kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Dağ Cılıbıtı (Eudromias morinellus)
VS
Seçildi Altın Yağmurcun (Pluvialis apricaria)

Dağ Cılıbıtı

Eudromias morinellus

Takım Charadriiformes
Familya Yağmurcungiller (Charadriidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Beyaz göğüs bandı, kestane-siyah karın, sarımsı bacak

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Dağ Cılıbıtı (Eudromias morinellus; İngilizce Eurasian Dotterel), üreme giysisinde geniş beyaz kaşı ve göğsünü kesen dar beyaz çizgiyle tanınan bir kıyı kuşudur. Kaş çizgileri ensede birleşir. Kahverengi göğsün altında kestane renkli alan, karnın ortasında siyahlık, kuyruk altında beyazlık bulunur. Sarı bacaklar ve koyu gaga görünümü tamamlar. Eski kaynaklardaki Charadrius morinellus adı aynı türün önceki cins yerleşimidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Yuvarlak gövdesine göre kanatları kısa görünür; gövdenin dolgunluğu uçarken de dikkati çekebilir. Oiseaux.net, kısa gaga ve açık sarımsı bacakları benzer yağmurcunlarla karşılaştırmada önemli yapılar arasında sayar. Kuşun yalnız kestane rengine bakmak yerine baş çizgileri, göğüs deseni ve gövde oranlarını birlikte görmek, özellikle renklerin soluklaştığı giysilerde daha yararlıdır.

RSPB’nin tanı hesabı erişkinin gri-kahverengi üst tarafını, koyu tepeye karşı açık boğazını ve göz üstü çizgisini vurgular. Koyu başla açık yüz arasındaki karşıtlık, kuşun küçük baş desenini uzaktan bile düzenli bir bütün gibi gösterebilir. İlkbahar göçünde geleneksel dinlenme noktalarında gruplar halinde görülebilmesi de bu hesabın anlattığı davranışlardandır; aynı açıklıktaki kuşların hepsi aynı eşeyde olmak zorunda değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi, üreme giysisinde genellikle daha canlı renklidir. Blasco-Zumeta ile Heinze’nin tanı rehberi, iki eşeyin deseninin benzer olduğunu, farkın özellikle renklerin gücünde görüldüğünü belirtir. Genç kuşlarla üreme dışı erişkinler ise bu görünüşten eşeylendirilemez. Böylece çok parlak bir üreme dişisiyle sonbaharda soluklaşmış bir erişkini, değişmeyen tek bir renk kalıbıyla değerlendirmek doğru olmaz.

Üreme dışı erişkinde üst tüylerin açık kahverengi kenarları belirginleşir; göğüs soluk gri-kahverengi, karın beyazdır ve beyaz göğüs çizgisi daha silik görünür. Nicole Bouglouan’ın hesabında gençlerin üst tarafı daha koyu kahverengi, tüy kenarları daha parlak açık renkli anlatılır. Gençte boyunla göğüs tarçın tonlu ve kahverengi beneklidir. Bu yaş ve mevsim değişimi, sonbaharda siyah karın arayarak türü gözden kaçırmamak için önemlidir.

Uçuşta Görünüm

Kanatta belirgin beyaz bir şerit bulunmaz; göğüsteki beyaz çizgi, kanat açıldığında oluşan bir kanat bandı değildir. Blasco-Zumeta ile Heinze’nin rehberi bu ayrımı açıkça korur. Uçan kuşta kanat altı genel olarak soluk gri görünür; Nicole Bouglouan dıştaki uçuş tüyünün açık renkli sapının da görülebildiğini belirtir. Tek bir açık tüy sapıyla kanadı boydan boya kesen geniş beyaz şerit aynı işaret değildir.

Güney Norveç’te dört yıl izlenen renk halkalı toplulukta dişiler, ilk yumurta kümeleri tamamlandıktan sonra gösteri uçuşlarına başlamıştır. Bu dönem temmuzun ikinci haftasına kadar sürmüş ve topluluğun yumurtlama döneminin büyük bölümünü kapsamıştır. Kålås ile Byrkjedal, uçuşların yeni eş aramayla ilişkili olabileceğini ve dişinin aynı mevsimde art arda farklı erkeklerle eşleşmesinin bu toplulukta yaygın olduğunu ileri sürer.

Ses ve Davranış

Genellikle sessizdir. Nicole Bouglouan’ın hesabında havalanırken yumuşak, titrek bir “pyurr” veya “keerr” çağrısı; gösteri uçuşunda ise yinelenen “pvit-pvit-pvit” dizisi tarif edilir. Alarmda daha çınlayan ve art arda gelen bir ses dizisi duyulur. Bu heceler yaklaşık yazımlardır; kuşun havalanma çağrısı ile gösteri sırasında çıkardığı sesi birbirinden ayırarak dinlemek yararlıdır.

Rusya’nın Putorana Platosu’nda 2018’deki gözlemler, dişilerin yalnız havada değil yerde de hareketli gösteriler yapabildiğini belgeledi. Bir grupta kuşlar başlarını alçaltıp sırtlarını kabartıyor, kuyruklarını açarak tehdit duruşları sergiliyor ve zaman zaman birbirlerine saldırıyordu. Bu davranış, sessizce beslenen göç grubunun görünümünden oldukça farklıdır; anlatılan örnek belirli bir üreme alanına ve döneme aittir.

Yuva, yere açılan sığ bir çukurun çevreden toplanan az miktarda bitkiyle döşenmesiyle oluşur. BTO’nun Britanya tür hesabında tipik yumurta sayısı üç, kaydedilen aralık 1–4’tür. Erkek kuluçkası için tipik süre 24–28 gün, yavrunun uçuş gelişimi için 25–30 gün verilir. Yavrular tüylü ve hareketli çıkar; bu, yumurtadan çıkar çıkmaz uçabildikleri anlamına gelmez. Erkek bakımı belirgindir, ancak dişinin de katıldığı yuvalar bilimsel olarak belgelenmiştir.

Karıştırılabilecek Türler

Altın Yağmurcun (Pluvialis apricaria; İngilizce European Golden Plover), her mevsimde üst tarafındaki altın sarısı ve siyah beneklerle dikkat çeker. Yazın altı siyah, kışın daha açık olabilir; bacakları yeşilimsi gridir. Uçuşta kanat altı ve kanadın gövdeyle birleştiği bölüm beyazdır. Dağ Cılıbıtının üreme giysisindeki ince beyaz göğüs çizgisi, kestane alt tarafı ve geniş kaşı farklı bir desen oluşturur. Özellikle iki türün de soluk göründüğü dönemde sırt benekleri ve bacaklar birlikte karşılaştırılır.

Doğu Cılıbıtının (Anarhynchus asiaticus; İngilizce Caspian Plover) üreme erkeğinde kızıl renk göğüstedir; alttan siyah bir sınırla çevrilir ve karın beyaz kalır. Dişinin kızıl göğsü daha soluk olabilir, altındaki siyah bant da bulunmayabilir. Dağ Cılıbıtının üreme giysisinde ise beyaz göğüs çizgisinin altında kestane renkli alan ve karın ortasında siyahlık görülür. İkisinde de açık kaş bulunabildiği için, yalnız baş çizgisini görmek bu karşılaştırmayı çözmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme döneminde ağaçsız, açık tundra ve dağlık alanları kullanır. Taşlı zemin, çok kısa bitkiler, yosun ve liken yamaları önemlidir. Rusya’nın Putorana Platosunda 1988–2018 gözlemlerini birleştiren araştırma özellikle kuru, taşlı ve seyrek otlu dağ tundrasını öne çıkarır. Kuşlar yalnız en yüksek doruklarda toplanmaz; bu platoda dağ kuşağının farklı yükseltilerini kullanır.

Yuva Yeri

Yuvanın çevresi, uzun bitkilerin örttüğü kapalı bir yerden çok açık görüş sağlayan kısa bitkili zemindir. Norveç’in Varangerfjell platolarında 2002–2010 boyunca bulunan yuvalar, kuru düz teraslarda veya hafif eğimli yamaçlardaydı. Bu saha çalışmasında yuvalar dorukta veya zirve sırtında bulunmadı. Türün “dağ kuşu” olması, her yerel topluluğun yuvayı en yüksek noktaya koyduğu anlamına gelmez.

Günlük Alan Kullanımı

Göç sırasında tarla ve bozkır gibi açık alanlarda dinlenir; kışın Kuzey Afrika ve Orta Doğu’nun taşlı düzlüklerini kullanır. Naturalis, geçişte sürülmüş tarlalar, fundalıklar ve açık kıyı düzlüklerini de sayar. Yazın tundrada üreyen bir kuşun sonbaharda alçak bir tarım alanında görülmesi bu nedenle şaşırtıcı değildir. Açık zeminde kısa koşularla ilerleyen grubu, önüne geçmeden ve dinlenme alanını daraltmadan izlemek mümkündür.

Dünya Yayılışı

Üreme alanları kuzey Britanya ve İskandinavya’dan Sibirya, Çukotka ve batı Alaska’ya uzanan tundra ile bazı yüksek dağlık bölgelerde parçalıdır. Daha güneyde Pirenelerden Moğolistan’ın dağlık kesimlerine kadar yerel üreme alanları bulunur. AviList v2025b türü alt türlere ayırmaz; kış yayılışını İber Yarımadası ve Kuzey Afrika’dan Arabistan ve Irak’a uzatır. Üreme alanı kuzeyde ve dağlık kesimlerde, kış alanı ise daha güneydeki bölgelerde yoğunlaşır.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin Ocak 2025 bölge listesi, Türkiye’yi türün göç sırasında bulunduğu ülkeler arasında verir. Aynı türün yakın bölgedeki kayıtlarında kuzey İran göç geçişi, Huzistan’ın kurak ovaları ise kışlama alanı olarak belirtilir. Böylece Anadolu’daki geçiş ile güneydeki kış alanları birbirinden ayrılır. Türkiye’de açık bir tarlaya konan kuşu görmek, o tarlada yuvaladığını göstermez; göçte dinlenen bir grup da aynı açık zeminleri kullanabilir.

Göç Yolculuğu

Avrupa hareket atlası, Güney Fransa’nın Crau bölgesinde GPS ile izlenen gençlerin sonbaharda kıyıyı dolanmak yerine Akdeniz’i güneye doğru aşıp Cezayir veya Fas’a gittiğini anlatır. Bazıları İspanya’nın Murcia bölgesinde de durmuştur. Halkalama yeniden buluşları ise İskoçya, İskandinavya ve Alplerden gelen bütün kuşların bağlantılarını ayrı ayrı çözmeye yetmez. Bu gerçek izler, Türkiye’de görülen her bireye aynı ülke sırasını veya kilometreyi atamak için kullanılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinlerinin büyük bölümünü böcekler ve başka küçük omurgasızlar oluşturur. Oiseaux.net küçük kınkanatlıları ve sinekleri, ayrıca örümcek, solucan ve küçük salyangozları sayar; az miktarda bitkisel besin de alabilir. Bu çeşitlilik, avını yalnız sudan çıkaran bir kıyı kuşu olmadığını gösterir. Taşlı yüzeylerde ve kısa bitkiler arasında bulduğu canlılar önemlidir; besin aramak için sürekli su kenarında bulunması gerekmez.

Nasıl Avlanır?

Besin ararken kısa bir koşunun ardından aniden durur; sonra gördüğü küçük avı almak için öne eğilir. Oiseaux.net bu koş-dur-topla düzenini, özellikle taşlı zeminden ve bitkiler arasından av seçmesiyle birlikte anlatır. Beslenme çoğunlukla gün doğumu çevresinde ve gece de sürer; kuş yuva bölgesinden bir miktar uzaklaşabilir. Duruşları, boşlukta beklemekten çok yüzeyi inceleyip ardından küçük avı seçtiği besin arama dizisinin parçasıdır.

İlginç Bilgiler

## Dişinin Bakım Katkısı Norveç’in kuzeyindeki Varangerfjell’de 2002–2010 arasında izlenen 24 yuvanın 18’inde dişinin de kuluçkaya katıldığı görüldü. Kalan altı yuva, dişi katkısını dışlayacak kadar uzun izlenememişti. Kuşlar renk halkalı değildi; eşey görünüş ve bazı çiftlerde eşleşme davranışıyla değerlendirildi. Bu düzensiz saha örneklemi, bütün tür için bir yüzde vermez; fakat “kuluçkaya her zaman yalnız erkek yatar” anlatımının eksik olduğunu doğrudan gösterir. ## Erişkin ve Yavrunun Besin Seçimi 1993’te yayımlanan İskoçya araştırması, üç üreme alanındaki erişkin ve yavruların beslenmesini dışkı örnekleriyle incelemiştir. Toplam 234 dışkı örneğinde 2.324 av parçası tanımlanmıştır. Kınkanatlılar, testere arıları ve Tipula montana adlı uzun bacaklı sineğin erişkinleriyle larvaları önemli besinlerdi. Sonuçlar hem yaşa hem mevsime bağlı besin seçimi farkları göstermiştir. Yavrunun menüsünü erişkininkiyle bütünüyle aynı saymak bu bulguyu gözden kaçırır. ## Kar Henüz Kalkmadan Güney Norveç’te dört yıl izlenen topluluktaki kuşlar, mayıs ortasında çiftler halinde üreme alanına gelmiştir. Mayıs sonu–haziran başında yuva yerlerine dağıldıklarında zeminin yaklaşık yüzde 75’i hâlâ karla kaplıydı; birkaç gün sonra yumurtlama başlamıştır. 1984 yayınının özeti, topluluktaki yumurtlama döneminin bir buçuk aya kadar uzadığını bildirir. Kardan bütünüyle arınmış bir yaz manzarası, bu yerel üreme başlangıcının koşulu değildi. ## Kuluçka Süresi Nasıl Belirlendi? Rusya’nın Putorana Platosunda 2018’de bulunan beş yuvanın tamamında üçer yumurta vardı. Kuluçka, yumurtanın suda duruşuna göre gelişim aşamasını kestiren yüzdürme yöntemiyle yaklaşık 24 gün olarak hesaplandı; yuvalar arasında 1–2 gün fark vardı. Bu, yumurtanın bırakılışından çıkışına kadar her anı izlenmiş doğrudan bir süre ölçümü değildir. Aynı çalışmada bir yuvanın video kaydında, en küçük yavru ısıtılırken büyük kardeşlerinin çevrede dolaşıp yeniden erkeğin altına döndüğü de görülmüştür.

Altın Yağmurcun

Pluvialis apricaria

Takım Charadriiformes
Familya Yağmurcungiller (Charadriidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Altın sırt, kısa gaga ve alttan beyaz koltuk altını birlikte değerlendir; üst kanat çizgisi doğada ince ve zayıftır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Altın Yağmurcun Pluvialis apricaria toplu gövdeli, iri başlı ve kısa gagalıdır. Koyu sırtı altın beneklidir. Gözü koyudur.

Genel Görünüm ve Duruş

Dikçe durur ve kısa aralıklarla koşar.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme giysisinde siyah yüz ve alt gövdeyi geniş beyaz sınır çevreler. Dişide siyah daha kahverengimsi olabilir; bireysel değişkenlik nedeniyle siyahlık tek başına kesin eşey ölçütü değildir.

Kışın karın beyaz, göğüs gri-kahverengi ve sarımsı beneklidir. İlk yıl kuşları kış erişkinine çok benzer; yalnız solukluğa bakılarak yaş ve eşey kesinleştirilmez.

Uçuşta Görünüm

Kanat altı çok açık, gövdeye bağlandığı alt bölüm beyazdır. Üst kanattaki beyaz çizgi zayıftır; üstten fotoğraf bu alt yüzeyin rengini göstermez. Kışın sürüler birbirine yakın, hızlı kanat vuruşlarıyla uçar.

Ses ve Davranış

Çağrı ince, uzayan ıslıktır; erkek üreme alanında tekrarlanan ıslıklı ötüş verir.

Karıştırılabilecek Türler

Gümüş Yağmurcun Pluvialis squatarola daha güçlü gagalıdır. Kuyruk üstü beyaz, kanadın gövdeye bağlandığı alt bölüm siyahtır. Bu siyah alan kanat altından görülür; üstten bakışla karıştırılmamalıdır.

Amerika Altın Yağmurcunu Pluvialis dominica ince gagalı, uzun katlı kanat uzantılıdır; kanat altı düz gridir. Üreme erkeğinin beyaz çizgisi baş ve boyunda kalır, yanlar boyunca uzanmaz.

Küçük Altın Yağmurcun Pluvialis fulva altın benekli, ince ve uzun bacaklı görünür. Katlı kanat uzantısı Amerika türündekinden kısadır; üreme giysisinde beyaz çizgi yanlara uzanabilir. Yalnız sarı-altın sırta bakılarak bu türler ayrılmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

BTO’nun Britanya hesabı yazın Pennin Dağları’ndan İskoçya’ya uzanan yüksek alanları bildirir. Üreme dönemi habitatları arasında turbalıklar, otlu-fundalık alanlar ve bataklıklar vardır; bu, Türkiye yaylalarında üreme kanıtı değildir.

Yuva Yeri

Yuva yerde sığ çukurdur; dişi seçilen çukuru genişletip otla döşer.

BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesi tipik dört yumurta, 28–31 gün kuluçka ve 25–33 günde uçabilir hale gelme bildirir. Kuluçkayı dişi, bazen erkek yürütür. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş yuva değerleri değildir; uçabilir hale gelme yaşı, yuvada kalma süresi değildir.

Yavrular kısa sürede yuvadan çıkıp kendi besinini toplar; ebeveynler beslenme alanına götürür ve korur. Yem taşınmaması bakım yapılmadığını göstermez.

Günlük Alan Kullanımı

BTO’nun Britanya ve İrlanda hesabı, kışın alçak tarım arazilerinde büyük sürüler bildirir. Dinlenme ve beslenme alanları değerlendirilirken yalnız su çizgisine bakılmamalı, çevredeki açık arazi de taranmalıdır.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b üreme alanını Grönland’dan kuzey Avrupa üzerinden Rusya’nın Taymır Yarımadası’na, kış alanlarını güney Avrupa, kuzey Afrika ve Orta Doğu’ya bağlar. Bütün topluluklar aynı hareketi yapmaz; bu genel alanlardan Türkiye’deki bireyin çıkış ülkesi belirlenmez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de kış ziyaretçisidir. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi, 2013–2019 dönemi için kışın 1.000–5.000 birey tahmini verir. Yöntem kısmi veri olarak işaretlenmiştir; değer üreyen çift sayısı değildir. Türkiye’nin kısa ve uzun dönem kış nüfusu eğilimleri yeterli veri olmadığından bilinmiyor durumundadır. Bu tarihli tahmin, 2026’da yapılmış ülke çapında kesin bir sayım gibi sunulmaz. Yazın tek bir kuş görmek de düzenli Türkiye üremesini göstermez.

Göç Yolculuğu

İsveç Laplandı’nda 2011’de takılıp 2012–2013’te geri alınan yedi ışık cihazının sekiz kısmi veya tam göç dönemi kaydı, aynı bireyin iki kışta farklı hareket edebildiğini göstermiştir. Işıktan tahmin edilen konumlar kesin uçuş hattı veya tarla düzeyinde durak değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Solucanlar, böcekler ve larvaları yer. Üreme zamanında böcekler, kışın solucanlar önemli olabilir; araziye göre besin bileşimi değişir.

Gillings ve Sutherland’ın İngiltere’nin güney Norfolk bölgesinde, 1999/2000–2001/02 arasındaki üç kışta yaptığı araştırmada Altın Yağmurcun ve Kızkuşu birlikte incelenmiştir. Beslenme gözlemleri üç kışa, dışkılar 1999/2000 kışına aittir; karışık sürülerden gelen dışkıların çoğu türlere ayrılamamıştır. Böcek ve kırkayak gibi küçük hayvanlar sayıca önemliyken, solucanlar besinin kütlesi bakımından büyük katkı sağlamıştır. Bu ayrım, çok sayıda küçük avın her zaman daha fazla besin sağladığı anlamına gelmediğini gösterir. Sonuç Türkiye’nin bütün kış arazilerine ait besin oranı değildir.

Nasıl Avlanır?

Yerde kısa koşularla besin arar. Oiseaux.net hesabı erişkinlerin yumurta veya yavru bakımı dışında gece de beslendiğini belirtir; gündüz dinlenme, alanın besinsiz olduğunu göstermez.

İlginç Bilgiler

## Soğukta Her Kuş Aynı Yolu Seçmez Machín ve arkadaşlarının 2015 çalışmasında, İsveç Laplandı’ndaki Ammarnäs çevresinde 2011’de 30 Altın Yağmurcuna ışık kayıt cihazı takılmıştır. 2012 ve 2013’te geri alınan yedi cihazdan sekiz kısmi veya tam göç dönemi kaydı elde edilmiştir; bir kuş iki yıl izlenmiştir. Bazı kuşlar Kuzeybatı Avrupa’daki soğuk dönemle birlikte İber Yarımadası’na veya Fas’a geçerken başkaları yerinde kalmıştır. İki kış izlenen birey de bir kış güneye giderken diğerinde yerinde kalabilmiştir. ## Konum Tahmininin Sınırı Işık kayıt cihazı konumu gün uzunluğundan yaklaşık olarak tahmin eder; GPS gibi kesin nokta vermez. İsveç araştırmasında, kışın İngiltere Cley Marshes’ta gözlemle yeri bilinen bir kuşun cihaz tahmini yaklaşık 50 kilometre uzaktaydı. Bu tek sınama bütün konumların hata payını belirlemez. ## Gündüz ve Gece Farklı Alanlar İngiltere’nin güneydoğu Norfolk bölgesindeki 2000/2001 ve 2001/2002 kış çalışmasında 22 eşli gündüz–gece ziyaretinde gündüz 213 tarla, gece bunların rastgele seçilmiş 50’si taranmıştır. Ziyaretlerin 11’i dolunay, 11’i yeniay yakınındadır. Gece sürülerinin daha küçük ve daha çok tarlaya dağılmış olması, gündüz sayımının gece kullanılan alanları tam olarak göstermediğini ortaya koymuştur. İki türün birlikte incelendiği araştırmada Altın Yağmurcun için de bu fark önemlidir. Aynı gündüz ve gece toplamını, eşit alan taranmış iki sayım gibi karşılaştırmak yanlış olur; sonuç Türkiye’ye ait bir sayım değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...