kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi İskender Papağanı (Psittacula eupatria)
VS
Seçildi Yeşil Papağan (Psittacula krameri)

İskender Papağanı

Psittacula eupatria

Takım Psittaciformes
Familya Psittaculidae
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İri kırmızı gaga; çok uzun sivri kuyruk; her iki eşeyde bordo omuz lekesi; erkekte pembe-kara boyun halkası

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

İskender Papağanı, iri kırmızı gagalı, çok uzun kuyruklu, yeşil bir papağandır. Kanadının omuz bölümündeki koyu kırmızı-bordo leke önemli bir tanı işaretidir. İri gövde, büyük gaga ve omuz lekesi birlikte değerlendirilir; yalnız yeşil renk veya uzun kuyruk türü seçmeye yetmez.

Türün İngilizce adı Alexandrine Parakeet, bilimsel adı Psittacula eupatria’dır. AviList’in güncel listesi beş alt tür tanır. Bazı yayınlarda görülen Palaeornis eupatria adı, aynı kuş için kullanılan farklı bir cins yerleşimidir; ayrı bir tür olduğu anlamına gelmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Yeşil gövdenin yanak ve ense bölümünde hafif mavi-gri bir ton görülebilir. Karın daha sarımsı yeşildir. Omuzdaki kırmızı alan ile ucu sarımsı olabilen büyük kırmızı gaga, başın ve kanadın görünüşünü belirginleştirir.

Kuyruk yeşildir; uçlara doğru mavimsi tonlar ve sarı uçlar görülebilir. Boyun halkasının rengi ile omuz lekesi farklı yerlerdedir: halka başın gerisinde, omuz lekesi kanat üzerindedir. Bunları tek bir kırmızı alan gibi değerlendirmemek gerekir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkeğin yanak altından geçen siyah çizgi, ensedeki pembe bantla birlikte boyun halkasını oluşturur. Dişi bu belirgin siyah-pembe halkayı taşımaz. Erişkinin gözleri açık sarı, gagası kırmızıdır. Alt türlere göre baştaki mavimsi tonun, gaga iriliğinin ve omuz lekesinin tonu değişebilir.

Genç kuş dişiye benzer; kuyruğu daha kısa ve gözleri gridir. Bu nedenle halkası olmayan bir kuş, erişkin dişi de genç erkek de olabilir. Halkasızlık tek başına kesin eşey tanısı sağlamaz.

Uçuşta Görünüm

Uçuş siluetinde çok uzun kuyruk, gövdenin arkasında belirgin biçimde uzanır. Başın ve gaganın iri görünüşü de tanıya yardımcı olur. Uzaktaki bir kuşta görünmeyen kanat renklerini varmış gibi kabul etmek yerine, seçilebilen işaretlerle yetinmek gerekir.

Ses ve Davranış

Gürültülü bir kuştur. Tok, sert ve yankılı çağrılar verir; ürktüğünde keskin çığlıklar duyulabilir. Gündüz etkindir ve topluluk hâlinde yaşayabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Başlıca benzeri Yeşil Papağandır (Psittacula krameri; İngilizce Rose-ringed Parakeet). O daha küçük ve daha ince gagalıdır. İskender Papağanının koyu kırmızı omuz lekesi ve belirgin büyük gagası ayrımı güçlendirir. İki türde de erişkin erkek boyun halkası taşıyabildiği için, yalnız halkaya bakarak İskender Papağanı denmemelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Doğal yayılışında kuru ve nemli yaprak döken ormanları, ağaçlık alanları, mangrovları ve bahçeleri kullanır. Hindistan cevizi yetiştirilen alanlar da türün yabancı uzman hesabında sayılır. Şehirlerde olgun ağaçların bulunduğu park ve bahçeler hem dinlenme hem beslenme olanağı sağlayabilir.

Yuva Yeri

Ağaç oyuğunda ürer. World Parrot Trust’ın doğal üreme özetinde iki–dört yumurta verilir. Doğal yuvalarda doğrudan doğrulanmış kuluçka süresi bu incelemede elde edilememiştir. Yuvadan çıkış ile bağımsız beslenme ayrı aşamalardır. Yuva girişine yaklaşmadan izlemek gerekir.

Günlük Alan Kullanımı

Gündüz beslenir; küçük gruplar, besinin bol olduğu yerlerde daha büyük sürülere katılabilir. Gece için çok sayıda kuşun bir araya geldiği ortak ağaç tünekleri kullanılır. Bir beslenme ağacı ile gece tüneği aynı yer olmak zorunda değildir; sürü büyüklüğü günün saatine ve kullanılan alana göre değişebilir.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı Güney ve Güneydoğu Asya’dadır. AviList’te alt türlerin alanları doğu Afganistan, Pakistan ve Hindistan’dan Sri Lanka, Andaman Adaları, Myanmar, Tayland, Laos, Kamboçya ve Vietnam’a uzanır. Türkiye’deki topluluklar, doğal Asya yayılışından göçle gelen kuşlar olarak değerlendirilmez; insan eliyle taşınmanın ardından doğada yaşamaya başlayan topluluklardır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’deki üreme varlığı, İstanbul’da yapılan doğrudan araştırmayla gösterilmiştir. 2019 tarihli çalışmada, 2012’nin mart–mayıs döneminde dokuz kent parkı iki kez ziyaret edilmiştir. İskender Papağanı ile Yeşil Papağanın beş parkta etkin yuvaları bulunmuş, bir parkta yalnız olası üreme kaydedilmiştir. Toplam 23 İskender Papağanı yuvası saptanmıştır. Bu, 2012’de incelenen parkların sonucudur; güncel İstanbul veya Türkiye toplamı değildir.

Göç Yolculuğu

Düzenli uzun mesafe göçü yapan bir tür değildir. Doğal yayılışında ve yerleştiği şehirlerde, uygun beslenme ve dinlenme yerleri arasında hareket eder. Gece tüneği ile gündüz beslenme ağacının ayrı olması göç anlamına gelmez. Türkiye için izlenmiş bireylere dayanmayan ülke dizileri, kesin mesafeler veya mevsimlik göç yolları bu anlatımdan çıkarılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Yabani ve yetiştirilen bitkilerin tohumlarını, meyvelerini, tomurcuklarını ve çiçeklerini yer. Bazı çiçeklerin nektarından ve tahıllardan da yararlanır. Türün yabancı uzman hesabındaki bitki örnekleri doğal Asya yayılışına aittir; bunlar Türkiye’deki her sürünün aynı bitkilerle beslendiğini göstermez.

Nasıl Avlanır?

Bangladeş’in Dhaka kentindeki 2013–2017 araştırmasında kuşlar, çoğunlukla yüksek ağaçların taç kısmında doğrudan izlenmiştir. Araştırmacılar 16 ağaç türünde beslenme kaydetmiş; özellikle meyvelerden çıkarılan tohumları ve çiçek tomurcuklarını bildirmiştir. Bu, tüketilen bitkilerin yerel çeşitliliğini gösterir. On altı sayısı kuş sayısı değildir; Türkiye için ölçülmüş bir besin oranı da vermez.

İlginç Bilgiler

## Yuva Kutusuna Girmek Üremek Değildir Bir kuşun yuva kutusunu incelemesi, orada ürediğini göstermez. Bangladeş’in Dhaka kentinde 2013–2017’de yürütülen araştırmada, 2015’te beş boru tipi ve 2016’da on ahşap yuva kutusu yerleştirilmiştir. İskender Papağanları kutulara ilgi göstermiş, bazılarına girip çıkmış ve çevrelerinde tartışmıştır. Buna rağmen araştırmacılar bu kutularda başarılı üreme saptamamıştır. Bu gözlemler sınırlı bir kent topluluğuna ve o kutu düzenine aittir; türün hiçbir yerde kutu kullanamayacağını kanıtlamaz. Araştırmanın asıl yuvaları bina duvarlarındaki mevcut boşluklardadır. Böylece “oyuk ziyaret edildi”, “yuva girişinde kuş görüldü” ve “yavru yetiştirildi” kayıtlarının neden ayrı tutulması gerektiği anlaşılır. ## İstanbul’daki Yuva Ağacı Araştırması İstanbul’daki İngilizce araştırma, yuva ağacının büyüklüğünü de karşılaştırmıştır. 2012’de bulunan yuvaların içinden her papağan türü için 12 yuva ölçülmüş ve yuvasız, uygun oyuklu ağaçlarla karşılaştırılmıştır. İskender Papağanının doğal oyuklardaki ölçülen yuvaları ortalama 8,6 metre yüksektedir. Kullanılan ağaçlar, boş oyuklu karşılaştırma ağaçlarından daha kalın gövdelidir. Bu bulgu yalnız o örnekleme aittir; bütün türün daima aynı yükseklikte yuva kuracağı söylenemez. Yazarlar iki papağan türü arasında oyuk rekabetini olası bir açıklama olarak tartışmış, bunun daha ayrıntılı araştırılması gerektiğini belirtmiştir. ## Yeni İklimlerde Yaşamak Doğal yayılışının dışında yaşayabilmesi, yalnız sıcak kentlerle sınırlı olmadığı için de araştırılmıştır. 2016 tarihli, Avrupa’daki yerleşmeleri doğal Asya yayılışıyla karşılaştıran bir makalenin özetinde, türün daha soğuk iklim koşullarına uzandığı bildirilir. Araştırmacılar, önceden yerleşmiş Yeşil Papağanların İskender Papağanının yerleşmesini kolaylaştırabileceği düşüncesine kısmi destek bulduklarını belirtir. Bu, her şehirde iki türün birbirine yardım ettiğinin doğrudan kanıtı değildir. Yayılış modelleri de uygun olabilecek alanları tahmin eder; gelecekte bir şehirde mutlaka üreme başlayacağını söylemez. Bu sonuç, bütün Türkiye için ölçülmüş bir artış oranı olarak kullanılamaz.

Yeşil Papağan

Psittacula krameri

Takım Psittaciformes
Familya Psittaculidae
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Bordo omuz yamasının yokluğu, kırmızı gaga, uzun kuyruk ve erişkin erkek halkası.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Yeşil Papağan (Psittacula krameri, Rose-ringed Parakeet), parlak yeşil gövdeli, kırmızı kancalı gagalı ve çok uzun sivri kuyruklu bir papağandır. Kentlerde uçan sürüsü çoğu zaman yüksek çağrılarıyla fark edilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Ortadaki kuyruk tüyleri yanlardakilerden uzundur; kuyruk bu yüzden basamaklı ve sivri görünür. Uzun, sivri kanatlar ile görece ince gövde birlikte değerlendirilir.

Gaganın alt yarısının rengi bütün topluluklarda aynı değildir. Afrika’daki Psittacula krameri krameri alt türünde alt gaga siyahken, Asya’daki borealis alt türünde gaga bütünüyle kırmızı olabilir. Bu nedenle koyu alt gaga, türün bütün bireyleri için zorunlu işaret değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkekte siyah çene lekesi yanak altından boynun iki yanına uzanır; ensede ince pembe halka görülür. Dişide bu siyah-pembe desen bulunmaz. Ancak halkasız bir birey genç erkek de olabilir; bu yüzden her halkasız kuş dişi diye adlandırılmaz.

Genç kuş dişiye benzer; daha sarımsı yeşil, daha kısa kuyruklu olabilir ve gagasının ucu soluktur. İtalya’da Roma ve çevresinde 2016–2017’de yürütülen ölçüm çalışması, tam erkek halkasını üçüncü yaşla ilişkilendirir. Mavi baş tüyleri veya eksik halka, daha genç erkeklerde görülebilir; araştırmada bu yaş değerlendirmesi kesin doğum tarihi yerine olasılık olarak ele alınmıştır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu hızlı ve doğrudandır. Üstte uçuş tüyleri koyu yeşildir. Altta gri-siyahımsı uçuş tüyleri, yeşil kanat örtüleriyle karşıtlık oluşturur; kuyruk altı sarımsıdır.

Ses ve Davranış

Çağrısı yüksek ve delici bir “kii-ak” sesi gibi duyulur; başka kısa, yinelenen çağrılar da verir. Uçarken de tünemişken de seslenebilir. Yazıyla verilen bir hece, benzer papağanlardan kesin ayrım için yeterli değildir.

Karıştırılabilecek Türler

En önemli benzeri İskender Papağanıdır (Psittacula eupatria, Alexandrine Parakeet). O daha iri ve daha büyük gagalıdır; omzunda bordo-kahverengi bir yama taşır. Yeşil Papağanın omzu yeşildir. Erkek İskender Papağanı da boyun halkalı olduğundan, yalnız halka görmek iki türü ayırmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Doğal yayılışında açık ormanlar, ağaçlı savanlar ve tarım alanlarını kullanır. Yerleştiği kentlerde parklar ve bahçeler önemlidir. İstanbul’da Mart–Mayıs 2012’de dokuz parkta yapılan araştırmada, Yeşil Papağan yuvaları çoğunlukla çınarlarda bulundu. Çalışma özellikle yaşlı ağaçlı büyük parkları kapsadığından, sonucu bütün kent ağaçlarına aynı biçimde yaymak doğru olmaz.

Yuva Yeri

Ağaç kovuklarına, bazen duvar veya kaya boşluklarına yuvalar; mevcut deliği genişletebilir. BTO derlemesinde tipik sayı 3–4, bildirilen aralık 2–6 yumurtadır. Kuluçka dişide 22–24 gün, yavruların yuvada gelişimi 40–50 gün olarak verilir. Bunlar derleme değerleridir; Türkiye’deki her yuvanın kesin süresi sayılmaz. Yuva boşluğunun içine yaklaşılmaz veya kamera sokulmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Geceyi kalabalık gruplarla ağaçlarda geçirir. Günlük hareketleri sırasında toplu ve gürültülü uçuşlar görülebilir. Üreme dönemi dışında kalabalık sürüler oluşturması, her çiftin aynı yuvayı paylaştığı anlamına gelmez.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı Afrika ile Güney Asya’dadır. AviList v2025b dört alt tür tanır: ikisi Afrika’da, ikisi Pakistan’dan Hindistan, Nepal, güneydoğu Çin ve Myanmar’a uzanan alanlarda, ayrıca güney Hindistan ile Sri Lanka’da bulunur. İnsanlar tarafından götürüldüğü Avrupa ve Orta Doğu dahil birçok yerde yerleşik topluluklar oluşmuştur. Bu toplulukların alt tür kökeni her zaman açık değildir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de insan aracılığıyla yerleşmiş, üreyen toplulukları vardır. Erciyas-Yavuz ve arkadaşlarının 2025 araştırması, düzenli kayıtların 1975’e uzandığını ve en az on kentte yerleşmiş topluluk bulunduğunu bildirir. İstanbul, Ankara, İzmir ve Şanlıurfa, 2020–2021 geceleme sayımlarının yapıldığı dört kenttir.

Göç Yolculuğu

Yerleşiktir; düzenli uzak mesafe göçü yapmaz. Ortak geceleme yeriyle beslenme alanı arasındaki günlük uçuş, göçten farklıdır. Yerleşiklik, kuşun gün boyunca aynı ağaçta kalması anlamına gelmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Beslenmesi büyük ölçüde bitkiseldir. Tohumlar, meyveler, yemişler, çiçekler, tomurcuklar ve nektar tüketir. Ağaçların dış dallarında besin arayabildiği gibi tahıl tarlalarına veya yemliklere de iner. Türkiye’deki bir sürünün ekonomik zarar düzeyi, başka ülkedeki tarım gözlemiyle hesaplanamaz.

Nasıl Avlanır?

Kancalı gagasıyla sert tohumları kırar, meyveyi koparır ve tomurcukları keser. Ayaklarıyla tutunduğu ince dallardaki yiyeceklere ulaşabilir. Gaga hem besini işlemeye hem ağaçta hareket etmeye yarar.

İlginç Bilgiler

## Sayım, Tahmin ve İklim Modeli Bir nüfus tahmini, tek bir akşam görülen kuşların toplamıyla aynı şey değildir. Türkiye’de 2020–2021’de dört kentte yapılan ve 2025’te yayımlanan araştırmada, 13 geceleme yerindeki sayımların toplamı 4.020–4.560 bireydi. Uzman değerlendirmeleri ve gözlem kayıtları eklendiğinde on kent için yaklaşık 6.000 birey tahmin edildi. Aynı çalışmanın iklim modeli, Türkiye’nin yüzde 34’ünü o dönem için uygun buldu. Bu yüzde kuşların yerleştiği alanı göstermez; sıcaklık ve yağışla hesaplanan uygunluğu gösterir. Model, gelecekte her uygun alana kuşların kesinlikle yerleşeceğini de kanıtlamaz. ## Hazır Bir Kovuktan Yararlanmak Yeni bir ağaç kovuğu açmakla eski bir kovuğu kullanmak farklı davranışlardır. İngiltere’de 2001–2003 arasında Londra çevresi, Kent ve Dorset’te yürütülen araştırmada 108 yuva bulundu. Bunların 58’i eski ağaçkakan yuvalarında, 31’i doğal kovuklarda, 19’u yuva kutularındaydı. Kuşların sıfırdan delik açtığı görülmedi; mevcut deliği genişletme yalnız bir kez kaydedildi. Bu çalışma, gagası güçlü diye her papağanı ağaçkakan gibi yuva oyan bir kuş saymamak gerektiğini gösterir. ## Aynı Parkta Üreyen İki Papağan İki papağan türünün aynı parkta üremesi, aralarındaki rekabetin sonucunu tek başına açıklamaz. İstanbul’daki Mart–Mayıs 2012 araştırmasında dokuz parkın beşinde hem Yeşil Papağanın hem İskender Papağanının etkin yuvaları bulundu. Toplam 38 yuvanın 15’i Yeşil Papağana aitti. Ağaç karşılaştırması için her türden 12 yuva ile yuva bulunmayan 24 ağaç kullanıldı. Yazarlar, daha iri İskender Papağanının bazı uygun kovukları alıyor olabileceğini tartıştı; fakat bunu sınanmış bir neden olarak sunmadı. Küçük örneklem ve tek üreme mevsimi, yorumu sınırlar.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...