kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kara Ördek (Melanitta nigra)
VS
Seçildi Ak Yanaklı Kaz (Branta leucopsis)

Kara Ördek

Melanitta nigra

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Her iki yüzeyde beyazsız kanat; erkek siyah-sarı gagalı, dişi iki tonlu başlı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Ördek (Melanitta nigra), koyu renkli bir deniz ördeğidir. Erişkin erkek siyah, dişi daha kahverengidir. Dişinin açık renkli yüzü, koyu gövdesinden ayrılır. Kıyı açıklarında toplu halde yüzen kuşlar arasında aranabilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kadife Ördekten biraz küçük ve daha yuvarlak gövdelidir; su üzerinde daha yüksekte durur. Kuyruğu görece uzundur ve yüzdüğünde sıklıkla yukarı kalkar.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkeğin gagasının çoğu ve gaga dibindeki kabarıklık siyahtır. Sarı leke gaganın üst sırtındadır; kabarıklığın tamamı sarı-turuncu değildir. Dişi ile gençler koyu kahverengi, baş ve boyun yanları soluktur; koyu tepe bu açıklıkla karşıtlık oluşturur.

Uçuşta Görünüm

Uçan sürüler kıyı boyunca uzun, düzensiz sıralar oluşturabilir. Kanatların her vuruşunda görülen koyu gövdeler, su üzerinde toplu halde yüzen kuşlardan farklı bir görünüş verir.

Ses ve Davranış

Genellikle sessizdir. Kur sırasında erkek ince, flütü andıran sesler; dişi kaba, hırıltılı sesler çıkarır. Erkeğin kalkışta duyulan keskin ıslığının kaynağı kanatları da olabilir; her ıslık ağızdan çıkan bir çağrı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kadife Ördek (Melanitta fusca), açık kanadında geniş beyaz bir şerit taşır; Kara Ördekte bu şerit yoktur. Kadife erkeğinin göz altında beyaz bir çizgi, dişisinin yüzünde iki ayrı açık leke vardır. Beyaz kanat alanı dinlenirken yan tüylerinin altında gizlenebildiği için, kanadı kapalı bir kuşta beyazı görememek tek başına yeterli değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuzey İskoçya’nın Flow Country bölgesindeki 2024 tarihli araştırmanın çalışma çevresi, besince yoksul çok sayıda göl ve havuz içeren geniş turbalıklardır. Bu üreme ortamı, üreme dışındaki deniz yaşamından farklıdır.

Yuva Yeri

Oiseaux.net’in uzman hesabında yuva, suya yakın bitki örtüsüne gizlenmiş küçük bir yer çukurudur; dal parçaları, yosun ve hav tüyleriyle döşenir. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin biyoloji özetinde tipik yumurta sayısı 6–8, dişinin kuluçkası 30–31 gündür. Aynı Avrupa özetinde yavrular hav tüyleriyle kaplı, hareketli çıkar ve 45–50 günde uçabilir hale gelir.

Günlük Alan Kullanımı

Fox’un 2003 Batı Palearktik derlemesinde, üreme dışında özellikle sığ denizlerdeki kumlu tabanlarla çift kabuklu yataklarının önemi vurgulanır. Çalışmaların çoğunda 20 metreden sığ sular öne çıkar; bu sayı türün hiçbir yerde aşamadığı kesin dalış sınırı değildir.

Dünya Yayılışı

AviList’in Kara Ördek yayılışı, Güneydoğu Grönland, İzlanda ve İskoçya’dan Kuzey ve Batı İskandinavya üzerinden Orta Sibirya’nın kuzeyindeki Olenyok Nehri’ne uzanır. Kış alanları Baltık ve Kuzey Denizi kıyıları ile Atlantik’in doğu kıyısında Kuzeybatı Afrika’ya kadar olan kesimlerdir.

Melanitta americana, AviList’te Black Scoter adıyla ayrı türdür. Doğu Sibirya ile Kuzey Amerika’daki bu türün üreme ve kış alanları, Kara Ördeğin yayılışına eklenmemelidir. Eski kaynaklarda aynı türün alt türleri olarak ele alınmış olmaları, iki güncel türün bilgilerinin karıştırılmasına yol açabilir.

Türkiye’deki Durumu

OSME’nin Ocak 2025 bölgesel listesi Kara Ördeği, bölgesinin batısında çok seyrek bir kış ziyaretçisi olarak anlatır; Karadeniz ve Hazar’da ara sıra görülmesini eski kaynaklara dayandırır. Bu, Türkiye kıyılarının tamamında düzenli kışladığını veya ülkede ürediğini göstermez.

Sandgrouse’deki 2016 bölge haberlerinde, 20 Ocak 2016’da Türkiye’de Yeşilırmak Deltası’nda 52 Kadife Ördeğin yanında tek Kara Ördek bildirildi. Bölüm, haberlerin yayımlanmasının ülkenin kayıt komitesince kabul edildikleri anlamına gelmediğini açıkça belirtir. Bu tek bildirimden Türkiye için sabit aylık takvim çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

Britanya ve İrlanda’da kıyılardaki kış topluluklarıyla küçük, dağınık üreme toplulukları birlikte bulunur. BTO, Britanya’da bazı kuşların yazın da kıyıda kaldığını ve üreyenlerin dönüşünün temmuzda başlayabildiğini belirtir. Bu Britanya örüntüsü Türkiye’nin göç takvimi yerine kullanılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Fox’un Batı Palearktik’te üreme dışı beslenmeyi inceleyen 2003 derlemesinde çift kabuklu yumuşakçalar başlıca besindir. Deniz salyangozları, küçük yengeçler ve başka omurgasızlar ile balıklar da kaydedilir. Baskın çift kabuklu türü kıyıdan kıyıya değişir; her sürünün aynı midyeyle beslendiği varsayılamaz.

Oiseaux.net, tatlı su döneminde su böcekleri, solucanlar, iribaşlar ve su bitkilerinin de yenebildiğini belirtir. Yeni çıkan yavrular için küçük yumuşakçalar, sucul böcek kurtçukları ve bazı tohumları sayar. Deniz kışlamasındaki besin listesi, yavruların bütün beslenmesini açıklamaz.

Nasıl Avlanır?

Fox’un 2003 Batı Palearktik derlemesi, suyun altında besine ulaşmanın yalnız avın bol olmasına bağlı olmadığını gösterir. Kabuklu derine gömülmüşse kuşun erişimi güçleşebilir; büyük ve kalın kabuklar yutma ve taşlıkta parçalama bakımından maliyetlidir. Derleme, kuşların her yerde belirli bir av boyunu özellikle seçtiğini kanıtlayacak eşzamanlı verilerin yetersizliğini de vurgular.

İlginç Bilgiler

## Uzaktan Yaş ve Eşey Ayrımı Birleşik Krallık’taki Liverpool Körfezi araştırmasında Ekim ve Aralık 2003 gözlemlerinde, dişilerle ilk sonbaharındaki gençler aynı grupta sayıldı. Araştırmacılar, tüylerinin benzerliğini ve kuşların çoğu kez 800 metreden uzakta oluşunu gerekçe gösterdi. Şubat–Mart 2004’te erişkin görünümüne yaklaşan genç erkekler de çoğunlukla yaşlı erkeklerle birlikte sayıldı. Bu yöntem, uzaktaki kahverengi bir kuşun mutlaka dişi veya siyah bir erkeğin mutlaka yaşlı sayılamayacağını gösterir. ## Yavru Başarısı ve Nüfus Farkı İskoçya’nın doğu Flow Country bölgesinde 2002–2023 dönemine ait çalışma, en az bir kez yavrulu Kara Ördek görülmüş 32 alana odaklandı. Mayıstaki en yüksek dişi sayılarıyla ölçülen üreme topluluğunda yaklaşık %40 azalma bulundu; dişi başına yavru sayısında belirgin bir zaman eğilimi saptanmadı. 2020’de salgın nedeniyle sayım yapılmamış, 2013’te daha az ziyaret gerçekleştirilmişti. Sonuç bütün İskoçya’nın veya Türkiye’nin nüfus eğilimi değildir. ## Av Bolluğu Tek Başına Yetmez Birleşik Krallık’ta Liverpool Körfezi’ndeki 2002–2004 araştırmasında sekiz hava taraması ile deniz tabanı örnekleri ve kıyı gözlemleri birlikte değerlendirildi. Yoğun gemi trafiğine yakın alanlarda, uygun av bulunsa da daha az Kara Ördek görülüyordu. Bu dağılım ilişkisi, Türkiye kıyılarında ölçülmüş bir etki veya bütün tekneler için geçerli tek bir kaçış mesafesi değildir.

Ak Yanaklı Kaz

Branta leucopsis

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Geniş beyaz yüz, siyah göğüs ve gri çizgili sırt birlikte; eşeyler aynı temel deseni taşır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Yanaklı Kaz Branta leucopsis, geniş beyaz yüzü, siyah boyun-göğsü ve gri çizgili sırtıyla tanınır. Derli toplu gövdeli, kısa siyah gagalıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Tepe koyudur; gözle gaga arasında ince siyah çizgi uzanır. Karın açık, üst taraf koyu çizgili gridir. Bacaklar siyahtır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy deseni benzerdir; irilik tek başına kesin eşey ayrımı sağlamaz. İlk kışındaki gençlerde boyun ve göğüs daha mat veya kahverengimsi, yüzde küçük koyu noktalar olabilir. Uzaktan bu noktalar seçilmeyebilir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanatlar geniş görünür. Üst kanat gümüşi gri, uçuş tüyleri koyudur; kanat altında açık ve koyu alanlar birlikte seçilir. Kanatlarını hızlı çırpar.

Ses ve Davranış

Pürüzlü, kısa çağrılar küçük köpek havlamasını andırabilir. Uçuşta sık gruplar veya uzun diziler oluşur; bütün sürüler tek bir V biçiminde uçmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Yosun Kazı Branta bernicla siyah baş ve boynuyla benzeyebilir; geniş beyaz yüzü yoktur. Erişkinde boyun yanında beyaz işaret görülür, gençte çok az olabilir veya bulunmayabilir. Alt türlere göre karın rengi değiştiğinden yalnız açık-koyu karınla ayrılmaz.

Kanada Kazı Branta canadensis genellikle daha uzun boyunlu ve iridir. Beyaz alan yanak ve çene altındadır; sırt kahverengi, göğüs açık veya koyu kahverengi olabilir. Boyutları değişken olduğundan yalnız iriliğe güvenilmez.

Sibirya Kazı Branta ruficollis küçük ve koyu-açık desenlidir; yanak, ön boyun ve göğüsteki kestane kızılı alanlarla ayrılır. Uzaktan kızıllık koyu görünebildiğinden yüz ve göğüs iyi ışıkta kontrol edilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuzeyde kayalık çıkıntılar ve küçük adalarda ürer. Cornell hesabı, Kuzey Denizi ve Baltık’ta bitki örtülü kıyı adalarını da bildirir; tür yalnız yüksek uçurumlarda yuvalanmaz.

Yuva Yeri

Yuva kaya çıkıntısında, kıyı adasında veya tundranın açık zemininde bulunabilir; bitki malzemesi ve hav tüyüyle döşenir. Koloni halinde üreyebilir. Yuvaya yaklaşırken örtü dağıtılmamalıdır.

BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesi tipik 4–5, Cornell hesabı 3–5 yumurta verir; bunlar Türkiye’de ölçülmüş değerler değildir. Dişi 24–25 gün kuluçkaya yatar, erkek çevrede koruma sağlar. Hav tüylü yavrular yuvadan ayrılınca yürüyüp yüzebilir ve kendi besinini toplar.

BTO tipik uçabilir hale gelme süresini 40–45 gün verir. Yavrunun besin toplaması, ebeveyn korumasının bittiği anlamına gelmez; aile ilk göçte birlikte kalabilir.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın kıyı çayırları, kıyı bataklıkları ve çamurlu kıyılarda görülür. RSPB, Britanya’nın sonradan yerleşmiş kuşlarının göl ve eski çakıl ocaklarında yuvalandığını belirtir.

Dünya Yayılışı

Başlıca kuzey üreme toplulukları doğu Grönland, Svalbard ve Rusya’nın kuzeybatısındaki Novaya Zemlya ile yakın adalardadır. AviList v2025b, kışı Britanya Adaları’nın kuzey kıyıları, güney İskandinavya ve kuzeybatı Avrupa’ya bağlar. Bu genel dağılım Türkiye’ye ortak bir rota çizmez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de olağan ve yaygın bir kış kuşu değildir. OSME’nin 2024 bölge listesi türü Türkiye için nadir, ana yayılışı dışına gelen kuş olarak belirtir. Aynı kaynak, Ocak 2023 Amasya gözlemini bildirilen beşinci kayıt olarak anarken Türkiye kayıt komitesinin doğal kökenli ikinci kuş olarak kabul ettiğini aktarır. Bildirilen kayıt sayısıyla doğal kökeni kabul edilen kayıt sayısı farklıdır; bu tarihli derleme 2026’nın güncel toplamı gibi sunulmaz.

Britanya’da sonradan yerleşmiş kuşlar yıl boyunca, kuzey kökenli göçmenler sonbahar ve kışta görülebilir. Türkiye’de sıra dışı bir kuşun kökeni yalnız insana yakınlığıyla belirlenmez; halka ve belgelenmiş yaşam geçmişi de değerlendirilir.

Göç Yolculuğu

Kuzey toplulukları ilkbaharda üreme alanlarına, sonbaharda kışlık alanlara gider. Norveç kıyısındaki duraklar Svalbard göç sistemi için araştırılmıştır. Türkiye’de tek kuş görülmesi onun hangi topluluktan geldiğini veya bütün rotasını göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Daha çok bitki yer. Cornell hesabında Svalbard’a yeni dönen kuşlar kar çekilirken yosunlarla, sonrasında otlar, başka bitkilerin yaprak-gövdeleri ve söğüt tomurcuklarıyla beslenir. Bu mevsimsel örnek Svalbard’a aittir.

Nasıl Avlanır?

Yerde yürüyüp otları ve başka bitki parçalarını gagalayarak toplar.

İlginç Bilgiler

## Bir Adın Arkasındaki Efsane İngilizce adının deniz kabuklularıyla ilişkisi eski bir inanışa dayanır. Smithsonian’ın tarih anlatısında, Britanya ve İrlanda’da kışlayan kuşların uzak üreme alanları görülmeyince kıyıya vuran odunlardaki kabuklulardan doğduklarının sanıldığı açıklanır. Bu bir tarihsel efsanedir. Kaz yumurtadan çıkar; “kaz doğuran ağaç” veya kabukludan kuşa dönüşüm gerçek yaşam döngüsü değildir. ## Göçte Grup Kararları Norveç kıyısındaki Helgeland ve Vesterålen durakları için 1975–2017 sayımları ile işaretli kuşların yeniden görülmesinden türetilen, 2000–2016 takvim yıllarına ait durak değiştirme olasılıkları kullanılmıştır. 2020’de yayımlanan model çalışmasında, yaşlı bireylerin önderlik ettiği küçük gruplar ve gençlerin gruplar arasında daha sık değişmesi, gözlenen durak değişimini iyi açıklamıştır. Bu, her sürünün liderinin deneyle belirlendiği anlamına gelmez. Modelin desteklediği yorumla doğrudan gözlenen hareket ayrı tutulur; sonuç Svalbard göç sisteminin bu duraklarına aittir. ## Grönland Topluluğunun Sayımı Şubat 2026’da İskoçya ve İrlanda’daki yer ve hava sayımlarında Grönland topluluğu için toplam 76.894 kuş kaydedilmiştir. NatureScot raporu bunu Şubat 2023’e göre yüzde 23,7 artış olarak verir. Sayım bu topluluğun kışlama alanlarına aittir; bütün Ak Yanaklı Kazların dünya toplamı veya Türkiye nüfusu değildir. Yazarlar tek sayımın bütün kış boyunca dağılışı kapsamadığını da belirtir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...