kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kara Kızılkuyruk (Phoenicurus ochruros)
VS
Seçildi Ak Tepeli Kuyrukkakan (Oenanthe leucopyga)

Kara Kızılkuyruk

Phoenicurus ochruros

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Turuncu kuyruk sokumu ve dış kuyruk, koyu merkez telekleri, dik duruş ve titreyen kuyruk.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Kızılkuyruk (Phoenicurus ochruros), koyu gövdeli, pas turuncusu kuyruklu küçük bir ötücüdür. Kuyruğunu sık sık titreterek hareket ettirir; ortadaki koyu kuyruk tüyleri turuncu dış tüylerden ayrılır.

Genel Görünüm ve Duruş

Batı Avrupa’da yaygın gibraltariensis erkeğinde sırt kömür grisidir; yüz, boğaz ve göğüs daha siyahtır. Katlı kanattaki açık alanı, kanadın iç uçuş tüylerinin beyazımsı kenarları oluşturur. Dişi fare grisi tonlarında, kanatları daha koyu ve belirgin açık panelsizdir.

Doğuya doğru erkeklerin karın kızıllığı ve üst taraf koyuluğu değişir. Orta Himalayalar ile Orta Çin’deki rufiventris erkeğinde karın ve alt göğüs turuncudur; açık kanat paneli bulunmaz. Bu nedenle turuncu karın, tek başına başka tür veya melez demek değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

İlk üreme mevsimindeki bazı erkekler dişi benzeri gri giysidedir; bazıları ise erişkine benzeyen siyah alanlar taşır. Kahverengimsi kanatlar genç erkeklerde kalabilir. Dolayısıyla gri görünüş tek başına dişi olduğunu kanıtlamaz.

Genç Kara Kızılkuyruk sade, beneksiz koyu gri giysisiyle ayırt edilir. Kızıl kuyruğun orta tüyleri koyudur.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu düzenli kanat vuruşlarıyla doğrudandır. Kaya veya duvar üzerindeki böceği alırken kısa süre havada asılı kalabilir.

Ses ve Davranış

Ötüşünün içinde kâğıt buruşturmayı andıran hışırtılı bir bölüm ve hızla yinelenen notalar bulunur. Kaygı çağrıları ince bir “sit” veya kısa “tek” dizileridir. Sesin tekrar hızı kuşun huzursuzluğuyla artabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kızılkuyrukta (Phoenicurus phoenicurus) üreme giysisindeki erkek beyaz alın ve göz üstü alanını, siyah yüz-boğazı ve turuncu göğüs-karnı birlikte gösterir. Dişi daha sıcak kahverengi üstlü, açık sarımsı-kahverengi altlıdır. Kara Kızılkuyruğun dişi görünüşünde gri tonlar daha belirgindir. Kızılkuyruğun samamisicus alt türünde de açık kanat alanı bulunduğundan, beyaz panel tek başına Kara Kızılkuyruğa özgü değildir.

Genç Kızılkuyruk (Phoenicurus phoenicurus) ise üstte benekli, altta pullu görünümlüdür. Genç Kara Kızılkuyrukla ortak kızıl kuyrukları vardır; bu yaşlarda gövde deseninin varlığı veya yokluğu önemli bir ayrımdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Çekya’nın Březnice kentinde 1998–1999’da haritalanan 17 Kara Kızılkuyruk ve 20 Kızılkuyruk bölgesi karşılaştırılmıştır. Kara Kızılkuyruk bölgeleri daha az ağaç, daha çok bina içeriyordu. Çalışmada erkeklerin ötüş yerleri kullanılmıştır; bulunan ağaç oranları Türkiye için evrensel habitat eşiği değildir.

Yuva Yeri

Avrupa üremesini anlatan uzman kaynaklarda yuva, kaya veya duvar çatlağındaki ot ve yapraklardan yapılan, kıl ve tüylerle döşeli bir çanaktır; dişi kurar. BTO özetinde 4–6 yumurta, dişinin yaptığı 12–16 günlük kuluçka ve 12–19 günlük yuva dönemi verilir. Yuvadan çıkış, ebeveyn bakımının bittiği gün sayılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Avrupa kentlerindeki kullanımı, taşlı ve seyrek otlu av zeminleriyle binaların yan yana bulunmasına bağlıdır. Kaya döküntüleri ve yamaçlar doğal habitatın parçasıdır. Bu nedenle türü yalnız şehirde yaşayan veya her yoğun yapılaşmadan yararlanan bir kuş gibi düşünmemek gerekir.

Dünya Yayılışı

AviList, Black Redstart ile Phoenicurus ochruros adlarını aynı türde eşleştirir ve 6 alt tür tanır. Batıdaki gibraltariensis Avrupa, batı Türkiye ve Kuzeybatı Afrika’da; ochruros doğu Türkiye’den kuzey İran’a uzanan dağlarda bulunur. Daha doğudaki phoenicuroides, murinus ve rufiventris toplulukları Orta Asya ile Çin’e yayılır; semirufus ise Suriye ve Lübnan’ın tepeliklerinde ürer.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de üreyen bir türdür. BirdLife’ın 2021 ekindeki ulusal tahmin, 2002–2012 dönemi için 400.000–900.000 çifttir; ancak veri yetersiz olarak sınıflandırılmıştır. Kısa ve uzun dönem eğilimleri de bilinmiyor biçimindedir. Bu geniş, eski aralık güncel bir sayım sonucu veya kesin nüfus büyüklüğü gibi sunulmamalıdır.

Göç Yolculuğu

Oiseaux.net’in Avrupa özeti, kuzeyde üreyen kuşların kışın Akdeniz çevresine göçünü, güneyin dağ kuşlarının yüksekten alçağa inişinden ayırır. Bu genel hareketler, Türkiye’de görülen tek bir kuşun nereden geldiğini göstermez.

AviList’in doğu Türkiye–kuzey İran dağlarında üreyen ochruros alt türü için verdiği kış alanı Irak’a kadar uzanır. Bu, belirli bir kuşun izlenmiş yolculuğu değildir. Göç bağlantıları ile kuşun görünüşünden tahmin edilen alt tür, aynı kanıt düzeyinde değerlendirilmemelidir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Çeşitli böcekleri ve larvalarını, örümcekleri ve başka küçük omurgasızları yer. Mevsiminde küçük meyveler de tüketir; bunları dalında toplayabilir.

Aynı Çekya Březnice araştırmasında 1999–2000’de sekiz Kara Kızılkuyruk yuvasından incelenen 293 besin parçasında, Kızılkuyruğa göre örümcek, tespih böceği ve tırtıl payı daha yüksekti. Bulgular, yavrulara getirilen besine ilişkindir; erişkinlerin veya bütün Türkiye’nin besin yüzdeleri değildir.

Nasıl Avlanır?

Çekya Březnice’de 1998–1999’da, işaretli 24 Kara Kızılkuyrukta 4.462 avlanma davranışı kaydedildi. Kuşlar hem tünekten avı bekleyip atılıyor hem yerde etkin arama yapıyordu. Aynı araştırmadaki Kızılkuyruk, avını bekleyerek bulmaya daha fazla zaman ayırmıştı; havada avlanma sıklığı iki tür arasında anlamlı farklılık göstermedi.

İlginç Bilgiler

## Britanya’daki Şehir Tarihi BTO’nun Britanya tarihçesi, üreme kayıtlarının 1920’lerde başladığını, özellikle Londra’da İkinci Dünya Savaşı sırasında arttığını anlatır. Bombalamayla oluşan uygun yuva yerleri ve şehir iklimi, İngiltere’ye yerleşmeyi açıklamak için ileri sürülmüştür. Bunlar tek başına deneyle kanıtlanmış nedenler değildir. Britanya’daki bu tarihsel örnek bütün Avrupa kentlerinin veya Türkiye’nin aynı süreçten geçtiğini göstermez. ## Dişi Görünümlü Bir Yardımcı Çin’in Tibet bölgesinde Dangxiong’da, 4.300 metrede 2004–2007 ve 2010’da yapılan çalışmada yakından izlenen 12 yuvanın ikisinde anne ve babaya üçüncü bir kuş yardım etti. İki ek üçlü de rastlantısal gözlemlerle kaydedildi. Dişi görünümlü yardımcılardan yalnız biri DNA yöntemiyle eşeylenmiş ve erkek bulunmuştu; tüylerinden bir yaşında olduğu değerlendirilmişti. Yardımcıların eşlerle akrabalığı bilinmiyordu. Bu küçük örnek, türün bütün bireylerinin yardımlaşarak ürediği anlamına gelmez. ## Aynı Yerde Ayrı Örneklemler Dangxiong’daki aynı Tibet çalışmasında, 2004–2007 ve 2010’da bulunan 56 yuvanın 53’ü ev çatlaklarındaydı. Kuluçka süresi üç yuvada 12–14 gün olarak ölçüldü. Dört yuvadaki 12 yavru için yumurtadan çıkıştan uçuşa kadar 13–18 gün kaydedildi. Bu yerel ve küçük örneklemler, Türkiye’deki bütün yuvalar için değişmez bir süre göstermez. ## DNA İçin Bir Başvuru Dizisi 2025’te yayımlanan genom çalışması, Çin’in Qinghai bölgesinde 3.000 metrede yakalanmış tek bir erişkin dişiyi temel aldı. Uzun DNA okumalarıyla yaklaşık 1,37 milyar harflik bir referans dizi oluşturuldu; dizi 296 büyük parça halinde birleştirildi. Bu, araştırmacıların yeni karşılaştırmalarda kullanabileceği genetik bir başvuru kaynağıdır. Tek başına hangi genin göçü belirlediğini veya Türkiye kuşlarının genetik yapısını kanıtlamaz.

Ak Tepeli Kuyrukkakan

Oenanthe leucopyga

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Siyahın alt gövdedeki genişliği, beyaz dış kuyruk ve genel uç bandının yokluğu birlikte; tepe rengi tek başına yetmez.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Tepeli Kuyrukkakan (Oenanthe leucopyga; White-crowned Wheatear) güçlü yapılı bir çöl ötücüsüdür. Siyah yüz, boğaz, göğüs ve sırt; beyaz alt karın ve kuyrukla karşıttır. Birçok erişkinde tepe beyaz, gençte siyah olabilir. Kuyruk uç deseni de değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Dış kuyruk tüyleri büyük ölçüde beyaz, ortaların uçları koyudur. Kuyruğu boydan boya kesen düzenli siyah bant yoktur. Gençte dış tüylerde küçük koyu uçlar olabilir; bunlar kesintisiz bant oluşturmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi siyah-beyazdır. Mısır güney Sina St Katherine’de işaretli kuşları inceleyen Nottingham ekibi siyah tepeli kuşların da üreyebildiğini ve beyaz tepenin geç geliştiğini bildirir. Siyah tepe tek başına dişi veya üreyemeyen genç demek değildir.

Uçuşta Görünüm

Doğrudan uçar; konarken büyük ölçüde beyaz kuyruğunu açar.

Ses ve Davranış

Ötüşü berrak ıslıklarla titreşimli diziler içerir. Türkiye’de tek konuğun ötmesi o yerde yuva kanıtı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Keşiş Kuyrukkakanı (Oenanthe monacha; Hooded Wheatear) erkeği beyaz tepe ve siyah boğazla benzerdir, fakat alt tarafının beyazı daha geniştir; gaga ve kuyruk daha uzundur. Dişisi kum-kahverengidir. İkisinde de kuyruk uç bandı bulunmaz; başla alt gövde birlikte görülmelidir.

Kara Kuyrukkakanda (Oenanthe leucura; Black Wheatear) düzenli siyah kuyruk uç bandı, daha güçlü gaga ve koyu yanlar vardır. Dişi daha kahverengi olabilir. Bu karşılaştırma o türün Türkiye’de düzenli bulunduğunu söylemez.

Ak Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe finschii) erkeğinde sırt ortası beyazdır; Ak Tepeli’de siyahtır. Ak Sırtlının dar koyu kuyruk uç bandı ve gri-kahverengi dişisi de Ak Tepelinin bant taşımayan kuyruğu ve siyah-beyaz dişisinden ayrılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kayalık çöl yamaçları, kuru dere yatakları ve boğazlar kullanılır. Suudi Arabistan rehberi kaya bloklu yamaç ve lav alanlarını da bildirir; yalnız kum tepelerinin kuşu değildir.

Yuva Yeri

Kaya çatlağı veya eski yapı boşluğuna kuru ot ve ince dallardan çanak kurar; yün, kıl ve tüy gibi yumuşak malzemeyle döşer. Etkin oyuğun girişi açılmaz veya taşları kaldırılmaz.

Suudi Arabistan’ın 2020 uzman rehberi 3–4 yumurta, dişinin 14–15 günlük kuluçkasını ve yavruların 14–16 gün yuvada kaldığını bildirir. İki ebeveyn bakım verir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Mısır St Katherine çevresinin 2006 ve 2007 yazlarındaki araştırmasında kuru vadiler, bahçeler ve yerleşim kesimleri ayrı incelenmiştir. Tür sahada geniş yayılışlıydı; yazının başka kuşlardaki azalma tartışması bu türün kesin azaldığını göstermez. Yerel sonuç Türkiye’nin kıyı yerleşimlerinin durumuna aktarılmaz.

Dünya Yayılışı

Kuzey Afrika’nın kayalık çölleri, Sina ve Arabistan’ın uygun kurak alanlarında yaşar. Suudi Arabistan’ın 2020 rehberi batı bölgeleri yanında orta kesimlerin taşlık düzlük ve dik yamaçlarını da bildirir. Yayılışı yalnız ülkenin en kuzey ucuyla sınırlanmaz.

Türkiye’deki Durumu

Turkey Bird Report 2002–06, 2008’de yayımlandığında Antalya Kemer güneyindeki Phaselis’te 2 Mart 2005’te fotoğraflanan erişkini üçüncü Türkiye kaydı saymıştır. Öncekiler Ağustos 1993 ve Mart 1996’dır. Bu tarihsel sıra güncel toplam değildir; yayınla gözlem yılı ayrıdır.

Göç Yolculuğu

Ana yayılışında büyük ölçüde yerleşiktir; bazı topluluklarda sınırlı kış hareketleri olabilir. Türkiye’ye rastlantısal gelişi bütün türü düzenli uzun mesafe göçmeni yapmaz. Tek konuğun köken ülkesi ve yolu gözlem yerinden belirlenmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Suudi Arabistan’ın 2020 rehberinde karınca, sinek, kınkanatlı, solucan ve örümcek bildirilir. Küçük kertenkele, meyve ve tohum da alınabilir. Bu liste Türkiye’deki rastlantısal bireyin besin yüzdeleri değildir.

Nasıl Avlanır?

Tünekten kısa inişle yerdeki ava ulaşır ve uçan böcekleri yakalayabilir.

İlginç Bilgiler

## Yuvaya Taş Taşıma Mısır güney Sina’daki Nottingham ekibi bazı yuvalarda benzer biçimli binlerce küçük taş kaydetmiştir. Bunların farklı mevsimlerde birikmesi olasılıktır; hepsinin bir sezonda tek dişice taşındığı kanıtlanmamıştır. Korunma, ısı düzenleme ve dişinin niteliğini gösterme açıklamaları tartışılır; gözlenen taş taşıma bu işlevlerden birinin deneysel kanıtı değildir. ## Ses Taklidi Mısır güney Sina’daki ekip başka kuşların seslerini taklit ettiğini bildirir. Suudi Arabistan’ın 2020 rehberi kamera sesi taklidine de örnek verir. Bu, duyulan her tanıdık sesin ayrı bir kuşun varlığını göstermediğini hatırlatır; sesin geldiği birey gözlenir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...