kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Çıvgın (Phylloscopus collybita)
VS
Seçildi Ak Kaşlı Çıvgın (Phylloscopus humei)

Çıvgın

Phylloscopus collybita

Takım Passeriformes
Familya Çıvgıngiller (Phylloscopidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İki notalı şarkı, koyu bacak, zayıf kaş, kısa kanat, kuyruk indirme

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Çıvgın (Phylloscopus collybita; Common Chiffchaff), ağaç ve çalılar içinde hareket eden küçük bir yaprak ötleğenidir. Genellikle zeytin-kahverengi görünür; soluk kaşı ve çoğu bireyde koyu bacakları vardır. Bacak rengi tek başına kesin tanı sağlamaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Batı Avrupa’daki collybita alt türünde üst taraf donuk zeytin-kahverengi, alt taraf açık bej ve sarımsıdır. Göz çevresindeki açık halkayı, gözün önündeki ve arkasındaki koyu izler keser. İnce gaga koyudur.

Yapraklı dallar arasında kıpır kıpırdır; kuyruğunu sık sık indirip kaldırır. Bu hareket tanımaya yardımcı olur, fakat her an görülmesi beklenmez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy görünümü aynıdır. Fotoğraftaki sarılık ya da genel irilik üzerinden güvenli eşey tayini yapılamaz.

Genç kuşun henüz değişmemiş tüyleri tazedir. İlk sonbaharındaki bireylerde yeni ve eski kanat tüylerinin yan yana bulunması yaş değerlendirmesine yardımcı olabilir. Bu, yakın inceleme gerektiren bir ayrıntıdır; yalnız sarımsı görünüş gençlik kanıtı değildir.

Uçuşta Görünüm

Ağaçlar arasında doğrudan uçar; bitkilerin içinde çevik kısa geçişler yapar. Uçan küçük böcekleri yakalamak için de havalanabilir.

Ses ve Davranış

“Çif-çaf, çif-çaf” gibi duyulan, art arda yinelenen notalar en tanınan şarkısıdır. İngilizce adı da bu sesi yansıtır. Sessiz bir kuşta şarkıdan yararlanılamayacağından görünüş ve hareket birlikte değerlendirilir.

Karıştırılabilecek Türler

En sık benzetildiği Söğütbülbülü (Phylloscopus trochilus; Willow Warbler), genellikle daha açık bacaklı ve daha sarı, belirgin kaşlıdır. Bu farklar kuşlar arasında değişebildiğinden, yalnız bacağın rengine dayanarak karar verilmez.

Kapalı kanatta, içteki uzun kanat tüylerinin ucunu aşan dış uçuş tüyleri bir uzantı oluşturur. BTO’nun tanı rehberinde bu uzantı Çıvgında içteki tüylerin görünür uzunluğunun yaklaşık yarısı, Söğütbülbülünde ise yaklaşık tamamı kadardır. Yan görünüşteki bu oran kısa kanatlı Çıvgını ayırmaya yardım eder; tüyler ve kanadın duruşu açıkça görülmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanında ağaç örtüsünün çok sık olmadığı, altında çalı ve genç ağaçların bulunduğu ormanları kullanır. Ağaç tepeleri arasındaki açıklıklar ile gelişmiş alt örtü bir aradadır: besin aranan dallar ve yere yakın saklanma yerleri aynı çevrede bulunur.

Yuva Yeri

Dişi, yere yakın otların veya yaprak örtüsünün gizlediği yan girişli kubbeli yuva yapar. Kuru ot ve yapraklardan oluşan yapının içi tüylerle döşenir. BTO’nun Avrupa kuşları kaynaklarına dayanan özetinde tipik yumurta sayısı 5–6, dişinin yürüttüğü kuluçka 13–14 gündür. Yavrular yaklaşık 13,5–15,5 günde yuvadan ayrılır. Bu değerler Türkiye’de ölçülmüş ortalamalar değildir. Yuva örtüsünü açmadan, uzaktan gözlem yapılmalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Ağaçların ve çalıların yapraklı kısımlarında dolaşır; kısa süre durduktan sonra başka bir dala geçebilir. Görünür olduğu tek bir dal, gün boyunca kullandığı bütün alanı temsil etmez.

Dünya Yayılışı

Avrasya’da, Atlas Okyanusu kıyılarından Rusya’nın doğusuna uzanan geniş bir üreme alanı vardır. Kışın Akdeniz çevresi, Kuzey Afrika, Arap Yarımadası ve Hint alt kıtasına ulaşan topluluklar bulunur. Her topluluğun üreme ve kışlama alanı aynı değildir; bütün Çıvgınlar aynı mesafeye göç etmez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de üreyen Çıvgınlar bulunur. Güncel AviList, brevirostris alt türünün yayılışını Batı Türkiye’nin yüksek kesimleri ile Kuzey Türkiye’nin Karadeniz kıyı kuşağında verir; collybita alt türünün üreme alanı da kuzeybatı Türkiye’ye uzanır. OSME’nin bölgesel listesinde brevirostris’in Türkiye’de ürediği ayrıca belirtilir. Bunlar toplulukların yayılış bilgileri olduğundan, tek bir fotoğraftaki kuşu otomatik olarak alt türe bağlamaz.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS göç atlasında, Finlandiya ve doğu Avrupa bağlantılı halkalı kuşların Türkiye ve Yakın Doğu’da yeniden karşılaşıldığı kayıtlar yer alır. Bu, Türkiye’nin yalnız üreme değil, göç bağlantılarında da rol aldığını gösterir. Farklı topluluklar güneye, güneybatıya veya güneydoğuya hareket eder; tek bir sabit ülke dizisi bütün türü temsil etmez. İki karşılaşma noktasının arasına çizgi çekilmesi, kuşun aradaki bütün yolu doğrudan izlenmiş olduğu anlamına gelmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca küçük böcekleri ve larvalarını yer; örümcekleri de alır. Yapraklar arasındaki avları toplayabilir. Yavruların besininde küçük böcekler ve larvalar önemlidir; erişkinin menüsüyle yavrunun her öğünü aynı kabul edilmez.

Nasıl Avlanır?

Ağaç ve çalıların üzerinden küçük avları gagasıyla alır; uçarken yakaladığı böcekleri de tüketir. Yalnız açık havada avlanmadığı gibi, yalnız yaprağa konmuş avla da sınırlı değildir.

İlginç Bilgiler

## Görünüş ile Genetik Köken Rusya’daki Arkhangelsk çevresi ve Güney Ural Dağlarında iki topluluğun bir arada bulunduğu alanları da kapsayan araştırma, 2007–2009 üreme dönemlerinde örneklenen 245 erkeğin verilerini kullanmıştır. 2017’de yayımlanan çalışmada tüy görünüşü, şarkı ve DNA karşılaştırılmış; her özellik bütün kuşlarda ölçülememiştir. Genom incelemesi için bunlardan 40 kuş seçilmiştir. abietinus ve tristis topluluklarının bir arada bulunduğu yerlerde, dış görünüş ile genetik köken her zaman örtüşmemiştir. Karışık kökenli kuşlar ve iki şarkı biçiminin öğelerini birleştiren erkekler bulunmuştur. Bu, gri veya yeşilimsi tek bir fotoğrafın kuşun bütün genetik geçmişini göstermediğini anlatır. Araştırma Türkiye’deki her soluk kuşun melez olduğu anlamına gelmez. ## Yuva Kaybının Paydası İngiltere’nin Oxford yakınındaki Wytham ormanında, 1992–1994 dönemine ait Çıvgın yuvaları incelenmiştir. 1997’de yayımlanan çalışmanın başarısızlık nedenleri tablosunda değerlendirilen 60 yuvadan 32’si kaybedilmiştir. Kaybedilen bu 32 yuvanın yaklaşık yüzde 81’i başka hayvanların yumurta veya yavruları yemesine bağlanmıştır. Bu oran bütün 60 yuvanın kayıp oranı değildir. Araştırma, belirli bir orman ve dönemin bulgusudur; Türkiye’deki yuvalar için hazır bir oran olarak kullanılamaz. ## Halka Kayıtları Nasıl Değişti? Avrupa’daki Çıvgın halkalama kayıtlarının elde edilme biçimi zamanla değişmiştir. EURING/CMS atlasına göre 1960’a kadar yeniden karşılaşmaların yarıdan fazlasında kuşlar ölü olarak kaydedilmişti; 1991’den sonraki kayıtlar ise neredeyse bütünüyle canlı kuşlara aittir. Dolayısıyla eski ve yeni kayıtların aynı yolla toplandığı varsayılamaz. Atlasın haritaladığı uzak karşılaşmalar, en az 50 kilometrelik yer değiştirmeleri içerir. Bu kayıtlar göç bağlantılarını gösterir; kuşun aradaki her konumunu ölçen bir takip cihazıyla aynı ayrıntıyı sağlamaz. ## Sibirya Çıvgınının Adı Sibirya Çıvgını olarak anılan tristis, bazı sınıflandırmalarda ayrı tür sayılır. Burada izlenen güncel AviList ise onu Phylloscopus collybita’nın alt türü olarak kabul eder. Bu nedenle farklı kaynaklardaki Çıvgın adının her zaman aynı tür sınırını anlattığı varsayılmamalıdır.

Ak Kaşlı Çıvgın

Phylloscopus humei

Takım Passeriformes
Familya Çıvgıngiller (Phylloscopidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Sarı Kaşlıya göre daha boz genel görünüm, zayıf ikinci kanat bandı; sesle desteklenmelidir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Kaşlı Çıvgın (Phylloscopus humei; Hume’s Warbler) çok küçük, ince gagalı ve mat gri-zeytin renkli bir ötücüdür. Uzun açık kaş, koyu göz çizgisi ve belirgin kanat bandı dikkat çeker; öndeki ikinci bant zayıf olabilir. Gaga ve bacaklar genellikle koyudur.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi toplu, kuyruğu kısadır. Yapraklar arasında çevikçe dolaşırken yüz, sırt ve kapalı kanat aynı bireyde görülmelidir. Yalnız kaş veya kanat çizgisi sayısıyla tanınmaz.

Kaşın önü krem, arkası daha beyaz görünebilir; koyu göz çizgisi belirgindir. Tepe ortası çizgisi varsa siliktir. Parlak sarı sağrı lekesi olağan işareti değildir.

Arkadaki uzun kanat bandı büyük örtü tüylerinin, zayıf ön bant orta örtü tüylerinin açık uçlarından oluşur. Kuşun açısı ikinci bandı gizleyebilir; tek bant görmek onun bulunmadığını kanıtlamaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi açık kanat bantlarını taşır. Bant büyüklüğü tek başına güvenilir bir eşey ölçütü değildir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta küçük silueti tek başına güvenli tanı sağlamaz. Kanat üstündeki bantlar alt açıdan okunmaz; yeniden konduğunda baş ve kapalı kanat deseni birlikte incelenir.

Ses ve Davranış

Humei alt türünün çağrısı yaklaşık “çu-vi” diye aktarılabilen, görece uzun ve iki parçalı bir sestir. Mandellii çağrısı daha kısa, tek heceye yakındır. Yazılı hece gerçek kaydın yerini tutmaz.

Özgün Rusya Batı Sayan incelemesinde humei için çift ıslık benzeri ve uzun alçalan vızıltılı iki ötüş tipi anlatılır. Temas çağrısıyla ötüş aynı ses değildir; mandellii ötüşü de benzer vızıltı ve ıslıklar içerebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Sarı Kaşlı Çıvgın (Phylloscopus inornatus) genellikle daha yeşil, daha sarı kaşlı ve belirgin kanat desenlidir; alt gaga tabanı daha açıktır. Onda da ön bant zayıf olabilir. Tipik çağrısı sonda yükselir; “bir bant–iki bant” ayrımı güvenli değildir.

Çalıkuşu Çıvgınında (Phylloscopus proregulus) sarı tepe orta çizgisi, iki sarı kaş ve parlak sarı sağrı birlikte belirgindir. Ak Kaşlının silik tepe çizgisi bu desen değildir; yaprak arkasındaki sağrı görülmeden lekesiz sayılmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Keşmir Overa’daki 1985–1987 araştırmasında yoğun üreme alanı 3.300–3.500 metre huşluklarıydı. Bu, bütün türün veya Türkiye’nin yükselti sınırı değildir.

Yuva Yeri

Overa’da 1985–1987’de bulunan 349 yuva yerde veya kaya yüzeyindeydi. Kubbeli yapıda ot, bazılarında huş kabuğu ve yosun; döşemede ince otla kıl kullanılmıştır. Dişinin yapımı gözlenmiş, erkeğin tek belirsiz malzeme taşıması düzenli ortak yapım sayılmamıştır.

Keşmir Overa’nın 1985–1987 araştırması eski Phylloscopus inornatus humei adını kullanır. Yuva başına 1–5 yumurta, en sık dört yumurta görülmüştür. Dişi kuluçkaya yatmış; yumurtlama tamamlandıktan yumurtaların açılmasına kadar geçen süre 1986–1987’deki 37 yuvada 13–22 gündür. İki ebeveyn besler; yuvadan ayrılma 11–14 günde gözlenmiş, aralığın genişleyebileceği belirtilmiştir. Bunlar Türkiye üreme süreleri değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Hong Kong’da çoğu mandellii olan kuşlar kapalı ağaç örtüsünde ve karışık bitki alanlarında bildirilir; ağaç tacının altıyla daha alçak örtü kullanılır. Bu, Türkiye için ölçülmüş habitat sıklığı değildir.

Dünya Yayılışı

Asya’nın dağlık kesimlerinde ürer. Humei Orta Asya ve Batı Himalaya kuşağında, mandellii daha doğuda, Çin’in güneybatısını da içeren dağlarda bulunur. Hong Kong hesabında humei için Afganistan–Pakistan–kuzey Hindistan ve Bangladeş, mandellii için kuzeydoğu Hindistan–kuzey Çinhindi–güneybatı Çin kış alanları ayrılır; bütün kuşlar aynı yere gitmez.

Türkiye’deki Durumu

İngilizce Turkey Bird Report 2007–2011, Samsun Pelitköy’de 19 Kasım 2011’de belgelenen bireyi o dönemin ikinci Türkiye kaydı olarak bildirir; ilk kışında olması olasılıktır. Bu tarihsel sıra güncel toplam değildir; tek ziyaretçi düzenli kışlama veya Türkiye’de üreme kanıtı sayılmaz.

Göç Yolculuğu

BTO, Britanya’nın doğusunda özellikle geç sonbaharda görüldüğünü ve bazı kış bireylerinin uzun kaldığını bildirir. Bu Britanya örüntüsü Türkiye takvimi değildir; tek gözlemle kuşun kökeni veya izlediği yol belirlenmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Keşmir Overa’nın 1985–1987 dışkı incelemelerinde sinek, kınkanatlı ve başka böceklerle örümceğimsi kalıntıları bulunmuş, miktarlar güvenle sayılamamıştır. Buradan Türkiye için besin yüzdeleri veya bütün yıl yalnız böcek tüketimi çıkarılmaz.

Nasıl Avlanır?

Overa’nın 1985–1987 gözlemlerinde çoğunlukla konarak yaprak ve dallardan av topladı; kısa uçuşla yüzeyden alma da görüldü. Huşlar yapraklanmadan önce alt kattaki söğütler kullanıldı; bu bütün yıl sabit beslenme yüksekliği değildir.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Ak Kaşlı ile Sarı Kaşlı Çıvgın eskiden tek tür sayılıyordu. Irwin ve arkadaşlarının 2001 araştırmasında Rusya Batı Sayan’da birlikte yaşayan kuşlar, kendi ötüşlerinin çalınmasına tepki verirken diğer türün ötüşüne aynı tepkiyi vermedi. Ses ve farklı yörelerden genetik örnekler tür ayrımını destekledi. Eski Phylloscopus inornatus humei adı bugünkü Phylloscopus humei’nin sınıflandırma geçmişidir; ayrım yalnız gri renk izlenimi değildir. Scordato, Bontrager ve Price’ın 2012 araştırması Hindistan Batı Himalaya’daki Overa, Manali ve Keylong’u kapsar. Sıcak ilkbaharlar erken üremeyle ve sonraki yıl daha büyük açık kanat desenleriyle ilişkiliydi; sıcak yazların artırdığı tüy aşınması ters yönde etkiliydi. Uzun dönemde etkiler dengelendi, bantlar düzenli büyümedi. Gelişimle aşınma aynı süreç değildir; her büyük banttan yaş veya eşey okunamaz. Hindistan Himachal Pradesh’teki Nain Gahar ve Manali çalışmasının 2024 Conservation Nation bildiriminde Ak Kaşlının ot ağırlıklı kubbeli yuvaları anlatılır. Bu bir saha bildirimidir; hakemli sonuçla aynı kanıt düzeyinde değildir. Aynı yazıdaki başka bir çıvgının yosun ağırlıklı yuvası bu türe aktarılmaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...