Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
İspinoz
Fringilla coelebs
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
İspinoz, kısa ve koni biçiminde gagalı küçük bir ötücü kuştur. Koyu kanadındaki iki açık çizgi ile kuyruğun iki yanındaki beyaz lekeler önemli tanı işaretleridir. Erkek daha renkli, dişi daha sadedir; kanat ve kuyruk deseni iki eşeyde de bulunur. Kuyruğun dış tüyleri bütünüyle beyaz değildir; koyu tüylerin üzerindeki beyaz alanlar özellikle kuş havalandığında belirginleşir.
Bilimsel adı Fringilla coelebs’tir. Common Chaffinch adı eski ve güncel kaynaklarda görülebilir; AviList’in güncel İngilizce adı Eurasian Chaffinch’tir. Aynı kaydın bu iki İngilizce adı, iki ayrı Türkiye türü anlamına gelmez.
Genel Görünüm ve Duruş
Erkeğin üreme döneminde tepesi ve ensesi mavi-gridir. Alnı koyu, yanakları ve göğsü sıcak pembe-kiremit rengindedir. Sırtı kestane kahverengisi, kuyruğun üst başlangıç bölümü zeytin yeşilidir. Kanattaki açık alanların arasında siyah tüyler bulunur. Gaga bu dönemde mavimsi gri görünebilir; bacaklar pembemsi kahverengidir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkeğin kış tüylerindeki açık kahverengi uçlar canlı renkleri kısmen örter. Uçlar ilkbahara doğru aşındıkça renkler belirginleşir. Bu değişim, tüm tüylerin yeniden çıkması değildir.
Dişinin üst tarafı daha sade kahverengi-gri, alt tarafı açık gri-bej tonlardadır. Erkekteki belirgin pembe göğüs ile mavi-gri tepeyi taşımaz. Genç kuş da dişiye benzer; yalnız kahverengi görünüşe bakarak erişkin dişi denmemelidir. Her ikisinde açık kanat işaretleri aranır. Erkek ve dişiyi ayırmaya yardımcı olan bu renkler, türü diğer kuşlardan ayıran bütün işaretlerin yerine geçmez.
Uçuşta Görünüm
Uçarken hızlı kanat vuruşlarını, kanatlarını kapattığı kısa aralıklar izler; böylece hafif dalgalı bir yol çizer. Bu sırada kanat ve kuyruktaki beyaz alanlar kısa sürelerle görünür olur.
Ses ve Davranış
Erkeğin kısa şarkısı, aşağıya doğru iniyormuş gibi duyulan bir dizinin sonunda güçlü bir ses süsüyle biter. Üreme döneminde sık tekrarlanır. Kısa, keskin “fink” benzeri çağrılar ile daha yuvarlanan alarm sesleri de duyulabilir. Yazıyla verilen heceler sesin yaklaşık tarifidir. Bir erkeğin tek bir şarkı kalıbına bağlı olduğu düşünülmemelidir; aynı kuş birden fazla şarkı tipi kullanabilir.
Karıştırılabilecek Türler
Başlıca benzeri, sitedeki adıyla Dağ İspinozudur (Fringilla montifringilla; İngilizce Brambling). Onda omuz ve göğüs çevresinde turuncu tonlar ile belirgin beyaz bir kuyruk üstü bölgesi bulunur. İspinozda bu bölge zeytin yeşilidir. Dağ İspinozunun kuyruğunda İspinozdaki beyaz dış kenar deseni bulunmaz. Özellikle kışın iki tür aynı toplulukta görülebildiğinden, her kuşun kuyruk üstü ve kanat deseni ayrı kontrol edilir.
Dişi Serçe de (Passer domesticus; İngilizce House Sparrow) sade kahverengi görünüşü nedeniyle yanıltabilir. Dişi İspinoz daha ince görünür; Serçedeki koyu sırt çizgilerini taşımaz ve kanadında belirgin açık işaretler bulunur.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Yaprak döken, iğne yapraklı ve karışık ormanları kullanır. Ağaçlı parklar, bahçeler, meyvelikler ve tarım alanlarının ağaçlı kenarları da yaşam alanına girebilir. Yuva ve şarkı için kullanılan dallar ile besin aranan zemin, aynı alanın farklı parçalarıdır. Tamamen ağaçsız bir manzara, türün bütün gereksinimlerini karşılayan tipik bir üreme alanı sayılmaz.
Yuva Yeri
Dişi, ağaç ya da çalı üzerinde çanak biçiminde bir yuva yapar. İnce ot, yosun ve benzeri malzemeleri kullanır; dış yüzeyi likenlerle gizler, içini kıl ve tüylerle döşer. BTO’nun Britanya ve Avrupa kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik dört–beş yumurta, dişide 12–13 gün kuluçka ve yavrular için 13–15,5 günlük yuva dönemi verilir. Bunlar Türkiye’de ayrıca ölçülmüş süreler değildir; yuvadan ayrılmak da bağımsız beslenmekle aynı aşama değildir. Yuva bitkilerini açmadan, uzaktan izlemek gerekir.
Günlük Alan Kullanımı
Yuvanın çevresindeki besin ağaçları günlük alan kullanımının parçasıdır. İngiltere’de dokuz çiftlikte yürütülen 1996–1997 araştırmasının 1997 kayıtlarında, ağaca yapılan ve mesafesi gözlemle kestirilebilen 208 besin toplama uçuşunun ortalama uzaklığı 34,5 metredir. Bu sayı 208 farklı kuşu veya türün değişmez yuva çevresi sınırını göstermez; yalnız o yıl ölçülebilen ağaç ziyaretlerinin ortalamasıdır.
Dünya Yayılışı
Güncel takson kapsamındaki doğal üreme alanı Avrupa’dan Orta Asya’ya uzanır; Türkiye, Kafkasya ve İran çevresindeki topluluklar da bu alanın parçasıdır. AviList yedi alt tür tanır. Kuzey Afrika’daki yerli ispinozlar ile Azor, Madeira ve Kanarya adalarındaki bazı eski alt türler artık ayrı türlerde değerlendirilir. Bu nedenle eski bir kaynaktaki geniş Fringilla coelebs yayılışını bugünkü türün haritası gibi okumamak gerekir.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de hem yerli hem kışlayan toplulukları bulunur. Perktaş ve Ayaş’ın 2010’da yayımlanan İngilizce araştırması, 1998–2007 saha gözlemleri ile 1984–2008 gözlem kayıtlarını değerlendirmiş; üremenin kuzey, batı ve güneybatıdaki doğal ormanlarla ilişkisini vurgulamıştır. Haziran 2007’de Van çevresinde yapılan aramada üreme kanıtı bulunmamıştır. Bu tarihli sonuç, bugün bütün Güneydoğu Anadolu’da kesinlikle üremediğini gösteren güncel ve eksiksiz bir tarama değildir.
Göç Yolculuğu
Göç davranışı topluluğa göre değişir. EURING/CMS’nin Avrupa halkalama verilerine dayanan atlasında Britanya Adaları kuşlarının bir bölümü yerinde kalırken, kuzey Avrupa topluluklarında güneye ve batıya hareket daha belirgindir. Kışlama alanları Batı, Güneybatı ve Güney Avrupa’dan Kuzey Afrika’ya uzanabilir. Bu Avrupa bağlantıları Türkiye’de görülen her kuşun aynı yolu izlediğini veya aynı ülkeden geldiğini göstermez. Tek bir kış sürüsü de yerel üreyen kuş sayısının ölçüsü değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Kışın ağırlıklı olarak tohumlarla beslenir. Üreme döneminde böcekler ve başka küçük omurgasızlar daha önemlidir; yavrulara da çoğunlukla bu besinler taşınır. Yenilen avlar arasında tırtıllar, böcekler, sinekler, yaprak bitleri ve örümcekler bulunabilir. Yerde tohum topladığı gibi, ağaç ve çalıların dal ve yapraklarını da araştırır. Bu yüzden onu yalnız tohum yiyen bir kuş olarak tanımak eksik kalır.
Nasıl Avlanır?
İngiltere’de 1996–1997’nin nisan–temmuz döneminde dokuz çiftlikte yapılan araştırma, yavru besleyen 100 çiftin 1.143 besin toplama uçuşunu izlemiştir. Kuşlar ağaç ve çalıları, kapladıkları alana göre belirgin biçimde fazla kullanmıştır. Tek bir yere atanabilen 1.123 ziyaretin 515’i ağaçlara, 367’si çit bitkilerine yapılmıştır. Bunlar yakalanan böcek sayıları değildir; yerel besin arama yerlerinin kayıtlarıdır. Türkiye’deki her yuvaya aynı oranlar uygulanamaz.
İlginç Bilgiler
## Türkiye’de İklim ve Yayılış Türkiye’deki 2010 dağılım araştırmasında yalnız kuşların bulunduğu noktalar işaretlenmemiştir. Olası veya güncel üreme alanı olarak seçilen 64 yer ile üreme kaydı bulunmayan 36 yerin iklim ve yükselti bilgileri karşılaştırılmıştır. İklim verileri 1975–2005 ortalamalarıdır. Yaz yağışıyla bulunan ilişki, yağmurun tek başına üremeye neden olduğunun deneyi değildir. Araştırmanın alan seçimi ve eski gözlem kayıtlarıyla sınırlı bir ilişkidir; güncel ülke nüfusu hesabı da vermez. ## Genlerle Değişen Sınıflandırma İspinozların sınıflandırılmasını değiştiren 2021 genetik araştırması, İspanya’nın Segovia ve Ceuta bölgeleri ile Azor, Madeira ve Kanarya adalarından örnekler kullanmıştır. Genom karşılaştırmasında iki ana kara ve yedi ada topluluğundan 81 kuş yer almıştır. DNA’daki çok sayıda değişken nokta, renk ve biçim farklarıyla birlikte değerlendirilerek beş tür önerilmiştir. Bu, yalnız bir fotoğraftaki renk farkına bakılarak yapılmış bir ayrım değildir. Araştırma bütün Avrasya topluluklarını veya Türkiye kuşlarını örneklememiştir; güncel liste kararıyla araştırmanın örneklem sınırı ayrı tutulur. ## Şarkının Öğrenilmesi İspinoz şarkısı hem öğrenme hem doğuştan gelen özellikler bakımından araştırılmıştır. Cambridge’de yapılan ve 1958’de yayımlanan kafes deneylerinde, ilk sonbaharına kadar başka kuşları duymuş gençlerle çok erken yaştan başlayarak ses bakımından yalıtılmış kuşlar aynı sonuçları vermemiştir. Erken yalıtılanların şarkıları daha basittir. İlkbaharda komşu erkeklerden duyulan seslerin de öğrenmeye katkısı bildirilmiştir. Bunlar Britanya alt türüyle yapılan deneylerin sonuçlarıdır; Türkiye’deki bütün bireyler için ölçülmüş değişmez bir öğrenme takvimi değildir. Eski deneylerin yorumu da yeniden sınanmıştır. Metzmacher’in 2016’da yayımlanan kısa incelemesi, Thorpe’un ses kayıtlarını bilgisayarda yeniden çözümleyerek yalıtılmış bir kuşun şarkısında farklı bölümler ve sade bir son hece bulunduğunu göstermiştir. Yazar, şarkının temel düzenine ilişkin doğuştan bir yatkınlık olabileceğini öne sürer. Bu, yeni bir Türkiye saha çalışması değildir; arşiv kayıtlarının yeniden analizidir. Öğrenmenin önemli olması ile şarkının hiçbir doğuştan dayanağı bulunmaması aynı iddia değildir.
Doğu Alameceği
Bucanetes mongolicus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Doğu Alameceği (Bucanetes mongolicus; İngilizce Mongolian Finch), taşlı dağlık arazide yaşayan küçük bir ispinozdur. Collins rehberinde başının sırt gibi açık kahverengi oluşu ve baştan sırta uzanan ince koyu çizgiler vurgulanır. Gagası açık sarımsı kahverengi veya gri-kahverengidir; üreme erkeğinde kırmızıya dönüşmez. Kanattaki beyaz çizgiler, benzer türlerle karşılaştırmanın önemli parçalarındandır.
Yüzde gözün çevresindeki çok açık, beyazımsı halka seçilebilir. Göz ile gaga arasındaki bölüm gösterişli siyah bir maske oluşturmaz; soluk kahverengi yüzle bütünleşir. Oiseaux.net, gaga altı ve yanaklardaki açık kum renginin boğaza doğru devam ettiğini anlatır.
Genel Görünüm ve Duruş
Baş ve sırt soluk kahverengi-kum rengindedir; ince koyu tüy çizgileri görülebilir. Kısa gaga koniktir, rengi sarımsı gri ile açık kahverengi arasında değişir. Kanattaki koyu tüylerin açık ve pembemsi kenarları, kapalı kanatta çizgi ve küçük açık alanlar oluşturur. Kuyruk koyu, dış kenarları beyazımsıdır.
Erkeğin kuyruk üstüne yakın sırt bölümünde pembelik görülebilir. Boğaz, göğüs ve böğürler de pembe tonludur; karın ortası ve kuyruk altı daha soluk gridir. Kazakistan uzman hesabında kanat tüylerinin beyaz ve kırmızımsı kenarları, iki açık ve bir kırmızımsı çizgi oluşturacak biçimde anlatılır. Tüyün koyu ortası ile renkli kenarı birbirinden ayrıldığında, kanadın neden tekdüze pembe görünmediği anlaşılır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Dişi erkeğe benzer, fakat kırmızı ve pembe tonlar daha az belirgindir; baş ile alt tarafta neredeyse seçilmeyebilir. Kanadın açık deseni korunur. Sonbaharda erişkinlerin taze giysisi daha kil-kahverengi, pembeleri daha örtülü görünebildiğinden, soluk bir erişkinin eşeyi yalnız renk şiddetine göre belirlenmez.
Genç, ilk giysisinde daha kahverengi ve alt tarafında sarımsı kahverengi tonludur; pembesi yoktur. Bu görünüş sonbahar erişkinine yaklaşabilir. Baş ve sırt çizgileri ile kanat deseni birlikte incelenir.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta kanadın iç bölümünde kısa, geniş bir beyaz şerit ve kanat örtülerinin tabanında ikinci bir açık çizgi görülebilir. Collins rehberi, içteki uçuş tüylerinin beyaz uçlarının Küçük Alameceğinkinden daha geniş olduğunu da belirtir. Kuş konduğunda kapalı kanadın iç bölümünde dar, beyaz bir alan kalabilir. Desen bazı dişilerde zor seçilir; gaga ve başın da görülebildiği bir açı karşılaştırmayı kolaylaştırır.
Ses ve Davranış
Üreme döneminde, gece de dahil olmak üzere ötüş duyulabilir. Oiseaux.net, birkaç erkeğin aynı tünek çevresinden ses verebildiğini; beslenen sürülerde kısa cıvıltıların sürdüğünü bildirir. Kışın genel olarak daha sessizdir.
Collins rehberi, uçuşta duyulan yükselen çağrının önünde çok kısa bir giriş notası bulunabildiğini anlatır. Yazıyla yaklaşık “tu-viiit” biçiminde gösterilir; daha kısa çağrılar da vardır. Ötüş, yavaş aralıklarla yinelenen kısa ve ezgili bir dizi olarak tanımlanır.
Oiseaux.net hesabında kur gösterilerinin çoğunun yerde yapıldığı anlatılır. Erkek, gövde tüyleri yatıkken baş tüylerini biraz kaldırıp dişiye doğru eğilebilir; gagaların birbirine dokunduğu hareketler ve zaman zaman besin sunma da bildirilir.
Gavrilovların 2005 Kazakistan hesabında yuvayı dişinin yaptığı, erkeğin ona eşlik ettiği belirtilir. Yerde taş veya çalı korumasına, kaya yarığına ya da uygun bir oyuğa yerleştirilen yuva kuru dalcık ve ot saplarıyla kurulur, ince ot ve kılla döşenir. Genellikle 4–6, seyrek sekiz yumurta bildirilir. Bu hesapta kuluçka ve yuvadan uçma için doğrulanmış gün sayısı verilmez.
Karıştırılabilecek Türler
Alamecek (Rhodopechys sanguineus; İngilizce Crimson-winged Finch) baş desenine bakılarak karşılaştırılabilir. Erişkin erkekte koyu tepe başlığı, kızılımsı-kahverengi gövde ve benekli sırt ile böğürler dikkati çeker. Dişide pembelik ve koyu işaretler daha sönüktür. Taze giyside açık tüy kenarları koyu başlığı kısmen örtebilir. Bu nedenle yalnız pembe kanada bakmak yerine gaga, başlık ve sırt deseni birlikte incelenir.
Küçük Alamecek (Bucanetes githagineus; İngilizce Trumpeter Finch) daha kalın, özellikle tabanı daha derin gagalıdır. Üreme erkeğinin gagası turuncu-kırmızı olabilir; Doğu Alameceğinin gagası bu renge dönüşmez. Doğu Alameceğinde kanadın beyaz çizgileri ve baş-sırttaki ince çizgiler de önemlidir. Üreme dışında gaga renkleri yaklaşabildiğinden yalnız renge bakılmaz.
Boz Alamecek (Rhodospiza obsoleta; İngilizce Desert Finch) de açık gövdesi ve pembe-beyaz kanadıyla karışabilir. Erişkin erkekte yazın siyah gaga ile gaga ve göz arasındaki koyuluk önemlidir. Dişi ve gençte gaga daha açık olabilir; hepsinin siyah gagalı olması beklenmez. Genç Boz Alamecekte kanatlar daha donuk kahverengi, bazı kanat tüylerinin uçları devetüyü rengindedir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kurak dağ ve eteklerindeki taşlı yamaçlar, kaya çıkıntıları, çakıllı vadiler ve seyrek otlu ya da alçak çalılı açık alanlar kullanılır. Alp çayırlarının veya ekili alanların kenarında da görülebilir. Bu yüzden kuş yalnız en yüksek zirvelerde aranmaz. Uygun kayalık yapı ile yerde beslenebileceği küçük bitki yamalarının birlikte bulunması daha anlamlıdır.
Yuva Yeri
Yuva taşlı zeminde korunaklı bir boşluğa yerleşebilir; tek bir kaya yarığı biçimiyle sınırlı değildir. Kazakistan hesabı taş ve çalı altını, kayalardaki oyukları ve killi dik yamaçlardaki boşlukları sayar. Seyrek koloniler halinde yuvalama da bildirilir. Böyle bir alanda kuşun girdiği oyuğu açmak veya taşı kaldırmak yuvaya zarar verebilir; dışarıdan, kuşun giriş yolunu kapatmadan gözlenir.
Günlük Alan Kullanımı
Kazakistan’ın 2005 uzman hesabında, kullanılan kayalık ve seyrek bitkili alanların çoğu kez sudan uzak olmadığı anlatılır. Göç sırasında akarsu vadilerinin kıyı bitkileri arasında ve yüksek dağ kuşağında da görülebilir.
Dünya Yayılışı
Doğu Türkiye ve Güney Kafkasya’dan İran ile Orta Asya üzerinden Çin ve Moğolistan’a uzanan geniş bir alanda yaşar; Afganistan ve kuzeybatı Himalaya çevresinde de bulunur. Adında Moğolistan geçmesi, yalnız o ülkeye özgü olduğu anlamına gelmez. Dağılım, uygun taşlı ve kurak alanların bulunmasına bağlı olarak kesintilidir. OSME bölge listesi, Güney Kafkasya yayılışında Azerbaycan’ın Nahçıvan bölümünü özellikle belirtir.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’deki kayıtlar yalnız Van–Doğubayazıt–Tuzluca arasına sıkıştırılmaz. Kirwan, Bechtolsheim ve Willig’in 2000 yazısı, önceki kayıtlara ek olarak 1982’de Tunceli’de ve 1999’da Sivrikaya yakınında belgelenen kuşlarla bilinen alanın genişlediğini anlattı. BirdLife’ın 2021 tablosunda Türkiye için 500–1.000 çiftlik tahmin bulunur; 2013–2019 dönemine ait, çok sınırlı veriyle uzman görüşüne dayalı bir tahmindir. Nüfus eğilimi veri yetersizliği nedeniyle bilinmiyor olarak verilmiştir; bu bir güncel tam sayım değildir.
Göç Yolculuğu
Hareketler bölgeye göre değişir. Gavrilovların 2005 Kazakistan hesabında üreyen göçmen kuşlar ve az sayıda kışlayan bireyler anlatılır. O bölgedeki sonbahar hareketi eylül sonundan kasım sonuna uzanır. BirdLife’ın genel tür değerlendirmesi ise kısa mesafeli ve yükselti boyunca hareketleri de belirtir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Besini çoğunlukla küçük tohumlardır; tomurcuk ve genç sürgünler de alınır. BirdLife’ın tür değerlendirmesi bu bitkisel beslenmeyi vurgular. Çevredeki otsu bitkiler ve seyrek çalılar, yalnız kuşun saklandığı örtüyü değil, besin aradığı küçük yamaları da oluşturur.
Nasıl Avlanır?
Yerde veya alçak bitki örtüsü altında dolaşır; hafifçe eğilmiş tohum başlarına uzanarak taneleri gagalayabilir. Hayvan dışkısında kalmış tohumları da ayıklar. Oiseaux.net hesabı, yavru besininin de başlıca tohumlardan oluştuğunu bildirir.
Hindistan’ın Ladakh bölgesindeki Hanle’de Ağustos 1997’de, yuvadan uçmuş gençlerin hâlâ ebeveynlerden besin aldığı gözlendi. Otto Pfister’in yayımladığı bu kayıt, yavrunun uçabilmesiyle kendi başına beslenmesinin aynı anda tamamlanmadığını gösteren türe özgü bir gözlemdir. Yazıda bu kuşların kaç günlük olduğu veya erişkinlerin taşıdığı besinlerin türleri ölçülmemiştir.
İlginç Bilgiler
## Aynı Kuşun Farklı Cins Adları Doğu Alameceği eski eserlerde farklı cins adlarıyla görülebilir. Kirwan ve Gregory 2005’te vücut yapısı ile sesleri değerlendirdikleri çalışmada Eremopsaltria mongolica adını önerdi; moleküler araştırmaya ihtiyaç olduğunu da belirtti. AviList’in 2025b sürümünde kabul edilen çift Bucanetes mongolicus ve Mongolian Finch’tir. Eski cins adları, aynı kuşun sınıflandırma geçmişini yansıtır. ## İki Türün Sesleri Nasıl Karşılaştırıldı? 2005 makalesinin ses karşılaştırmasında Doğu Alameceği için Çin’in Qinghai bölgesinde Haziran 1993’te, Küçük Alamecek için Fas’ta Mart 1978’de alınmış kayıtlar kullanıldı. Ses çizimleri iki şarkı biçiminin belirgin farkını gösterir. ## Yedi Yuvanın Anlattığı Moğolistan’ın Ikh Nart alanında 2017–2018’de izlenen yedi Doğu Alameceği yuvasında 3–5 yumurta bulundu; dört yuva en az bir yavrunun uçmasıyla başarılı sayıldı. Bu küçük örneklem, Türkiye’deki bütün yuvaların başarısı veya tipik yumurta sayısı değildir. Aynı araştırmanın kayalık araziyi öne çıkaran yuva yeri modeli altı türün toplam 73 yuvasını birlikte değerlendirdi. Modelin ortak sonucu yalnız Doğu Alameceğinin değişmez tercihi gibi kullanılmaz. ## Ladakh’ın Yüksek Yamaçları Hindistan’ın Ladakh bölgesinde 1996–1997 gözlemleri, türün çok yüksek alanları da kullandığını belgeledi. 1996 Mayıs sonunda Leh’in batısındaki İndus yamaçlarının taşlı düzlüklerinde görüldü; 1997 Haziran sonunda Loma’nın batısındaki kumlu yamaçlarda 4.130 metre, daha sonra Hanle’de 4.350 metre düzeyinde kaydedildi. Bu gözlemler, tek bir yükselti sınırını bütün yayılışa uygulamanın uygun olmadığını gösterir; Türkiye’deki daha alçak kayıtlar da kendi coğrafyasında değerlendirilir.
