Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
İnce Gagalı Martı
Chroicocephalus genei
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
İnce Gagalı Martı, uzun boyunlu ve yatık alınlı bir martıdır. Boynunu uzatıp başını hafif aşağı eğdiğinde ince, öne doğru uzayan görünüşü belirginleşir. Uzun kırmızı gagası, açık gri sırtı ve beyaz başı birlikte değerlendirilir.
İngilizce Slender-billed Gull adı, AviList’te Chroicocephalus genei bilimsel adıyla eşleşir. Eski yayınlardaki Larus genei de aynı kuşun önceki cins adıdır. Bu ad değişikliği ayrı bir tür bulunduğu anlamına gelmez.
Genel Görünüm ve Duruş
Erişkinin sırtı ve kanat üstü soluk maviye çalan gridir; göğsünün altı ve karnında pembelik görülebilir. Üreme döneminde başı beyaz kalır, koyu başlık oluşmaz. Bacaklar parlak kırmızı, gaga kırmızıdır. Alt taraftaki pembelik, kuşu tek başına tanımaya yetmez.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişinin temel tüy deseni birbirine çok benzer. Erkek biraz daha iri olabilir; ancak bu fark tek başına, ayrı duran bir kuşun eşeyini güvenle belirlemez.
Gençlik tüyleri kısa sürede değişir. İlk kış kuşunda kanadın üstünde gri-kahverengi alanlar, başın tepesinde ve kulak çevresinde gri izler görülebilir. Kuyruğun ucunda siyah bir bant bulunur. Gaga ve bacaklar erişkindekinden daha soluktur; bu görünüş ayrı bir eşey değildir.
Uçuşta Görünüm
Erişkinin açık üst kanadında, kanadın dış bölümündeki uzun uçuş tüylerinin beyaz ve siyah alanları seçilir. Aynı dış tüyler alttan bakıldığında koyu gri görünür. Bu nedenle kanat altını bütünüyle beyaz veya siyahı yalnız en uçta olan bir yüzey diye tarif etmek yanıltır.
Kanat çırpışı, CIESM’in uzman tanımında Karabaş Martıdan daha yavaş anlatılır. Bu, tek başına kesin tanı sağlayan sayısal bir kanat çırpma ölçüsü değildir.
Ses ve Davranış
Bir seslenişi kalın, titreşimli ve pürüzlü bir ses olarak tarif edilir. Oiseaux’nun uzman anlatımında “krerrr” biçiminde yazılır. Böyle bir yazılı ses benzetmesi, tek başına kesin tanı sağlamaz.
Karıştırılabilecek Türler
Karabaş Martıyla (Chroicocephalus ridibundus; İngilizce Black-headed Gull) karıştırılabilir. Üreme döneminde onun koyu kahverengi başlığı belirgindir. Kışın bu başlık kaybolunca ayrım güçleşir: Karabaş Martı daha toplu görünür; gagası daha kalındır. İnce Gagalı Martının uzamış başı, yatık alnı ve uzun gagası birlikte aranır. Gençlerde yalnız başın beyaz olmasına bakılmaz.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kıyı lagünleri ve tuzlaların içindeki adacıklar, önemli üreme ortamlarıdır. Kuşlar açık veya seyrek bitkili zeminde toplu yuva kurar. İç kesimlerdeki uygun tuzlu göller de kullanılabilir.
Yuva Yeri
İspanya’nın doğusundaki Albufera de Valencia’da 1994–1999 boyunca izlenen 22 yuvada en sık rastlanan sayı üç yumurtaydı; bu, yuvaların yarısından biraz azını oluşturuyordu. Yuvalar çıplak, az bitkili adacık zeminindeydi. Yapılarında saz benzeri bitkilerin sapları, zaman zaman tüy ve kabuk parçaları bulunuyordu. Bu bulgular, Türkiye’de her çiftin mutlaka üç yumurta bırakacağı anlamına gelmez.
Kuluçka için uzman derlemeleri aynı süreyi vermez: Fransız doğa tarihi müzesinin tür özetinde yaklaşık 22 gün, CIESM’in Akdeniz rehberinde 25 gün yazılıdır. İlk kaynak iki eşin de kuluçkaya katıldığını belirtir. Yavrular birkaç gün içinde yuvadan ayrılabilir; bu henüz uçabildikleri anlamına gelmez. Uçuşa başlama dönemi her iki derlemede de yaklaşık dört–beş hafta olarak anlatılır. Koloniye yaklaşarak yumurta veya yavru kontrolü yapılmamalıdır.
Günlük Alan Kullanımı
Özellikle kışın gruplar hâlinde beslenir ve akşamları birlikte dinlenir. CIESM’in Akdeniz rehberi, denizde karadan çok uzaklaşmasının olağan olmadığını belirtir. Türün iç kesimlerdeki tuzlu göllerde de üreyebilmesi, denizdeki bu kıyıya bağlı davranıştan ayrı değerlendirilir.
Dünya Yayılışı
Tür, Batı Afrika’dan Akdeniz ve Karadeniz çevresine, oradan Orta Asya, Pakistan ve Hindistan’ın kuzeybatısına uzanan, kesintili bir alanda ürer. AviList yayılış özetinde hem kıyılar hem tuzlu göller yer alır. Moritanya ve Senegal-Gambiya çevresindeki üreme alanları, Akdeniz topluluklarından uzakta kalır. Dolayısıyla türü yalnız Akdeniz kıyısına özgü saymak doğru değildir.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye üreme alanı içindedir. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için 2002–2012 verilerine dayanan 1.600–2.000 çift tahmini bulunur. Bu sayı, sınırlı alan verilerinden genişletilmiş bir tahmindir; güncel ve eksiksiz bir ülke sayımı değildir. Aynı değerlendirmede Türkiye’nin kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri, veri yetersizliği nedeniyle bilinmiyor olarak gösterilir.
Kulu Gölü’nde 2001–2002 dönemini inceleyen İngilizce çalışma, türün burada ürediğini bildirir. Makalenin anlatımında 200, farklı gözlemcilerin verilerini birleştiren tablosunda ise 230 çift yer alır. Bunlar aynı dönem için verilmiş eski yerel tahminlerdir; bugünkü koloni büyüklüğü olarak kullanılamaz. Bu iç bölge kaydı, türün yalnız deniz kıyısında üremediğini de gösterir.
Göç Yolculuğu
Türün hareketi bütün topluluklarda aynı değildir. OSME’nin 2025 listesi güney Irak’ta yerleşik kuşları, Orta Asya’da yaz ziyaretçilerini ve sıcak kıyılarda kışlayan toplulukları ayırır. Arabistan kıyıları önemli kışlama alanlarıdır; Kuveyt’te yerleşik üreme de bulunur. Bu genel çerçeve, Türkiye’deki belirli bir koloninin hangi ülkeye gittiğini gösteren bireysel izleme kaydı değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Başlıca besinleri küçük balıklar ve suda yaşayan omurgasızlardır. Artemia adı verilen tuzlu su karidesleri, uygun tuzlalarda önemli besin olabilir. Böcek ve solucan da alınır. Balığın bütün ülkelerde besinin tam yarısını oluşturduğu gibi değişmez bir oran vermek doğru değildir.
İspanya’nın güneydoğusundaki El Hondo’da, Mayıs 2020–Mart 2021 arasında yapılan deneyde kıyıya bırakılan sazan leşleri kameralarla izlenmiştir. Geçerli 79 leşin üçünde İnce Gagalı Martıların beslendiği görülmüştür. Bu, ölü balık da yiyebildiğini gösterir. Deneysel olarak sunulan leşlerdeki bu kayıt, türün günlük besininde leşin ne kadar yer tuttuğunu ölçmez.
Nasıl Avlanır?
Balık ararken su yüzeyinde yüzer, gövdesinin önünü suya eğebilir veya kısa bir dalışla yüzeye yakın avı alabilir. Küçük kabukluları yüzeyden toplaması da görülür. Beslenirken başını suya daldırması, sürekli derin dalış yapan bir kuş olduğu anlamına gelmez.
İlginç Bilgiler
## Yavrunun Kendi Ebeveynini Bulması Kalabalık yavru gruplarında ebeveynin sesini tanımak önemli olabilir. Fransa’nın Camargue bölgesinde, Temmuz 1999’da yapılan araştırmada sekiz İnce Gagalı Martıdan 48 uzun çağrı kaydı incelenmiştir. Çağrının tek tek hecelerinde aynı anda iki temel ses bileşeni bulunmuştur. İki ses bileşeninin bulunması, tek başına hangi bireyin seslendiğini göstermez. Bireyler arasındaki ayrım için seslerin frekansı ve hecelerin iç yapısındaki farklar değerlendirilmiştir. Yavruların toplandığı hareketli gruplarda yetişkinin çağırması ve kendi yavrusunun ona koşması da gözlenmiştir. Ancak ses yapısının bu işe evrimleştiği yorumu, bu makalede her ses bileşeni değiştirilerek sınanmış bir deney sonucu değildir. Üstelik bazı yetişkinler, besledikleri halkalı yavrudan dolaylı olarak tanınmıştır; örneklemin bu sınırı da vardır. ## Tüydeki Besin İzleri Tüyler, yavrunun aldığı besinin izini taşıyabilir. Fransa’nın Akdeniz kıyısında 1998–2013 dönemini kapsayan araştırmada, 18 koloni alanından 331 yavrunun tüyündeki karbon ve azotun kararlı izotopları incelenmiştir; bunlar aynı elementin farklı atom biçimleridir. Sonuçlar, yayılış tuzlalardan daha az tuzlu lagünlere genişlerken beslenmenin de değiştiğini düşündürmüştür. Yavrulara balık gibi besinlerin daha fazla taşınması olası açıklamadır. Araştırma avların tümünü tek tek saymamıştır. Beslenme değişiminin kuşları yeni alanlara mı yönelttiği, yoksa yeni alanlara yerleşmenin menüyü mü değiştirdiği de kesinleşmemiştir. ## Bir Su Damlasıyla Av Taşımak Çok küçük avları yemek, yalnız uzun bir gagaya bağlı değildir. Fransa’nın Camargue bölgesindeki Salin-de-Giraud’da yapılan ve 2025’te yayımlanan video araştırmasında 21 odak kuş kaydı değerlendirilmiştir. Kuşlar yüzerken küçük karidesleri gagalarının ucuyla almış; avın, gaganın alt ve üst parçaları arasında kalan bir su damlasıyla ağız içine taşındığı görülmüştür. Araştırmacılar bunu suyun yüzey gerilimiyle, yani damlayı bir arada tutan kuvvetle açıklamıştır. Bu gözlem belirli tuzla koşullarındaki beslenmeyi anlatır. Küçük karidesleri böyle yemesi, balığı veya başka bir avı da aynı biçimde yediği anlamına gelmez.
Ada Martısı
Ichthyaetus audouinii
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Erişkin Ada Martısında koyu kırmızı gaga, koyu göz, gri-yeşilimsi bacaklar ve açık gri sırt birlikte aranır. Genç kuş kahverengi desenlidir ve erişkinin kırmızı gagasını taşımaz.
Genel Görünüm ve Duruş
İri martılar arasında ince gövdesi, uzun-dar kanatları ve uzun bacaklarıyla dikkat çeker. Erişkinde baş ve alt taraf beyaz, sırt açık gridir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkinde koyu kırmızı gaganın ucuna yakın siyah bant, en uçta sarımsı bölüm bulunur. Göz koyudur; bacaklar koyu gri ile yeşilimsi gri arasında görünebilir. Kanat uçları siyahtır.
Erişkin dişi ve erkeğin tüy renkleri benzerdir; yalnız tüylere bakarak güvenilir eşey tayini yapılamaz.
Genç kuş kahverengi desenlidir; kanat altında belirgin koyu-açık desen görülür. Sağrı, yani sırtın kuyruk önündeki bölümü koyucadır. Kuyruk dibini üstten örten tüylerde U biçimli beyaz alan, beyaz uçlu koyu kuyrukla birlikte değerlendirilir. Yaş ilerledikçe baş ve gövde açılır; kanat ve kuyruktaki koyu tüyler daha uzun süre kalabilir.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta ince gövde ve uzun, dar kanatlar belirgindir. CIESM, benzer iri martılara göre kanat vuruşları arasında daha uzun süzüldüğünü belirtir. Erişkinin kanadında açık gri iç bölümle siyah uçlar karşıtlık oluşturur.
Karıştırılabilecek Türler
Gümüş Martı (Larus michahellis) erişkinde daha iri, güçlü başlı ve geniş kanatlıdır; gagası ve bacakları sarıdır. Gençlerde iki tür de kahverengi olduğundan erişkin renkleri kullanılmaz. Ada Martısının ince yapısı, desenli kanat altı ve kuyruk çevresindeki açık-koyu alanlar birlikte değerlendirilir.
Kara Sırtlı Martının (Larus fuscus) gençleri de Ada Martısının gençlerine benzer. Ada Martısında desenli kanat altı, kuyruk dibindeki U biçimli beyaz alan ve koyu kuyruk birlikte incelenir; tek işaretle kesin karar verilmez.
Ses ve Davranış
Fransız müze tür hesabı alarm sesini kalın, diğer bazı çağrılarını boğuk ve art arda gelen sesler olarak anlatır. Başka martılarla birlikteyken sesin hangi kuşa ait olduğu görülmelidir.
Yuva, Yumurta ve Kuluçka
CIESM, 2–3 yumurta ve 28 günlük kuluçka verir; Fransız müze hesabının Korsika sentezinde çoğunlukla üç yumurta ve 26–33 gün bildirilir. İlk uçuş için 2025 uluslararası eylem planı yaklaşık 6–7 hafta, eski müze hesabı 35–40 gün verir. Kaynaklar ortalanmaz; ilk uçuş tam bağımsızlık değildir. Bunlar Türkiye’nin bütün yuvalarında ölçülmüş süreler değildir.
Bu üç ölçü için erkek ve dişiye özgü ayrı temsilî değer doğrulanmadı; iki kutuda aynı ortak tür değeri gösterilir. Boy ve kanat açıklığı Fundación CRAM'ın yaklaşık tür değerleridir; ağırlık BTO BirdFacts'in tür değeri olan 610 g'dır. Bunlar eşey belirleme ölçütü değildir; bireysel kuşlar farklı olabilir.
Biyometri
| Ölçü | Erkek | Dişi |
| --- | --- | --- |
| Toplam boy | yaklaşık 50 cm | yaklaşık 50 cm |
| Kanat açıklığı | yaklaşık 130 cm | yaklaşık 130 cm |
| Ağırlık | 610 g | 610 g |
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kıyı adaları ve adacıkların sakin, açık veya seyrek bitkili bölümleri başlıca üreme ortamlarıdır. Besin kaynaklarına erişim ve insan rahatsızlığının azlığı önemlidir.
Günlük Alan Kullanımı
Kıyıya yakın deniz alanlarını kullanır. İspanya’nın Ebro Deltası’ndaki 2011 GPS araştırmasında deniz, balıkçı limanları ve çeltik alanları birlikte incelenmiştir; bu yerel kullanım bütün koloniler için zorunlu değildir.
Yuva Yeri
Yuva yerdeki sığ çukurdur; otlar, deniz yosunu ve başka bitki parçalarıyla çevrilebilir.
Değişen Habitat Kullanımı
BirdLife’ın 16 Ocak 2026 açıklaması, bazı toplulukların limanlar ve insan etkisindeki alanlarda da yuvalandığını vurgular. Yeni bir ortama yerleşebilmesi, türün insan baskısından etkilenmediği anlamına gelmez. Araç hareketi, insanlar ve kirlilik bu alanlarda farklı riskler yaratır; geleneksel sessiz adaların korunması yine önemlidir.
Gözlem Mesafesi
Koloniye çıkmadan teleskopla gözlem yapın ve yuvaların tam koordinatlarını paylaşmayın. Alarm veren veya topluca havalanan kuşlardan uzaklaşın.
Dünya Yayılışı
Üreme dağılımının merkezi Akdeniz havzasıdır; Atlantik kıyısındaki Portekiz’de de koloniler bulunur. Yuvalayan topluluklar kesintisiz bir kıyı şeridi oluşturmaz.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de Ege ve Akdeniz kıyıları ile adalarda yerel ve seyrek dağılımlıdır. Üreme, beslenme, geçit ve kışlama kayıtları ayrılmalıdır. Yazın görülen her kuş yakındaki yuvanın kanıtı değildir; kışın da Türkiye’den bütünüyle ayrılmaz.
Araştırmanın Gösterdiği ve Göstermediği
Özkan ve Yapan’ın 2024 araştırması, Türkiye’nin Mersin/Aydıncık kıyısındaki küçük koloniyi 2016–2020 ve 2023’te izledi. Yayın, 2016–2023 dönemi için 6–10 çift ve komşu iki ada arasında yer değiştirme bildirir; 2018 ve 2023’te tam yuva sayımı yapılamamıştır. Bu yerel sonuç güncel Türkiye toplamı değildir.
Göç Yolculuğu
Üreme sonrasında kıyılar boyunca dağılabilir. Batıdaki topluluklardan kuşlar Cebelitarık üzerinden Afrika’nın Atlantik kıyılarına ulaşırken bazıları Akdeniz’de kalır. Bu batı rotası Türkiye’deki her kuşun zorunlu güzergâhı değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Küçük deniz balıkları, özellikle sardalya ve hamsi gibi sürü oluşturan balıklar önemlidir. Yüzeye yakın avlara ulaşabilir; besinleri yerel fırsatlara göre çeşitlenir.
Nasıl Avlanır?
İspanya’nın Ebro Deltası’nda Mayıs 2011’de 36 erişkinin GPS kayıtlarıyla oluşturulan habitat modellerinde, deniz ve karasal alan kullanımı günün saatine ve balıkçılık faaliyetine göre değişiyordu. Gece de koloni dışında etkinlik kaydedildi. Bu kolonideki düzen bütün Türkiye kuşlarına genellenmez.
Balıkçılık ve Esneklik
Balıkçılık artıkları ve karasal omurgasızlar da yenir. İspanya’nın Ebro Deltası’nda Mayıs 2011’de izlenen 22 erkek ve 15 dişinin besin arama yolculukları, balıkçılığın yapıldığı ve yapılmadığı günlerde eşeylere göre farklı değişmiştir. Çeltik alanı kullanım oranında erkek–dişi farkı istatistiksel olarak anlamlı değildi; Türkiye için sabit bir eşey tercihi çıkarılamaz.
Beslenmeyi Gözlerken
Yiyecek atarak kuşları yaklaştırmayın.
İlginç Bilgiler
## Adının ve Bilimsel Adının Kökeni İngilizce Audouin's Gull ve bilimsel audouinii adı doğa bilimci Victor Audouin'e atıfta bulunur. BTO, bilimsel tanımlamanın yazarını Payraudeau ve yılını 1826 olarak verir. Eski kaynaklardaki Larus audouinii ile güncel Ichthyaetus audouinii aynı türün farklı cins yerleşimleridir; yalnız bu ad farkı yüzünden iki ayrı tür kaydı oluşturulmamalıdır. ## Yeni Bir Üreme Alanına Yerleşmek İspanya’nın batı Akdeniz kıyılarındaki üreme topluluklarını 1981–2015 döneminde inceleyen 2017 araştırması, yaşı üreme deneyiminin göstergesi olarak kullandı. Kuşlar, 3–4 yaşında olanlar “deneyimsiz”, en az 5 yaşındakiler “deneyimli” sayılarak ayrıldı. Yeni alanlara yerleşenlerde ikinci grup daha fazlaydı. Bu sınıflandırma, her bireyin geçmişte kaç kez ürediğinin doğrudan ölçümü değildir. Araştırmacılar, boş bir alanın güvenliğini öğrenmenin zaman isteyebileceğini tartışır; bu, karar mekanizmasına ilişkin yorumdur. Bir önceki yıl üremede başarısız olmak da tek başına yeni yere taşınmayı açıklamamıştır. ## Renkli Halkalar Ne Anlatır? Portekiz’in Algarve bölgesindeki üreme topluluğunda okunan renkli halkalar, İspanya’daki on farklı toplulukta halkalanmış kuşları ortaya koymuştur. 2025–2035 eylem planı bunu Leal ve Lecoq’un 2005 izlemesine dayanarak aktarır; yeni bir 2025 deneyi değildir. Yuva yapılan yer her bireyin doğum yeri olmayabilir. ## Koruma Planı Birden Fazla Ülkeyi Bağlar BirdLife’ın 16 Ocak 2026 açıklaması türü küresel Hassas (VU) olarak verir. 2025’te kabul edilen uluslararası eylem planı 2035’e kadar üreme ve kışlama alanlarını korumayı, besin koşulları ile insan baskılarını izlemeyi hedefler. 2026, açıklamanın tarihidir; yeni IUCN değerlendirmesi olduğu iddia edilmez.
