kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kara İskete (Serinus pusillus)
VS
Seçildi Alamecek (Rhodopechys sanguineus)

Kara İskete

Serinus pusillus

Takım Passeriformes
Familya İspinozgiller (Fringillidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kırmızı alın; kara baş-gerdan-üst göğüs; iki sarı kanat çizgisi; sarı-yeşil sağrı; çizgili açık karın

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara İskete (Serinus pusillus), erişkinde isli siyah başı ve alnındaki parlak kırmızı-turuncu lekeyle tanınan küçük bir ispinozdur.

Genel Görünüm ve Duruş

Gagası kısa, kalınca ve koyudur; kuyruk ucunda çatal bulunur. Sırt ile omuzların koyu tüyleri sarımsı-açık kenarlıdır. Kuyruğun hemen önündeki sağrı sarı veya sarımsı açık kahverengi olabilir; kuyruk koyudur.

Üreme giysisindeki erişkinde göğsün üstü isli siyahtır; alt kesimde siyah çizgiler, geri kalan alt tarafta sarımsı renk görülür. Bu desen, bütün karın ve yanların düz siyah olduğu anlamına gelmez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Kış erişkininde alın daha mattır. Baş ve yüzdeki tüylerin açık uçları siyah alanları kısmen örter; üst taraf tüyleri daha geniş, açık sarı kenarlı görünür. Bu mevsimsel değişiklik, mat bir kuşun mutlaka dişi olduğu anlamına gelmez.

Dişinin boğazı ve çenesi daha açık, kahverengimsi siyah olabilir. Alın lekesi dar bir şeride kadar küçülebilir.

İlk gençlik giysisi çok çizgilidir; yüz ile alın pas kahverengisi veya donuk kestane, kanat çizgileri açık sarımsı-kremdir. İlk kışta yüz daha koyu kahverengi olabilir; üst taraf çizgileri belirginleşir. Dolayısıyla erişkinin kırmızı alın ve siyah başını göstermeyen bir genç yine Kara İskete olabilir.

Uçuşta Görünüm

Kısa sıçramalı uçuş, hızlı kanat vuruşlarıyla kesilir. Oiseaux hesabında uçarken de hızlı, titreşimli çağrılar çıkarabildiği anlatılır. Uçuş biçimi baş ve gövde deseniyle birlikte değerlendirilmelidir.

Ses ve Davranış

Çağrıları arasında hafif, flütü andıran sesler ve cıvıltılar vardır. Ötüşü, araya çağrı notalarının girdiği hızlı ses dizilerinden oluşur. Cornell hesabındaki bu tarif, yalnız “tiz sesli” demekten daha açıklayıcıdır; gerçek kaydın dinlenmesi ayrıca gerekir.

Karıştırılabilecek Türler

Çütre (Carpodacus erythrinus), özellikle kahverengi dişi ve genç giysilerde karşılaştırılmalıdır. Daha dolgun gövdeli, kalın ve kısa gagalıdır; iki açık kanat çizgisi vardır. Erişkin erkeğin kızıllığı baş, göğüs ve sağrıya yayılır. Cornell’in Kara İskete hesabı, gençlerin benzerliğinde Çütre grubunun kuyruğunda sarı bulunmamasını da ayırıcı gösterir.

Floryanın (Chloris chloris) gagası daha iri, açık pembemsi renktedir. Dişide renkler matlaşsa da kanatta ve kuyruk yanlarında sarı alanlar kalır. Genç Kara İsketeyi yalnız kahverengi görünüşle ayırmak yerine gaganın iriliği ve rengiyle baş-kanat deseni birlikte incelenmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kazakistan uzman hesabı, çalı ve otların bulunduğu seyrek ladinlikleri ve ardıçlıkları üreme habitatı olarak verir. Talas Aladağları’nda 1.500–1.800, İli Aladağları’nda 3.000–3.200 metre yükseltileri bildirir. Bu bölgesel fark, tek bir dar yükselti aralığını Türkiye’nin tamamı için zorunlu sınır yapmamak gerektiğini gösterir.

Yuva Yeri

Kazakistan hesabında yuva ladin veya ardıçtadır; kuru ot ve hanımeli kabuğu lifleri kullanılır, içi bitkisel yumuşak tüyler ve kıllarla döşenir. Çoğunlukla dişi yapar; erkek de bazen malzeme getirip yerleştirir.

Aynı Kazakistan uzman hesabında 3–5 yumurta, yalnız dişinin yürüttüğü 11–12 günlük kuluçka ve 15–16 günde yuvadan ayrılma bildirilir. İki eş yavruları besler; yuvadan ayrıldıktan sonra bakım yaklaşık iki hafta daha sürer. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Yuva görülürse çalıları açmadan ve erişkinleri izleyerek yerini ortaya çıkarmadan uzaktan gözlenmelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Cornell hesabı, dağlık bölgelerin açık ormanlarını, çalılıklarını ve çayırlarını anlatır; köy ve kasabalara da girebildiğini belirtir. Habitatı yalnız çıplak kaya veya bütünüyle kapalı ormanla sınırlamak bu çeşitliliği kaçırır.

Dünya Yayılışı

AviList, Kara İsketeyi alt türü olmayan ayrı bir tür kabul eder. Sitedeki Fire-fronted Serin adıyla güncel listede kullanılan Red-fronted Serin, aynı Serinus pusillus taksonudur. Türün dağlık yayılışı Türkiye’den batı Çin’e uzanır; listenin kış alanı bilgisi İsrail’e kadar iner. Bu geniş tarif, bütün aradaki alanlarda kesintisiz ve eşit sıklıkta bulunduğu anlamına gelmez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye türün doğal üreme alanındadır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde, 2002–2012 dönemi için 250.000–750.000 çiftlik eski bir tahmin verilmiştir. Ancak bu tahminin yöntemi veri yetersiz olarak işaretlidir; kesin ve güncel bir sayım gibi kullanılmamalıdır. Aynı tabloda Türkiye’nin kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri de bilinmiyor olarak gösterilir.

Göç Yolculuğu

Kazakistan uzman hesabında tür, yerli veya kısa mesafeli hareketler yapan bir kuş olarak anlatılır. Üreme dışında dağ eteklerine ve komşu ovalara inebilir. Bu bölgesel örüntü, yıl boyunca aynı yükseklikte kalması gerektiği düşüncesini düzeltir; Türkiye’de bir sürünün geldiği yeri tek başına belirlemez.

Oiseaux uzman hesabı, Türkiye’de bazı toplulukların kışın güneye ve güneybatıya hareket ederek kıyılara ulaşabildiğini bildirir. Bu, bütün bireylerin uzun mesafeli göç yaptığı anlamına gelmez. Aynı hesabın Kafkasya, İran ve Orta Asya’ya uzanan dağlık yayılış anlatımı da bölgenin tek bir göç koridoru gibi çizilmesini gerektirmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Tohum ağırlıklı beslenir; Oiseaux hesabında dağ bitkilerinin, kızılağaç, huş, ladin ve ardıçların tohumları ile zaman zaman küçük böcekler sayılır. Yabani güllerin de besin kaynakları arasında olduğu belirtilir. Bu liste, her bölgede aynı bitkilerin aynı oranda yenmesi anlamına gelmez.

Hindistan’ın Himaçal Pradeş eyaletindeki Majathal koruma alanında 2023’te yapılan araştırmada, pelin cinsi bitkilerin (Artemisia) tohumlarıyla beslendiği gözlenmiştir. Çalışma, 3–6 kilometrelik hatlar boyunca yapılan gözlemlere dayanır; bu besin kaydı için ayrı kuş sayısı veya tüketim yüzdesi verilmez. Gözlem, o alandaki besin kullanımını gösterir; türün her yerde yalnız pelin tohumu yediğini kanıtlamaz.

Nasıl Avlanır?

Besinini yerde toplar; başka ispinozlarla birlikte de beslenebilir.

İlginç Bilgiler

## Bir Çift Görmekten Üreme Kanıtına Kuzey Irak’ta üreme durumunun belgelenmesi, bir çift görmenin yavru kanıtıyla aynı şey olmadığını gösterir. Nature Iraq taramalarında 31 Mayıs 2008’de Ser Amadia’nın kayalık dağ yamaçlarında bir çift görülmüştü. 19 Nisan 2010’da Peramagroon’da 2.440 metrede bir çift ve erkeğin kur davranışı kaydedildi. Bunlar Kuzey Irak’a ait tarihli gözlemlerdir; Türkiye’nin üreme takvimi olarak kullanılamaz. Kuzey Irak’taki aynı Peramagroon dağında 17 Haziran 2010’da bir çiftle iki genç kuş görülüp fotoğraflandı. 2011 tarihli Sandgrouse makalesi bu gözlemi bölgedeki üreme durumunu doğrulayan bulgular arasında verir. Yazarlar önceki, ayrıntıyla desteklenmemiş üreme listelerini de ayırır. Böylece yeni kanıt, daha önceki bir tahminin yalnız tekrarlanmasıyla karıştırılmaz. ## Yerel Kod ile Kesin Üremenin Farkı Türkiye’de Iğdır’ın 2017–2018 göç ve üreme dönemlerinde yapılan 40 günlük araştırmasında Kara İskete için “olası üreme” düzeyindeki A1 kodu verilmiştir. Tabloya yazılan 2, tek sayımdaki en yüksek birey sayısıdır; iki yuva veya ilin toplam nüfusu değildir. Nokta ve hat sayımlarıyla yürütülen araştırmada güneydeki Ağrı Dağı bölgesi güvenlik nedeniyle taranamamıştır. Bu kapsam sınırı, boş kalan alanları türün kesin yokluğu gibi yorumlamamayı gerektirir.

Alamecek

Rhodopechys sanguineus

Takım Passeriformes
Familya İspinozgiller (Fringillidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Koyu tepe, iri gaga, kahverengi gövde ve pembe-beyaz kanat desenini birlikte değerlendir; yalnız pembe renkle karar verme.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Alamecek (Rhodopechys sanguineus; Crimson-winged Finch), iri konik gagalı ve toplu gövdeli bir dağ ispinozudur. Kahverengi gövde, erişkin erkeğin koyu tepesi ve kanattaki pembe alan birlikte değerlendirilir. Doğu Alameceği ayrı türdür.

Genel Görünüm ve Duruş

Yerde dikçe durur, kısa sıçramalar yapar; yürüyüşü hafif sallantılıdır. Kahverengi gövde taşlı zeminde saklanabilir; hareket ettiğinde kalın gaga ve toplu gövde daha kolay seçilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme erkeğinde tepe siyah, gaga ile göz arasındaki bölge ve yanak pembedir; kahverengi sırt tüylerinin merkezleri koyudur. Dişinin tepesi daha kahverengi ve çizgili, kanattaki pembelik daha soluk ve dardır. Gençte baş ve yüz daha düz kahverengidir. Az pembelik tek başına dişi tanısı koydurmaz.

Kirwan ve arkadaşlarının Asya ve Kuzey Afrika biçimlerini inceleyen 2006 araştırmasında ilk yazındaki bazı erkekler erişkin dişiye yaklaşır. Sonbahar tüylerinin açık kahverengi kenarları koyu ve pembe alanları örtebilir. Yaş, mevsim ve tüy değişimi birlikte değerlendirilir.

Uçuşta Görünüm

Güçlü, dalgalı uçuşunda üst kanattaki koyu tüylerle pembe alanlar karşıtlık oluşturur. Kanat altı gümüşümsü beyazdır; dış kuyruktaki beyazlık da belirginleşebilir. Üst ve alt yüzeyin deseni aynı değildir.

Ses ve Davranış

2006 araştırmasında Fas, Türkiye ve Gürcistan’dan yaklaşık 30 ses kaydı karşılaştırılmıştır. Bireysel değişkenlik ve farklı üreme evreleri, Asya ve Kuzey Afrika biçimlerini sesten güvenilir biçimde ayırmayı güçleştirmiştir. Bu, bütün çağrıların aynı olduğu sonucu değildir; tek heceden alt tür kararı verilmez.

Karıştırılabilecek Türler

Doğu Alameceği (Bucanetes mongolicus; Mongolian Finch), pembe ve beyaz kanat alanlarıyla karışabilir. Üreme erkeğinin başı Alamecekteki siyah tepe yerine açık kahverengidir; gagası açık sarımsı, gövdesi daha hafif görünümlüdür. Dişi ve gençlerde baş deseniyle kanat beyazlığı birlikte incelenir.

Boz Alamecek (Rhodospiza obsoleta; Desert Finch), daha düz kum-kahverengi gövdelidir. Erkekte gaga yazın siyah, kışın koyu uçlu kahverengi-sarıdır; dişide boynuz sarısı veya siyah olabilir. Erkeğin gaga ile göz arasındaki siyahlığı, Alameceğin geniş koyu tepesinden farklıdır. Genç gagası açık olabilir; gaga rengi yaş ve mevsimle birlikte değerlendirilir.

Küçük Alameceğin (Bucanetes githagineus; Trumpeter Finch) üreme erkeğinde gaga turuncu-kırmızı, gövdedeki pembelik daha yaygındır; tepe siyah değildir. Kışın erkek gagası donuklaşır, dişi daha sadedir. Soluk bireylerde yalnız gaga değil, baş ve kanat deseni de karşılaştırılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Seyrek bitkili, taşlı ve kayalık dağ yamaçlarını kullanır. Tohum veren küçük bitkiler ve açık beslenme yüzeyleri önemlidir; her yüksek tepe aynı olanakları sunmaz.

Yuva Yeri

Gavrilov ve Gavrilov’un 2005 tarihli Kazakistan rehberinde dişinin yerde, kaya veya otların altında kuru ot, kök ve bitkisel liflerden çanak yuva yaptığı anlatılır. Verilen değerler 4–5 yumurta, dişinin yaptığı 12–13 günlük kuluçka ve 16–17 günde uçuşa geliş süresidir. Erkek kuluçkadaki dişiyi, iki ebeveyn de yavruyu besler. Bunlar Kazakistan derlemesinin değerleridir; Türkiye’de yeni ölçülmüş süreler değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Günlük beslenmede taşlı açıklıkları kullanır. Üreme dışında daha aşağıdaki boş kayalıklar ve tarım kenarlarına inebilir. Genellikle yerde olsa da özellikle ilkbahar ötüşünde ağaç veya çalıya konabilir.

Dünya Yayılışı

Asya toplulukları Türkiye’den Kafkasya ve İran üzerinden Orta Asya dağlarına kesintili yayılır. Kuzey Afrika’daki alienus, Fas ve Cezayir’dedir. Kullanılan AviList sürümü onu Rhodopechys sanguineus içinde alt tür tutar; başka listelerin ayırdığı taksonlar sessizce birleştirilmez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de kayalık dağ alanlarında ürer. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde 2013–2019 için 50.000–200.000 çift verilir; yöntem ve nüfus eğilimleri veri yetersizliğiyle işaretlidir. Tablodaki yüzde 96 Avrupa değerlendirmesinin payıdır, dünya nüfusunun değil. Bu değer 2026 sayımı olarak okunmaz.

Göç Yolculuğu

Kışın sürüler daha alçak yükseltilere inerek tarım alanlarında beslenebilir. Bu yükselti değişimi Türkiye’de her kuşun aynı vadiden, aynı tarihte geçtiğini göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinin temelini alçak bitkilerden ve yerden alınan tohumlar oluşturur; az miktarda omurgasız da bildirilir. Kalın gaga, yenilen bitkinin adını tek başına göstermez.

Nasıl Avlanır?

Taşlı zeminde ve ot kümeleri arasında yavaşça ilerleyerek tohum arar.

Gavrilov ve Gavrilov’un Kazakistan rehberi, yavrulara besin taşırken dil altındaki keseden yararlanıldığını bildirir. Gagada parça görünmemesi her dönüşün besinsiz olduğunu kanıtlamaz.

İlginç Bilgiler

## Bilimsel Adın Erzurum Bağlantısı Kirwan ve arkadaşlarının 2006 taksonomi araştırmasına göre Gould türü 1838’de Erzurum çevresinden tanımlamıştır. Eski yayınlardaki sanguinea yazımı başka bir Türkiye kuşu anlamına gelmez; burada güncel AviList’in Rhodopechys sanguineus adı kullanılır. ## Tarih ve Davranış Birlikte Okunur Guy Kirwan’ın 1998 tarihli İngilizce Karadağ makalesinde, Türkiye’de 19 Haziran 1996’da görülen altı Alameceğin arasında yuvadan uçmuş bir genç vardır. Bu yerel üreme bağlamı, yalnız erişkin bulunan yaz kaydından daha güçlüdür. Tek günlük ziyaret bütün Türkiye’nin üreme takvimini veya güncel nüfusu ölçmez. ## Kıbrıs’taki Sıra Dışı Kayıt Kıbrıs’ta 27 Kasım 2010’da su deposu yakınında beş Alamecek kısa süre ağaçlarda görülmüş, biri fotoğraflanmıştır. Gökeri ve Fuller’in 2012 notu bunu adanın ilk kaydı olarak bildirir. Kanattaki pembe, koyu tepe ve yüz deseniyle birlikte değerlendirilmiştir. Bu, düzenli Türkiye–Kıbrıs göç hattının kanıtı değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...