kısa kuyruklu, küçük ve toplu gövdeli bir yer kuşudur. Krem çizgili kahverengi giysisi otlar arasında saklanmasına yardım eder. Çoğu kez önce erkeğin güçlü, ritmik ötüşü fark edilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Üst tarafı kızılımsı kahverengi, koyu enine işaretli ve krem renkli uzun çizgilidir. Alt taraf daha açık, beyazımsı-kızılımsı görünür. Çok kısa kuyruk, gövdenin toplu görünüşünü artırır.

Başta açık-koyu çizgiler ve gözün üzerinde belirgin açık kaş vardır. Gözü koyu, kısa ve sağlam gagası gri-siyahtır. Yalnız bir baş çizgisiyle karar vermek yerine gövde ve boğaz deseni de görülmelidir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkekte boğazın ortasında siyah veya kahverengi, çapa benzeri desen bulunabilir; bazılarında boğaz bütünüyle koyudur. Dişinin boğazı beyazımsı ve çapasız, göğüs ile yanları daha çok koyu beneklidir.

Gençler dişiye benzeyebilir. Genç erkekte koyu boğaz deseni bulunabilir veya bulunmayabilir; göğüste az sayıda koyu nokta kalabilir. Bu nedenle “boğazda siyahlık yoksa dişidir” kuralı güvenilir değildir.

İspanyol halkalama rehberinde ikinci yıl kuşu, yenilenmiş koyu uçuş tüylerinin yanında kalmış daha açık dış uçuş tüyleriyle ayrılır. Eski tüyler aşınmıştır; ancak geç yumurtadan çıkanlarda aşınma hafif olabilir. Bunlar yakın inceleme ipuçlarıdır; uzaktaki fotoğraftan her kuşa kesin yaş verdirmez.

Uçuşta Görünüm

Kanatları uzuncadır. Kaçışta hızla ve çoğu zaman alçaktan uçar; güçlü kanat vuruşlarının arasına kısa süzülmeler girebilir. Küçük, dolgun gövde ve kısa kuyruk seçilirken ince boğaz deseni çoğu kez görülemez.

Ses ve Davranış

Erkeğin üç parçalı, vurgulu ıslığı ritmik olarak tekrarlanır. “Pas-pa-las” benzeri bir hatırlatma kullanılabilir; yazılı heceler gerçek sesin yaklaşık anlatımıdır. Gece de ötebilir.

Ot örtüsünde saklanır. Mevsim başında erkek küçük bir toprak yükseltisi üzerinde doğrulup boynunu yukarı uzatarak ötebilir. Bu açık duruş her an görülmez.

Karıştırılabilecek Türler

Japon Bıldırcını (Coturnix japonica; Japanese Quail) ayrı türdür. Cornell, erkeğinin yüzünü daha koyu tarif eder; dişiler, gençler ve evcil biçimler sahada güvenle ayrılamayabilir. Kaçmış evcil veya karışık görünümlü bir kuşa tek fotoğraftan kesin yabani Bıldırcın tanısı konmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Otlarla kaplı açık çayırları, otlakları, tahıl ve yonca tarlalarını kullanır. Çıplak toprak yerine saklanabileceği bitki örtüsü önemlidir. Aynı tarlanın örtülü ve açık kalan bölümleri farklı koşullar sunabilir.

Yuva Yeri

Dişi, yerdeki basit yuvayı ot veya tahıl örtüsüne gizleyip kuru otla döşer. BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesi tipik 8–13 yumurta, dişinin yürüttüğü 17–20 günlük kuluçka ve 18–20 günde uçabilir hâle gelme bildirir. Bunlar Türkiye’de aynı yuvalarda ölçülmüş süreler değildir. Yavruya dişi bakar. İnce yavru tüyleriyle kaplı yavru, uçmayı öğrenmeden yürüyebilir; yürümek bağımsızlaşmak değildir. Aktif yuvanın örtüsü açılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Macaristan’ın kuzeybatısındaki LAJTA alanında 2014 araştırması, ötüşle belirlenen 18 dolu alanı 18 kontrol alanıyla karşılaştırdı. On bir çevre değişkeni incelendi; daha çok ot örtüsü ve omurgasız bolluğu türün bulunmasıyla ilişkiliydi. Yerdeki omurgasızlar çukur tuzaklarıyla örneklendi; kuşların yediği lokmalar doğrudan ölçülmedi. Bu yerel ilişki, Türkiye’deki bütün tarlalar için deneysel kanıt değildir.

Dünya Yayılışı

Güncel AviList beş alt tür tanır. Üreme yayılışı Avrupa, Kuzey Afrika ve Orta Asya’dan kuzey Hindistan’a uzanır; Atlantik adalarında, doğu ve güney Afrika’da da toplulukları vardır. Azorlar ve Yeşil Burun Adaları’ndakiler yerleşiktir; bütün topluluklar aynı ölçüde göç etmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de ürer. BirdLife’ın 2021 değerlendirmesindeki 300.000–800.000 çiftlik tahmin 2002–2012 dönemine aittir; sınırlı verilerden genişletilmiş kısmi tahmindir. Kısa ve uzun dönem eğilimleri bilinmemektedir. Bu, güncel ve eksiksiz ülke sayımı veya nüfusun sabit kaldığının kanıtı değildir.

Göç Yolculuğu

EURING’in 2022 atlasında Avrupa’ya nisan-mayıs dönüşleri, ağustostan itibaren güneye hareketler anlatılır. İsrail ve Mısır’da halkalanan bazı kuşlar Anadolu ve Güneydoğu Avrupa’da bulunmuştur. Bu bağlantılar kesintisiz izlenmiş uçuş çizgileri değildir. Afrika kışlaklarından uzak geri bildirimler çok azdır; Türkiye’deki her kuşa aynı rota verilemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Yabani bitki tohumları ve tahıl tanelerinin yanında küçük omurgasızlar da yer. Tarlada bulunması, o sırada mutlaka ekili ürünün tanesini yediğini göstermez.

Nasıl Avlanır?

Besini çoğunlukla zeminden toplar. Fransız uzman hesabı, mevsim ilerledikçe yere düşmüş ot tohumlarının önem kazandığını anlatır. Bitkisel ve hayvansal besinlerin payı bütün yıl aynı değildir.

İlginç Bilgiler

## Aynı Türde Kalıtsal Farklılıklar 2022’de yayımlanan genetik araştırmanın ilk DNA örneklemi, İtalya, İspanya, Portekiz, Fas, Kanarya Adaları ve Madeira’dan 80 erkekti. Birinci kromozomda, kalıtsal bilgiyi taşıyan büyük bir DNA parçasının ters yerleştiği biçimler bulundu. Görünüş karşılaştırmaları farklı örneklemlerde yapıldı; bu biçimlerle boğaz koyuluğu arasında ilişki vardı. Bu, Türkiye’deki kuşun genetik yapısının fotoğraftan okunabileceği veya her koyu boğazlının ayrı tür olduğu anlamına gelmez. ## Tüylerden Göçü Araştırmak Aynı 2022 çalışmasında, Batı Avrupa, Kuzeybatı Afrika ve Doğu Atlantik adalarından bir yaşındaki 83 erkeğin iki farklı dönemde büyümüş kanat tüyleri karşılaştırıldı. Tüylerin kararlı izotopları, büyüdükleri ortam hakkında dolaylı bilgi verir. Bazı genetik biçimlerde iki tüyün daha benzer olması, daha az göç olasılığını destekledi. Bu yöntem GPS takibi değildir; kesin ülke veya uçuş mesafesi vermez. ## Yeniden Karşılaşmanın Sınırları EURING’in Avrupa atlasında 1991 sonrası yeniden karşılaşmaların yüzde 44’ü avla, yaklaşık yarısı canlı kuşlarla bağlantılıdır. Bu, doğadaki bütün Bıldırcınların yüzde 44’ünün avlandığı anlamına gelmez. Kayıtlar ağırlıkla Batı, Güneybatı ve Güney-Orta Avrupa’dan gelir; bölgeler eşit araştırılmış değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...