kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Gökdoğan (Falco peregrinus)
VS
Seçildi Ulu Doğan (Falco cherrug)

Gökdoğan

Falco peregrinus

Takım Falconiformes
Familya Doğangiller (Falconidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Hızlı kanat çırpışları, sivri uçlu kanatları, karakteristik bıyık çizgisi ve havada asılı kalabilme yeteneği ile tanınır.; çizgili/benekli

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Gökdoğan, güçlü gövdeli, kanatları gövdeye yakın yerde genişleyip uca doğru sivrilen bir doğandır. Kuyruğu görece kısadır. Erişkinde mavi-gri sırt, koyu başlık, açık yanaklar ve yanağın aşağısına inen geniş siyah bıyık birlikte seçilir. Buradaki bıyık, gaganın yanından aşağı uzanan koyu tüy alanıdır. RSPB’nin teşhis hesabındaki açık alt taraf ve koyu enine çizgiler de tanıya katılır; yalnız sivri kanatlı olmak Gökdoğan demek değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kısa ve kancalı gaga, ağır ve güçlü gövdeyle birlikte görülür. BirdWatch Ireland’ın İrlanda tür hesabı kanat tabanını geniş, kanat ucunu sivri, kuyruğu orta uzunlukta tanımlar. Yani tünemiş kuşun dolgunluğu ile uçarkenki sivri kanatları çelişmez. Kuşun açıya göre görünümü değiştiğinde, bir fotoğraftaki gövde iriliği yerine baş, kanat ve kuyruk oranları birlikte incelenir.

Erişkinin sırtı mavi-gridir; açık alt tarafında koyu enine çizgiler bulunur. Göz koyu, göz çevresindeki halka ile gaganın tabanı ve bacaklar sarıdır. Siyahımsı başlık ve kalın bıyık, açık yanakla karşıtlık oluşturur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi erkekten iridir; temel tüy deseni ise benzerdir. Aragón’daki Blasco-Zumeta ve Heinze rehberi, erişkin erkeğin çoğunlukla daha açık renkli olduğunu, fakat bu özelliğin tek başına işe yaramadığını belirtir. Rehberde eşey ayrımı için elde ölçülen kanat uzunluğu da kullanılır. Bu ölçü, uzaktaki kuşun kanat açıklığı veya fotoğraftaki büyüklüğü değildir. Ölçek bilinmeyen tek kuşta kesin eşey seçilmez.

Genç kuşun üst tarafı kahverengidir. Aynı Aragón rehberinde kanat ve sırt tüylerinin dar kızılımsı kenarlarının aşınarak kaybolabildiği belirtilir. Alt tarafı açık krem zemin üzerinde koyu boyuna çizgilidir; erişkindeki enine çizgilerle karıştırılmaz. Kuyruk ucundaki açık kenar daha geniştir. Gaganın tabanı ve göz çevresi mavimsi-gridir. Böyle bir kuşu yalnız kahverengi olduğu için başka bir doğan türü saymak doğru değildir.

Tüy değişimi tamamlanmadığında erişkin gri tüyleriyle gençlikten kalan kahverengi tüyler yan yana bulunabilir. Aragón rehberi, bazı ikinci yıl sonbaharı ve üçüncü yıl ilkbaharı kuşlarında bu durumu anlatır. Bu karışık görünüm başlı başına ayrı bir eşey ya da tür değildir. Yaş ayrımı, tek tüyden çok kanattaki ve üst taraftaki eski-yeni tüylerin birlikte okunmasına dayanır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanatlar üçgensi ve uca doğru sivridir. Görece kısa, düz uçlu kuyruk süzülürken yelpaze gibi açılabilir. RSPB’nin tarifinde bu biçim, koyu baş rengi kadar önemlidir. Kuş dönüş yaparken kanadın genişliği ve kuyruğun açılması değişebileceğinden, farklı uçuş anları karşılaştırılır.

Oiseaux.net’in uzman hesabı normal yer değiştirme uçuşunda hızlı ve küçük kanat vuruşlarıyla kısa süzülmeleri anlatır. Av saldırısında kanat vuruşları daha geniş olabilir; dalışa geçtiğinde kuş kanatlarını gövdesine yaklaştırır. Dolayısıyla sürekli kapalı kanatla uçması veya her avda dik dalması beklenmez.

Ses ve Davranış

Üreme alanı dışında çoğu zaman sessizdir. İrlanda’nın uzman tür hesabı ana çağrıyı sert ve ısrarlı bir ses dizisi olarak anlatır. Oiseaux.net’in Fransız uzman hesabında alarm, tekrarlayan ve pürüzlü “kre-kre-kre” sesleriyle tarif edilir. Aynı kuşun her durumda aynı çağrıyı yapması beklenmez; sesin davranış bağlamı da kaydedilir.

Eşler üreme döneminde havada birbirlerini izleyen gösteriler ve dalışlar yapabilir. Oiseaux.net’in uzman hesabında hem kendi türünden kuşlara karşı alan savunması hem de yuva çevresindeki tehdide verilen alarm tepkisi anlatılır. Alarm veren bir kuşla karşılaşıldığında yuvaya yaklaşmak yerine uzaklaşılır; sesin şiddeti yavru sayısını göstermez.

Karıştırılabilecek Türler

Delice Doğan Falco subbuteo da koyu bıyıklı ve sivri kanatlıdır. Aragón rehberi onu Gökdoğanın gerçek benzeri olarak gösterir; daha küçüktür ve erişkinin bacaklarının üstündeki tüylerle kuyruk altı kızıldır. Gökdoğanın alt tarafındaki enine çizgilerle Delice Doğanın boyuna çizgileri de karşılaştırılır. Genç Delice Doğanda erişkinin kızıl alanı henüz gelişmediğinden, yalnız bu rengin yokluğuyla karar verilmez.

Bıyıklı Doğan Falco biarmicus, iri bir doğanın yalnız bıyığına bakılarak ayrılmasının neden güç olduğunu gösterir. Naturalis hesabında erişkinin tepesi ve ensesi soluk kızıl veya kum renginde, beyaz yanağındaki bıyığı daha ince anlatılır. Alt tarafında, özellikle yanlar ve bacakların üstünde benekler vardır. Gençleri kahverengi ve daha çizgilidir. Bu yüzden erişkinin açık-kızıl baş desenini genç Bıyıklı Doğana zorla uygulamak yanıltır.

Ulu Doğan Falco cherrug, erişkinde mavi-gri yerine koyu kahverengi üst tarafıyla ayrılabilir. Naturalis hesabında baş ve boyun açık, bıyık küçük ve belirsiz; alt taraf enine çubuklar yerine kahverengi beneklerle anlatılır. Kuyruk kahverengi ve açık oval lekelidir. Genç Ulu Doğan daha koyu ve daha çizgili olabilir; genç Bıyıklı Doğanla ayrımı da zordur. Bu kuşları yalnız iri veya açık başlı diye seçmeden baş deseni, alt taraf ve kuyruk birlikte değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanı çoğunlukla açık av alanını gören bir kayalık çıkıntı veya yüksek yapıdır. Cornell’in Kuzey Amerika hesabında kıyı ve nehir uçurumları, taş ocakları, köprüler, yüksek binalar ve bazı eski kuş yuvaları sıralanır. Bu bölgesel örnek, yer seçiminin yalnız dağla sınırlı olmadığını gösterir. Yuvanın bulunması için hem uygun çıkıntı hem de besin sağlayan çevre önemlidir; her yüksek yapıda mutlaka çift bulunmaz.

Yuva Yeri

Dal biriktirerek büyük bir yuva kurmaz; kum, çakıl veya başka gevşek malzemede sığ bir çukur açar. Cornell’in Kuzey Amerika hesabında 2–5 yumurta ve 29–32 gün kuluçka verilir. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik sayı 3–4 yumurta, kuluçka 30–32 gün, yuvadan uçma süresi 39–40 gündür. Bu kaynak farkları aralıkları ortalayarak giderilmez. BTO’ya göre kuluçkayı çoğunlukla dişi, bazen erkek yapar. Yavrular ilk çıktığında bakıma muhtaç ve hav tüyleriyle kaplıdır. Bu süreler Türkiye’de her yuva için ayrı ölçülmüş bir takvim değildir.

Günlük Alan Kullanımı

İrlanda’nın uzman hesabı, kışın bazı kuşların üreme alanından kıyı ve nehir ağızlarına hareket ettiğini anlatır; buralarda su kuşlarının toplandığı alanlarda avlanırlar. Bazı kuşlar şehirlerdeki güvercinleri de kullanır. Bu yerel hareket, her Gökdoğanın kıtalar arası göç yaptığı anlamına gelmez. Yuvanın önünde uzun süre beklemekten ve uçurum çıkıntısına yaklaşmaktan kaçınılır.

Dünya Yayılışı

Gökdoğan, Peregrine Falcon ve Falco peregrinus aynı türün adlarıdır. Güncel AviList’te Kuzey ve Güney Amerika, Avrasya, Afrika ve Avustralya ile çevre adalarda yaşayan çok sayıda alttürü vardır. Akdeniz havzasından Kafkasya’ya uzanan brookei ile Avrasya tundrasında üreyip daha güneye göç eden calidus aynı tür içinde değerlendirilir. Daha eski kaynaklarda ayrı tür adıyla görülebilen pelegrinoides de bu listede Gökdoğanın alttürüdür. Geniş yayılış içindeki bütün kuşların aynı baş rengini ve göç düzenini taşıdığı varsayılmaz.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’deki yerel üreme için doğrudan bir örnek Adrasan’dır. Hakan Karaardıç’ın 2020’de İngilizce yayımladığı araştırmada Antalya’daki körfezin yaklaşık 30 kilometrelik kayalık kıyısı ve küçük adalar, 2013–2018 yıllarında nisan–ekim arasında tekneden izlenmiştir. İlkbahar ve ekimde haftada bir, haziran–eylülde haftada iki gözlem yapılmıştır. Gökdoğan için her yıl yavrulu en az bir yuva bulunmuş; yıllık tabloda kesin bulunan yuvalarla çevrede görülen çiftler ayrı yazılmıştır. Araştırmacı tekneden yumurta ve yeni çıkmış yavru sayısını, ayrıca başarıyla uçan yavruların toplamını belirleyememiştir. Bu çalışma Adrasan’daki üremeyi destekler; ülke çapında nüfus veya her görülen çift için başarılı üreme sayısı vermez.

Göç Yolculuğu

Gu ve çalışma arkadaşlarının 2021 araştırması, Avrasya Arktiği’ndeki altı topluluğu temsil eden 56 Gökdoğanın izlerinden beş göç yolu tanımlamıştır. Ek yöntemlerde, vericilerin 2009–2015 arasında takıldığı; örneklemde erişkinlerin yanında gençlerin de bulunduğu belirtilir. Argos ve GPS konumları kullanılmış, bazı kuşların göçü tam izlenememiştir. Bu toplulukların rotaları Türkiye’de görülen her kuşa otomatik atanamaz. Ayrıca Boğaziçi’nde 18 Mart–31 Mayıs 2006’da yapılan 72 günlük, 538 saatlik tek nokta sayımında yalnız bir Gökdoğan, 30 Nisan’da kaydedilmiştir. Bu sayı bütün Boğaz’ın, bütün yılın veya Türkiye’nin göç miktarı değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca avı kuşlardır. Cornell’in uzman hesabında güvercinler, ötücü kuşlar, kıyılarda beslenen kuşlar, ördekler ve başka kuş grupları anlatılır; yarasalar da alınabilir. Başka yırtıcılardan av alma da bildirilir. Bu nedenle av listesi yalnız güvercinden oluşmaz, fakat sıradışı büyük bir avın görülmesi de bütün topluluğun olağan menüsünü göstermez.

Nasıl Avlanır?

Avı yüksekten izleyip dalabilir; düz uçuşla takip de yapar. Oiseaux.net’in uzman hesabına göre av, ayaklarla yakalanabilir veya ayakların darbesinden sonra düşerken alınabilir. Darbe göğüs kemiğiyle yapılmış gibi anlatılmaz. Yakalanan kuş boynundan ısırılarak öldürülür; küçük av havada da yenebilir, büyük av bir tüneğe götürülebilir. Bu davranışları tek bir zorunlu dalış hızıyla eşitlemek doğru değildir.

İngiltere’de 2019–2023 arasında büyük ölçüde kentlerdeki 30 yuva yerinin kameralarıyla yapılan araştırma, yavru besininin nasıl değiştiğini göstermiştir. Drewitt ve çalışma arkadaşları 12.771 besleme olayı kaydetmiş; bunların 3.707’sinde önceden saklanan av, 9.064’ünde yeni av kullanılmıştır. Yeni avlar arasında sığırcıklar ve evcil kökenli güvercinler öne çıkmıştır. İki–dört yavrulu yuvalarda yavrular büyüdükçe daha büyük avın payı artmış; günlük besleme sıklığı ise yaklaşık 12 günlük yaşa kadar yükselip sonra azalmıştır. Her besleme olayı ayrı bir yeni av yakalama değildir. Yuvalar rastgele seçilmemiş, kamera dışına çıkan yavruların bazı beslenmeleri izlenememiştir. Bu yüzden sonuç Türkiye’nin diyet oranı veya her yavrunun günlük yem ihtiyacı olarak kullanılmaz.

İlginç Bilgiler

## Dalışı kamerayla ölçmek Hız hesabı ile gerçek uçuş ölçümü aynı şey değildir. Ponitz ve çalışma arkadaşlarının 2014’te yayımladığı araştırmada, Almanya’nın Hellenthal yöresindeki Olef Barajı önünde eğitilmiş Gökdoğanlar uçurulmuştur. Yaklaşık 60 metrelik baraj duvarı ve hızlı kameralar, kuşun konumunu üç boyutlu izlemeyi sağlamıştır. Kaydedilen 35 uçuşun biri, hızlanma ve gövde biçimi için ayrıntılı incelenmiştir. Bu örnekte dalış hızı yaklaşık 80 km/saat olmuş; kuşun görüntüsüne uygun tam boy bir model de rüzgâr tünelinde denenmiştir. Araştırma bunu bütün türün en yüksek hızı olarak sunmaz. Dalışın belirli bir evresindeki kanat biçimi ile hava kuvvetlerini ilişkilendirir. Makalenin girişinde daha yüksek hızlardan söz edilmesi, kendi deneyinde bu hızların ölçüldüğü anlamına gelmez; gövdeden hafifçe kalkan küçük tüylerin hava akışını düzenlediği açıklaması da araştırmacıların yorumudur. ## Modeldeki hız, ölçülen hız Tucker’ın 1998 çalışması da hızın nasıl yorumlandığına iyi bir örnektir. Gerçek doğanların ölçülmüş gövde ve uçuş özelliklerinden yararlanarak, farklı kütlelerde “ideal doğanlar” için matematik modeli kurmuştur. Modelde ulaşılabilecek dalış hızı; kuşun kütlesine, dalış açısına, süresine ve havanın direncine bağlıdır. Buradaki çok yüksek değerler belirli bir yabani Gökdoğanın vericiyle ölçülmüş hızları değildir. Çalışma, gerçek kuşların bu model hızlarına ulaşıp ulaşmadığının ayrıca araştırılması gerektiğini açıkça belirtir. Bir dalışta görülen hızla normal düz uçuşu aynı sayı olarak anlatmak da doğru değildir.

Ulu Doğan

Falco cherrug

Takım Falconiformes
Familya Doğangiller (Falconidae)
IUCN Durumu EN
Arazide Teşhis İpucu
Geniş kanat, uzun bantlı kuyruk, açık baş ve alttan koyu örtülerin açık bantlı teleklerle karşıtlığı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ulu Doğan (Falco cherrug), uzun kuyruklu, geniş kanatlı iri bir doğandır. Baş gövdesine göre küçükçe, göğüs geniştir; gövdenin geri kalanı uzamış görünür. Üst taraf kahverengi, baş daha açık, alt taraf koyu uzunlamasına lekelidir. Göz altındaki bıyık çizgisi çoğunlukla zayıftır.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga kısa ve tabanından itibaren kıvrıktır. Gözün renkli bölümü koyu kahverengidir. Erişkinin sarı göz çevresi, gaga dibi ve ayakları, gözün kendisiyle karıştırılmamalıdır.

Batıdaki Falco cherrug cherrug erişkinlerinde sırt ve kanat örtüleri kahverengi, tüy kenarları daha açıktır. Kuyruk üstten kahverengidir; açık işaretler nokta veya bant biçiminde olabilir.

Türün rengi oldukça değişkendir. Oiseaux.net’in anlattığı tipik görünümde açık baş ve ense ince kahverengi çizgilidir; sırt kızılımsı kahverengidir. Daha koyu ve daha açık bireyler de bulunur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi, erkekten daha iridir; tüyleri ise aynı temel deseni taşır. Batıdaki cherrug alt türünde dişinin baş ve alt tarafındaki lekeler daha yoğun olabilir. Yine de uzaktaki tek kuşun renk koyuluğu, güvenilir bir erkek-dişi ayrımı sağlamaz.

Batıdaki cherrug gençlerinin üst tarafı daha düz koyu kahverengi, açık tüy kenarları erişkindekinden daha az belirgin olabilir. Alt tarafları daha yoğun çizgili, kuyruk ucunda geniş, açık renkli bir kenar vardır. Doğudaki milvipes gençlerinde ise üstte açık kenarlar ve enine desen daha belirgin olabilir. İlk genç giysisinde gaga dibi ve ayaklar mavi-gridir; sarılaşma yaşla ilişkilidir.

Batıdaki cherrug kuşlarında gençlik tüylerini yenileme, yumurtadan çıktığı yılı izleyen yılın mayısından itibaren başlayabilir ve sonraki takvim yılına uzayabilir. International Wildlife Consultants, sırtta kalmış eski gençlik tüylerini bu geçişin göstergeleri arasında sayar.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta geniş kanatların uçları, dar bir üçgen gibi sivrilmek yerine daha küt görünür. LIFE for Falcons’ın tür hesabında uzun kuyruk ve uzun gövde de bu silüetin parçaları olarak anlatılır. Açık arazideki alçak av uçuşunda hızla ivmelenir ve kıvrak yön değişiklikleri yapabilir; aynı uzman hesabı bu iki hareket özelliğini birlikte vurgular.

Kanat alttan görüldüğünde koyu örtüler, daha açık ve enine desenli uçuş teleklerinden ayrılır. Kuyruğun alt yüzü de genellikle enine desenli görünür.

Ses ve Davranış

Naturalis’in tür hesabı uzun bir çığlık ile art arda gelen ince, keskin çağrılar tarif eder.

Eşleşme döneminde erkek, bölgesinin üzerinde seslenerek gösteri uçuşu yapabilir ve uygun yuva yerine konabilir. Eşe yönelen eğilme hareketleri ile dişiye av getirme de görülür.

ADW’nin tür hesabında, yuvadaki yavruların açken veya yalnız kaldıklarında ince seslerle erişkinin dikkatini çekmesi anlatılır. Dişi de yavruya besin verirken yumuşak, kısa bir ses çıkarabilir. Yavrunun isteme sesi ile erişkinin uzun çağrısı aynı davranışa ait değildir.

Dal taşıyarak kendi yuvasını kurmaz; başka kuşların eski yuvasını, kaya çıkıntısını veya yapay platformu kullanabilir. CMS’nin 2014 küresel derlemesi tipik olarak 3–5 yumurta, 30–32 günlük kuluçka ve 45–50 günlük ilk uçuş yaşı verir. ADW’nin 2005 hesabında kuluçka 32–36 gündür. Bu derlemeler aynı süreyi vermediğinden, değerler tek bir kesin güne indirgenemez. Uçmaya başlayan yavrular hemen bağımsız olmaz; CMS derlemesinde sonraki 4–6 haftalık dönem de belirtilir.

Eşler arasındaki besin aktarımı, Bulgaristan’da 2025’te beş yavru büyüten bir çiftte ayrıca incelendi. Angelov ve arkadaşlarının 2026 yayınının özetine göre 90,7 saatlik gözlemde yuvaya 56 av getirilişi kaydedildi. Erkekten dişiye yapılan 15 aktarımın sekizi havada, yedisi yuvadaydı. Avı hangi eşin yakaladığı belirlenen 46 olayın yüzde 72’sinde avcı erkekti. Yavrulara besin verme olaylarının yüzde 85’ini ise dişi gerçekleştirdi. Böylece avı yakalayan kuşla yavruyu besleyen kuşun her zaman aynı olmadığı görüldü. Bu sayılar bir üreme dönemindeki tek çifte aittir; eşler için değişmez görev oranları değildir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Gökdoğanın (Falco peregrinus) tipik erişkininde koyu başlık ve geniş siyah bıyık daha güçlüdür; sırt gri, alt taraf yatay çizgilidir. Ulu Doğan’ın kahverengi sırtı ve uzunlamasına alt taraf lekeleri bu görünümden ayrılır. Ancak genç Gökdoğan da kahverengi üstlü ve uzunlamasına lekeli olabilir. Bu nedenle erişkinler arasındaki fark, genç bir kuşa doğrudan uygulanamaz.

2. Bıyıklı Doğanın (Falco biarmicus) tipik erişkininde kızıl tepe, beyaz alın ve ince siyah bıyık ile gri sırt birlikte görülür. Ulu Doğan’da sırt daha kahverengi, baş deseni çoğunlukla daha siliktir. Genç Bıyıklı Doğan ile genç Ulu Doğan birbirine çok benzeyebilir; kızılımsı bir baş veya iri görünmek, tek başına ayrımı sağlamaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık otluklar, seyrek ağaçlı bozkırlar ve dağ etekleri başlıca yaşam alanları arasındadır. Avını görebileceği açıklıklar önemlidir.

Yuva Yeri

İç Anadolu’da 2007’de incelenen yuvalardan biri, toprak ve çakıl örtülü geniş bir kaya çıkıntısındaki sığ çukurdu. Diğeri kaya duvarına eskiden insan eliyle açılmış bir boşluğun çıplak tabanındaydı. Doğu Anadolu’daki üçüncü yuva ise bir kaya girintisine yerleşmiş eski dal yuvasıydı. Aynı taramadaki bu farklı yapılar, yuva yerinin yalnız ağaç dalıyla sınırlı olmadığını gösterir.

Günlük Alan Kullanımı

CMS’nin 2014 derlemesi, av aramak için kısa bitkili tarım alanları, çayırlar, sulak alan açıklıkları ve çöl çevresi dahil çeşitli açık ortamların kullanıldığını belirtir. Ağaçlı bir yerde üreyen kuş için de yakınında avlanabileceği açıklıklar bulunması önemlidir. Orta Asya’daki kayalık yamaçlar ve yüksek platolar ile Avrupa’daki alçak tarım ovaları bu geniş yaşam alanı çeşitliliğinin parçalarıdır.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı doğu-orta Avrupa’dan Kazakistan ve Sibirya’ya, güneyde Türkiye ve İran’a; doğuda Pamirler, Tibet, Moğolistan ve Çin’in iç kesimlerine uzanır. AviList v2025b, Ulu Doğan’ı Saker Falcon adıyla Falco cherrug olarak ve dört alt türle kabul eder. Batıdaki cherrug alt türünün kışlama alanları güney Avrupa’dan kuzey ve doğu Afrika’ya, güneybatı Asya üzerinden kuzey Pakistan’a uzanır; doğudaki milvipes ise İran’dan Nepal, kuzey Hindistan ve Çin’e kadar kışlayabilir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üremesi kanıtlanmıştır. Dixon ve arkadaşları, 21 Nisan–21 Mayıs 2007 taramasında İç ve Doğu Anadolu’da yavrulu üç etkin yuva buldu; araştırma bütün ülkenin sayımı değildi. Geçiş ve kış kayıtları da üreyen kuşların sayısına eşit değildir. Prommer ve arkadaşlarının 2025 Avrupa değerlendirmesi, 2012–2022 dönemi için yeterince sağlam ülke verisi bulunmadığını belirterek Türkiye’yi hesabına katmadı. Dolayısıyla eski nüfus tahminini güncel bir Türkiye sayımı gibi kullanmak doğru olmaz.

Göç Yolculuğu

Göç, bütün Ulu Doğanlarda aynı şekilde gerçekleşmez. Macaristan ve Slovakya’da 2007–2010 arasında verici takılan 45 genç kuşun 31’inden göç dönemi verisi, 17’sinden en az bir tam sonbahar ve kış dönemi kaydı alınabildi. Bazıları Pannonya Havzası’nda kalırken bazıları Akdeniz ve Afrika yönüne ilerledi. Verici arızası ve kuş kayıpları, izlenebilen örneği küçültmüştü. Bu hareket çeşitliliği, Prommer ve arkadaşlarının Avrupa’da izlediği genç kuşlara aittir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

İç ve Doğu Anadolu’daki üç yuvada 2007’de toplanan 40 kusmuk topağında tanınan 48 avın 37’si memeli, 11’i kuştu. Anadolu yer sincabı önemliydi. Ayrı toplanan av kalıntıları ise kuşları daha fazla temsil edebiliyordu. Bu, Dixon ve arkadaşlarının üç yuvadaki üreme dönemi örneğidir; sayılan av bireylerini gösterir.

Macaristan’daki Saker LIFE hesabı, yer sincapları kış uykusundayken güvercinlerin yıl içindeki öneminin arttığını; ilkbaharda göçmen sığırcıkların, kışın da tarla farelerinin avlandığını anlatır.

Nasıl Avlanır?

Karadaki avı ararken yere yakın uçar; küçük memelileri ve kuşları yakalamak için farklı avlanma yöntemleri kullanır. Macaristan’daki Saker LIFE hesabı, eşlerin bazen birlikte avlandığını ve başka yırtıcıların yakaladığı avı da alabildiğini belirtir. Oiseaux.net, bazen yerde yürüyerek kınkanatlı böcekleri de yakaladığını belirtir.

İlginç Bilgiler

## Bozkırda Yuva Yeri Ağaçsız bozkırda av bulunması, tek başına yeterli yuva yeri olduğu anlamına gelmez. Orta Moğolistan’da 2009–2010’da kurulan 5.000 yapay yuvanın 2011–2015 izlemesinde çok sayıda Ulu Doğan yerleşti. Zhang ve arkadaşlarının 2024 çalışması, 2013–2015 için yılda ortalama 602 çiftin ürediğini ve tahminen 1.735 yavrunun yuvadan başarıyla ayrıldığını bildirdi. Yavru sayısı, saha gözlemleri ile yuva başarısına ilişkin modelin birleştirilmesiyle tahmin edilmişti. ## Av ile Yavru Başarısı Moğolistan’daki aynı araştırmanın 2012 besin incelemesinde 323 yuvadan 2.060 kusmuk topağı toplandı. Topaklardaki küçük memeli sıklığı, avın bulunabilirliği için dolaylı bir göstergeydi. Bu gösterge yüksekken yumurtlamanın daha erken olması, daha çok yumurta ve daha yüksek yuva başarısıyla ilişki bulundu. Başarılı yuvalarda yuvadan ayrılabilen yavru sayısıyla ilişki ise anlamlı değildi. İlişkinin anlamlı bulunmaması, avın hiçbir etkisinin olmadığını kanıtlamaz. ## Genç Kuşlar ve Elektrik Hatları Direğe konmak, elektrik hattının kuş için güvenli olduğunu göstermez. Moğolistan’da 2013–2015 ve 2018’de yapılan farklı hat taramalarında toplam 1.721 Ulu Doğan elektrik çarpması sonucu ölü bulundu. Dixon ve arkadaşlarının 2020 yayınında, 2013–2014’te tek hat üzerinde toplanıp yaşı belirlenen 459 kuşun 404’ü yuvadan ayrıldıktan sonraki ilk yılı içindeydi. Sayı, ölü bulunup yaşı belirlenebilen kuşların yaş dağılımıdır; yaşayan bütün topluluğun ölüm yüzdesi değildir. ## Aynı Tür, Farklı Bölgesel Eğilimler Koruma durumu, her bölgede aynı yönde değişmez. Avrupa’daki ülke verilerini 2012–2022 için birleştiren 2025 çalışması, Orta Avrupa’daki yavaş artışla Karadeniz çevresindeki olası düşüşü ayrı değerlendirdi. Araştırmacılar ülkeler arasındaki bağlantıların da önemli olduğunu vurguladı. Benzer bir toplam sayı, bütün alt toplulukların iyi durumda olduğu anlamına gelmez; bu Avrupa sonucu dünya nüfusunun arttığını da göstermez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...