kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Doğu Kirazkuşu (Emberiza buchanani)
VS
Seçildi Bahçe Çintesi (Emberiza cirlus)

Doğu Kirazkuşu

Emberiza buchanani

Takım Passeriformes
Familya Kirazkuşugiller (Emberizidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Pembe gaga, açık göz halkası, gri baş, sıcak bandsız alt taraf ve dar sırt çizgileri

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Doğu Kirazkuşu (Emberiza buchanani; İngilizce Grey-necked Bunting veya Gray-necked Bunting), ince yapılı ve görece uzun gagalı bir kirazkuşudur. Gri başındaki açık göz halkası, açık renkli bıyık alanı ve devetüyünden pas kızılına değişen alt tarafı dikkat çeker. Kurak, taşlık yamaçlarda ve açık düzlüklerde görülür. Baş, gövde ve kanat desenini birlikte görmek, benzer kirazkuşlarından ayrılmasını kolaylaştırır.

Genel Görünüm ve Duruş

Ermenistan saha rehberinde erişkinler, mavi-gri başlı ve soluk kahverengimsi-turuncu alt taraflı olarak anlatılır; göğüste daha açık renkli beneklenmeler bulunur. Bu görünüm, başın altında kesintisiz ve koyu bir göğüs bandından farklıdır. Açık renkli göz çevresi, sarımsı boğaz ve bıyık alanıyla birlikte yüzün ayrıntılarını ortaya çıkarır.

Taze sonbahar giysisinde alt taraf tüylerinin gri-beyaz kenarları sıcak rengi örtebilir; bu yüzden üreme giysisindeki kadar canlı görünmeyebilir. Sırt gri-kahverengi ve silik çizgili, omuzların kestane tonu daha belirgindir. Kapalı kanadın iç tarafındaki uzun uçuş tüylerinin kenarları bulanık koyu kahverengidir. Kirazkuşu ve Kızıl Kirazkuşundaki gibi keskin, basamaklı kenar deseni yerine daha belirsiz bir sınır görülür.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi birbirine çok benzer. Erkek genellikle daha canlı renkli ve daha gri başlıdır; dişinin omuzları daha az kızıl, göğsü daha soluk olabilir. Dişide tepe ve ensedeki çizgiler daha belirgindir. İlk yıl kuşlarında yalnız tüy rengine bakarak güvenilir eşey ayrımı yapmak güçtür.

Gençlerin sırtında çizgiler bulunabilir. Kızıl Kirazkuşunun gençleriyle karşılaştırmada, daha gri-kahverengi sağrı ve daha açık karın sonu ile kuyruk altı yararlıdır. Sırt çizgileri daha zayıf, uçuş tüyleri daha soluk; kapalı kanattaki uzun iç tüylerin kenar deseni daha belirsizdir. Erişkin erkeğin canlı baş ve göğüs renkleri genç kuş için beklenmez.

Ermenistan saha rehberi, bu ülkedeki cerrutii topluluğunun gençlerini kahverengi-gri, üst tarafı ince çizgili olarak anlatır. Bıyık alanı ve boğaz beyazımsıdır; erişkinlerdeki sarımsı yüz tonları genç kuşta beklenmez.

Yeni çıkmış yavrular bakıma muhtaçtır; üzerlerinde bol, uzun gri hav tüyleri bulunur. Ağız içi turuncuya çalan pembe, gaga kenarları soluk sarıdır. İki ebeveyn de yavruları besler. Harrison ve Castell’in rehberi, gençlerin uçmaya başladıktan sonra 7–8 gün daha erişkinlerin yanında kaldığını belirtir; bu süre yumurtadan çıkıştan uçuşa kadar geçen gün sayısı değildir.

Uçuşta Görünüm

Kuyruk koyu kahverengidir ve uçta hafif yuvarlak görünür. Dıştaki iki çift kuyruk tüyünde beyaz alanlar bulunur; kuyruk açıldığında bu açıklıklar seçilebilir. Beyaz kenarlar tek başına ayırıcı değildir, çünkü yakın kirazkuşlarında da görülür.

Ses ve Davranış

Şarkısı ince, tiz notalardan oluşan kısa bir dizidir; yükselen bölümün sonu cızırtılı duyulabilir. Oiseaux.net ötüşü, aralarında hemen hiç duraklama bulunmayan iki parçalı bir yapı olarak tarif eder; ikinci parça daha kısadır. Aynı uzman hesabı Moğolistan kuşlarının farklı bir şarkı biçimi de verebildiğini belirtir. Çağrı “tsip” ya da “çep” gibi yazılabilir.

Ermenistan saha rehberi, kuşların su içmek ve yıkanmak için kaynaklara uçtuğunu kaydeder. Kurak ve taşlık yamaçlarda yaşayan tür, bu nedenle su başında da görülebilir.

Harrison ve Castell’in üreme rehberine göre dişi, yerde saklı duran gevşek bir çanak yuva yapar. Kuru bitki sapları ve otlar kullanılır, iç bölüm ince ot, kıl ve yünle döşenir. Genellikle 5 yumurta bildirilir; bunlar beyazımsı, soluk mavi ya da devetüyü zemin üzerinde koyu çizgi ve lekeler taşır. Yumurtalar birer günlük aralıklarla bırakılır ve dişi kuluçkaya yatar. Ancak bu kaynakta kuluçkanın kaç gün sürdüğü verilmez; güvenilir bir gün sayısı doğrulanamamıştır.

Karıştırılabilecek Türler

Kirazkuşunun (Emberiza hortulana; İngilizce Ortolan Bunting) erişkin erkeğinde baş ve üst göğüs yeşilimsi gri, boğaz ve bıyık alanı sarıdır. Doğu Kirazkuşunun açık boğazının altında böyle belirgin bir gri göğüs bandı görülmez. Kirazkuşunun ilk kış giysisindeki belirgin sırt ve sağrı çizgileri, geniş açık kanat şeritleri ve kapalı kanadın uzun iç tüylerinde basamak oluşturan kenarlar da önemlidir. Açık göz halkası iki türde de bulunduğu için, yalnız bu halkayı görmek ayrım sağlamaz.

Kızıl Kirazkuşunun (Emberiza caesia; İngilizce Cretzschmar’s Bunting) erişkin erkeğinde mavi-gri başa karşılık boğaz, gaga ile göz arasındaki alan ve bıyık bölgesi tarçın kızılıdır. Bu desen Doğu Kirazkuşunun açık boğazından ayrılır. Kızıl Kirazkuşunun dişisi daha soluktur; boyun ile sırt arasındaki karşıtlık zayıflar ve boğazın alt bölümünde koyu çizgiler bulunabilir. Soluk kuşlarda başın gri olmasından çok, boğazın rengi ve bütün yüz deseni değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanları kurak ve kayalıktır; dağ yamaçları, boğazlar ve yüksek düzlüklerdeki ot kümeleri ile seyrek yabani bitkiler kullanılır. BirdLife hesabına göre ağaçlık kesimlerden kaçınır, fakat kesintili çalılık örtüsüne dayanabilir. Kazakistan uzman hesabı da seyrek kısa ot ve çalı taşıyan kayalık yamaçları, bazen suya yakın yerleri anlatır; bu ülkede kullanılan alanlar 2.000–2.700 metreye kadar çıkabilir.

Yuva Yeri

Yuva, ot veya bir kayanın sağladığı siperin altında gizlenir. Harrison ve Castell, yuvanın dayandığı arka bölümün ince, öndeki serbest kenarın ise kalın ve sağlam olabildiğini belirtir. Böylece gevşek görünümlü çanak, arkasındaki doğal desteğe yaslanır. Yuva aramak için kayaların altı ve ot kümeleri açılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Kazakistan’da göç sırasındaki kuşlar bahçelere, tarlalara ve uzun otlu kesimlere de girer. Üreme dönemi dışındaki bu alan kullanımı, türü yalnız çıplak kayaların üzerinde aramanın yetersiz kalacağını gösterir. Yolculuk sırasında kullanılan otlu ve işlenmiş alanlar, kayalık üreme yamaçlarına eklenir.

Dünya Yayılışı

Üreme alanları doğu Türkiye ve Güney Kafkasya’dan İran, Afganistan ve Orta Asya boyunca Kazakistan, Altay çevresi, Moğolistan ve kuzeybatı Çin’e uzanır. Bu alanlar kesintisiz bir kuşak oluşturmaz; uygun taşlık ve kurak parçalar arasında dağılışı bölünür. Kışı başlıca güneydoğu Pakistan ile batı ve orta Hindistan’da geçirir. AviList v2025b üç alt tür tanır; Türkiye’nin doğusundaki topluluk cerrutii kapsamında değerlendirilir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de yerel bir yaz kuşudur. OSME’nin bölgesel uzman listesi, cerrutii topluluğunu doğu-orta ve güneydoğu Anadolu’nun dağlık alanlarında üreyen kuş olarak verir. Ülke, türün geniş Asya yayılışının batı bölümündedir. Doğu Anadolu’daki bazı yerlerde Kirazkuşuyla aynı çevrede bulunabilir; 2016 tarihli araştırmada aktarılan doğu Türkiye gözlemleri bu örtüşmeyi belgeler. Dağlık bir bölgede bulunması, her uygun yamaçta aynı bollukta ürediği anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Göçmen bir türdür; kuşların büyük bölümü kışı Hindistan’da geçirir. Kazakistan uzman hesabında ilkbahar gelişi nisan başı ile mayıs başı arasında, Çokpak Geçidi’ndeki son geçişler mayıs ortası ve sonuna kadar verilir. Güney Kazakistan’da sonbahar geçişi ağustos ortasından eylül ortasına uzanan, genellikle 10–20 kuşluk gruplarla anlatılır. Bunlar Kazakistan’a ait gözlem tarihleridir; Türkiye’de aynı günlere bağlanmış bir göç takvimi göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinini çoğunlukla yerde arar. Oiseaux.net’in uzman hesabı, üreme dönemindeki erişkinlerde omurgasızların öne çıktığını; sonbahardan sonraki üreme dönemine kadar tohum, tomurcuk ve bitki sürgünlerinin daha önemli hale geldiğini anlatır. Çekirgeler, ağustos böceklerinin genç evreleri, kınkanatlı böcekler, emici ağız yapılı böcekler ve küçük salyangozlar anılan hayvansal besinlerdir. Yavrular da böceklerle beslenir.

Nasıl Avlanır?

Yerde beslenmenin belgelenmiş bir örneği Nepal’den gelir. Inskipp ve arkadaşlarının 2020’de yayımlanan incelemesi, 20 Nisan 2010’da Şuklafanta Milli Parkı kenarında fotoğraflanan bir kuşu anlatır. Anish Timsina ve Dheeraj Chaudhary’nin bu kaydında kuş, seyrek çalılar arasındaki açık zeminde beslenmektedir. Bu bir besin içeriği araştırması değildir; yediği bitkinin ya da avın türü bildirilmez, fakat besin aradığı yüzey açıkça tarif edilir.

İlginç Bilgiler

## Aynı Alanda İki Tür Doğu Kirazkuşu ile Kirazkuşu her yerde ayrı yaşamaz. Jiguet ve arkadaşlarının 2016 çalışması, Guy Kirwan’ın 1993’te doğu Türkiye’de yaptığı birer kilometrelik yürüyüş sayımlarını aktarır. Uygun yaşam alanı taşıyan dört alçak kesimin dördünde Doğu Kirazkuşu, yalnız birinde Kirazkuşu kaydedilmiştir. Bu, iki türün bazı yerlerde birlikte görülebildiğini gösteren yerel bir örnektir. ## Fotoğrafla Düzeltilen Tanı Hindistan’ın Maharaştra eyaletindeki Kaçore Tepesi’nde 28 Eylül 2023’te fotoğraflanan bir Kirazkuşu, başlangıçta dişi ya da genç Doğu Kirazkuşu sanılmıştır. Vishal Shingade’nin 2024’te yayımlanan gözlem notunda kuşun yanında Doğu Kirazkuşu bulunduğu da anlatılır. Daha güçlü sırt ve tepe çizgileri, yeşilimsi baş tonu ve kapalı kanat tüylerindeki kenar biçimi incelenmiş; fotoğraflar başka uzmanlara da gösterilerek tanı düzeltilmiştir. ## Ülkelerin Farklı Veri Durumu BirdLife’ın 2021 Avrupa Kırmızı Listesi ekinde, Türkiye’nin 2013–2019 üreme topluluğu için bir tahmin verilir; dayanak yöntemi ise veri yetersiz olarak işaretlenmiştir. Türkiye’nin kısa ve uzun dönem eğilimleri de bilinmiyor olarak kaydedilir. Aynı belgede Ermenistan’ın 2007–2018 kısa dönem eğilimi azalıştır. Bu farklılık, ülkeler için eldeki verinin aynı güçte olmadığını gösterir; Ermenistan’daki eğilim Türkiye’ye aktarılmaz. ## Akrabalığın DNA ile Araştırılması 2008 tarihli bir genetik araştırmada, Kazakistan’da göç sırasında örneklenen neobscura alt türünden bir Doğu Kirazkuşunun DNA’sı da kullanılmıştır. Hücre çekirdeğindeki ve enerji üreten bölümlerindeki iki DNA bölgesinin birlikte değerlendirilmesi, türü Kirazkuşu ve Kızıl Kirazkuşuyla yakın akraba bir gruba yerleştirmiştir. Yalnız çekirdek DNA’sıyla yapılan çözümlemede yerleşim farklı ve zayıf desteklidir. Kazakistan’daki tek örnek, Türkiye’deki cerrutii topluluğunun ayrıca incelenmesiyle aynı şey değildir.

Bahçe Çintesi

Emberiza cirlus

Takım Passeriformes
Familya Kirazkuşugiller (Emberizidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Baş ve boğazı gri-zeytuni sokumla birlikte değerlendir; Sarı Çinte, Kirazkuşu ve Kaya Çintesi ile karşılaştır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Bahçe Çintesi (Emberiza cirlus; Cirl Bunting) küçük bir çintedir. Üreme görünümündeki erkeğin siyah boğazı, sarı-siyah yüz çizgileri ve gri-zeytuni göğsü ayırt edicidir. Dişi ve gençler daha soluk görünür.

Genel Görünüm ve Duruş

Üst taraf kahverengi, alt taraf sarımsıdır. Kuyruksokumu, kuyruk kökünün üstüdür; erkekte gri-zeytuni, dişide kahverengi-gridir. Gaganın üstü siyah, altı mavimsi gridir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişinin açık boğazı ve çizgili göğsü, erkeğin siyah boğazından farklıdır. Gençler dişiye benzeyebilir; halkalama rehberine göre genç kuşlar tüy görünüşüyle güvenilir biçimde erkek-dişi ayrılamaz. Sonbaharda erkeğin yeni boğaz tüylerinin açık uçları siyahlığı kısmen örter.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu genellikle dalgalıdır. Açılan kuyruğun dış tüylerindeki beyazlık görülebilir; benzer çintelerde de bulunan bu işaret tek başına tanı sağlamaz.

Ses ve Davranış

Erkeğin ötüşü birkaç saniyelik, hızlı titreşimli bir dizidir; ince “sii” temas çağrısından farklıdır. Çalı veya ağaç tepesindeki açık bir tünekten ötebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Sarı Çinte (Emberiza citrinella; Yellowhammer), özellikle dişi ve gençken benzer. Belirgin pas-kızılı kuyruksokumu, Bahçe Çintesinin kahverengi-zeytuni kuyruksokumundan ayrılır. Erişkin erkeğin baş ve boğaz desenleri de birlikte karşılaştırılır.

Kirazkuşunun (Emberiza hortulana; Ortolan Bunting) erkeğinde sarı göz halkası ve boğaz, kızılımsı alt gövdeyle birleşir. Dişi ve gençte göz çevresiyle boğaz daha soluktur; bu erkek tarifi bütün bireylere uygulanmaz.

Kaya Çintesinin (Emberiza cia; Rock Bunting) erişkininde gri baş üzerindeki koyu çizgiler ve kızılımsı alt taraf belirgindir. Gençte erişkin baş deseni yoktur; soluk, çizgili gençler karşılaştırılırken bu yaş farkı korunur.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

İngiltere’nin güney Devon bölgesinde 1990’da incelenen 26 üreme alanı ve 44 karşılaştırma alanında, üreme yerleri daha çeşitli bitki yapısıyla ilişkili bulunmuştur. Az işlenen, kaba otların bulunduğu alanlarla çalı kümeleri önemlidir; sonuç gözlemseldir, Türkiye’de sınanmış bir düzenleme reçetesi değildir.

Yuva Yeri

Yuva, sık çalı içinde ot, kök ve liflerle örülmüş bir çanaktır. BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesi 3–4 yumurta, dişinin 13–14 günlük kuluçkasını ve 11,5–12,5 günlük yuva dönemini verir. Oiseaux.net ise 11–13 gün kuluçka ve 14 günde ilk uçuş bildirir; bu farklı derleme değerlerinden Türkiye için ortalama üretilmez. Yuva açığa çıkarılmadan izlenir.

Günlük Alan Kullanımı

İngiltere’nin güney Devon bölgesindeki 1990 araştırmasında besin arayan kuşlar, yoğun yönetilen çayırlara göre kaba otlukları daha çok kullanmıştır. Kaba otluk ve tahıl alanları diğer ekili alanlardan da fazla kullanılmıştır. Yuva örtüsüyle beslenme alanı aynı yer olmak zorunda değildir.

Dünya Yayılışı

Kuzeybatı Afrika, Güney Avrupa, Akdeniz adaları ve Anadolu’da yaşar. BTO hesabına göre İngiltere’deki üreme ve kış yayılışı güney Devon ile Cornwall’la sınırlıdır. Bu küçük İngiltere topluluğu dünya yayılışını temsil etmez.

Türkiye’deki Durumu

OSME’nin 10.2 bölgesel listesi, Kirwan ve arkadaşlarının 2008 çalışmasına dayanarak kuzey, batı ve güneybatı Türkiye’de ürediğini bildirir. Bu derleme yeni bir ülke sayımı değildir; güncel nüfus ve illere göre aylık bolluk bu incelemede doğrulanamadı.

Göç Yolculuğu

Büyük ölçüde yerleşiktir. Üreme dönemi dışında başka tohum yiyen kuşlarla karışık sürülere katılabilir. Bu gruplaşma, uzun mesafeli düzenli göç yaptığı anlamına gelmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Erişkinler yerde buğdaygillerin ve tahılların tohumlarını toplar; kışın anızlardan yararlanır. Yavrulara böcekler ve başka omurgasızlar taşınır. Erişkinin kış besiniyle yavrunun besini aynı listeye indirgenmez.

İngiltere’nin Devon bölgesinde yalnız 1992’de toplanan 92 yavru dışkı örneğinde besin kalıntıları incelenmiştir. Sezon ilerledikçe çekirge grubu kalıntıları artmış, tırtıl ve örümcek kalıntıları azalmıştır. Bu sayı dışkı örneklerini belirtir; 92 ayrı kuş sayıldığı anlamına gelmez. Sonuç Türkiye’nin bütün aylarına uygulanmaz.

Nasıl Avlanır?

Besinini çoğunlukla yerde arar; yakındaki çalı ve ağaçların sağladığı örtüden fazla uzaklaşmaz.

İlginç Bilgiler

## Tarımsal Korumanın Ölçülen Sonucu İngiltere’nin güney Devon bölgesinde 1992–1998’i karşılaştıran 2001 çalışmasının özetinde, koruma anlaşmalı tarım alanlarında kuş sayısının %83, bitişikteki anlaşmasız alanlarda %2 arttığı bildirilir. Bu gözlem hedefli arazi yönetiminin yararını destekler; her uygulamanın etkisini ayrı ölçmez ve Türkiye için aynı artışı garanti etmez. ## Yakındaki Toplulukların Önemi İngiltere’nin güney Devon bölgesindeki aynı araştırmada 1992–1998 arasında kuş kazanan 27 koruma anlaşması alanından 26’sı, 1992’deki üreme yerlerinin 2 kilometre yakınındadır. Daha uzak alanlara yerleşme sınırlı kalmıştır. Bu mesafe türün uçabileceği en uzak sınır değildir. ## İlişki ve Açıklama Arasındaki Fark İngiltere’nin Devon bölgesinde 1990–1993’te altı seçilmiş alandaki 187 yuvayı inceleyen çalışmada, geç dönem yavrularının büyüme ve yaşama başarısı daha yüksektir. Sonucu bilinen yuva sayısı 139’dur. Besin azlığında yavru seslerinin artıp avcıları çekebileceği açıklaması ise araştırmacıların yorumudur; bu nedenler deneyle ayrılmamıştır. ## Aynı Tür, Farklı Koruma Ölçekleri BTO hesabında dünya ölçeğindeki koruma durumu Asgari Endişe, Birleşik Krallık listesi Kırmızı olarak gösterilir. Coğrafi ölçekler farklıdır; küresel düzeyde yaygın bir türün, bir ülkedeki küçük topluluğu yine de koruma gerektirebilir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...