kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Gümüş Martı (Larus michahellis)
VS
Seçildi Hazar Martısı (Larus cachinnans)

Gümüş Martı

Larus michahellis

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Gümüş Martı (Larus michahellis), Türkiye faunasında karakteristik morfolojik yapısı ve yaşam alanı tercihleri ile ayırt edilir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Gümüş Martı iri, güçlü gövdeli bir martıdır. Üreme giysisindeki erişkinin başı, alt tarafı ve kuyruğu beyaz; sırtı ile kanat üstü gri, kanat uçları siyah-beyazdır. Kalın sarı gaga, alt gagadaki kırmızı leke, sarı bacaklar ve kırmızı göz çevresi birlikte değerlendirilir. Genç kuş bu renklerin çoğunu henüz taşımaz.

Erişkinin gri sırtı, beyaz boyun ve alt gövdeyle belirgin karşıtlık oluşturur. Üreme dönemi dışında başında ince koyu çizgiler bulunabilir; buna rağmen çoğu Kuzey Gümüş Martısından daha az çizgili ve daha beyaz başlıdır. Yaş ve mevsim belirtilmeden yalnız “beyaz başlı martı” denmesi tanıyı daraltmaz. Erişkinin özelliklerini kahverengi bir gençte aramak da yanlış sonuca götürür.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş genellikle iri ve köşeli, gaga yüksek ve uçta güçlü biçimde kıvrıktır. Alt gaganın ucuna yakın köşesi belirgindir. Daha narin bireylerin görünüşü diğer büyük martılarla örtüşebilir. Ayakta dikkat kesilmiş bir kuş, dinlenen aynı bireyden daha dik görünebilir; tek duruşun sabit tür özelliği gibi öğrenilmemesi gerekir.

Gözün açık sarı görünen renkli bölümü ile onu çevreleyen kırmızı çıplak deri halkası farklı yapılardır. Gagadaki kırmızı leke de göz halkası da başka martılarda bulunabildiğinden tek başına yeterli değildir. Sırt grisi, bacaklar, gaga biçimi ve açık kanattaki desen aynı kuşta birlikte görülmelidir. Fotoğrafta yalnız bir küçük renk lekesini seçebilmek bütün tanının doğrulandığı anlamına gelmez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır. İspanya’ya ilişkin uzman hesabında erkekler ortalamada daha iri olsa da ölçüler koloniler arasında değişir ve eşeyler örtüşür. Tek fotoğraftaki büyüklük kesin eşey kanıtı değildir.

Yeni uçmaya başlayan gençte üst taraf kahverengidir; kanadı örten tüylerin açık bej kenarları pullu görünüm verir. Alt taraf daha beyazımsı ve kahverengi işaretlidir. Gaga koyu, bacaklar açık pembemsi olur. Kuyruk sokumu ve kuyruk tabanı çoğunlukla beyazımsıdır; kuyruk ucunda koyu bir bant seçilir. Bu gençlik giysisi hem erkeklerde hem dişilerde görülür.

İspanya’daki uzman hesap, ilk kışa geçişte gövde tüylerinin yenilendiğini, uçuş tüyleriyle birçok kanat örtüsünün gençlik giysisinde kaldığını anlatır. Yeni sırt tüyleri açık zeminde koyu çapa benzeri işaretler taşıyabilir. Sonraki yıllarda gri tüyler artarken kanatta kahverengi ve kuyrukta koyu izler kalabilir. Gri sırt görülmesi tek başına tam erişkinlik kanıtı değildir.

Uçuşta Görünüm

Üstten görülen erişkin kanadında gri alan, dışta siyah uç ve siyah içindeki beyaz lekeler aranır. Dış uçuş tüylerindeki beyazlık her kuşta aynı büyüklükte değildir. Sadece kanat ucunda beyaz bulunduğunu görmek yeterli olmaz; siyahın ne kadar yayıldığı da kaydedilmelidir. Kapalı kanat, açık kanattaki bütün deseni göstermediğinden aynı kuşun farklı duruşlarını görmek yararlıdır.

Genç kuşun açık kanadında üst taraftaki koyu uçuş tüyleri ve daha açık kuyruk tabanına karşı duran koyu kuyruk bandı dikkat çeker. Batı Akdeniz kuşlarına dayanan özgün teşhis çalışmasında, kanadın uç bölümündeki uzun uçuş tüylerinin içte kalanlarında açık bir alanın bazı bireylerde seçildiği, bazılarında ise çok zayıf kaldığı anlatılır. Bu alan Kuzey Gümüş Martısındaki kadar belirgin olmayabilir. Dolayısıyla “Gümüş Martıda hiç açık alan bulunmaz” şeklinde kesin bir kural doğru değildir; ışık ve bireysel değişkenlik de hesaba katılır.

Güçlü kanat vuruşlarıyla süzülmeyi birleştirir; uçurum kenarında yükselen havadan yararlanabilir. Alttan görülen genç kuşun kanadı kahverengi işaretlidir.

Ses ve Davranış

Uzun çağrı gür, kalın ve boğazdan gelen, araları belirgin seslerden oluşur. Akdeniz’deki Gümüş Martılar bu çağrıda çoğunlukla kanatlarını kapalı tutup başını yukarı kaldırır. British Birds’ün karşılaştırmalı uzman incelemesi bu ses dizisini ve çağrı duruşunu Hazar Martısının hızlı, burundan gelen kahkaha benzeri çağrısından ayırır. Her kısa bağırış aynı teşhis değerini taşımaz; mümkünse ses dizisiyle kuşun o andaki duruşu birlikte izlenir.

Karıştırılabilecek Türler

Kuzey Gümüş Martısı, European Herring Gull ve Larus argentatus aynı taksondur. Erişkin çoğunlukla daha açık gri sırtı ve pembe bacaklarıyla ayrılır; sarı gagasının alt ucunda kırmızı leke bulunur. Özellikle gençlerde kahverengi görünüm Gümüş Martıyla örtüşür. Bacakları gizlenmiş bir kuşu yalnız genel büyüklüğünden ayırmaya çalışmak güvenilir değildir; aynı yaşın baş-gaga ve kanat özellikleri görülmelidir.

Kara Sırtlı Martı, Lesser Black-backed Gull ve Larus fuscus aynı türdür. Erişkinin sırtı koyu gri ile siyaha yakın olabilir; sarı bacakları Gümüş Martıya benzediğinden bacak rengi ikisini ayırmaz. Gençlerin ayrımı daha zordur. Batı Akdeniz kuşlarına dayanan özgün teşhis çalışması bazı genç Gümüş Martıların kanadındaki koyu bantların Kara Sırtlı Martıyla örtüştüğünü gösterir. Bu nedenle erişkindeki koyu sırt farkını kahverengi genç kuşa otomatik uygulamayın.

Hazar Martısı, Caspian Gull ve Larus cachinnans aynı türdür. Tipik bireyde daha küçük baş, eğimli alın, daha ince ve uzunca gaga birlikte dikkat çeker. Gümüş Martı çoğunlukla daha kalın gagalı ve köşeli başlıdır, fakat narin bireyler örtüşebilir. Genç Hazar Martısının kanat altı çoğunlukla daha açık, Gümüş Martınınki daha kahverengi işaretlidir. Koyu göz veya uzun bacak tek başına yeterli değildir; yapı, kanat ve varsa uzun çağrı birlikte değerlendirilir.

Van Gölü Martısı, Armenian Gull ve Larus armenicus ayrı türdür. Daha küçük genel yapı, daha kısa gaga ve gaga ucuna yakın koyu işaretler Gümüş Martıdan ayrımda yararlıdır; ancak “hepsinin gözü koyu ve gagasında tam siyah bant vardır” denemez. Ermenistan’daki Sevan Gölü’nde 13–14 Haziran 1990’da yapılan özgün incelemede, yakından bakılan 51 üreyen kuşun ikisinde gagada siyah hiç bulunmamış, 16’sında yalnız küçük işaretler kalmıştır. Göz rengi de koyu kahverengiden açık sarıya değişmiştir. Bu nedenle bir özellik eksik diye diğer yapı ve kanat işaretleri incelenmeden tür elenmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kayalık ve kumlu adacıklar, uçurumlar, tuzlalar, göl ve baraj çevrelerinde üreyebilir. Kent binalarının çatıları da yuva yeri olabilir. İki eş yuvayı ot, yosun, tüy ve çevreden topladıkları başka malzemelerle yapar; bitki örtüsü yuvayı koruyabilir. Beslenme alanı yuvayla aynı yerde bulunmayabilir.

Yuva Yeri

Antalya’nın Adrasan kıyısındaki Pırasalı Adası’nda 2013–2015 araştırması yuvaları haftada bir kontrol etmiş; yıllara göre 26, 34 ve 38 yuva izlemiştir. Yuvalar çoğunlukla kayalık zemindeki seyrek bitkili kesimde bulunmuş, az malzemeli bazı yuvalarda yumurtalar doğrudan kaya üstüne bırakılmıştır. Yuvalarda 2–3 yumurta görülmüştür. Araştırmanın 64 başarılı yuva için bildirdiği kuluçka süresi ortalama 29,17 gün, gözlenen aralık 23–35 gündür. Süre son yumurtanın bırakılmasıyla ilk yavrunun çıkışı arasında hesaplanmış, çıkış günleri yavru yaşından tahmin edilmiştir; günlük izlemeyle ölçülmüş her yumurtanın ayrı süresi değildir. Bu yerel değerler Türkiye’nin bütün kolonileri için değişmez takvim olmaz.

Günlük Alan Kullanımı

İspanya’nın güneybatısındaki Marismas del Odiel kolonisinde 2015 üreme döneminde 18 erişkine GPS takılmıştır. 14 Mayıs–15 Haziran kayıtlarında deniz, balıkçı limanı, tarım alanı, kent, atık sahası ve sulak alan gibi farklı ortamların kullanımı izlenmiştir. Böylece aynı kolonide üreyen kuşların yalnız yuva çevresindeki suya bağlı kalmadığı görülür. Yuva alanından uzakta görülen bir erişkinin davranışı, orada yeni bir yuva bulunduğu anlamına gelmez.

Dünya Yayılışı

Gümüş Martı, Yellow-legged Gull ve Larus michahellis adları aynı türdür. Güncel AviList iki alttür kabul eder. Ana alttür Atlantik kıyılarında Portekiz, İspanya ve Fas’ta; Akdeniz çevresindeki kıyı ve iç sularda, Türkiye’ye uzanan alanlarda ürer. Avrupa’da Belçika’dan Polonya’ya kadar bazı üreme alanları da vardır. atlantis alttürü Azorlar, Madeira ve Kanarya Adaları’nda ürer. Bu iki alttürün doğal yayılışları ayrı değerlendirilir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de hem üreyen hem kışın görülen bir türdür. BirdLife International’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye’nin üreyen nüfusu, 2002–2012 verileri için 30.000–40.000 çift olarak aktarılır; bu tahminin yöntemi yetersiz veri sınıfındadır. Kış nüfusu 2013–2019 dönemi için 100.000–120.000 birey olarak verilir ve sınırlı veriden geniş alana yapılan hesaplamaya dayanır. Bunlar güncel tam sayımlar değildir; çift sayısı ile birey sayısı aynı şey değildir. Ülkenin kısa ve uzun dönem nüfus yönü de yetersiz veri nedeniyle bilinmiyor olarak kaydedilmiştir.

Göç Yolculuğu

Bütün bireyler aynı şekilde göç etmez. Güney Fransa’nın 14 kolonisinde 1999–2004 arasında yavru olarak halkalanan 5.158 kuşun yeniden görülme kayıtları 1999–2011 dönemi için incelenmiştir. Araştırmada ilk altı ayındaki gençler, altı aydan büyük kuşlara göre genellikle daha hareketli çıkmıştır; ikinci grup yalnız erişkinlerden oluşmaz. Camargue gençleri, Marsilya ve Hyères gençlerine göre doğdukları bölge çevresinde daha çok kalmıştır. Bu fark, yakın kolonilerin bile tek bir göç çizgisiyle anlatılamayacağını gösterir. Çalışma, görülme olasılığındaki farkları modelle hesaba katan halkalama verisidir; her kuşun bütün yolunu kesintisiz izleyen GPS kaydı değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

İspanya’ya ilişkin uzman hesapta balıklar, yengeçler, solucanlar, böcek larvaları, kuş yumurtaları ve yavruları ile insan kaynaklı yiyecek artıkları bulunur. Canlı avı ve leşi tüketebilir; besin seçimi yerel kaynaklara bağlıdır.

İspanya’nın Akdeniz kıyısındaki Medes, Ebro Deltası, Columbretes ve Mazarrón kolonilerinde 2004’te yapılan çalışma, yavruların ağızdan geri çıkardığı 356 besin örneğini incelemiştir. Her koloni üç kez ziyaret edilmiş ve aynı yuvadaki kardeşlerden yalnız biri örneklenmiştir. Balık bütün kolonilerin örneklerinde bulunmuş; atık sahası kaynaklı yiyecekler özellikle Medes ile Mazarrón’da önemli yer tutmuştur. Columbretes örneklerinde bu yiyecekler bulunmamıştır. Sonuçlar yavru öğünlerine ve bu dört koloniye aittir; bütün erişkinlerin diyet yüzdesi olarak kullanılamaz.

Nasıl Avlanır?

Besini su yüzeyinden alabilir, kıyıda ve karada arayabilir. Küçük hayvanları avlama, ölü balığı ve tekne çevresindeki artıkları toplama farklı yöntemleridir; bir öğünün nasıl alındığı yalnız yiyeceğin adından anlaşılmaz.

İlginç Bilgiler

## Kırmızı Gaga Lekesine Verilen Tepki Kırmızı gaga lekesinin işlevi bu türde doğrudan deneyle araştırılmıştır. İspanya’nın Galiçya bölgesindeki Sálvora Adası’nda Nisan–Haziran 2011 çalışmasında, 18 yuvadaki bir günlük 41 Gümüş Martı yavrusuna erişkin başına benzeyen bir model gösterilmiştir. Modelin alt gagasına, yerel erişkinlerdeki doğal değişkenliğe uygun küçük veya büyük kırmızı leke konmuştur. Büyük leke, küçük lekeye göre daha çok gagalama uyarmıştır. Yavruların yiyecek isterken çıkardığı kısa seslerin tepkisi ise yumurtadan çıkış sırasına göre değişmiştir. Gagalama ile ses çıkarma aynı tepki değildir; araştırma her büyük kırmızı lekenin bütün doğa koşullarında aynı miktarda yiyecek sağlayacağını göstermez. ## Günün Farklı Saatlerinde Alan Kullanımı İspanya’nın Marismas del Odiel kolonisinde 14 Mayıs–15 Haziran 2015’te GPS ile izlenen 18 erişkinin alan kullanımı, hafta içi ve hafta sonu farklı örüntüler göstermiştir. Balıkçı limanı ve deniz gibi ortamlarda gündüz daha uzun bir yoğunluk dönemi, birçok kara ortamında ise sabah ve akşam ayrı yoğunluklar bulunmuştur. Tuz üretim alanlarında hafta içi gece yoğunluğu da görülmüştür. Araştırmacılar bunu insan faaliyetlerinin beslenme fırsatlarını değiştirmesiyle uyumlu yorumlar. GPS konumu, her noktada kuşun hangi yiyeceği yediğini doğrudan göstermez; bu bir aylık koloni çalışması bütün Türkiye için sabit günlük program değildir. ## Gözlem ile Açıklama Arasındaki Fark Türkiye’nin Pırasalı Adası’ndaki 2013–2015 üreme çalışmasında, yavru kayıplarının besin azlığıyla ilişkili olabileceği düşünülmüştür. Ancak araştırmacılar bu kolonide tür içi saldırı gözlemlemediklerini açıkça yazmış, yavruları halkalamadıkları için çıkış sırasının yaşama etkisini de saptayamamıştır. Bu nedenle besin yetersizliği veya başka martıların yavruları öldürmesi kesin olarak ölçülmüş ölüm nedeni gibi anlatılamaz. Araştırmada öne sürülen açıklama, gözlenen sonuçtan ayrılmalıdır.

Hazar Martısı

Larus cachinnans

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Hazar Martısı (Larus cachinnans), Türkiye faunasında karakteristik morfolojik yapısı ve yaşam alanı tercihleri ile ayırt edilir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Hazar Martısı, uzun bacaklı ve görece ince gagalı büyük bir martıdır. Erişkinin başı ve alt tarafı beyaz, sırtı açık gridir; kanat uçlarında siyah ile beyaz bir aradadır. Yatık alın, uzamış gaga ve gövdeye göre küçük görünen baş dikkati çeker. Genel görünüşü Gümüş ve Kuzey Gümüş Martılarından ayırmak için bu oranlar, tüy deseniyle birlikte değerlendirilir.

Her Hazar Martısının gözü kapkara veya bacağı aynı renk değildir. Erişkinlerde gözün açık görünmesi, türü tek başına dışlamaz; bacak rengi de başka büyük martılarla örtüşebilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Tipik kuşun göğsü yüksek, boynu uzun ve kapalı kanatlarının oluşturduğu arka bölüm incedir. Sırtla kanat ucu arasındaki geçiş çoğu zaman düzgün görünür; kuyruk gerisinde uzun, sivri bir kanat ucu uzanır. Duruş değiştikçe bu görünüş de değişir. Soğuk veya rüzgârlı havada kuşun büzülmesi, uzun boynunu ve ince yapısını gizleyebilir.

Erişkinin gagası sarımsı, bazen hafif yeşilimsi görünür; alt gaga ucuna yakın kırmızı leke bulunur. Kışın baş çoğunlukla beyaz kalırken ince koyu çizgiler arka boyunda toplanabilir. Göz koyu kahverengi, kehribar veya daha açık görünebilir. Bu renkler tek başlarına kesin tür işareti değildir; baş-gaga biçimiyle birlikte okunur.

Gaga çoğu bireyde uzun ve ince görünür, alt kenarındaki köşe fazla kabarık değildir. Bununla birlikte küçük gagalı ve güçlü gagalı Hazar Martıları da vardır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin temel tüy deseni benzerdir; erkekler genellikle daha büyüktür. Ancak tek bir kuşun iri veya ince görünmesi güvenilir eşey tayini sağlamaz.

Yeni uçmuş genç, erişkin gibi gri-beyaz değildir. Baş ve gövdede kahverengi çizgiler, sırt ve kanat örtülerinde gri-kahverengi tüyler görülür. Tipik gençlerin açık tüy kenarları ince ve sade, desenleri yumuşaktır; bazı benzer martılardaki güçlü açık çentikler daha az belirgindir. Ancak her genç aynı açıklıkta veya aynı ölçüde çizgili değildir.

İlk kış giysisindeki kuş, yeni uçmuş gençten daha beyaz başlı ve gövdeli görünebilir. Sırtındaki gri tüylerde koyu ok benzeri işaretler, kanat örtülerinde kahverengi alanlar ve açık tüy kenarları vardır. Arka boyundaki ince çizgiler şal gibi toplanabilir; gaga koyu, tabanı kısmen pembemsi olabilir. Erişkin görünüme geçiş birkaç yıl sürer; ara yaşlardaki kuşları erişkinlerle aynı ölçütlerle karşılaştırmak yanıltır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta uzun ve geniş kanatlar, kanatların önüne uzanan baş-gaga-boyun bölümüyle birleşir. Erişkinin dış uçuş teleklerinde, siyah uç bölgesine doğru ilerleyen açık gri alanlar ve beyaz uç lekeleri görülür.

En dış uçuş teleğinin iç kenarında uzanan açık bölüm, kanadın altından beyazımsı görünür; uçtaki beyazla arasında siyah bulunabilir. Aynı desen Kuzey Gümüş Martısında da görülebilir. Bu nedenle yalnız bir beyaz uç lekesi değil, bütün kanat ucu ve kuşun diğer özellikleri değerlendirilir.

Gençlerin kanat altı çoğu zaman görece açıktır; kahverengi çizgi ve benekler bu zemine yayılır. 2011’de yayımlanan tanı araştırmasında Ukrayna’da yavruyken halkalanmış, Hazar Martısı olduğu bilinen koyu kanat altlı birey de belgelenmiştir. “Kanat altı koyuysa Hazar değildir” biçimindeki tek işaretli kural güvenilir değildir.

Ses ve Davranış

Uzun çağrısı hızlı, burundan gelen kahkaha benzeri bir dizidir. Bu çağrıyı verirken kanatlarını açıp geriye tuttuğu ve başını kaldırdığı görülebilir; Gümüş ve Kuzey Gümüş Martıları uzun çağrıda kanatlarını kapalı tutar. Gençlerin daha ince, ciyaklayan sesleri de vardır. Çağrı ile ona eşlik eden duruşun birlikte izlenmesi değerlidir; yalnız hece yazısı gerçek sesi bütünüyle aktarmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Bazı kuşlar alışılmış Hazar Martısı görünüşünden uzaklaşabilir; bunun nedeni her zaman melezlik değildir. Öte yandan melezler de bir ebeveyn türüne çok benzeyebilir.

Gümüş Martı Larus michahellis, İngilizce Yellow-legged Gull, daha köşeli baş ve daha kalın, küt uçlu gaga gösterebilir. Üst tarafı genellikle daha koyudur; kanat ucunda siyah daha geniş yer tutar. Hazar Martısının yatık alnı ve ince gagası yardımcıdır. Bacak rengini tek başına ayırıcı saymak doğru olmaz; tüy ve yapı işaretleri birlikte aranır.

Kuzey Gümüş Martısı Larus argentatus, İngilizce European Herring Gull, ayrı bir karşılaştırmadır. Tipik Hazar Martısının daha küçük görünen başı, ince gagası, uzun boynu ve bacakları yardımcı olabilir. Ancak iri Hazar erkekleri güçlü gagalı, daha köşeli başlı görünebilir; iki türün büyüklüğü de örtüşür.

Van Gölü Martısı Larus armenicus, İngilizce Armenian Gull, kısa gagalı ve yuvarlak başlı görünüşüyle farklılaşabilir. Tipik erişkinin gagasındaki belirgin siyah bant ve kanat ucundaki geniş siyah, az beyaz desen yardımcı işaretlerdir. Gençler kahverengi ve çizgilidir; erişkin gaga bandını her yaştaki kuşta aramak yanlıştır. Boyut ve tek renk yerine, yaşa uygun işaretlerin bütünü değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme döneminde bozkır veya yarı çöl gölleri, su hazneleri, adalı nehirler ve çeşitli deniz kıyıları kullanılabilir. Uzman tür hesabında otlu ya da çalılı nehir adaları, kayalık veya kumluk kıyı adaları, plajlar ve kumullar sayılır. Tür yalnız deniz kayalıklarına bağlı değildir. Üreme dışında limanlar, büyük iç sular, çevredeki tarlalar ve açık atık alanları da kullanılabilir.

Yuva Yeri

Kazakistan’ın 2005 uzman rehberi, yuvaları sudaki kuru kamış yığınlarında veya ada zemininde tarif eder: kuru kamış ve yapraklarla kurulur, yumuşak ot ve tüylerle döşenir. İki ebeveynin, ilk yumurtadan sayılan 25–30 günlük kuluçkaya ve yavru bakımına katıldığı belirtilir. Avrupa’nın 2021 tür özetinde tipik 2–3 yumurta, 27–31 gün kuluçka ve 35–40 günde tam uçuş verilir. Bu bölgesel özetler, Türkiye’deki her yuvanın aynı sürede geliştiğini göstermez. Koloniye yaklaşarak yumurta veya yavru aranmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Güney Polonya’nın Tarnów çevresinde 2001’de yapılan alan sayımları, üreme evreleri arasında beslenme alanının değiştiğini gösterdi. Koloni çevresindeki atık alanı, balık havuzları, çakıl ocakları ve nehir vadileri izlendi; yavru büyütme döneminde balık havuzlarının önemi arttı. Bu, tek koloninin çevresindeki mevsimsel alan kullanımıdır; Türkiye’deki her kuşun aynı alanları aynı aylarda kullandığı anlamına gelmez.

Dünya Yayılışı

Güncel taksonomide Hazar Martısı alt türlere ayrılmayan Larus cachinnans türüdür. Üreme yayılışı Polonya ve Macaristan’ın iç sularından Karadeniz, Hazar ve Aral havzaları üzerinden doğu Kazakistan’a uzanır. Üreme dışı yayılışı güneydoğu Avrupa, Karadeniz, doğu Akdeniz, Basra Körfezi ve kuzey Arap Denizi çevresini kapsar.

2021’de yayımlanan Avrupa değerlendirmesi, 1990–2020 döneminde üreme alanının batıda Hollanda’ya, kuzeyde Litvanya’ya kadar genişlediğini bildirir. Bilgiler ulusal izleme programları ve martı araştırmacılarından derlenmiştir. Bu, koloniler ve yuvalarla izlenen gerçek bir üreme alanı genişlemesidir; yalnız tanı bilgisinin gelişmesiyle artan gözlem sayısına indirgenmez. Ancak farklı ülkelerin sayım yılları ve yöntemleri aynı değildir; bir bölgesel tahmin bütün dünya nüfusunu veya 2026’daki güncel sayıyı vermez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de kış bulunması kaynaklıdır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde, 2013–2019 dönemi için 300–4.000 kışlayan birey aralığı ve sınırlı veriden çıkarıma dayanan yöntem belirtilir. Kaynaklar arasında eBird veritabanı, kış ortası su kuşu sayımları ve BirdLife değerlendirmesi vardır. Kısa ve uzun dönem eğilimleri belirsizdir. Bunlar yuva veya üreyen çift sayıları değildir. Bu taramada Türkiye’ye ait doğrulanmış koloni ayrıntısı elde edilmedi; bunun kendisi de Türkiye’de hiçbir yerde üremediğinin kanıtı sayılmaz. Yazın tek kuş görülmesi, yuva bulunduğunu göstermeye yetmez.

Göç Yolculuğu

Karadeniz ve Hazar çevresindeki bazı kuşlar yerleşik kalırken, başkaları üreme alanının güneyine veya batısına göç edip dağılır. Avrupa’nın 2021 uzman özeti bu iki hareket biçimini birlikte ele alır. Bu nedenle her Hazar Martısının aynı mesafeyi, aynı ülke sırasıyla uçtuğu söylenemez. Türkiye’de görülen halkasız bir kuşun geldiği koloni, yalnız bulunduğu yerden çıkarılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Balıkların yanı sıra küçük memeliler, yumurta ve kuş yavruları, sucul veya karasal omurgasızlar yenebilir. Böcekler ve yumuşakçalar da uzman tür hesabında belirtilir. İnsan kaynaklı atık yiyecekler besin olabilir. Bu çeşitlilik, adındaki deniz veya göl çağrışımına rağmen tek bir avla beslenmediğini gösterir; bir avın görülmesi bütün yılın besin oranını açıklamaz.

Polonya’da 2003–2004 üreme dönemlerinde dört koloniden toplanan taze kusmuk topakları ve yerde kalan avlar, 2011 çalışmasında incelendi. Jankowice çakıl ocağında 109 kusmuk topağı ve 146 av kalıntısı, iki Vistül kolonisinde 192 topak ve 44 kalıntı vardı. Włocławek baraj kolonisi ise iki martı türünün birlikte bulunduğu bir alandı. Balıklar en sık saptanan besin grubuydu; balık türleri ve atık yiyeceklerin katkısı alanlara göre değişiyordu. Bu örnekler besin kalıntısıdır; bütün kuşların günlük tükettiği besin kütlesini veya Türkiye’deki oranları doğrudan ölçmez.

Nasıl Avlanır?

Tarnów, güney Polonya’da 2001 gözlemlerinde üç yöntem incelendi: atıkları gagayla karıştırıp yenebilir parçaları seçme, su üzerinde uçup balığa atılma ve başka kuşun taşıdığı yiyeceği kapmaya çalışma. Balık ararken havada kısa süre asılı kalma ve suya dalış görüldü.

İlginç Bilgiler

## Görünüş ve Melez Kökeni 2011’de yayımlanan tanı araştırmasında Ukrayna ve Polonya kolonilerinden 100 erişkin Hazar Martısı, 132 Kuzey Gümüş Martısı ve kökeni bilinen 12 melez karşılaştırıldı. Kanat ucu, göz çevresi, gaga biçimi ve göreli bacak uzunluğu birlikte değerlendirildi. Yazarlar melezlerin ebeveynlerini çoğunlukla yuva başındaki gözlemlerden biliyordu; yalnız bir bireyin ebeveynliği genetik olarak doğrulanmıştı. Bir melezin ebeveyn türlerinden biriyle eşleşmesinden doğan bazı kuşlar da o türe çok benziyordu. Bu çalışma, belirsiz kuşlarda özelliklerin bütününü aramanın neden önemli olduğunu gösterir; her ara görünüşün genetik kökenini tek fotoğraftan belirleyen bir test değildir. ## Avlanma Başarısının İki Ölçüsü Güney Polonya’nın Tarnów çevresindeki 2001 araştırmasında, atıklarda beslenen 59 kuş ile balık avlayan 45 kuşun davranışları karşılaştırıldı. Atıkları karıştıran ilk kış veya ilk yaz giysisindeki kuşlarda başarılı denemelerin oranı daha yüksekti; erişkinler ise daha hızlı arayıp dakikada daha fazla yiyecek buluyordu. Balık avında erişkinlerin başarılı dalış oranı da daha yüksekti. Başarıyı yalnız “kaç deneme tuttu?” diye veya yalnız “ne kadar yiyecek bulundu?” diye ölçmek aynı şey değildir. 2008’de yayımlanan bu yerel sonuç, “erişkinler her yöntemle her ölçütte daha başarılıdır” gibi sınırsız bir kuralı desteklemez. ## Yeni Üreme Alanları ve Karışık Çiftler 2021 Avrupa değerlendirmesi, Orta ve Batı Avrupa için en az 7.600 üreyen çiftlik bir toplam derledi. Ülke tablolarındaki en yakın tahminler çoğunlukla 2019–2020’ye aittir ve bazıları karışık çiftleri de içerir. Hollanda örneğinde 2012’nin ilk üreme kaydı bir Hazar–Kuzey Gümüş Martısı çiftinden, 2014’ün ilk iki Hazar Martısından oluşan çifti ise De Kreupel’den gelir. Bu ayrım, yeni bir türün üreme alanına girişini izlerken tek tür çiftleriyle karışık çiftleri ayırmanın önemini gösterir. Sayılar bugünkü Türkiye veya bütün dünya nüfusu değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...