kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kadife Ördek (Melanitta fusca)
VS
Seçildi Ak Yanaklı Kaz (Branta leucopsis)

Kadife Ördek

Melanitta fusca

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu VU
Arazide Teşhis İpucu
Beyaz ikincil kanat aynası, iri yapı ve eşeye özgü baş-gaga deseni.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kadife Ördek, kalın boyunlu, iri ve koyu renkli bir deniz ördeğidir. Kuyruğu sivri uçludur. Kanat açıldığında arka bölümde belirgin bir beyaz alan görülür. Kuş su üzerinde dinlenirken bu işaret gizlenebilir; kapalı kanatta beyazlığı görememek türü elemek için yeterli değildir.

Bilimsel adı Melanitta fusca, İngilizce adı Velvet Scoter’dır. Güncel AviList bu türün içinde alt tür tanımaz. Eskiden aynı geniş tür kapsamında değerlendirilen Kuzey Amerika’daki Melanitta deglandi ve doğu Asya’daki Melanitta stejnegeri bugün ayrı türlerdir. Eski bir yayındaki “fusca” adının hangi topluluğu anlattığı kontrol edilmelidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi dolgun, boynu kalın ve gagası uzuncadır. Denizdeki bir kuş uzaktan yalnız koyu bir şekil gibi görünebilir. Dalga kuşun bir bölümünü örttüğünde baş, gaga ve gövde oranlarını aynı anda görmek zorlaşır. Bu yüzden mümkünse birkaç duruşunu izleyip beyaz kanat alanını baş deseniyle birlikte değerlendirmek gerekir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek büyük ölçüde siyahtır. Beyaz kanat tüyleri ve göz altındaki küçük beyaz leke koyu gövdeyle karşıtlık oluşturur. Gaga turuncu-sarıdır; üst bölümü kabarıktır. Bu işaretler birlikte görülmelidir: yalnız iri gaga veya yalnız beyaz kanat, yakın akraba türlerle ayrımı tamamlamaz.

Dişi koyu kahverengidir. Gözle gaga arasında soluk bej bir alan, gözün arkasında da açık renkli bir leke bulunur. Gözü koyu, gagası gri-siyahtır; erkekteki gaga tabanı kabarıklığını taşımaz. Beyaz kanat alanı dişide de vardır.

Genç kuş dişiye benzer; tüylerindeki açık kenarlar ve başındaki daha belirgin soluk lekeler nedeniyle daha açık görünebilir. İlk kışında genç erkeğin tüyleri arasında siyah renk belirmeye başlar. Geçiş görünümündeki bir kuşun yaşını ve eşeyini yalnız genel koyuluğa bakarak kesinleştirmek güçtür.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta koyu kanadın arka bölümündeki geniş beyaz alan belirginleşir. Aynı alan, kuş suyun üzerinde kanatlarını açıp çırptığında da görülebilir. Bu, gövdedeki bir beyaz leke değildir; kanadın iç bölümündeki uçuş tüylerinde bulunur. Açıyı ve tüylerin yerini seçmeden bir parlaklığı kanat işareti saymamak gerekir.

Ses ve Davranış

Çoğunlukla sessizdir. Oiseaux uzman hesabı, üreme alanlarında uçan kuşlardan alçalan “hin-hin” ya da “ha-ha” benzeri diziler duyulabildiğini anlatır; bunları veren kuşların muhtemelen dişi olduğunu belirtir. Yazılı heceler sesin yaklaşık tarifidir.

Üreme dönemi dışında toplu hâlde bulunabilir. Kışın kıyı sularında sürüler oluşturur ve beslenmek için dalar. Aynı sürüdeki kuşların birbirine yakın zamanlarda suya kaybolup yeniden görünmesi dikkat çekebilir. Sürünün içinden tek bir bireyi izlemek, farklı kuşların baş ve kanat işaretlerini yanlışlıkla birleştirmeyi önler.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Ördek (Melanitta nigra; İngilizce Common Scoter), benzer koyu renkleriyle karıştırılabilir. Erkeği de siyahtır, dişisinin yüzü açıktır. Ancak Kadife Ördeğin kanadındaki belirgin beyaz alanı taşımaz. Dişi veya genç bir kuşta yalnız soluk yüzü görmek yeterli değildir; açık kanat ve baş-gaga yapısı birlikte incelenmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üremede tatlı su alanlarına bağlıdır; kuzey orman kuşağındaki göllerin yanında Kafkasya’nın yüksek gölleri de türün geçmiş ve güncel yaşam alanları arasındadır. Gürcistan’ın Tabatskuri Gölü’nde 2017–2020’deki araştırma, yuvaların tek bir adada toplandığını göstermiştir. Bu gölün bir adasında üremek, bütün Kadife Ördeklerin yalnız adalı göllerde üreyebildiğini göstermez.

Yuva Yeri

Yuva zeminde, bitkiler arasında saklanan ve bitkisel malzeme ile hav tüyleriyle döşenen bir çanaktır. BTO’nun Britanya ve Avrupa kuşları için hazırlanan kaynaklardan derlediği uzman özetinde tipik yumurta sayısı sekiz–dokuz, dişinin kuluçka süresi 27–28 gün, yavrunun uçuş tüylerinin gelişmesi 50–55 gün olarak verilir. Yavrular yumurtadan hav tüyleriyle kaplı, hareket edebilir durumda çıkar. Bunlar Türkiye’deki bir yuva örnekleminden ölçülmüş süreler değildir. Hav tüyüyle kaplı bir yavrunun yüzebilmesi, henüz uçabildiği anlamına gelmez; yuvayı veya yavrulu aileyi yakından izlemek için kıyı örtüsü açılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın kıyıya yakın deniz sularında, koylarda ve açık kıyıların önünde bulunur. Beslenme ile dinlenme aynı su yüzeyinin farklı kesimlerinde gerçekleşebilir; kıyıdan uzak sürülerin hepsi kolayca sayılmaz. BTO’nun Birleşik Krallık değerlendirmesi, açık denizdeki kuşları yeterince kapsayan düzenli izleme bulunmamasının sayıları yorumlamayı güçleştirdiğini belirtir. Bu yöntem sorunu Türkiye’de yeni bir nüfus sayısı elde edilmiş gibi kullanılamaz.

Dünya Yayılışı

Kuzeyde Norveç ve İskandinavya’dan Orta Sibirya’daki Yenisey havzasına ve kuzeydoğu Kazakistan’a uzanan alanlarda ürer. Ana üreme kuşağı kuzey ormanları ve yakınındaki sulak alanlardır. Kışın Baltık Denizi, Danimarka çevresi ve Britanya’nın doğu kıyıları önemli alanlar arasındadır. Kafkasya’daki küçük topluluk, kuzeydeki geniş üreme kuşağından coğrafi olarak ayrı değerlendirilir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de eski yüksek göl üreme kayıtlarıyla güncel durum ayrılmalıdır. Özkoç ve arkadaşlarının 2025’te yayımlanan Kafkasya çalışmasında, Türkiye’deki eski ve olası üreme alanları 2016–2018 ve 2021–2023 dönemlerinde nokta sayımlarıyla taranmış, Kadife Ördek bulunmamıştır. Aynı yayın, son doğrulanmış Türkiye üremesini 1998’de Nemrut Kalderası’na yerleştirir. Aygır Gölü’nde 2008’de üreme mevsiminde bir erkek görülmesi, üreme kanıtı değildir. Araştırmanın üç ülkedeki 13 alanı değerlendirmesinde, 2024 için doğrulanan tek üreme yeri Gürcistan’daki Tabatskuri Gölü ve bildirilen büyüklük 45–50 çifttir. Bu tarihlenmiş sonuç, 2026’da Türkiye’nin her gölünde yeniden sayım yapılmış gibi sunulmamalıdır.

Göç Yolculuğu

2026’da yayımlanan izleme araştırması, Gürcistan’daki Tabatskuri üreme alanıyla Karadeniz kışlakları arasında doğrudan bağlantı göstermiştir. 2019 ve 2021’de işaretlenen, daha sonra yeniden yakalanan 13 ayrı üreyen dişiden, birer yılı kapsayan 14 döngü kaydı elde edilmiştir; aynı dişi iki yıl izlenmiştir. Bu 13 dişinin 10’u Samsun Körfezi’nde kışlamıştır. Cihazlar GPS değildir: ışık ve tuzlu suyla teması kaydeder. Ekinoks dönemindeki konum belirsizliği kesin uçuş rotalarını çıkarmayı engellemiştir. Sonuçlar bu küçük dişi örneklemine aittir; Karadeniz’deki bütün kuşların kökenini, erkeklerin veya gençlerin hareketini açıklamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Litvanya’nın Baltık kıyılarında 2012 ile 2015–2016 örneklerini kullanan ve 2018’de yayımlanan araştırmada, besin kalıntısı bulunan 66 ördekte çift kabuklu yumuşakçalar başlıca kış besinleri arasında bulunmuştur. İncelenen yemek borusu ve taşlık içeriklerinde kabuklular da önemli yer tutarken balık çok küçük bir pay oluşturmuştur. Bu sonuçlar o kıyıdaki kışlama alanına aittir; bütün mevsimlerin veya Türkiye kıyılarının besin listesi değildir.

Litvanya’nın Baltık kıyılarındaki 2018 araştırmasında Kasım 2012–Şubat 2013’te yakalanan sekiz canlı kuşun kanındaki karbon, azot ve kükürdün kararlı izotopları ölçülmüştür. Bir kuş, kükürt izotopları yerel besinlerle henüz dengeye ulaşmamış olabileceği için modelden çıkarılmıştır. Ayrıca Mart ve Kasım 2012’de, Kasım 2015–Nisan 2016’da ağlarda ölmüş 71 kuş incelenmiş; besin tablosu kalıntı bulunan 66 kuş için verilmiştir. Yedi kuşun kan verisine dayanan model, iki çift kabuklu türünün ortak katkısını yüzde 46–54 olarak tahmin etmiştir. Bu, Türkiye’de sayılmış avların oranı değildir.

Nasıl Avlanır?

Besini su yüzeyinden toplamakla sınırlı kalmaz; dalarak su altındaki avlara ulaşır. Sürü üyelerinin birlikte dalması beslenme sırasında izlenebilen davranışlardandır. Dipteki avın ne olduğunu yüzeydeki tek bir dalıştan anlamak mümkün değildir. Kuşu yeniden suya daldırmak için tekneyle yaklaşmak yerine, dalış ve dinlenme döngüsü uzaktan izlenmelidir.

İlginç Bilgiler

## Uzak Alanların Genetik Bağlantısı Birbirinden uzakta yaşayan toplulukların genetik olarak tümüyle ayrılmış olması gerekmez. 2023’te yayımlanan araştırmada, Gürcistan Tabatskuri’de 2015–2019 yazlarında toplanan 25 örnek, Litvanya’nın Baltık kıyılarında Kasım 2015–Nisan 2016’da ağlarda ölen 22 kuştan alınan örneklerle karşılaştırılmıştır. Dokuz DNA bölgesi ve daha küçük bir alt örneklemde anneden aktarılan DNA’nın bir bölümü incelenmiş; kullanılan belirteçlerle anlamlı genetik ayrışma bulunmamıştır. Ancak bu sonuç her bireyin aynı göç yolunu kullandığını göstermez. Araştırmacılar, eski ortak soyun izleriyle güncel gen alışverişini daha iyi ayırmak için daha ayrıntılı genom incelemesi gerektiğini belirtmiştir. ## Gözlem Aracının Etkisi Bilimsel gözlem aracı da kuşun davranışını etkileyebilir. Gürcistan’ın Tabatskuri Gölü’ndeki adada 2019–2021 yuvalarını ziyaretler ve bazı yuvalara kurulan kameralarla inceleyen 2024 araştırması, yaklaşık bir metreye konulan kameraların davranışı bir miktar etkilediğini bildirmiştir. Kameralı yuvalarda yırtıcıların yol açtığı kayıplar da daha az görünmüştür. Bu, kamera görüntüsünün hiçbir etki yaratmadan alınmış bir kayıt gibi düşünülmemesi gerektiğini gösterir. Çalışmanın özeti bu farkı bildirir; buradan bütün yuvalara kamera yerleştirmenin koruma yöntemi olduğu sonucu çıkarılamaz. ## Yavru Çıkışı ile Uçabilme Farkı Bir yuvadan yavru çıkmasıyla o yavruların uçacak yaşa ulaşması ayrı aşamalardır. Gürcistan Tabatskuri’deki 2018, 2019 ve 2020 verilerini içeren 2021 araştırması sırasıyla 23, 33 ve 31 yuvayı değerlendirmiştir. En az bir yavru çıkan yuvaların oranı yıllara göre yüzde 52–74 arasında değişmiştir. Aynı yayında, bırakılan bütün yumurtalardan uçacak yaşa ulaşan yavruların oranı yüzde 2–13 olarak bildirilmiştir. İki oran farklı paydaları anlatır; yuvaların çoğunda yavru çıkması, aynı oranda yavrunun büyüdüğü anlamına gelmez. Bu sonuçlar o göle ve yıllara aittir.

Ak Yanaklı Kaz

Branta leucopsis

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Geniş beyaz yüz, siyah göğüs ve gri çizgili sırt birlikte; eşeyler aynı temel deseni taşır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Yanaklı Kaz Branta leucopsis, geniş beyaz yüzü, siyah boyun-göğsü ve gri çizgili sırtıyla tanınır. Derli toplu gövdeli, kısa siyah gagalıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Tepe koyudur; gözle gaga arasında ince siyah çizgi uzanır. Karın açık, üst taraf koyu çizgili gridir. Bacaklar siyahtır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy deseni benzerdir; irilik tek başına kesin eşey ayrımı sağlamaz. İlk kışındaki gençlerde boyun ve göğüs daha mat veya kahverengimsi, yüzde küçük koyu noktalar olabilir. Uzaktan bu noktalar seçilmeyebilir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanatlar geniş görünür. Üst kanat gümüşi gri, uçuş tüyleri koyudur; kanat altında açık ve koyu alanlar birlikte seçilir. Kanatlarını hızlı çırpar.

Ses ve Davranış

Pürüzlü, kısa çağrılar küçük köpek havlamasını andırabilir. Uçuşta sık gruplar veya uzun diziler oluşur; bütün sürüler tek bir V biçiminde uçmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Yosun Kazı Branta bernicla siyah baş ve boynuyla benzeyebilir; geniş beyaz yüzü yoktur. Erişkinde boyun yanında beyaz işaret görülür, gençte çok az olabilir veya bulunmayabilir. Alt türlere göre karın rengi değiştiğinden yalnız açık-koyu karınla ayrılmaz.

Kanada Kazı Branta canadensis genellikle daha uzun boyunlu ve iridir. Beyaz alan yanak ve çene altındadır; sırt kahverengi, göğüs açık veya koyu kahverengi olabilir. Boyutları değişken olduğundan yalnız iriliğe güvenilmez.

Sibirya Kazı Branta ruficollis küçük ve koyu-açık desenlidir; yanak, ön boyun ve göğüsteki kestane kızılı alanlarla ayrılır. Uzaktan kızıllık koyu görünebildiğinden yüz ve göğüs iyi ışıkta kontrol edilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuzeyde kayalık çıkıntılar ve küçük adalarda ürer. Cornell hesabı, Kuzey Denizi ve Baltık’ta bitki örtülü kıyı adalarını da bildirir; tür yalnız yüksek uçurumlarda yuvalanmaz.

Yuva Yeri

Yuva kaya çıkıntısında, kıyı adasında veya tundranın açık zemininde bulunabilir; bitki malzemesi ve hav tüyüyle döşenir. Koloni halinde üreyebilir. Yuvaya yaklaşırken örtü dağıtılmamalıdır.

BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesi tipik 4–5, Cornell hesabı 3–5 yumurta verir; bunlar Türkiye’de ölçülmüş değerler değildir. Dişi 24–25 gün kuluçkaya yatar, erkek çevrede koruma sağlar. Hav tüylü yavrular yuvadan ayrılınca yürüyüp yüzebilir ve kendi besinini toplar.

BTO tipik uçabilir hale gelme süresini 40–45 gün verir. Yavrunun besin toplaması, ebeveyn korumasının bittiği anlamına gelmez; aile ilk göçte birlikte kalabilir.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın kıyı çayırları, kıyı bataklıkları ve çamurlu kıyılarda görülür. RSPB, Britanya’nın sonradan yerleşmiş kuşlarının göl ve eski çakıl ocaklarında yuvalandığını belirtir.

Dünya Yayılışı

Başlıca kuzey üreme toplulukları doğu Grönland, Svalbard ve Rusya’nın kuzeybatısındaki Novaya Zemlya ile yakın adalardadır. AviList v2025b, kışı Britanya Adaları’nın kuzey kıyıları, güney İskandinavya ve kuzeybatı Avrupa’ya bağlar. Bu genel dağılım Türkiye’ye ortak bir rota çizmez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de olağan ve yaygın bir kış kuşu değildir. OSME’nin 2024 bölge listesi türü Türkiye için nadir, ana yayılışı dışına gelen kuş olarak belirtir. Aynı kaynak, Ocak 2023 Amasya gözlemini bildirilen beşinci kayıt olarak anarken Türkiye kayıt komitesinin doğal kökenli ikinci kuş olarak kabul ettiğini aktarır. Bildirilen kayıt sayısıyla doğal kökeni kabul edilen kayıt sayısı farklıdır; bu tarihli derleme 2026’nın güncel toplamı gibi sunulmaz.

Britanya’da sonradan yerleşmiş kuşlar yıl boyunca, kuzey kökenli göçmenler sonbahar ve kışta görülebilir. Türkiye’de sıra dışı bir kuşun kökeni yalnız insana yakınlığıyla belirlenmez; halka ve belgelenmiş yaşam geçmişi de değerlendirilir.

Göç Yolculuğu

Kuzey toplulukları ilkbaharda üreme alanlarına, sonbaharda kışlık alanlara gider. Norveç kıyısındaki duraklar Svalbard göç sistemi için araştırılmıştır. Türkiye’de tek kuş görülmesi onun hangi topluluktan geldiğini veya bütün rotasını göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Daha çok bitki yer. Cornell hesabında Svalbard’a yeni dönen kuşlar kar çekilirken yosunlarla, sonrasında otlar, başka bitkilerin yaprak-gövdeleri ve söğüt tomurcuklarıyla beslenir. Bu mevsimsel örnek Svalbard’a aittir.

Nasıl Avlanır?

Yerde yürüyüp otları ve başka bitki parçalarını gagalayarak toplar.

İlginç Bilgiler

## Bir Adın Arkasındaki Efsane İngilizce adının deniz kabuklularıyla ilişkisi eski bir inanışa dayanır. Smithsonian’ın tarih anlatısında, Britanya ve İrlanda’da kışlayan kuşların uzak üreme alanları görülmeyince kıyıya vuran odunlardaki kabuklulardan doğduklarının sanıldığı açıklanır. Bu bir tarihsel efsanedir. Kaz yumurtadan çıkar; “kaz doğuran ağaç” veya kabukludan kuşa dönüşüm gerçek yaşam döngüsü değildir. ## Göçte Grup Kararları Norveç kıyısındaki Helgeland ve Vesterålen durakları için 1975–2017 sayımları ile işaretli kuşların yeniden görülmesinden türetilen, 2000–2016 takvim yıllarına ait durak değiştirme olasılıkları kullanılmıştır. 2020’de yayımlanan model çalışmasında, yaşlı bireylerin önderlik ettiği küçük gruplar ve gençlerin gruplar arasında daha sık değişmesi, gözlenen durak değişimini iyi açıklamıştır. Bu, her sürünün liderinin deneyle belirlendiği anlamına gelmez. Modelin desteklediği yorumla doğrudan gözlenen hareket ayrı tutulur; sonuç Svalbard göç sisteminin bu duraklarına aittir. ## Grönland Topluluğunun Sayımı Şubat 2026’da İskoçya ve İrlanda’daki yer ve hava sayımlarında Grönland topluluğu için toplam 76.894 kuş kaydedilmiştir. NatureScot raporu bunu Şubat 2023’e göre yüzde 23,7 artış olarak verir. Sayım bu topluluğun kışlama alanlarına aittir; bütün Ak Yanaklı Kazların dünya toplamı veya Türkiye nüfusu değildir. Yazarlar tek sayımın bütün kış boyunca dağılışı kapsamadığını da belirtir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...