Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Gri Doğan
Falco concolor
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Gri Doğan, ince yapısı, çok uzun sivri kanatları ve erişkinde büyük ölçüde düz mavi-gri tüyleriyle seçilir. Kanatlar kapalıyken uçları kuyruğun ucuna ulaşabilir veya onu geçebilir. Yalnız gri renk tanı sağlamaz; uzun kanatların oranı, kuyruk biçimi ve yaşa bağlı desen birlikte incelenir.
Genel Görünüm ve Duruş
Erişkinin gözü koyu, gaga dibindeki çıplak bölge, göz çevresi ve ayakları sarıdır. Mavi-gri gaganın ucu koyulaşır. Baş ve gövde gri görünürken dış uçuş tüyleri daha koyudur. Güçlü güneş ışığında açık mavi-gri, kötü ışıkta daha koyu bir kuş izlenimi verebilir.
Kuyruğun ortasındaki iki tüy ötekilerden biraz uzun olduğunda kapalı kuyruk ucu sivri görünebilir. Bu özellik yalnız Gri Doğana özgü değildir; bazen Delice Doğanda da görülür. Konan kuşta kanat ucunun kuyrukla ilişkisi, havadaki kuşta kanat ile kuyruk oranı ayrıca kontrol edilir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ile dişi aynı gri genel görünümü taşır. CMS’nin uzman derlemesi dişiyi ortalama daha iri, biraz daha koyu ve üst taraftaki açık-koyu farkı daha az belirgin anlatır. Bunlar örtüşen özelliklerdir; tek kuşun ışığı değişen fotoğrafından güvenilir biçimde erkek veya dişi seçilmez.
Genç kuşun üst tarafı isli gri-kahverengi, örtü tüylerinin kenarları pas rengi açıklıktadır. Alt tarafı krem-kızıl zemin üzerinde koyu benek ve çizgiler taşır. Koyu başlık ve bıyık, daha açık boğaz ile alt yanaklardan ayrılır. Uçuş ve kuyruk tüylerinde açık bantlar bulunabilir; çıplak bölgeler erişkindeki kadar parlak sarı değildir.
Gri gövde ile daha genç görünümlü baş veya kuyruk tüyleri aynı kuşta bulunabilir. CMS derlemesi, kışlama alanından dönen gençlerin yeni gri gövde tüyleri yanında eski baş ve bantlı kuyruk tüylerini koruyabildiğini açıklar.
Uçuşta Görünüm
Erişkinde üstten görünüşte kanadın dış bölümündeki uzun uçuş tüyleri ve bunların örtüleri koyu gri-siyahtır; iç bölümün uçuş tüyleri daha gri kalabilir. CMS derlemesinin tablosunda alt kanat örtüleri açık gri, uçuş tüylerinin alt yüzü gümüş gri tarif edilir. Üst ve alt yüz aynı renkmiş gibi anlatılmaz.
Uçuşta genç kuşun alt kanadındaki koyu uç ve arka kenar, daha açık iç alanlardan ayrılabilir. Kuyruk altındaki ince bantlar uç bölüme kadar sürmeyebilir. Bu küçük ayrıntılar, hızla geçen veya yalnız karanlık silüet olarak görülen kuşta seçilemeyebilir; görünmeyen deseni varmış gibi tamamlamak yerine belirsizlik korunur.
Ses ve Davranış
Üreme dışında sessiz olabilir. Fransız uzman hesabı çağrılarını başka doğanlarınkine benzer ve özgün olmayan sesler olarak anlatır.
Havadaki avları hızlı ve çevik uçuşla izler. Peregrine Fund’ın uzman hesabı, bazen birkaç kuşun aynı göçmen kuşu birlikte kovaladığını belirtir.
Karıştırılabilecek Türler
Koyu görünüşlü Ada Doğanı (Falco eleonorae) önemli bir benzeridir. Daha uzun kuyruklu görünür ve alt kanat örtüleri belirgin biçimde koyudur. Cornell’in uzman tanımı bu koyu örtüleri özellikle vurgular. Gri Doğanın daha gri tonu ve kanat yüzeyleri karşılaştırılır. Tek koyu silüet tanı sağlamaz.
Genç Delice Doğan (Falco subbuteo) ile karşılaştırmada Gri Doğanın daha gri üst tarafı, alt tarafta göğüste birleşebilen dağınık koyu izler ve kanat altının koyu arka kenarı birlikte aranır. Delice Doğanda kuyruk altındaki bantlar uca kadar uzanır; Gri Doğanda uç bölümü daha düz koyu kalabilir. Kuyruğunun mutlaka daha uzun olması gibi tek bir ölçüsüz oranla karar verilmez.
Erişkin erkek Aladoğan (Falco vespertinus) da gri görünebilir. Fransız uzman hesabına göre onda uçuş ve kuyruk tüyleri gövdeden daha açık görünür; Gri Doğanda koyu dış uçuş tüyleri bunun tersini oluşturur. Aladoğanın turuncu çıplak bölgeleri, Gri Doğanın sarı bölgeleriyle de karşılaştırılır.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme alanları sıcak ve kurak kayalık kıyılar, çöl yamaçları ve küçük adalardır. Peregrine Fund’ın uzman hesabı uçurum oyuklarını, yer yer çalı altındaki zemin yuvalarını ve başka kuşlardan kalmış yuvaların kullanımını belirtir.
Yuva Yeri
CMS’nin 2024 uzman derlemesinde yuva, ince çakıl, kum veya topraktaki çoğunlukla döşenmemiş sığ çukur olarak anlatılır. En sık iki ya da üç yumurta görülür. İsrail ve Arap Yarımadası kaynaklarını birleştiren özet, ikinci yumurtayla başlayan kuluçka için 27–29 gün, yavrunun yuvada kalması için 32–38 gün verir. Kuluçkayı ağırlıkla dişi yürütür; erkek besin sağlar. Bu özet Türkiye için ayrı ölçüm sağlamaz. Yuvalar rahatsız edilmez.
Günlük Alan Kullanımı
Üreme dışındaki alanlar daha nemli olabilir. Umman ve Madagaskar’da 2013–2015 verici çalışmasında Madagaskar’a ulaşan kuşların konumları çoğunlukla otlaklarda kaydedilmiştir. Antananarivo Havaalanı’nda işaretlenen erişkin daha küçük bir alanda kalırken öteki kış kayıtlı bireyler geniş alanlar kullanmıştır. Veri boşlukları nedeniyle araştırmacılar kesin bir habitat seçimi analizi yapmamıştır; kayıtların dağılımı, her ortamın neden tercih edildiğinin kanıtı değildir.
Dünya Yayılışı
Gri Doğan, Sooty Falcon ve Falco concolor adları aynı taksonu karşılar; güncel AviList bu tür için alttür ayırmaz. Üreme yayılışı kuzeydoğu Afrika’nın kayalık alanlarından Kızıldeniz çevresi ve Arap Yarımadası’nın uygun kıyı ve adalarına uzanır. İran ve Pakistan’daki yerel üreme alanları da OSME listesinde yer alır. Üreme mevsimi dışındaki başlıca alan Madagaskar’dır; Afrika’nın daha güneyindeki alanlar da kullanılır. Habib ve arkadaşlarının Mısır’da Ağustos 2023–Kasım 2024 çalışmasını anlatan 2026 tarihli özgün özeti, çok küçük bir kesimin ülkede yıl boyu kalıyor göründüğünü belirtir. Sayısı iyi bilinmeyen bu kesim nedeniyle bütün bireylerin mutlaka göç ettiğini söylemeyiz.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de olağandışı bir konuktur; düzenli üreyen veya yıl boyu bulunan bir nüfus olarak sunulmaz. OSME’nin Ocak 2025 listesi, Hatay’ın Samandağ ilçesindeki Milleyha’da temmuz 2021 kaydını verir. Listedeki sıra sayısı belirsiz yazıldığından bunun kesin olarak kaçıncı Türkiye kaydı olduğunu söylemeyiz. Bu tekil bulunma, Türkiye için düzenli göç takvimi veya üreme kanıtı değildir.
Göç Yolculuğu
Umman’da on, Madagaskar’da bir kuşa takılan vericilerle 2013–2015 döneminde toplam 11 bireyin hareketi incelenmiştir. Madagaskar’a ulaşana kadar izlenen üç Umman kuşunun sonbahar yolculuğu 36–58 gün sürmüş, Afrika kıyısında bekleme dönemleri görülmüştür. Bazı vericiler bütün yolu kaydetmemiştir. AlJahdhami ve arkadaşlarının bu küçük örneklemi, her bireyin aynı hızla veya aynı ülke dizisinden geçtiğini göstermez; Türkiye’de görülen işaretsiz kuşa bu rota atanamaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Peregrine Fund’ın uzman hesabı küçük kuşları, uçan böcekleri ve yarasaları besinleri arasında sayar. Üreme zamanının geç yaza uzanması, yavru dönemini güneye göçen küçük kuşların bol olduğu dönemle çakıştırır. Kışlama alanlarında böcekler daha önem kazanabilir; Madagaskar için özellikle yusufçuklar bildirilmiştir. Besin grupları mevsimle değişir; tek bir koloninin oranı Türkiye’deki nadir bireylerin sabit menüsü olarak verilmez.
Umman’ın Daymaniyat adalarında 2007 üreme öncesi dönemde çok sayıda çekirge kalıntısı bulunmuştur. McGrady ve arkadaşları bunu çekirgelerin yenmesine kanıt saymış, besinin daha sonra azalmasının bazı yuva kayıplarına katkısını olasılık olarak tartışmıştır. Av bolluğu deneyle değiştirilmediğinden, bu yorum kanıtlanmış tek neden veya bütün yıllar için sabit besin oranı değildir.
Nasıl Avlanır?
Havadaki küçük kuşları ve böcekleri uçarak yakalar. Peregrine Fund, akşamüstü ve akşamın yanında gece avlanmayı da bildirir. Yalnız gündüz avlandığını varsaymak doğru değildir.
İlginç Bilgiler
## Nüfus Modelinde Ölüm ve Yer Değiştirme Bir türün azalmasını yalnız yuvadaki yumurta sayısıyla açıklamak eksik kalabilir. McGrady ve arkadaşları, Umman’daki Fahal ve Daymaniyat adalarının 2007–2014 üreme verilerini halkalama ve yeniden yakalama verilerine dayanan yaş gruplu bir modelle birleştirmiştir. Yumurta sayısı eksiksiz bilinen 153 yuvada bir ile dört yumurta bulunmuş, en sık üç yumurta görülmüştür. Model, yerel nüfusun azalabileceğine işaret etmiş; erişkinlerin hayatta kalmasındaki değişikliklere daha duyarlı çıkmıştır. Ancak yeniden görülmeyen kuşlar ölmüş ya da başka yere yerleşmiş olabilir. Araştırmacılar bu ayrımın model sonuçlarını etkileyebileceğini açıkça belirtmiştir. Bu, bütün dünya nüfusunun değişmez ölüm oranı veya Türkiye için nüfus tahmini değildir. ## Sahile Uzaklık ve Yuva Başarısı Umman’ın on adasında 2007–2014 gözlemlerini değerlendiren başka bir çalışma, yumurtalı 231 yuva kaydını incelemiştir. Sahilden daha uzaktaki yuvaların en az bir yavruyu halkalama yaşına ulaştırma olasılığı daha yüksek bulunmuştur. “Başarı” burada bütün yavruların uçması veya ertesi yıl hayatta kalması değildir. McGrady ve arkadaşlarının 2019’da dergide yer alan çalışması, insan etkisinin olası rolünü tartışır; yalnız mesafe ilişkisi her başarısız yuvanın insanlarca bozulduğunu kanıtlamaz. Bu analizde adaya insanların daha kolay ulaşmasıyla her yuvanın başarısı arasında belirgin bir bağlantı bulunmamıştır. ## Stadyum Işıklarında Böcek Avı Kışlama alanındaki avlanma, insan yapımı bir ışık kaynağının çevresinde de gözlenmiştir. Peregrine Fund’ın tür hesabı, Madagaskar’ın Antananarivo kentinde futbol maçları sırasında stadyum ışıklarında toplanan böcekleri akşam karanlığında avlayan yaklaşık 15 Gri Doğanı aktarmaktadır. Gözlemin tarihi bu hesapta verilmez. Tek yerel kayıt, yapay aydınlatmanın tür için genel yararını göstermez.
Delice Doğan
Falco subbuteo
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Delice Doğan (Falco subbuteo; İngilizce Eurasian Hobby), ince yapılı ve uzun, sivri kanatlı bir doğandır. Erişkinin koyu gri üst tarafı; beyaz boğaz ve yanakları, göz altındaki siyah bıyık çizgisi, alt taraftaki koyu boyuna çizgiler ve kızıl bacak tüyleriyle birleşir. Wildlife Trusts hesabının “kızıl pantolon” benzetmesi, bacakları örten bu tüylere karşılık gelir; ayakların kendisinin kızıl olduğu anlamına gelmez.
Genel Görünüm ve Duruş
Baş koyu renkli, boğaz ve yanaklar beyazdır. Northern Ireland Raptor Study Group hesabı, göz üstündeki ince beyaz kaşı ve başın arkasına uzanan açık yakayı da belirtir. Açık alt taraftaki yoğun koyu çizgiler, kızıl bacak tüyleriyle kuyruk altına gelince kesilir. Baş ve gövde deseninin bu düzeni, yalnız uzaktan görülen koyu bir siluetten daha çok tanı ayrıntısı verir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır. Blasco-Zumeta ve Heinze’nin rehberinde erkeğin üst tarafı daha canlı mavi-gri, kızıl bacak ve kuyruk altı tüyleri daha az çizgili; dişininki daha mat ve çizgili olma eğilimindedir. Bunlar örtüşen özelliklerdir. Rehber, genç ve ikinci yıl kuşlarında da ara görünümlerin bulunabildiğini özellikle söyler; tek bir renk ayrıntısıyla bütün kuşları kesin eşeylendirmez.
Genç kuşun sırt ve kanat tüyleri siyahımsı kahverengi, kenarları pas rengidir. Alt tarafta açık devetüyü zemin üzerinde koyu çizgiler bulunur; bacak ve kuyruk altı erişkinin canlı kızılı yerine soluktur. Gaga dibindeki etli bölümle göz halkası gri-mavimsi olabilir. Yalnız kızıl bacak tüyü aramak, genç Delice Doğanı gözden kaçırmaya yol açabilir.
İkinci takvim yılındaki kuş erişkine benzeyebilir veya gençlikten kalan kahverengi tüyleri yeni tüylerle birlikte taşıyabilir. Kuyrukta eski ve yeni tüylerin yan yana bulunması da mümkündür. Bu karışık giysi, kuşun gövdesinin bir bölümünün daha erişkin, başka bir bölümünün daha genç görünmesini açıklar. Yaş tayininde bütün tüylerin aynı anda yenilendiği varsayılmaz.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta uzun, dar kanatlar orak biçimindedir; görece kısa kuyrukla birleşince büyük bir ebabil izlenimi yaratabilir. RSPB hesabı, hızlı hızlanmayı ve havadaki keskin yön değişimlerini vurgular. Böcek veya küçük kuş peşindeki dönüşler, düz geçiş uçuşundan farklı görünür. Kanat uçlarıyla kuyruğun oranı, kuş yön değiştirirken yeniden değerlendirilebilen bir tanı özelliğidir.
Alttan bakıldığında erişkinin çizgisiz beyaz boğazıyla boyuna çizgili gövdesi ayrılır. Bacakları örten canlı kızıl tüyler gövdenin arkasında görülür. Oiseaux.net, uzaktan tekdüze gri izlenimi veren kanat ve kuyruk altının, yakından beyaz ve siyahımsı ince desenlerden oluştuğunu anlatır. Uzakta kaybolan bu desen, kuş yaklaşınca ortaya çıkabilir; fotoğraftaki tek bir koyu ton giysinin bütününü anlatmaz.
Ses ve Davranış
Naturalis hesabı sesi değişken tonda, tekrarlanan açık bir “kiv-kiv-kiv” benzetmesiyle anlatır. Oiseaux.net de kuşun üreme dışında daha sessiz olduğunu, yuva dönemindeki bazı seslerinin Gökdoğan veya Kerkenez seslerini andırabildiğini bildirir. Bu nedenle kısa çağrı duyulduğunda aynı anda görülen baş, gövde ve kanat desenleri de yardımcı olur.
Kuzey İtalya’daki Po Nehri çevresinde 1992–1994 araştırması, yuva savunmasını 42 erkek ve 43 dişide incelemişti. Tepkiler sessizce yukarıda dönmekten alarm verip yaklaşmaya kadar değişiyordu. Savunma genel olarak yavrular büyüdükçe ve ilk uçuşlarından sonraki döneme doğru güçlendi. Bu çalışma, yuva çevresindeki davranışın mevsim boyunca sabit olmadığını gösterir; alarm veren kuşa daha fazla yaklaşarak onu sınamak doğru bir gözlem yolu değildir.
Güney İngiltere’deki üreme araştırması, erkeğin üreme döneminin büyük bölümünde dişiye ve yavrulara besin getirdiğini bildirir. Bu bölgesel çalışmada eşeyler arasında görev paylaşımı belirgindi; erkeğin taşıdığı av, dişinin ve büyüyen yavruların beslenmesini sağlıyordu.
Çoğu kez ağaçta bulunan eski bir kargagil yuvasını kullanır. BTO’nun tür özetinde tipik yumurta sayısı 2–3, gözlenen aralık 1–4’tür. Kuluçkayı çoğunlukla dişi, zaman zaman erkek üstlenir; tipik süre 28 gündür. Yavruların yuvadan ayrılması için 29,5–34 gün verilir.
Karıştırılabilecek Türler
Aladoğanın (Falco vespertinus; İngilizce Red-footed Falcon) erişkin erkeği büyük ölçüde koyu mavi-gridir; Delice Doğandaki beyaz yanak-boğaz ve çizgili açık gövde birleşimini göstermez. Aladoğan dişisinin başı açık, alt tarafı turuncumsu devetüyü, üstü koyu bantlı gri-mavidir. Genç Aladoğanların altı daha çizgilidir. Erişkin dişiyi gençle aynı giyside düşünmek, bu karşılaştırmayı zorlaştırır.
Gökdoğan (Falco peregrinus; İngilizce Peregrine Falcon) daha iri ve dolgun görünür, siyah bıyık çizgisi daha geniştir. Erişkinde alt tarafın enine bantları, Delice Doğanın boyuna çizgilerinden farklıdır. Ancak genç Gökdoğan da boyuna çizgilidir. Böyle bir gençte gövdenin kalınlığı, kanat-kuyruk oranları ve baş deseni önem kazanır; erişkinlere yarayan çizgi yönü ayrımı gençlerde tek başına kullanılmaz.
Ada Doğanı (Falco eleonorae; İngilizce Eleonora’s Falcon) daha uzun kanat ve kuyruğuyla ayrılabilir. Açık renk erişkinde kanat altının gövdeye yakın örtü tüyleri, daha açık uçuş tüylerinden koyudur. Kızıl renk gövdede daha geniş yayılabilir; yalnız bacak tüyleriyle sınırlı değildir. Koyu renk erişkin ve genç Ada Doğanı farklı göründüğünden, bu açık erişkin deseni her bireyde aranmaz.
Kerkenezin (Falco tinnunculus; İngilizce Common Kestrel, bazı listelerde Eurasian Kestrel) kuyruğu daha uzundur. Üst tarafı kızıl-kahverengidir; erişkin erkekte baş ve kuyruk gri, dişide daha kahverengi ve kuyruk boydan boya bantlıdır. Delice Doğanın uzun, keskin uçlu kanatları ve erişkindeki koyu gri üst tarafı farklı bir bütün oluşturur. Kuyruk uzunluğu, özellikle renklerin zor seçildiği geçişlerde yararlıdır.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Açık avlanma alanlarıyla ağaçları bir arada sağlayan yarı açık ortamlar uygundur. Oiseaux.net açık orman, açıklık, orman kenarı, küçük koru ve akarsu boyundaki ağaçlıkları örnek verir. Ağaçlar konaklama ve yuva desteği, açıklıklar havada av arama yeri sağlar. Suyun yakınlığı da kırlangıç ve ebabillerle iri böceklerin toplanabildiği av ortamlarını kuşa yaklaştırabilir. Burada tek bir ağaç türünden çok, açık alanla ağaçlığın birlikteliği önemlidir.
Yuva Yeri
Güney İngiltere’deki çalışmada çok sayıda çift, ağaç tepesindeki kullanılmayan karga yuvalarını seçmişti. New Forest çevresinde orman açıklıkları ve vadi bataklıkları yuva alanlarının özellikleri arasındaydı. Üç ayrı çevre tipi karşılaştırılmış, yavruların uçma başarısında habitatla ilişkili bir fark gösterilememişti. Uygun eski yuvalar kuş için değerlidir; fakat belirli bir yuvayı kullanıp kullanmadığını, ebeveynlerin düzenli hareketini uzaktan gözleyerek anlamak gerekir.
Günlük Alan Kullanımı
Kuzeydoğu Polonya’da GPS ile izlenen iki dişinin üreme döneminde kullandığı alanlar belirgin biçimde farklıydı: biri için 1,5, diğeri için 83,2 kilometrekare hesaplanmıştı. Ortalama günlük hareketleri de sırasıyla 23 ve 61 kilometreydi. Bu araştırmanın yayımlanan özeti, aynı türün iki bireyinin bile çevreyi farklı ölçekte kullanabildiğini gösterir. Kullanılan alan, yalnız yuva çevresinde savunulan bölgeyle aynı kavram değildir.
Dünya Yayılışı
Avrupa ve Asya boyunca geniş bir üreme yayılışı vardır. AviList v2025b, subbuteo alttürünü Palearktik bölgeye; streichi alttürünü Güney ve Doğu Çin’den Myanmar ve Kuzey Hindiçin’e uzanan alana yerleştirir. Kuzeyde üreyen toplulukların kış alanları güney Afrika, güney Avrasya ve büyük Sunda adalarına kadar uzanır. Avrupa hareket atlası, Afrika’daki kış yayılışını Sahra’nın güneyindeki savanlardan Güney Afrika’ya kadar anlatır; bütün Asya kuşlarının Afrika’ya gittiği söylenmez.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de üreyen bir yaz ziyaretçisidir; göç sırasında geçiş yapan kuşlar da görülür. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 4.000–8.000 çift tahmini yer alır. Yöntem, sınırlı miktardaki veriden geniş alana çıkarım yapılması olarak açıklanır. Kısa ve uzun dönem eğilimleri ise veri yetersizliğinden bilinmiyor olarak verilmiştir. Bu nedenle bu sayı, bugün için yapılmış yeni bir Türkiye sayımı olarak okunmamalıdır.
Göç Yolculuğu
Avrupa hareket atlasında gözlenen yön güney veya hafif güneybatıdır. Almanya ve İsveç’ten izlenen erişkinlerin kış bağlantıları güney Angola, Zambiya ve Zimbabve’ye uzanmıştır. Aynı atlas, izlenen bir erişkinin ilkbaharda sonbahar yolundan belirgin biçimde daha batıdan döndüğünü anlatır. Böylece gidiş ve dönüşün her zaman aynı çizgi olması gerekmediği görülür. Bu bulgular izlenen Avrupa kuşlarına aittir; Türkiye’deki her bireyin başlangıç ve varış noktasını belirlemez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Başlıca avları küçük kuşlar ve iri böceklerdir. Naturalis; kırlangıç, ebabil ve tarlakuşlarının yanında havada uçan güve, karınca ve kınkanatlıları da sıralar. Özellikle akşam saatlerinde uçan böcekleri avlayabilir. Aynı kuşun bir gün daha çok böcek, başka bir zamanda kuş peşinde görülmesi mümkündür; yuvaya taşınan avlarla erişkinin havada kendi yedikleri de aynı gözlem değildir.
Nasıl Avlanır?
Avını havada kovalayıp pençeleriyle alır. İri böceği pençeden gagaya aktararak uçuşunu sürdürürken yiyebilir. RSPB’nin tanı hesabı bu hareketi, hızlı hızlanma ve keskin hava dönüşleriyle birlikte anlatır. Yakaladığı her avla hemen yere inmesi gerekmez. Bu beslenme biçimi, açık bir su yüzeyi üzerinde uçarken ayaklarını ağzına yaklaştıran kuşun neden o hareketi yaptığını açıklayabilir.
Güney İngiltere araştırmasında kuluçka sırasında avlanan küçük kuşların çeşitliliğiyle yavrular beslenirken getirilenler farklıydı. Yavru döneminde kırlangıç ve ev kırlangıcı gibi havada yaşayan küçük kuşlar daha belirgin hale geliyordu; kent çevresine ulaşan çiftler ebabil de avlıyordu. İri böcekler, yumurtlama öncesinde ve yeni uçmuş gençler avlanmayı öğrenirken besini tamamlıyordu. Bu, çalışmanın o bölgedeki üreme dönemine ilişkin bulgusudur.
İlginç Bilgiler
## Birbirine Yaklaşan Göç Yolları Güney İsveç’te 2005–2007 arasında üç dişi ve bir erkek erişkin uydu vericileriyle izlenmişti. Farklı yıllardaki sonbahar yolları Afrika’da ekvator yakınındaki dar bir bölgede birbirine yaklaştı; bu, dört kuşun birlikte sürü halinde uçtuğu anlamına gelmiyordu. Araştırmacılar yolların yağmur ormanındaki geçişle ilişkili olabileceğini önerdi. Dört bireyden elde edilen bu örüntü, bütün türün aynı koridoru kullandığını veya yön bulma mekanizmasının kesin çözüldüğünü göstermez. ## İki Dişinin Göç Takibi Kuzeydoğu Polonya’daki iki dişi, 1 Eylül 2021’de göçe başlayıp güneye yöneldi. GPS araştırmasının özetinde günlük ortalama ilerleme birinde 276, diğerinde 327 kilometreydi; en uzun günlük ilerleme 999 kilometreye ulaşmıştı. Yaklaşık 10 bin kilometrelik hareketin ardından sinyaller sırasıyla orta ve güney Afrika’da kesildi. Sinyalin kesilmesi, kuşların mutlaka öldüğünü veya tam o noktada kışladığını kanıtlamaz. ## Japonya’da Yavrulara Taşınan Avlar Japonya’nın kuzey Honshu adasındaki Batı Aomori’de 2018’de beş, 2019’da yedi yuvadan besin artıkları ve erişkinlerin çıkardığı sindirilmemiş av yumakları incelendi. Ayrıca 2019’daki bir yuvanın besin taşınması videoya alındı. Bu tek yuvadaki görüntülerde böcek getirme 145, kuş getirme 23 kez kaydedilmişti. Sonuç bütün ülkelerde aynı oran olduğunu söylemez; doğrudan taşıma gözlemiyle yerde biriken av kalıntılarının farklı bilgi verebildiğini gösterir. ## Yuva Savunmasının Yakın Çevreye Etkisi Kuzey İtalya’daki Po çevresi araştırmasında, Delice Doğan yuvalarının yakınında ve daha uzağında yapay deneme yuvaları da izlenmişti. Yumurta kaybı uzaktaki deneme yuvalarında daha yüksekti; yakın yuvalarda dişinin daha güçlü savunmasıyla daha düşük kayıp ilişkiliydi. Araştırmacılar bunu savunmanın yararına ilişkin kanıt olarak değerlendirdi. Deneme yuvalarıyla elde edilen sonuç, bütün doğal kuş yuvaları için aynı başarı oranı anlamına gelmez.
