kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi İshakkuşu (Otus scops)
VS
Seçildi Alaca Baykuş (Strix aluco)

İshakkuşu

Otus scops

Takım Strigiformes
Familya Baykuşgiller (Strigidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Sarı gözlü küçük yapı, kısa kulak tüyleri ve ince kabuk deseni; tek notalı ritmik ötüşle birlikte ayırt edilir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

İshakkuşu, sarı gözlü, başında iki küçük kulak tüyü bulunan çok küçük bir baykuştur. Gri-kahverengi ya da daha kızılımsı tüyleri ağaç kabuğunu andırır. Gövdedeki ince koyu çizgiler ile omuz yanlarındaki açık renkli izler yakından seçilir. Kulak gibi görünen çıkıntılar, gerçek kulak değil tüy demetleridir.

Türün İngilizce adı Eurasian Scops-Owl, bilimsel adı Otus scops’tur. Güncel AviList bu türün beş alt türünü tanır. Kıbrıs’ta yaşayan Otus cyprius ayrı bir tür olarak ele alınır; eski kaynaklardaki geniş İshakkuşu kapsamı onun bilgilerini de içerebilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Sırt gri-kahverengiden kızıl kahverengiye değişir. Alt taraf daha açıktır; koyu boyuna çizgiler arasında ince, dalgalı enine desenler bulunur. Gaga koyu, gözler sarıdır. Kanatların uzun uçuş tüyleri ve kuyruk enine bantlıdır.

Dinlenirken kulak tüylerini yatırabilir. Bir tehlike sezdiğinde ise gövdesini uzatıp inceltir, gözlerini kısar ve kulak tüylerini dikleştirir. Bu duruşta kırılmış kısa bir dala benzeyebilir. Dolayısıyla kulak tüylerinin görünmemesi, görülen kuşun başka bir tür olduğunu tek başına göstermez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy desenleri birbirine benzer. Gri ve kızılımsı görünümler, erkek ile dişiyi ayıran iki ayrı renk değildir. Yalnız gövdenin daha iri görünmesine veya tek bir renk tonuna bakarak kesin eşey belirlenmemelidir.

Gençlik tüyündeki kuşların gövde tüyleri daha açık ve daha sadedir; erişkindeki belirgin beyaz izler henüz aynı açıklıkta görülmeyebilir. İlk yaş kuşu sonradan erişkine daha çok benzer. Uzmanların yaş değerlendirmesinde kuyruk ve uçuş tüylerinin biçimi de önemlidir; bu ayrıntılar her kuşta ve her fotoğrafta açık olmaz.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu hızlıdır. Karanlıkta Kukumavla karışabilse de ona göre başı daha küçük, kuyruğu daha uzun ve uçuş yolu daha az dalgalıdır. Tek bir karanlık siluet yerine baş, gövde deseni ve ses birlikte değerlendirilmelidir.

Ses ve Davranış

En tanınan ötüşü, yaklaşık iki–üç saniye arayla yinelenen tek, ıslık benzeri notadır. Dişi eşinin yanında daha ince ve değişken perdeden ötebilir; ancak ses perdesi tek başına her zaman eşeyi açıklamaz. Birbirine karşılık veren iki ses de mutlaka erkek–dişi düeti değildir; komşu erkekler de farklı perdelerden ötebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kukumav (Athene noctua; İngilizce Little Owl), benzer büyüklükteki gerçek karışıklık kaynaklarından biridir. Başında kulak tüyü yoktur; alt tarafındaki benekli görünüm, İshakkuşunun ince çizgili ve dalgalı deseninden ayrılır. İshakkuşu dinlenirken kulak tüylerini yatırabildiği için yalnız bu çıkıntıların görünmesine güvenilmemelidir.

Çizgili İshakkuşu (Otus brucei; İngilizce Pallid Scops-Owl) çok benzeyebilir. Hindistan kayıtlarıyla birlikte müze örneklerini karşılaştıran 2016 çalışmasında, bu türün alt tarafındaki enine çizgilerin daha zayıf, omuz izlerinin daha sarımsı; İshakkuşunun ise enine deseninin ve beyaz omuz izlerinin daha belirgin olduğu anlatılır. Parmak üstündeki tüylerin uzanışı da yardımcı olabilir, fakat araştırmacılar bunun saha fotoğraflarında zor ve yanıltıcı olabileceğini belirtir. Soluk gri renk tek başına yeterli değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Ağaçlarla açıklıkların yan yana bulunduğu, çoğunlukla sıcak ve kuru alanları kullanır. Yaşlı ağaçların bulunduğu bahçeler, parklar, küçük ağaçlıklar ve ağaçlı tarım alanları uygun olabilir. Yuva oyuklarıyla böcek arayabildiği açık alanların birlikte bulunması önemlidir; yalnız yoğun ormanla sınırlı bir kuş değildir.

Yuva Yeri

Üremek için doğal ağaç oyuklarını kullanabilir; içine ayrıca yuva malzemesi taşımaz. Oiseaux’nun uzman anlatımı üç–altı yumurta bildirir. İspanya’nın Granada bölgesindeki bir araştırmanın tür bilgisi özetinde iki–altı yumurta ve ikinci yumurtadan sonra başlayan, 24–25 günlük dişi kuluçkası verilir. Aynı özet yavrunun yuva dönemini 21–29 gün olarak aktarır; bu sayılar araştırmanın kendi yuvalarından yeni ölçülmüş ortalamalar değildir. Yuvadan ayrılma, bağımsız beslenme ile aynı aşama sayılmamalıdır. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler olarak sunulamaz. Oyuk girişinde bekleyerek yuvayı rahatsız etmemek gerekir.

Günlük Alan Kullanımı

Gündüz ağaç gövdesi yakınında veya bir oyukta dinlenir. Gece böcek ararken ağaçlıkların kenarlarını ve açıklıkları kullanır. Aydınlatmanın çevresine toplanan böceklerden de yararlanabilir.

Dünya Yayılışı

İshakkuşu, Kuzeybatı Afrika’dan güney Avrupa’ya, Türkiye ve Kafkasya üzerinden Asya’nın iç kesimlerine uzanan bir alanda ürer. Kuzeydeki sınırı her yerde aynı değildir. AviList’teki doğu alt türünün yayılışı Baykal Gölü’ne, güneye doğru Altay ve Tanrı Dağlarına uzanır. Birçok topluluk kışı Sahra’nın güneyindeki Afrika’da geçirir; güney Avrupa’daki bazı kuşlar ise kışın da kalabilir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen bir türdür. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 20.000–40.000 çift tahmini yer alır. Bu sayı, sınırlı veriden yapılan bir tahmindir; ülke çapında eksiksiz sayım değildir. Aynı tabloda kısa ve uzun dönem değişimi, veri yetersizliği nedeniyle bilinmiyor olarak verilir. Eski tahmini bugünkü kesin sayı veya artış kanıtı gibi kullanmamak gerekir.

Göç Yolculuğu

Türkiye’den Afrika’ya giden kuşlara ilişkin doğrudan izleme bilgisi de vardır. 2023 Dünya Baykuş Konferansı’nda sunulan İngilizce araştırma özetine göre, 2018–2019’da Türkiye, İspanya ve Slovenya’daki yuvalarda toplam 66 erişkine GPS kayıt cihazı takılmıştır. 2019–2020’de yeniden yakalanan 19 kuştan göç bilgileri alınmıştır. Türkiye’de işaretlenenler Etiyopya ve Sudan’da kışlamıştır. Bunlar üç ülkenin toplam örneklem sayılarıdır; 19 kuşun tamamı Türkiye’den değildir. Bildiri özeti Türkiye grubunun ayrı sayısını ve bütün güzergâh ayrıntılarını vermediğinden, sonuç bütün Türkiye kuşlarının tek rotası olarak çizilemez.

Güney İspanya’da üreyen kuşlarla yapılan, 2022’de yayımlanmış ayrı GPS araştırmasının özeti ise Batı Afrika’da geniş bir kışlama alanı bildirir. İzlenen kuşlar Fas ve Batı Sahra kıyıları üzerinden ilerlemiş; Moritanya’dan Sierra Leone’ye uzanan farklı alanlarda dört–beş ay kalmıştır. Bu sonuç İspanya’daki araştırma topluluğuna aittir; Türkiye’den çıkan kuşların Batı Afrika’ya aynı yoldan gittiğini göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca besinleri büyük böceklerdir. Küçük memeliler, kuşlar ve sürüngenleri de alabilir. Bu küçük baykuşu yalnız fare avlayan bir kuş olarak düşünmek doğru olmaz; besin çeşidi, erişebildiği avlarla değişir.

Nasıl Avlanır?

Bir daldan çevresini izleyip avın üzerine kısa bir uçuşla inebilir. Böcekleri gagasıyla, daha büyük avı ise pençeleriyle yakaladığı anlatılır. Büyük bir avı yerken bir ayağıyla tutabilir. Gece hareketlenen böcekler beslenmesinde önemlidir; bu anlatım her avın mutlaka aynı yükseklikten veya aynı saatte yakalandığı anlamına gelmez.

İtalya’nın orta-doğu Alplerinde, 2002–2003’te yuvalardaki kusmuk topakları ve av kalıntıları ile beş yuvadaki doğrudan besin teslim gözlemleri birleştirilmiştir. Toplam 504 av kaydının 494’ü böcektir; uzun antenli çekirgeler öne çıkar. Buna karşılık, az sayıdaki memeli kalıntısı hesaplanan toplam av kütlesinde büyük pay tutmuştur. Araştırma farklı yöntemlerin yanlılıklarını ayrıca belirtir. Dolayısıyla av sayısındaki oran, kuşun aldığı besin kütlesinin aynı oranı değildir; bu yerel yuva örneklemi Türkiye’nin yıllık menüsü olarak kullanılamaz.

İlginç Bilgiler

## Benzer Görünüşlerin Ardındaki Eşeyler Görünüşleri birbirine benzeyen eşeyleri bilimsel araştırmada ayırmak da kolay değildir. 2020’de çevrimiçi yayımlanan bir çalışmada, İtalya’nın Scrivia ve Orbetello bölgelerinde yakalanan 105 İshakkuşunun tüylerinden DNA alınarak 51 erkek ve 54 dişi belirlenmiştir. Araştırmacılar daha sonra kanat, kuyruk ve ağırlığı birlikte kullanan bir yöntem geliştirmiştir. Sonuç, bir fotoğraftan eşey seçmek için verilmiş bir kural değildir: makale yöntemin özellikle ilkbahar ve yaz aylarında ölçülen erişkinlerde geçerli olduğunu, başka bölgeler ve mevsimlerde ayrıca sınanması gerektiğini belirtir. Gençler, erişkinler ve yaşı belirlenemeyen kuşlar başlangıç örnekleminde ayrı tutulmuştur. Bu çalışma, benzer iki kuşun yalnız daha açık veya daha iri görünmesine bakarak erkek ve dişi diye etiketlenmesinin neden güvenilir olmadığını anlatır. ## Ay Işığı ve Besin Taşıma Ay ışığıyla besin taşıma arasındaki ilişki de araştırılmıştır. İspanya’nın Granada bölgesinde 2015–2018’de 70 yuvada, ilk yavrunun çıkışından sekiz gün sonra gece kameralarıyla kayıt alınmıştır. 2022’de yayımlanan çalışmanın besin taşıma analizinde 50 erkek ve 50 dişi vardır; bazı bireyler farklı yıllarda yeniden izlenmiştir. Erkekler dolunay gecelerinde daha çok besin taşırken dişilerde aynı ilişki belirgin bulunmamıştır. Bu, doğal ay evreleriyle yapılan bir karşılaştırmadır; kuşların üzerindeki ay ışığı deneyle değiştirilmemiştir. Yavru ağırlığındaki değişimin ay ışığı ve babanın rengine birlikte bağlı olup olmadığı ise kesinleşmemiştir. Sonuç, gri ya da kızılımsı kuşların her koşulda üstün avcı olduğu biçiminde genellenemez. ## Yapılardaki Yuva Boşlukları İtalya Alpleri’nin Vallarsa bölgesinde 2002–2003’te ayrıntılı aranan 20 yuvanın yalnız biri ağaç oyuğunda bulunmuştur; diğerleri duvar delikleri, çatı birleşimindeki aralıklar ve kilise kulelerindedir. Bu çalışma yuva kutusu kullanmadan yürütülmüştür. Sonuç, İshakkuşunun yalnız ağaçta üremediğini gösterir; her Türkiye yerleşiminin aynı yuva dağılımına sahip olduğu anlamına gelmez.

Alaca Baykuş

Strix aluco

Takım Strigiformes
Familya Baykuşgiller (Strigidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Yuvarlak baş, koyu göz, kulak tüyünün bulunmaması ve alacalı gövdeyi sesle birlikte değerlendir; renk eşey değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Alaca Baykuş (Strix aluco; Tawny Owl) yuvarlak başlı, toplu gövdeli ve koyu gözlüdür. Başında kulak gibi yükselen tüy püskülü yoktur. Kahverengi-gri alacalı görünüşü ağaç kabuğuyla bütünleşebilir; baş, göz ve gövde birlikte incelenir.

Genel Görünüm ve Duruş

Açık boynuz renkli, kancalı gagası kısmen yüz tüyleriyle örtülür. Omuz yakınında açık çizgiler; alt tarafta boyuna koyu çizgilerle daha ince enine işaretler bulunur. Yüz alanı yuvarlağa yakındır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

BTO’nun Britanya’da canlı kuşlardan derlediği verilerde dişiler genellikle daha iri ve ağırdır; ölçüler örtüşür. Güney Finlandiya’nın 1978–2008 renk kayıtlarını inceleyen araştırmada renk biçiminin yaş ve eşeyden bağımsız, kalıtılabilir olduğu bulunmuştur. Kızıl kuş erkek, gri kuş dişi diye ayrılmaz; ayrı fotoğraflardaki büyüklük de kesin eşey vermez.

Yavru önce grimsi beyaz hav tüyleriyle kaplıdır; sonra daha gevşek, ince bantlı genç tüyleri gelişir. Koyu gözler gündüz mavimsi yansıyabilir; yansıma gerçek göz rengi değildir.

Uçuşta Görünüm

Geniş, yuvarlak kanatları ve görece kısa kuyruğuyla hızlı, doğrudan uçar; güçlü kanat çırpışları görülür.

Ses ve Davranış

Erkeğin bölge ötüşünde uzun “huu”, duraklama ve titreşimli son bölüm duyulur. Dişi sıkça keskin “kivik” verir; çiftler karşılıklı seslenebilir. Dişi daha boğuk bir ötüş de çıkarır, temas çağrıları iki eşeyde de vardır. Tanıdık iki parçalı ses her seferinde tek kuştan gelmez.

Gündüz kovuk girişinde veya sık yapraklar içinde dinlenebilir; gündüz ötmesi de mümkündür. Yuva yakınında savunma davranışı gösterebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kulaklı Orman Baykuşu (Asio otus; Long-eared Owl) turuncu gözlü, daha ince-uzun duruşludur. Yükseltilebilen baş püskülleri gerçek kulak değildir; yatık durabilir. Püskülün görünmemesi tek başına Alaca Baykuş tanısı vermez.

Kukumav (Athene noctua; Little Owl) daha küçük, sarı gözlü ve geniş-yassı başlıdır. Üst tarafı açık beneklidir; gündüz dal, direk veya kayada görülebilir. Göz rengiyle baş biçimi birlikte incelenir; yalnız saate bakılmaz.

Peçeli Baykuş (Tyto alba; Western Barn Owl) kalp biçimli yüzü, açık alt tarafı ve bej üst tarafıyla ayrılır. Onun da gözü koyudur; yalnız göz rengi iki türü ayırmaz. Türkiye’nin Tyto alba taksonu karşılaştırılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yapraklı ormanlar, olgun ağaçlı parklar ve geniş bahçeler kullanılabilir.

Yuva Yeri

Doğal ağaç kovuğu ve uygun yuvalık kullanır; kaya boşluğu veya korunaklı yapı da yuva yeri olabilir. Dal ve çalıdan yeni bir yuva örmez. Kovuk içine ışık tutulmaz veya girişi açılmaz.

BTO’nun Britanya yuva kayıtları tipik 2–3 yumurta ve dişinin yürüttüğü 30 günlük kuluçka bildirir. Bu tipik değerdir; 1–6 yumurta da kaydedilmiştir. Erkek besin getirir. Britanya sayıları Türkiye’de her çiftin aynı sayıda yumurta bırakacağı anlamına gelmez.

BTO’nun Britanya verisinde tipik uçuşa geçiş dönemi 34,5–38,5 gündür; bağımsız yaşama yaşı değildir. Yuvadan ayrılmış yavruyu ebeveynler beslemeyi sürdürür. Tek başına görünen kabarık yavru hemen terk edilmiş sayılmaz; yakından izlemek için ele alınmaz.

Günlük Alan Kullanımı

İstanbul Belgrad Ormanı’nın 2007–2008 araştırmasında olgun yapraklı ağaçlar, dere ve gölet çevresiyle ilişki görülmüştür. Britanya’nın 2005–2006 ve 2018–2019 ev-bahçe araştırmasında da yapraklı ağaç örtüsüyle şehirleşme, alanın kullanımını etkilemiştir. Bunlar yerel ilişkilerdir; Türkiye’de her yuvanın su kenarında olması veya yapay ışığın etkisinin deneyle kanıtlandığı sonucu çıkarılmaz.

Dünya Yayılışı

Avrupa’nın büyük bölümünden batı Sibirya’ya; Anadolu, Kafkasya, Yakın Doğu, İran ve Orta Asya’nın dağlarına uzanır. Kuzey Afrika’da da bulunur. Eski geniş Alaca Baykuş kapsamındaki Himalaya, Çin ve Kore kayıtları güncel Strix aluco sınırlarına kontrolsüz aktarılmaz; Strix nivicolum ayrıdır.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa tablosunda Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 20.000–50.000 çift tahmini vardır. Kısmi veriye dayanır ve ülke eğilimleri belirsizdir. Bu 2026 sayımı değildir; gözlem sayısıyla üreyen çift sayısı birbirinin yerine kullanılamaz.

İstanbul Belgrad Ormanı’nda 26 Aralık 2007–29 Mart 2008 araştırması seslere verilen yanıtları konumlarıyla değerlendirerek 93 kuş tahmin etmiştir. Çalışma 2013’te yayımlanmıştır; saha yılı 2013 değildir. Bu tarihli yerel tahmin, bugünkü orman nüfusu veya Türkiye’nin bütün yoğunluğu sayılmaz.

Göç Yolculuğu

Erişkin çiftler alanlarında yerleşik kalabilir; düzenli uzun mesafeli göçmen değildir. Gençlerin doğdukları yerden ayrılması yerleşiklikle çelişmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük memeliler önemli avlardır; küçük kuş, kurbağa, böcek ve solucan da yiyebilir. Kullanılan besin ortamla döneme göre değişir. Her av grubunun her yerde eşit payı olduğu varsayılmaz.

Nisan 2009’da Karaman Kılbasan yakınındaki Karadağ kaya boşluğundan toplanan Alaca Baykuş topak ve besin kalıntılarında 38 av belirlenmiştir: 29 küçük memeli, dokuz kuş. Nedyalkov ve Boev’in 2016 çalışmasındaki bu sayılar kalıntı tanısına dayanır; besin ağırlığı değildir. Küçük örneklem Türkiye’nin yıllık oranı sayılmaz; aynı yayındaki Peçeli Baykuşun 32 avı bu türe aktarılmaz.

Nasıl Avlanır?

Mike Toms’un Britanya uzman anlatımında ağaçlıkta tünekten dinleyip avın üzerine uçma, daha açık alanda uçuşta av arama anlatılır. Tek yöntemle sınırlı değildir. Başını çevirip beklemesinden görünmeyen avın adı belirlenmez.

Sindiremediği kıl ve kemikleri ağızdan sıkıştırılmış topaklar halinde çıkarır; bunlar dışkı değildir. Topağın biçimi her durumda baykuş türünü kesin belirlemez.

İlginç Bilgiler

## Renk Biçimleri ve Kış Koşulları Güney Finlandiya’da 1981–2008 döneminin 466 üreyen erişkinine dayanan sağkalım modellerinde, çok karlı kışlarda kahverengi kuşların gri kuşlara göre daha düşük sağkalım gösterdiği bulunmuştur. Ilımanlaşan kışlarda fark azalmış, kahverengi biçimin payı artmıştır. Karell ve arkadaşlarının 2011 çalışması bunu kalıtılabilir renk üzerindeki seçilimle ilişkilendirir. Tek kuşun havaya göre rengini değiştirmesi değildir; Türkiye’de aynı hızın yaşandığını göstermez. ## Duyulmayan Kuş Her Zaman Yok Değildir Britanya’da 2005–2006 ve 2018–2019 araştırmasında, ekim–mart arasında haftada bir akşam 20 dakikalık ev-bahçe gözlemleri kullanılmıştır. İki dönemde 9.000’den fazla alan incelenmiştir. Tarih, saat, hava ve ay evresi kuşu fark etme olasılığını etkilemiştir. Hanmer ve arkadaşlarının 2022 yayını, tek ziyarette duyulmamanın yokluk olmadığını gösterir. Alan kullanımıyla gözlenebilirlik ayrı değerlendirilir; Britanya yöntemi Türkiye’nin kesin ziyaret sayısı kuralı değildir. ## Tam Karanlık ve Az Işık Aynı Değildir Mike Toms’un BTO uzman anlatımı, Alaca Baykuşun az ışıkta iyi gördüğünü fakat tam karanlıkta göremediğini açıklar. İşitmesi de avı bulmasına yardım eder. “Gece kuşu” olmak, gözün hiç ışığa ihtiyaç duymaması anlamına gelmez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...