kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kara İskete (Serinus pusillus)
VS
Seçildi Boz Alamecek (Rhodospiza obsoleta)

Kara İskete

Serinus pusillus

Takım Passeriformes
Familya İspinozgiller (Fringillidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kırmızı alın; kara baş-gerdan-üst göğüs; iki sarı kanat çizgisi; sarı-yeşil sağrı; çizgili açık karın

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara İskete (Serinus pusillus), erişkinde isli siyah başı ve alnındaki parlak kırmızı-turuncu lekeyle tanınan küçük bir ispinozdur.

Genel Görünüm ve Duruş

Gagası kısa, kalınca ve koyudur; kuyruk ucunda çatal bulunur. Sırt ile omuzların koyu tüyleri sarımsı-açık kenarlıdır. Kuyruğun hemen önündeki sağrı sarı veya sarımsı açık kahverengi olabilir; kuyruk koyudur.

Üreme giysisindeki erişkinde göğsün üstü isli siyahtır; alt kesimde siyah çizgiler, geri kalan alt tarafta sarımsı renk görülür. Bu desen, bütün karın ve yanların düz siyah olduğu anlamına gelmez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Kış erişkininde alın daha mattır. Baş ve yüzdeki tüylerin açık uçları siyah alanları kısmen örter; üst taraf tüyleri daha geniş, açık sarı kenarlı görünür. Bu mevsimsel değişiklik, mat bir kuşun mutlaka dişi olduğu anlamına gelmez.

Dişinin boğazı ve çenesi daha açık, kahverengimsi siyah olabilir. Alın lekesi dar bir şeride kadar küçülebilir.

İlk gençlik giysisi çok çizgilidir; yüz ile alın pas kahverengisi veya donuk kestane, kanat çizgileri açık sarımsı-kremdir. İlk kışta yüz daha koyu kahverengi olabilir; üst taraf çizgileri belirginleşir. Dolayısıyla erişkinin kırmızı alın ve siyah başını göstermeyen bir genç yine Kara İskete olabilir.

Uçuşta Görünüm

Kısa sıçramalı uçuş, hızlı kanat vuruşlarıyla kesilir. Oiseaux hesabında uçarken de hızlı, titreşimli çağrılar çıkarabildiği anlatılır. Uçuş biçimi baş ve gövde deseniyle birlikte değerlendirilmelidir.

Ses ve Davranış

Çağrıları arasında hafif, flütü andıran sesler ve cıvıltılar vardır. Ötüşü, araya çağrı notalarının girdiği hızlı ses dizilerinden oluşur. Cornell hesabındaki bu tarif, yalnız “tiz sesli” demekten daha açıklayıcıdır; gerçek kaydın dinlenmesi ayrıca gerekir.

Karıştırılabilecek Türler

Çütre (Carpodacus erythrinus), özellikle kahverengi dişi ve genç giysilerde karşılaştırılmalıdır. Daha dolgun gövdeli, kalın ve kısa gagalıdır; iki açık kanat çizgisi vardır. Erişkin erkeğin kızıllığı baş, göğüs ve sağrıya yayılır. Cornell’in Kara İskete hesabı, gençlerin benzerliğinde Çütre grubunun kuyruğunda sarı bulunmamasını da ayırıcı gösterir.

Floryanın (Chloris chloris) gagası daha iri, açık pembemsi renktedir. Dişide renkler matlaşsa da kanatta ve kuyruk yanlarında sarı alanlar kalır. Genç Kara İsketeyi yalnız kahverengi görünüşle ayırmak yerine gaganın iriliği ve rengiyle baş-kanat deseni birlikte incelenmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kazakistan uzman hesabı, çalı ve otların bulunduğu seyrek ladinlikleri ve ardıçlıkları üreme habitatı olarak verir. Talas Aladağları’nda 1.500–1.800, İli Aladağları’nda 3.000–3.200 metre yükseltileri bildirir. Bu bölgesel fark, tek bir dar yükselti aralığını Türkiye’nin tamamı için zorunlu sınır yapmamak gerektiğini gösterir.

Yuva Yeri

Kazakistan hesabında yuva ladin veya ardıçtadır; kuru ot ve hanımeli kabuğu lifleri kullanılır, içi bitkisel yumuşak tüyler ve kıllarla döşenir. Çoğunlukla dişi yapar; erkek de bazen malzeme getirip yerleştirir.

Aynı Kazakistan uzman hesabında 3–5 yumurta, yalnız dişinin yürüttüğü 11–12 günlük kuluçka ve 15–16 günde yuvadan ayrılma bildirilir. İki eş yavruları besler; yuvadan ayrıldıktan sonra bakım yaklaşık iki hafta daha sürer. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Yuva görülürse çalıları açmadan ve erişkinleri izleyerek yerini ortaya çıkarmadan uzaktan gözlenmelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Cornell hesabı, dağlık bölgelerin açık ormanlarını, çalılıklarını ve çayırlarını anlatır; köy ve kasabalara da girebildiğini belirtir. Habitatı yalnız çıplak kaya veya bütünüyle kapalı ormanla sınırlamak bu çeşitliliği kaçırır.

Dünya Yayılışı

AviList, Kara İsketeyi alt türü olmayan ayrı bir tür kabul eder. Sitedeki Fire-fronted Serin adıyla güncel listede kullanılan Red-fronted Serin, aynı Serinus pusillus taksonudur. Türün dağlık yayılışı Türkiye’den batı Çin’e uzanır; listenin kış alanı bilgisi İsrail’e kadar iner. Bu geniş tarif, bütün aradaki alanlarda kesintisiz ve eşit sıklıkta bulunduğu anlamına gelmez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye türün doğal üreme alanındadır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde, 2002–2012 dönemi için 250.000–750.000 çiftlik eski bir tahmin verilmiştir. Ancak bu tahminin yöntemi veri yetersiz olarak işaretlidir; kesin ve güncel bir sayım gibi kullanılmamalıdır. Aynı tabloda Türkiye’nin kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri de bilinmiyor olarak gösterilir.

Göç Yolculuğu

Kazakistan uzman hesabında tür, yerli veya kısa mesafeli hareketler yapan bir kuş olarak anlatılır. Üreme dışında dağ eteklerine ve komşu ovalara inebilir. Bu bölgesel örüntü, yıl boyunca aynı yükseklikte kalması gerektiği düşüncesini düzeltir; Türkiye’de bir sürünün geldiği yeri tek başına belirlemez.

Oiseaux uzman hesabı, Türkiye’de bazı toplulukların kışın güneye ve güneybatıya hareket ederek kıyılara ulaşabildiğini bildirir. Bu, bütün bireylerin uzun mesafeli göç yaptığı anlamına gelmez. Aynı hesabın Kafkasya, İran ve Orta Asya’ya uzanan dağlık yayılış anlatımı da bölgenin tek bir göç koridoru gibi çizilmesini gerektirmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Tohum ağırlıklı beslenir; Oiseaux hesabında dağ bitkilerinin, kızılağaç, huş, ladin ve ardıçların tohumları ile zaman zaman küçük böcekler sayılır. Yabani güllerin de besin kaynakları arasında olduğu belirtilir. Bu liste, her bölgede aynı bitkilerin aynı oranda yenmesi anlamına gelmez.

Hindistan’ın Himaçal Pradeş eyaletindeki Majathal koruma alanında 2023’te yapılan araştırmada, pelin cinsi bitkilerin (Artemisia) tohumlarıyla beslendiği gözlenmiştir. Çalışma, 3–6 kilometrelik hatlar boyunca yapılan gözlemlere dayanır; bu besin kaydı için ayrı kuş sayısı veya tüketim yüzdesi verilmez. Gözlem, o alandaki besin kullanımını gösterir; türün her yerde yalnız pelin tohumu yediğini kanıtlamaz.

Nasıl Avlanır?

Besinini yerde toplar; başka ispinozlarla birlikte de beslenebilir.

İlginç Bilgiler

## Bir Çift Görmekten Üreme Kanıtına Kuzey Irak’ta üreme durumunun belgelenmesi, bir çift görmenin yavru kanıtıyla aynı şey olmadığını gösterir. Nature Iraq taramalarında 31 Mayıs 2008’de Ser Amadia’nın kayalık dağ yamaçlarında bir çift görülmüştü. 19 Nisan 2010’da Peramagroon’da 2.440 metrede bir çift ve erkeğin kur davranışı kaydedildi. Bunlar Kuzey Irak’a ait tarihli gözlemlerdir; Türkiye’nin üreme takvimi olarak kullanılamaz. Kuzey Irak’taki aynı Peramagroon dağında 17 Haziran 2010’da bir çiftle iki genç kuş görülüp fotoğraflandı. 2011 tarihli Sandgrouse makalesi bu gözlemi bölgedeki üreme durumunu doğrulayan bulgular arasında verir. Yazarlar önceki, ayrıntıyla desteklenmemiş üreme listelerini de ayırır. Böylece yeni kanıt, daha önceki bir tahminin yalnız tekrarlanmasıyla karıştırılmaz. ## Yerel Kod ile Kesin Üremenin Farkı Türkiye’de Iğdır’ın 2017–2018 göç ve üreme dönemlerinde yapılan 40 günlük araştırmasında Kara İskete için “olası üreme” düzeyindeki A1 kodu verilmiştir. Tabloya yazılan 2, tek sayımdaki en yüksek birey sayısıdır; iki yuva veya ilin toplam nüfusu değildir. Nokta ve hat sayımlarıyla yürütülen araştırmada güneydeki Ağrı Dağı bölgesi güvenlik nedeniyle taranamamıştır. Bu kapsam sınırı, boş kalan alanları türün kesin yokluğu gibi yorumlamamayı gerektirir.

Boz Alamecek

Rhodospiza obsoleta

Takım Passeriformes
Familya İspinozgiller (Fringillidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kalın koyu gaga, açık kum rengi gövde ve uçuşta belirginleşen pembe-açık kanat parlaması.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Boz Alamecek, kum rengi gövdesiyle kuru çevreye karışan, kanadındaki parlak pembe ve gümüşümsü alanlarla dikkat çeken bir ispinozdur. Kısa, kalın ve koni biçimli gagası özellikle yakından belirgindir. Başın ve gövdenin sade rengiyle kanattaki renkli alanların karşıtlığı, ilk bakışta ayrı ayrı fark edilemeyebilir. Bu yüzden uzaktan yalnız kahverengi bir kuş görülmesi, kanadında pembe bulunmadığını göstermez.

Türün İngilizce adı Desert Finch, güncel bilimsel adı Rhodospiza obsoleta’dır. AviList bu adları aynı tür için verir. Eski yayınlarda görülen Rhodopechys obsoleta adı da aynı kuşun önceki cins yerleşimidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Ali ve Ripley’nin uzman el kitabı, üst tarafı soluk kahverengi, boğazla göğsü sarımsı kahverengi, karnı ise beyaz olarak anlatır. Böylece boğazın sıcak tonu ile karındaki beyaz alan aynı alt taraf içinde birbirinden ayrılır. Kanat koyu kahverengiye çalar; geniş pembe alanın yanında dış kenarlarda ve tüy uçlarında beyaz görülür. Gövdeye yakın uzun kanat tüylerinin kenarları ise sarımsı kahverengidir. Koyu kuyrukta da dış kenarlar ve uçlar açık renktir. Pembe kanat alanını bütün kanadın pembe olduğu biçiminde düşünmemek gerekir: koyu zemin, pembe bölüm ve beyaz kenarlar birlikte deseni oluşturur. Kitap gagayı güçlü, görece kısa; kanadı uzun olarak tanımlar.

British Birds’ün tanı yazısında üreme dönemindeki gaga siyah veya grimsi siyah olarak tarif edilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ve dişi aynı temel gövde ve kanat desenini taşır. Erkeğin gözünün önü ile gaga tabanı arasında sınırlı siyah bir alan bulunur; dişide bu maske yoktur. Cornell’in tür hesabındaki ayrım bütün başın siyah olması değildir; gözün önündeki küçük bölgedir. Yüz yandan ve yeterince aydınlık görülmediğinde bu ayrıntı gizlenebilir. Yalnız kanadın pembe görünmesine göre kuşa erkek demek doğru olmaz; dişi de renkli kanat desenini taşır.

Kazakistan’ın bölgesel rehberinde dişinin koyu tüyleri daha kahverengi, pembe kenarları erkeğinkinden daha soluk olarak anlatılır. Genç kuş da genel olarak dişiye benzer; kanatları daha donuk kahverengi, kanat üstündeki büyük örtü tüylerinin uçları pembemsi sarıdır. Gagası soluk sarımsı görünür. Dolayısıyla maskesi seçilmeyen, soluk gagalı her kuş yetişkin dişi sayılmaz; genç görünümü de düşünülmelidir.

Uçuşta Görünüm

Dinlenirken kanadın bazı desenleri yarı örtülü kalabilir; kuş havalandığında belirgin açık kanat çizgisi daha kolay seçilir. British Birds’ün 1986 tanı anlatımı, uzaktaki sade görünüş ile yakındaki renkli kanat arasında bu farkı vurgular.

Ses ve Davranış

Cornell’in uzman anlatımı şarkıyı, birbirine eklenen ve yer yer boğuk, vızıltılı duyulan notalarla tarif eder. Kısa çağrıları “çip” veya “çink” benzeri duyulabilir; araya uzayan vızıltılar da girer. Yazıyla verilen bu heceler gerçek sesin yaklaşık anlatımıdır. British Birds’ün anlatımında uçuş çağrısı hoş, titrek bir ses dizisi olarak tanımlanır.

Irak’taki doğrudan gözlemler yavru bakımı sırasında nasıl görünebildiğini örnekler. Ararat ve Rahim’in 2017 bildirisinde, 24 Nisan 2012’de Süleymaniye’nin kuzeybatısında bir çiftin derede su içip besin topladıktan sonra çiftlik çitinin içindeki yuvasına gittiği anlatılır. 9 Mayıs 2015’te kentin kuzeyindeki bir parkta kuşun yerden yaklaşık bir metre yüksekteki dalda yavrusunu beslediği görülmüştür. Mayıs 2016’da Erbil’in kuzeydoğusunda da yetişkinlerle genç kuşların birlikte bulunması kaydedilmiştir.

Suudi Arabistan’ın 2020 uzman rehberi, eşlerin üreme sırasında çiftler veya küçük gruplar halinde bulunduğunu, dişinin yuvayı yapmada başlıca rolü üstlendiğini ve kuluçkaya yattığını belirtir. Her iki yetişkin yavrularla ilgilenir. Rehber yuvayı dal ve otlardan yapılmış, içi ince ot, kıl veya yün gibi yumuşak malzemeyle döşeli derin bir çanak olarak tarif eder. Yuva bir ağaç veya çalıda, yerden 1–5 metre yüksekte bulunabilir. Aynı rehber kışın yüz bireye ulaşabilen gruplar bildirse de üreme döneminde çiftler veya küçük gruplar öne çıkar.

Kazakistan’ın bölgesel anlatımında çoğunlukla beş–altı yumurta, dişinin yaklaşık iki hafta kuluçkaya yatması ve yavruların 12–13 günlükken yuvadan ayrılması bildirilir. Erkek kuluçkadaki dişiye besin taşır; yavruları iki ebeveyn besler. Yuvadan ayrılma yaşı, yavrunun her bakım ihtiyacının aynı gün bittiği anlamına gelmez.

Kuşun yalnız kum üstünde dolaştığı düşünülmemelidir. Jem Babbington’ın Al Jouf’ta Aralık 2022 sonunda yaptığı gözlemlerde bir kuş elektrik teline tünemiş, bir erkekle dişi de büyük bir sulama tarlasının dış kenarındaki alçak bitkilerde görülmüştür.

Karıştırılabilecek Türler

Küçük Alamecekle (Bucanetes githagineus; İngilizce Trumpeter Finch) karıştırılabilir. Dutch Birding’in tanı karşılaştırmasında Boz Alamecek biraz daha iri oluşu, çoğunlukla koyu gagası ve kanat ile kuyruğundaki beyaz alanlarla ayrılır. Tanıda yalnız gaga rengine dayanmak yerine bu özellikler birlikte değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuru açık alanlarda yaşar; ağaçsız kum çölüyle sınırlı değildir. Oiseaux.net’in uzman derlemesi kurak ovaları, yarı çölü ve yağışla geçici su akan kuru vadileri sayar. Seyrek çalı, küçük ağaç ve bitki örtüsünün bulunduğu vahalar da kullanılır. Sulanan meyvelikler, bağlar, geniş bahçeler, parklar ve yol kenarındaki ağaçlar, tarım ve yerleşim çevresindeki uygun ortamlar arasındadır. Ortak özellik, açık zemin ile yer yer ağaç veya çalının bir arada bulunmasıdır.

Yuva Yeri

Ürdün’de Haşimi Üniversitesi çevresindeki 2006–2007 yuva araştırması, Boz Alameceğin zeytin çalılarıyla genç iğne yapraklı ağaçları kullandığını göstermiştir. Uzun ağaçlardaki yuvalar gövdeye daha yakın yerleştirilmişti. İncelenen ağaçlar arasında servi ve çam gibi türler, tek bir yuvada da keçiboynuzu bulunuyordu.

Günlük Alan Kullanımı

Al Jouf’taki uzman saha notu, büyük dairesel sulama tarlalarının yabani otlu kenarları ile çiftlik yanındaki kuru çalıları özellikle belirtir. Açık ekili alan, çevresindeki yabani ot ve yakın tüneklerin birlikte bulunması kuşun nerede aranabileceğini anlatır. Bu yerel gözlem bir tarlanın her bölümünün aynı derecede kullanıldığını göstermez. Kuşları izlerken suya veya beslenme zeminine gidiş yolunu kapatmamak gerekir.

Dünya Yayılışı

AviList, Boz Alameceği Türkiye’nin güneydoğusundan Çin’in kuzeyi ve Pakistan’ın kuzeyine uzanan bölgede yerel olarak gösterir. Bu geniş kuşak içindeki yayılış kesintisiz tek bir topluluk demek değildir. Suudi Arabistan’ın 2020 uzman rehberi ülkedeki yayılışın tarım alanlarının artmasıyla genişlediğini anlatır. Kuş 1975’e kadar daha çok kuzeybatıda seyrek bir ziyaretçi olarak bilinirken daha sonra Riyad, Hail, Al Jouf ve Tabuk gibi bölgelerde yerleşmiştir. Bu tarihler ve yer adları Suudi Arabistan’daki değişimi anlatır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’deki çekirdek yayılışı güneydoğudadır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde 2013–2019 dönemi için 3.000–6.000 üreyen çift tahmini yer alır. Yöntem, sınırlı verilere dayanan uzman görüşü olarak belirtilmiştir. Bu sayı güncel ve eksiksiz bir ülke sayımı değildir. Aynı tabloda kısa ve uzun dönem değişimler dalgalı olarak değerlendirilir; bu sınıflandırma düzenli artış ya da kesin azalma demek değildir.

Göç Yolculuğu

Bütün toplulukları göç etmeyen kuşlar olarak tanımlamak doğru değildir. OSME, Kazakistan’ın güneyinde üreme göçmeni kuşlarla az sayıdaki yerleşikleri ayırır; İran’da da yerleşik, yazın üreyen ve hareket eden topluluklar bildirir. Kazakistan’ın bölgesel kuş rehberinde ilkbaharda geliş ve Çokpak Geçidi’nde sonbahar geçişi anlatılır. Bu Kazakistan bilgisi, Türkiye kuşları için aynı aylara ve aynı yola sahip bir göç takvimi oluşturmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Beslenmesinin temelini tohumlar oluşturur. Oiseaux.net’in uzman derlemesinde küçük tomurcuklar, taze sürgünler ve zaman zaman böcekler de sayılır. Yabani bitki örnekleri arasında karaağaç ve baklagiller; tarım bitkileri arasında ayçiçeği ile buğday bulunur. Bu liste, her yörede bütün sayılan bitkileri aynı oranda yediği anlamına gelmez; belirli bir bitkinin tohumu, o çevrede ve mevsimde bulunmasına bağlıdır.

Nasıl Avlanır?

Besini çoğunlukla yerde, bitki örtüsünün altında veya yaprak döküntülerinin arasında arar. Böylece dallarda tünediği süre ile beslenirken kullandığı zemin birbirinden ayrılır. İsrail’deki 2008 makalesinin önceki yayınlara dayanan biyoloji özeti, üreme döneminde yaprak, tomurcuk ve böcek de alındığını belirtir. Bu bilgi makalenin 31 yuvasında ölçülmüş besin oranı değildir; yumurtaları inceleyen çalışmanın tür biyolojisi özetidir.

İlginç Bilgiler

## İki Yuvalama Girişimi İsrail’in Sede Boqer bölgesinde 1988’de izlenen 31 yuvalama girişiminde üç–beş yumurta bulunmuş, en sık dört yumurta görülmüştür. İki kez yuvalayan 13 çiftin ilk girişiminde yumurta sayısı daha yüksekti; hesaplanan yumurta hacmi farkı ise anlamlı değildi. İlk girişimdeki yumurtalar kendi aralarında daha değişkendi. Yumurtadan çıkan ve yuvadan ayrılan yavru sayılarında anlamlı fark saptanmaması, iki dönemin kesinlikle eşdeğer olduğunu kanıtlamaz. Araştırmacıların değişken çöl koşullarıyla ilgili strateji açıklaması da deneyle kanıtlanmış bir neden değil, bu bulgulardan geliştirdikleri yorumdur. ## Yuva Yüksekliği ve Başarı Yuvanın yüksekte olması her yerde aynı sonucu vermeyebilir. Ürdün’de, Haşimi Üniversitesi’nin sulanan ağaçlandırma alanında 2006–2007’de incelenen 59 Boz Alamecek yuvasında, daha yükseğe yerleştirilen yuvalarla başarılı sonuç arasında ilişki bulunmuştur. Araştırmacılar, bu alanda havadan yuva avlayan kuşların hemen hemen bulunmamasını olası açıklama olarak tartışır. Bu, bütün yırtıcıların yokluğu ya da yüksek yuvanın her ülkede güvenli olduğu anlamına gelmez. Araştırma bir ilişkiyi gösterir; yuvaları farklı yüksekliklere taşıyarak yapılmış bir deney değildir. ## Tek Kuşun Anlattığı Tek bir fotoğraflı kayıt, yeni bir üreme alanı bulunduğu anlamına gelmez. Hindistan’ın Haryana eyaletindeki Sirsa çevresinde 22 Kasım 2020’de yalnız bir Boz Alamecek fotoğraflanmış, kuşun yerde beslenmesi kısa süre izlenmiştir. Kaydı yayımlayan gözlemciler sonraki ziyaretlerde kuşu yeniden bulamamış ve bunu olası bir serseri kayıt olarak değerlendirmiştir. Bu tür bir bildirim yayılışın kenarını anlamaya yardım eder; aynı yerde düzenli kışlama veya yuvalama olduğunu tek başına göstermez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...