Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Gümüş Martı
Larus michahellis
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Gümüş Martı iri, güçlü gövdeli bir martıdır. Üreme giysisindeki erişkinin başı, alt tarafı ve kuyruğu beyaz; sırtı ile kanat üstü gri, kanat uçları siyah-beyazdır. Kalın sarı gaga, alt gagadaki kırmızı leke, sarı bacaklar ve kırmızı göz çevresi birlikte değerlendirilir. Genç kuş bu renklerin çoğunu henüz taşımaz.
Erişkinin gri sırtı, beyaz boyun ve alt gövdeyle belirgin karşıtlık oluşturur. Üreme dönemi dışında başında ince koyu çizgiler bulunabilir; buna rağmen çoğu Kuzey Gümüş Martısından daha az çizgili ve daha beyaz başlıdır. Yaş ve mevsim belirtilmeden yalnız “beyaz başlı martı” denmesi tanıyı daraltmaz. Erişkinin özelliklerini kahverengi bir gençte aramak da yanlış sonuca götürür.
Genel Görünüm ve Duruş
Baş genellikle iri ve köşeli, gaga yüksek ve uçta güçlü biçimde kıvrıktır. Alt gaganın ucuna yakın köşesi belirgindir. Daha narin bireylerin görünüşü diğer büyük martılarla örtüşebilir. Ayakta dikkat kesilmiş bir kuş, dinlenen aynı bireyden daha dik görünebilir; tek duruşun sabit tür özelliği gibi öğrenilmemesi gerekir.
Gözün açık sarı görünen renkli bölümü ile onu çevreleyen kırmızı çıplak deri halkası farklı yapılardır. Gagadaki kırmızı leke de göz halkası da başka martılarda bulunabildiğinden tek başına yeterli değildir. Sırt grisi, bacaklar, gaga biçimi ve açık kanattaki desen aynı kuşta birlikte görülmelidir. Fotoğrafta yalnız bir küçük renk lekesini seçebilmek bütün tanının doğrulandığı anlamına gelmez.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır. İspanya’ya ilişkin uzman hesabında erkekler ortalamada daha iri olsa da ölçüler koloniler arasında değişir ve eşeyler örtüşür. Tek fotoğraftaki büyüklük kesin eşey kanıtı değildir.
Yeni uçmaya başlayan gençte üst taraf kahverengidir; kanadı örten tüylerin açık bej kenarları pullu görünüm verir. Alt taraf daha beyazımsı ve kahverengi işaretlidir. Gaga koyu, bacaklar açık pembemsi olur. Kuyruk sokumu ve kuyruk tabanı çoğunlukla beyazımsıdır; kuyruk ucunda koyu bir bant seçilir. Bu gençlik giysisi hem erkeklerde hem dişilerde görülür.
İspanya’daki uzman hesap, ilk kışa geçişte gövde tüylerinin yenilendiğini, uçuş tüyleriyle birçok kanat örtüsünün gençlik giysisinde kaldığını anlatır. Yeni sırt tüyleri açık zeminde koyu çapa benzeri işaretler taşıyabilir. Sonraki yıllarda gri tüyler artarken kanatta kahverengi ve kuyrukta koyu izler kalabilir. Gri sırt görülmesi tek başına tam erişkinlik kanıtı değildir.
Uçuşta Görünüm
Üstten görülen erişkin kanadında gri alan, dışta siyah uç ve siyah içindeki beyaz lekeler aranır. Dış uçuş tüylerindeki beyazlık her kuşta aynı büyüklükte değildir. Sadece kanat ucunda beyaz bulunduğunu görmek yeterli olmaz; siyahın ne kadar yayıldığı da kaydedilmelidir. Kapalı kanat, açık kanattaki bütün deseni göstermediğinden aynı kuşun farklı duruşlarını görmek yararlıdır.
Genç kuşun açık kanadında üst taraftaki koyu uçuş tüyleri ve daha açık kuyruk tabanına karşı duran koyu kuyruk bandı dikkat çeker. Batı Akdeniz kuşlarına dayanan özgün teşhis çalışmasında, kanadın uç bölümündeki uzun uçuş tüylerinin içte kalanlarında açık bir alanın bazı bireylerde seçildiği, bazılarında ise çok zayıf kaldığı anlatılır. Bu alan Kuzey Gümüş Martısındaki kadar belirgin olmayabilir. Dolayısıyla “Gümüş Martıda hiç açık alan bulunmaz” şeklinde kesin bir kural doğru değildir; ışık ve bireysel değişkenlik de hesaba katılır.
Güçlü kanat vuruşlarıyla süzülmeyi birleştirir; uçurum kenarında yükselen havadan yararlanabilir. Alttan görülen genç kuşun kanadı kahverengi işaretlidir.
Ses ve Davranış
Uzun çağrı gür, kalın ve boğazdan gelen, araları belirgin seslerden oluşur. Akdeniz’deki Gümüş Martılar bu çağrıda çoğunlukla kanatlarını kapalı tutup başını yukarı kaldırır. British Birds’ün karşılaştırmalı uzman incelemesi bu ses dizisini ve çağrı duruşunu Hazar Martısının hızlı, burundan gelen kahkaha benzeri çağrısından ayırır. Her kısa bağırış aynı teşhis değerini taşımaz; mümkünse ses dizisiyle kuşun o andaki duruşu birlikte izlenir.
Karıştırılabilecek Türler
Kuzey Gümüş Martısı, European Herring Gull ve Larus argentatus aynı taksondur. Erişkin çoğunlukla daha açık gri sırtı ve pembe bacaklarıyla ayrılır; sarı gagasının alt ucunda kırmızı leke bulunur. Özellikle gençlerde kahverengi görünüm Gümüş Martıyla örtüşür. Bacakları gizlenmiş bir kuşu yalnız genel büyüklüğünden ayırmaya çalışmak güvenilir değildir; aynı yaşın baş-gaga ve kanat özellikleri görülmelidir.
Kara Sırtlı Martı, Lesser Black-backed Gull ve Larus fuscus aynı türdür. Erişkinin sırtı koyu gri ile siyaha yakın olabilir; sarı bacakları Gümüş Martıya benzediğinden bacak rengi ikisini ayırmaz. Gençlerin ayrımı daha zordur. Batı Akdeniz kuşlarına dayanan özgün teşhis çalışması bazı genç Gümüş Martıların kanadındaki koyu bantların Kara Sırtlı Martıyla örtüştüğünü gösterir. Bu nedenle erişkindeki koyu sırt farkını kahverengi genç kuşa otomatik uygulamayın.
Hazar Martısı, Caspian Gull ve Larus cachinnans aynı türdür. Tipik bireyde daha küçük baş, eğimli alın, daha ince ve uzunca gaga birlikte dikkat çeker. Gümüş Martı çoğunlukla daha kalın gagalı ve köşeli başlıdır, fakat narin bireyler örtüşebilir. Genç Hazar Martısının kanat altı çoğunlukla daha açık, Gümüş Martınınki daha kahverengi işaretlidir. Koyu göz veya uzun bacak tek başına yeterli değildir; yapı, kanat ve varsa uzun çağrı birlikte değerlendirilir.
Van Gölü Martısı, Armenian Gull ve Larus armenicus ayrı türdür. Daha küçük genel yapı, daha kısa gaga ve gaga ucuna yakın koyu işaretler Gümüş Martıdan ayrımda yararlıdır; ancak “hepsinin gözü koyu ve gagasında tam siyah bant vardır” denemez. Ermenistan’daki Sevan Gölü’nde 13–14 Haziran 1990’da yapılan özgün incelemede, yakından bakılan 51 üreyen kuşun ikisinde gagada siyah hiç bulunmamış, 16’sında yalnız küçük işaretler kalmıştır. Göz rengi de koyu kahverengiden açık sarıya değişmiştir. Bu nedenle bir özellik eksik diye diğer yapı ve kanat işaretleri incelenmeden tür elenmez.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kayalık ve kumlu adacıklar, uçurumlar, tuzlalar, göl ve baraj çevrelerinde üreyebilir. Kent binalarının çatıları da yuva yeri olabilir. İki eş yuvayı ot, yosun, tüy ve çevreden topladıkları başka malzemelerle yapar; bitki örtüsü yuvayı koruyabilir. Beslenme alanı yuvayla aynı yerde bulunmayabilir.
Yuva Yeri
Antalya’nın Adrasan kıyısındaki Pırasalı Adası’nda 2013–2015 araştırması yuvaları haftada bir kontrol etmiş; yıllara göre 26, 34 ve 38 yuva izlemiştir. Yuvalar çoğunlukla kayalık zemindeki seyrek bitkili kesimde bulunmuş, az malzemeli bazı yuvalarda yumurtalar doğrudan kaya üstüne bırakılmıştır. Yuvalarda 2–3 yumurta görülmüştür. Araştırmanın 64 başarılı yuva için bildirdiği kuluçka süresi ortalama 29,17 gün, gözlenen aralık 23–35 gündür. Süre son yumurtanın bırakılmasıyla ilk yavrunun çıkışı arasında hesaplanmış, çıkış günleri yavru yaşından tahmin edilmiştir; günlük izlemeyle ölçülmüş her yumurtanın ayrı süresi değildir. Bu yerel değerler Türkiye’nin bütün kolonileri için değişmez takvim olmaz.
Günlük Alan Kullanımı
İspanya’nın güneybatısındaki Marismas del Odiel kolonisinde 2015 üreme döneminde 18 erişkine GPS takılmıştır. 14 Mayıs–15 Haziran kayıtlarında deniz, balıkçı limanı, tarım alanı, kent, atık sahası ve sulak alan gibi farklı ortamların kullanımı izlenmiştir. Böylece aynı kolonide üreyen kuşların yalnız yuva çevresindeki suya bağlı kalmadığı görülür. Yuva alanından uzakta görülen bir erişkinin davranışı, orada yeni bir yuva bulunduğu anlamına gelmez.
Dünya Yayılışı
Gümüş Martı, Yellow-legged Gull ve Larus michahellis adları aynı türdür. Güncel AviList iki alttür kabul eder. Ana alttür Atlantik kıyılarında Portekiz, İspanya ve Fas’ta; Akdeniz çevresindeki kıyı ve iç sularda, Türkiye’ye uzanan alanlarda ürer. Avrupa’da Belçika’dan Polonya’ya kadar bazı üreme alanları da vardır. atlantis alttürü Azorlar, Madeira ve Kanarya Adaları’nda ürer. Bu iki alttürün doğal yayılışları ayrı değerlendirilir.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de hem üreyen hem kışın görülen bir türdür. BirdLife International’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye’nin üreyen nüfusu, 2002–2012 verileri için 30.000–40.000 çift olarak aktarılır; bu tahminin yöntemi yetersiz veri sınıfındadır. Kış nüfusu 2013–2019 dönemi için 100.000–120.000 birey olarak verilir ve sınırlı veriden geniş alana yapılan hesaplamaya dayanır. Bunlar güncel tam sayımlar değildir; çift sayısı ile birey sayısı aynı şey değildir. Ülkenin kısa ve uzun dönem nüfus yönü de yetersiz veri nedeniyle bilinmiyor olarak kaydedilmiştir.
Göç Yolculuğu
Bütün bireyler aynı şekilde göç etmez. Güney Fransa’nın 14 kolonisinde 1999–2004 arasında yavru olarak halkalanan 5.158 kuşun yeniden görülme kayıtları 1999–2011 dönemi için incelenmiştir. Araştırmada ilk altı ayındaki gençler, altı aydan büyük kuşlara göre genellikle daha hareketli çıkmıştır; ikinci grup yalnız erişkinlerden oluşmaz. Camargue gençleri, Marsilya ve Hyères gençlerine göre doğdukları bölge çevresinde daha çok kalmıştır. Bu fark, yakın kolonilerin bile tek bir göç çizgisiyle anlatılamayacağını gösterir. Çalışma, görülme olasılığındaki farkları modelle hesaba katan halkalama verisidir; her kuşun bütün yolunu kesintisiz izleyen GPS kaydı değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
İspanya’ya ilişkin uzman hesapta balıklar, yengeçler, solucanlar, böcek larvaları, kuş yumurtaları ve yavruları ile insan kaynaklı yiyecek artıkları bulunur. Canlı avı ve leşi tüketebilir; besin seçimi yerel kaynaklara bağlıdır.
İspanya’nın Akdeniz kıyısındaki Medes, Ebro Deltası, Columbretes ve Mazarrón kolonilerinde 2004’te yapılan çalışma, yavruların ağızdan geri çıkardığı 356 besin örneğini incelemiştir. Her koloni üç kez ziyaret edilmiş ve aynı yuvadaki kardeşlerden yalnız biri örneklenmiştir. Balık bütün kolonilerin örneklerinde bulunmuş; atık sahası kaynaklı yiyecekler özellikle Medes ile Mazarrón’da önemli yer tutmuştur. Columbretes örneklerinde bu yiyecekler bulunmamıştır. Sonuçlar yavru öğünlerine ve bu dört koloniye aittir; bütün erişkinlerin diyet yüzdesi olarak kullanılamaz.
Nasıl Avlanır?
Besini su yüzeyinden alabilir, kıyıda ve karada arayabilir. Küçük hayvanları avlama, ölü balığı ve tekne çevresindeki artıkları toplama farklı yöntemleridir; bir öğünün nasıl alındığı yalnız yiyeceğin adından anlaşılmaz.
İlginç Bilgiler
## Kırmızı Gaga Lekesine Verilen Tepki Kırmızı gaga lekesinin işlevi bu türde doğrudan deneyle araştırılmıştır. İspanya’nın Galiçya bölgesindeki Sálvora Adası’nda Nisan–Haziran 2011 çalışmasında, 18 yuvadaki bir günlük 41 Gümüş Martı yavrusuna erişkin başına benzeyen bir model gösterilmiştir. Modelin alt gagasına, yerel erişkinlerdeki doğal değişkenliğe uygun küçük veya büyük kırmızı leke konmuştur. Büyük leke, küçük lekeye göre daha çok gagalama uyarmıştır. Yavruların yiyecek isterken çıkardığı kısa seslerin tepkisi ise yumurtadan çıkış sırasına göre değişmiştir. Gagalama ile ses çıkarma aynı tepki değildir; araştırma her büyük kırmızı lekenin bütün doğa koşullarında aynı miktarda yiyecek sağlayacağını göstermez. ## Günün Farklı Saatlerinde Alan Kullanımı İspanya’nın Marismas del Odiel kolonisinde 14 Mayıs–15 Haziran 2015’te GPS ile izlenen 18 erişkinin alan kullanımı, hafta içi ve hafta sonu farklı örüntüler göstermiştir. Balıkçı limanı ve deniz gibi ortamlarda gündüz daha uzun bir yoğunluk dönemi, birçok kara ortamında ise sabah ve akşam ayrı yoğunluklar bulunmuştur. Tuz üretim alanlarında hafta içi gece yoğunluğu da görülmüştür. Araştırmacılar bunu insan faaliyetlerinin beslenme fırsatlarını değiştirmesiyle uyumlu yorumlar. GPS konumu, her noktada kuşun hangi yiyeceği yediğini doğrudan göstermez; bu bir aylık koloni çalışması bütün Türkiye için sabit günlük program değildir. ## Gözlem ile Açıklama Arasındaki Fark Türkiye’nin Pırasalı Adası’ndaki 2013–2015 üreme çalışmasında, yavru kayıplarının besin azlığıyla ilişkili olabileceği düşünülmüştür. Ancak araştırmacılar bu kolonide tür içi saldırı gözlemlemediklerini açıkça yazmış, yavruları halkalamadıkları için çıkış sırasının yaşama etkisini de saptayamamıştır. Bu nedenle besin yetersizliği veya başka martıların yavruları öldürmesi kesin olarak ölçülmüş ölüm nedeni gibi anlatılamaz. Araştırmada öne sürülen açıklama, gözlenen sonuçtan ayrılmalıdır.
Büyük Kara Sırtlı Martı
Larus marinus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Büyük Kara Sırtlı Martı çok iri bir martıdır. Erişkinde beyaz baş ve gövde, siyaha yakın sırt, pembe perdeli ayaklar ve alt yanında kırmızı lekesi bulunan güçlü sarı gaga birlikte aranır. Genç kuşun gövdesi ise kahverengi ve beyazla yoğun biçimde desenlidir.
Genel Görünüm ve Duruş
Kalın gövdeli ve güçlü gagalıdır; konduğunda hafif kambur durabilir. Uçuşu ağır görünür. Uzaklıktan kaynaklanan boy yanılsamasına karşı yalnız büyüklüğü değil, gövdenin dolgunluğunu ve gaganın kalınlığını da değerlendirmek gerekir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkekle dişinin tüy deseni benzerdir; erkek genellikle daha hacimli görünür. Kış erişkininin başıyla boynunda hafif gri-kahverengi çizgiler belirebilir. Bu mevsimsel çizgiler eşey işareti değildir.
İlk kışta sırt ve kanatlar gri-kahverengi, sarımsı kahverengi ve beyazla damalıdır; boyunla göğüs çizgilidir. Sağrı açık, kuyruk uç bandı siyahtır. Gençlerin koyu gagası ilk kışta iki renkli görünebilir; uçuş tüyleri siyahımsıdır. Erişkinin koyu sırtına geçiş yaklaşık dört yıla yayılır; ara yaştaki tüyler tek bir siyah işaretle yaşlandırılmaz.
Uçuşta Görünüm
Geniş kanatların arka kenarında belirgin beyaz bir şerit, dıştaki koyu uçuş tüylerinin uçlarında iri beyaz alanlar vardır. İri baş, kalın boyun ve gaga uçuşta da seçilir. Kanat çırpışı güçlüdür; deniz üstünde alçaktan süzülebilir.
Ses ve Davranış
Kalın ve boğuk çağrıları, iri yapısıyla birlikte değerlendirilir. “Haô-haô” gibi duyulan sesler çıkarabilir; yazılı heceyi kesin tanı anahtarı saymamak gerekir. Tek başına veya küçük kolonilerde ürer, yuva çevresini savunur.
Karıştırılabilecek Türler
Kara Sırtlı Martı Larus fuscus daha ince yapılı ve daha narin gagalıdır; erişkininin bacakları genellikle sarıdır. Onun da bazı alt türleri siyaha yakın sırtlıdır. Genç Kara Sırtlıların bacakları pembe olabildiğinden, pembe bacağı her yaşta tek başına tür kanıtı saymayın.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kıyı adaları ve kumullarda, bitkilerle örtülü yerlerde yuva kurabilir. Kaya çıkıntıları ve bazı yerlerde çatılar da kullanılır. Bunlar Türkiye’de düzenli ürediğinin kanıtı olarak sunulmaz.
Yuva Yeri
Yerdeki çanak bitki parçaları ve tüylerle döşenir; kaya veya bitki siperine yakın olabilir. İnsan artığı ip ve plastik de taşınabildiğinden kıyıda çöp bırakılmamalıdır. Britanya kuşları için hazırlanan BTO uzman derlemesi tipik iki–üç yumurta, iki eşin paylaştığı 27–28 günlük kuluçka ve 50–55 günlük uçuşa gelişim süresi verir. Cornell’in Kuzey Amerika hesabında kuluçka 30–32 gündür. İki derlemedeki farkın nedeni burada doğrulanamadığı için bunlar tek bir 27–32 günlük aralıkmış gibi birleştirilmez; Türkiye’de ölçülmüş süreler olarak da sunulmaz.
Günlük Alan Kullanımı
Açık deniz, haliç ve kıyıda beslenebilir; büyük iç sularla tarlalarda da görülebilir. Dinlenen kuşun bulunduğu kıyı parçası, yuva alanıyla aynı yer olmak zorunda değildir.
Dünya Yayılışı
Kuzey Atlantik çevresinin türüdür. AviList v2025b, üreme alanını güney Grönland ve İzlanda’dan Svalbard ile Baltık ülkelerine, Kuzey Amerika’da kuzeydoğu Kanada’dan Büyük Göller ve New Jersey kıyılarına uzanan alanlar olarak verir. Kışın güneybatı Avrupa ve Florida kıyılarına ulaşır. Larus marinus bu listede alt türlere ayrılmaz.
Türkiye’deki Durumu
Türkiye’nin 2007–2011 kayıtlarını değerlendiren, 2014’te yayımlanan İngilizce kuş raporu türü rastlantısal konuk veya seyrek kış ziyaretçisi olarak tanımlar. İstanbul, Filyos ve Kızılırmak çevresinden kayıtlar verir; bu dönemdeki kayıtların çoğunun aynı uzun süre kalan bireye ait olabileceğini belirtir. Bu tarihli değerlendirme, 2026 için ülke çapında sayım yerine geçmez.
Göç Yolculuğu
EURING/CMS atlasında Britanya ve İrlanda kuşlarının bir bölümü yerleşik veya kısa mesafede hareketli, kuzey Avrupa toplulukları ise daha göçmen görünür. Norveç ve kuzey Finlandiya kuşlarının Danimarka, doğu Britanya ve kuzey Fransa’yla kış bağlantıları vardır. Bu Avrupa halkalama örüntüsü, Türkiye’deki her kuşa aynı kökeni veya yolu atamaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Balık, yengeç, midye ve denizkestanesi gibi avlar alır; leş ve atıklardan da yararlanır. Başka kuşların yumurtalarını, yavrularını ve bazen erişkinlerini yiyebilir. Kuzey Amerika hesabındaki bu geniş besin listesi, her bireyin aynı avı seçtiği anlamına gelmez.
Nasıl Avlanır?
Kıyıda veya su yüzeyine yakın avlanır. Bazı kabuklu avları sert zemine bırakarak kırar; başka kuşların yakaladığı besini de çalabilir. Bu davranışları görmek için martıları yemlemek veya öteki kuşların yuvalarını açığa çıkarmak gerekmez.
İlginç Bilgiler
## Çiftler Arasında Besin Farkı Galler’in Skokholm Adası’nda 7 Mayıs–9 Temmuz 2017’de 26 üreyen çiftin yuvaları çevresinden 1.035 kusuntu topağı toplandı. Bunlar kuşun geri çıkardığı, tüy ve kemik gibi sindirilemeyen parçaları içeren küçük yığınlardır. 2019’da yayımlanan çalışma, farklı av gruplarını kullanan çiftlerin yanında belirli avlara daha çok yönelen çiftler de buldu. Sert kalıntılara dayanan bu yöntem bütün avları eşit temsil etmeyebilir; topaklardaki kuş veya memeli payı, doğrudan yenilen etin ağırlığı demek değildir. Aynı adadaki çiftler bile tek bir beslenme kalıbına sığmaz. ## Her Konum Av Yakalama Değildir Kanada’nın Newfoundland kıyısındaki North Cabot Adası’nda 2018’de sekiz erişkine GPS kaydedicisi takıldı. 2021’de yayımlanan çalışmada, balık bolluğunun değiştiği dönemlerde karşılaştırılabilen kuşlar farklı tepkiler verdi: bazıları alan kullanımını değiştirirken bazıları benzer düzeni sürdürdü. Örneklem küçüktü ve çoğu yuvasını kaybetmiş erkekti. Konumlar 15 dakikada bir alındığından yavaş hareketli bir nokta beslenme kadar dinlenmeyi de gösterebiliyordu; haritadaki her nokta doğrudan av yakalama kanıtı değildi. ## Uzun Yaşam Kaydı BTO’nun Britanya halkalama hesabında 2015’te belirlenen en uzun kayıt 26 yıl, 8 ay ve 8 gündür. Bu, ortalama ömür değildir; halkalı bir bireyin ulaşabildiği yaşı gösterir. Yavruların çoğunun bu yaşa ulaştığı veya her erişkinin bu kadar yaşayacağı sonucu çıkarılamaz.
