kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kara Ördek (Melanitta nigra)
VS
Seçildi Angıt (Tadorna ferruginea)

Kara Ördek

Melanitta nigra

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Her iki yüzeyde beyazsız kanat; erkek siyah-sarı gagalı, dişi iki tonlu başlı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Ördek (Melanitta nigra), koyu renkli bir deniz ördeğidir. Erişkin erkek siyah, dişi daha kahverengidir. Dişinin açık renkli yüzü, koyu gövdesinden ayrılır. Kıyı açıklarında toplu halde yüzen kuşlar arasında aranabilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kadife Ördekten biraz küçük ve daha yuvarlak gövdelidir; su üzerinde daha yüksekte durur. Kuyruğu görece uzundur ve yüzdüğünde sıklıkla yukarı kalkar.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkeğin gagasının çoğu ve gaga dibindeki kabarıklık siyahtır. Sarı leke gaganın üst sırtındadır; kabarıklığın tamamı sarı-turuncu değildir. Dişi ile gençler koyu kahverengi, baş ve boyun yanları soluktur; koyu tepe bu açıklıkla karşıtlık oluşturur.

Uçuşta Görünüm

Uçan sürüler kıyı boyunca uzun, düzensiz sıralar oluşturabilir. Kanatların her vuruşunda görülen koyu gövdeler, su üzerinde toplu halde yüzen kuşlardan farklı bir görünüş verir.

Ses ve Davranış

Genellikle sessizdir. Kur sırasında erkek ince, flütü andıran sesler; dişi kaba, hırıltılı sesler çıkarır. Erkeğin kalkışta duyulan keskin ıslığının kaynağı kanatları da olabilir; her ıslık ağızdan çıkan bir çağrı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kadife Ördek (Melanitta fusca), açık kanadında geniş beyaz bir şerit taşır; Kara Ördekte bu şerit yoktur. Kadife erkeğinin göz altında beyaz bir çizgi, dişisinin yüzünde iki ayrı açık leke vardır. Beyaz kanat alanı dinlenirken yan tüylerinin altında gizlenebildiği için, kanadı kapalı bir kuşta beyazı görememek tek başına yeterli değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuzey İskoçya’nın Flow Country bölgesindeki 2024 tarihli araştırmanın çalışma çevresi, besince yoksul çok sayıda göl ve havuz içeren geniş turbalıklardır. Bu üreme ortamı, üreme dışındaki deniz yaşamından farklıdır.

Yuva Yeri

Oiseaux.net’in uzman hesabında yuva, suya yakın bitki örtüsüne gizlenmiş küçük bir yer çukurudur; dal parçaları, yosun ve hav tüyleriyle döşenir. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin biyoloji özetinde tipik yumurta sayısı 6–8, dişinin kuluçkası 30–31 gündür. Aynı Avrupa özetinde yavrular hav tüyleriyle kaplı, hareketli çıkar ve 45–50 günde uçabilir hale gelir.

Günlük Alan Kullanımı

Fox’un 2003 Batı Palearktik derlemesinde, üreme dışında özellikle sığ denizlerdeki kumlu tabanlarla çift kabuklu yataklarının önemi vurgulanır. Çalışmaların çoğunda 20 metreden sığ sular öne çıkar; bu sayı türün hiçbir yerde aşamadığı kesin dalış sınırı değildir.

Dünya Yayılışı

AviList’in Kara Ördek yayılışı, Güneydoğu Grönland, İzlanda ve İskoçya’dan Kuzey ve Batı İskandinavya üzerinden Orta Sibirya’nın kuzeyindeki Olenyok Nehri’ne uzanır. Kış alanları Baltık ve Kuzey Denizi kıyıları ile Atlantik’in doğu kıyısında Kuzeybatı Afrika’ya kadar olan kesimlerdir.

Melanitta americana, AviList’te Black Scoter adıyla ayrı türdür. Doğu Sibirya ile Kuzey Amerika’daki bu türün üreme ve kış alanları, Kara Ördeğin yayılışına eklenmemelidir. Eski kaynaklarda aynı türün alt türleri olarak ele alınmış olmaları, iki güncel türün bilgilerinin karıştırılmasına yol açabilir.

Türkiye’deki Durumu

OSME’nin Ocak 2025 bölgesel listesi Kara Ördeği, bölgesinin batısında çok seyrek bir kış ziyaretçisi olarak anlatır; Karadeniz ve Hazar’da ara sıra görülmesini eski kaynaklara dayandırır. Bu, Türkiye kıyılarının tamamında düzenli kışladığını veya ülkede ürediğini göstermez.

Sandgrouse’deki 2016 bölge haberlerinde, 20 Ocak 2016’da Türkiye’de Yeşilırmak Deltası’nda 52 Kadife Ördeğin yanında tek Kara Ördek bildirildi. Bölüm, haberlerin yayımlanmasının ülkenin kayıt komitesince kabul edildikleri anlamına gelmediğini açıkça belirtir. Bu tek bildirimden Türkiye için sabit aylık takvim çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

Britanya ve İrlanda’da kıyılardaki kış topluluklarıyla küçük, dağınık üreme toplulukları birlikte bulunur. BTO, Britanya’da bazı kuşların yazın da kıyıda kaldığını ve üreyenlerin dönüşünün temmuzda başlayabildiğini belirtir. Bu Britanya örüntüsü Türkiye’nin göç takvimi yerine kullanılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Fox’un Batı Palearktik’te üreme dışı beslenmeyi inceleyen 2003 derlemesinde çift kabuklu yumuşakçalar başlıca besindir. Deniz salyangozları, küçük yengeçler ve başka omurgasızlar ile balıklar da kaydedilir. Baskın çift kabuklu türü kıyıdan kıyıya değişir; her sürünün aynı midyeyle beslendiği varsayılamaz.

Oiseaux.net, tatlı su döneminde su böcekleri, solucanlar, iribaşlar ve su bitkilerinin de yenebildiğini belirtir. Yeni çıkan yavrular için küçük yumuşakçalar, sucul böcek kurtçukları ve bazı tohumları sayar. Deniz kışlamasındaki besin listesi, yavruların bütün beslenmesini açıklamaz.

Nasıl Avlanır?

Fox’un 2003 Batı Palearktik derlemesi, suyun altında besine ulaşmanın yalnız avın bol olmasına bağlı olmadığını gösterir. Kabuklu derine gömülmüşse kuşun erişimi güçleşebilir; büyük ve kalın kabuklar yutma ve taşlıkta parçalama bakımından maliyetlidir. Derleme, kuşların her yerde belirli bir av boyunu özellikle seçtiğini kanıtlayacak eşzamanlı verilerin yetersizliğini de vurgular.

İlginç Bilgiler

## Uzaktan Yaş ve Eşey Ayrımı Birleşik Krallık’taki Liverpool Körfezi araştırmasında Ekim ve Aralık 2003 gözlemlerinde, dişilerle ilk sonbaharındaki gençler aynı grupta sayıldı. Araştırmacılar, tüylerinin benzerliğini ve kuşların çoğu kez 800 metreden uzakta oluşunu gerekçe gösterdi. Şubat–Mart 2004’te erişkin görünümüne yaklaşan genç erkekler de çoğunlukla yaşlı erkeklerle birlikte sayıldı. Bu yöntem, uzaktaki kahverengi bir kuşun mutlaka dişi veya siyah bir erkeğin mutlaka yaşlı sayılamayacağını gösterir. ## Yavru Başarısı ve Nüfus Farkı İskoçya’nın doğu Flow Country bölgesinde 2002–2023 dönemine ait çalışma, en az bir kez yavrulu Kara Ördek görülmüş 32 alana odaklandı. Mayıstaki en yüksek dişi sayılarıyla ölçülen üreme topluluğunda yaklaşık %40 azalma bulundu; dişi başına yavru sayısında belirgin bir zaman eğilimi saptanmadı. 2020’de salgın nedeniyle sayım yapılmamış, 2013’te daha az ziyaret gerçekleştirilmişti. Sonuç bütün İskoçya’nın veya Türkiye’nin nüfus eğilimi değildir. ## Av Bolluğu Tek Başına Yetmez Birleşik Krallık’ta Liverpool Körfezi’ndeki 2002–2004 araştırmasında sekiz hava taraması ile deniz tabanı örnekleri ve kıyı gözlemleri birlikte değerlendirildi. Yoğun gemi trafiğine yakın alanlarda, uygun av bulunsa da daha az Kara Ördek görülüyordu. Bu dağılım ilişkisi, Türkiye kıyılarında ölçülmüş bir etki veya bütün tekneler için geçerli tek bir kaçış mesafesi değildir.

Angıt

Tadorna ferruginea

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Turuncu gövde ile açık baş ve kanat desenini birleştir. Siyah boyun halkası üreme erkeğinde yardımcıdır; yokluğu tek başına dişi demek değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Angıt (Tadorna ferruginea; İngilizce Ruddy Shelduck), açık krem baş ve boynu turuncu-kızıl gövdesiyle karşıtlık oluşturan, kazı andıran iri bir ördektir. Uçuşta kanadın önündeki büyük beyaz alanlar dikkat çeker. Üreme dönemindeki erkeğin dar siyah boyun halkası bulunur. eBird’in tanı hesabında bu işaretler birlikte verilir. Tuzlu göllerin yanında baraj gölleri ve tarım arazilerinde de görülebilir; deniz kenarında yaşamak zorunda olan bir ördek değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Karada yürürken kazı andıran bir görünümü vardır. Naturalis’in saha tanısı turuncu-kahverengi gövdeyi daha açık baştan, siyah uçuş tüyleriyle kuyruğu beyaz kanat örtülerinden ayırır. Kanat örtüleri, uzun uçuş tüylerinin tabanını kapatan daha kısa tüylerdir. Kanat kapalıyken beyaz alan bütünüyle seçilmeyebilir; açıldığında geniş bir yama halinde belirginleşir. Gövdenin kızıl tonu ile başın açıklığı arasındaki fark, kuş su üstünde dururken de dikkat çeker.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Naturalis hesabında dişinin yüz yanları neredeyse beyaz, gövdesi daha kestane tonlu, boynu halkasız olarak anlatılır. Genç kuş dişiye benzer, fakat daha donuk ve sırtı daha koyu kahverengidir. Bu yüzden soluk bir yüzle donuk sırtı, erişkin erkeğin üreme giysisiyle aynı biçimde değerlendirmemek gerekir. Gövdenin ana turuncu-kahverengi düzeni eşeylerde benzer kalır; yaş ve eşey farkları özellikle baş, boyun ve sırt üzerinden karşılaştırılır.

Uçuşta Görünüm

Güçlü kanat vuruşlarıyla uçar. Üst kanatta beyazımsı kısa örtü tüyleri, siyah uzun uçuş tüyleri ve yeşil parlak kanat aynası bulunur. Kanat aynası, üstten bakışta seçilen renkli uçuş tüyü bölümüdür. Alttan görünümde beyaz örtüler siyah uçuş tüyleriyle karşıtlık oluşturur; üstteki yeşil alanı alt kanadın aynı yerine taşımamak gerekir. Taze tüylerde açık örtüler sarımsı-turuncu bir ton da taşıyabilir.

Ses ve Davranış

Nebraska–Lincoln Üniversitesinin uzman tür hesabı, Angıtları çoğunlukla çift veya aile grubu halinde anlatır. Rusya’da üreme alanına gelen kuşların zaten eşleşmiş olabildiği ve göllerin buzu bütünüyle çözülmeden görülebildiği belirtilir. Yuvadaki dişi rahatsız edildiğinde yılana benzer bir tıslama çıkarabilir. Erkek tehlikeyi haber verir ve yaklaşan kuşa ya da başka davetsize yönelik tehdit uçuşları yapabilir.

Çağrılar boruyu andıran “aakh” sesleriyle anlatılır. Kışın sürüler daha gürültülü olabilir. Kalkış öncesinde yinelenen “pok-pok-pok” notaları duyulabilir; dişinin çağrısı erkeğinkinden daha pes olarak tarif edilir.

Yuva kaya yarığında, toprak oyuğunda veya ağaç boşluğunda olabilir; içindeki sığ çukur yumuşak tüylerle döşenir. Oiseaux.net uzman hesabı 8–10 yumurta ve dişinin yaptığı 28–29 günlük kuluçka süresi verir. Kapalı bir oyukta bulunması, yuvayı açıp bakmayı haklı çıkarmaz. Kuluçkadaki dişinin örtülü yuvayla bağlantısı korunmalı; girişe yaklaşarak onu dışarı çıkarmaya çalışılmamalıdır.

Yavrular çıktıktan kısa süre sonra yuvadan ayrılıp yürüyebilir; bu sırada henüz uçamazlar. Oiseaux.net hesabındaki uçabilir hale gelme süresi yaklaşık 55 gündür. Böylece göl kıyısındaki bir ailede hareketli fakat uçamayan yavrularla uçabilen erişkinler birlikte görülebilir. Küçük yavrunun yerde durması tek başına yardıma gereksinimi olduğunu göstermez; aile grubunun yolu kesilmeden uzaktan izlenir.

Yavrulara iki erişkin de yakından eşlik eder. Nebraska–Lincoln Üniversitesinin tür hesabı, yavruların sığlıklardaki su böcekleri ve küçük kabuklularla beslendiğini anlatır. Kuluçkayı dişi yürütürken yavruların korunmasına iki erişkin de katılır; üreme döneminin bu iki evresinde görev paylaşımı farklıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Suna (Tadorna tadorna; İngilizce Common Shelduck), iri oluşu ve beyaz kanat alanları nedeniyle gerçek bir karşılaştırmadır. The Wildlife Trusts hesabı erişkini beyaz gövdeli, koyu yeşil başlı, kırmızı gagalı ve göğsü kestane kuşaklı olarak tarif eder. Sırt ve kanatta siyah alanlar vardır. Angıtın açık başıyla turuncu gövdesi bu belirgin beyaz gövde düzeninden ayrılır. Başın koyuluğu, gaga rengi ve göğüs kuşağı birlikte karşılaştırıldığında, yalnız uçuşta beliren beyaz bir yamanın ötesinde sağlam bir teşhis elde edilir.

Nil Kazı (Alopochen aegyptiaca; İngilizce Egyptian Goose), karada yürüyebilen iri gövdesi ve uçuşta beyaz kanat alanıyla dikkat çekebilir. RSPB hesabındaki kahverengi-gri gövde ve göz çevresindeki koyu kahverengi leke, Angıtın krem başıyla kızıl gövdesinden ayrılır. Özellikle göz çevresini karşılaştırmak yararlıdır: Nil Kazında koyu leke bir yüz işaretidir; Angıtta üreme erkeğinin siyah çizgisi boynu çevreleyen dar halkadır. Bunlar aynı yerde bulunan ya da aynı biçimde görünen işaretler değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık arazideki tatlı, tuzlu veya acı su gölleriyle nehir kıyılarını kullanır; acı su, tatlı suyla deniz suyu arasında tuzluluğa sahiptir. IUCN’nin uzman ekoloji hesabında bozkır, yüksek plato ve dağ çevresindeki iç sular üreme habitatları arasında sayılır. Beslenme ve dinlenmede büyük su kütlelerine birçok ördek kadar bağımlı olmayabilir; üreme sırasında sudan epey uzakta da bulunabilir. Bu nedenle yalnız gölün ortasına değil açık kıyılar ve çevredeki karasal alanlara da bakılır.

Yuva Yeri

IUCN hesabında yuvaların kumlu veya killi kıyıdaki oyuklarda bulunabildiği anlatılır. Bu boşluklar doğal oluşmuş ya da başka bir hayvan tarafından açılmış olabilir. Böylece türün yuva için yalnız göl kıyısındaki açık bir toprak çukurunu kullandığı düşünülmez; kapalı bir boşlukla suya erişim sağlayan çevrenin birlikte bulunması önem taşır.

Günlük Alan Kullanımı

Kars Kuyucuk Gölü’ndeki 25–28 Eylül 2006 araştırması, gölde dinlenen sürülerin tarım alanları yönünde gidip gelmesini incelemiştir. Gölün kullanımını anlamak için çevredeki beslenme alanları da hesaba katılır. Hasat ve tarladaki artık besinler, bu yerel alan kullanımını etkileyebilir.

Dünya Yayılışı

Doğal üreme yayılışı güneydoğu Avrupa’dan Baykal Gölü, Moğolistan ve Çin’in batısına uzanır. Kuzeybatı Afrika ile Etiyopya yükseklerinde ayrı topluluklar bulunur. Türün yayılışının batı kesimlerde eskiden daha geniş olduğu anlatılır.

BTO, Britanya’daki kayıtların çoğunu koleksiyonlardan kaçan kuşlarla ilişkilendirir. Almanya’da doğallaşmış Angıtların ise tüy değiştirmek için Hollanda’ya gittiği belirtilir. Bu Avrupa örneğinde, yabanıl ataları başka bir bölgeden getirilmiş kuşların hareketi anlatılır; doğal yayılıştaki Asya topluluklarının kış göçüyle aynı kökenden geldiği düşünülmemelidir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de üreme ve kışlama kayıtları vardır. BirdLife’ın 2021 tablosundaki 10.000–15.000 üreyen çift, 2002–2012 dönemine ait uzman tahminidir. Kışın 16.800–31.300 birey ise 2013–2019 döneminde yöntem bakımından tam sayım veya istatistiksel açıdan sağlam tahmin sınıfındaki veridir. Ülke eğilimleri veri yetersizliğinden bilinmiyor verilmiştir. Bu tarihli derleme, ülkenin hem üreme hem kışlama açısından önemini gösterir; çift ile birey birimleri ve farklı dönemler korunarak okunmalıdır.

Göç Yolculuğu

Asya toplulukları çoğunlukla göçmendir; kışlamak için Hindistan ve Güneydoğu Asya’ya doğru güneye inerler. Diğer bazı topluluklar yerleşik veya yerel dolaşıcıdır. Su seviyelerinin değişmesine bağlı yer değiştirmeler görülebilir. Bu yerel hareketler, uzun mesafeli mevsim göçüyle aynı ölçekte değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Bitkisel besinleri arasında otların yeşil sürgünleri, tohumlar ve tarımsal taneler vardır. Küçük kabuklular, su ve kara böcekleri, yumuşakçalar, solucanlar, küçük balıklar ve kurbağalar da alınabilir. Bu farklı besinler, karadaki otlama alanlarıyla sığ su kıyılarının birlikte kullanılmasına uygundur.

Kars Kuyucuk Gölü’nün 25–28 Eylül 2006 çalışmasında su bitkilerinin yenmesi hem doğrudan gözlemle hem kıyıdan toplanan Angıt dışkılarıyla desteklenmiştir. Bitkisel besinler yalnız tarladaki tanelerden ibaret değildir.

Nasıl Avlanır?

Besin ararken uzun süre karada yürüyebilir; otlu alanlarda dolaşır ve sığ suda yüzerek de beslenir. Oiseaux.net’in bu davranış anlatımı, kuşu yalnız açık suyun ortasında aramamamız gerektiğini gösterir. “Hepçil” sözü bitkisel ve hayvansal besinleri alabilmesidir; her birini eşit miktarda yediği anlamına gelmez.

İlginç Bilgiler

## Himalaya’da Yüksek Uçuş Parr ve arkadaşlarının 2017 Himalaya araştırması, Tibet Platosu’nun güneyinde kışlayan iki topluluktan 15 Angıtın 2007–2011 uydu izleme verilerini incelemiştir. Deniz seviyesine göre 6.800 metreye ulaşan uçuş yüksekliği bildirilmiştir. Araştırmacılar GPS konumlarının altındaki araziyi sayısal yükseklik modeliyle eşleştirmiştir. Kuşlar, kendi hareket alanları içinde rastgele üretilmiş karşılaştırma konumlarına göre daha alçak zeminlerin üzerinden uçuyordu. Dağların arasındaki arazi biçimi, yüksek irtifalı bu yolculuğun nasıl yapıldığını anlamada önemliydi. ## Yerin Yüksekliği ile Uçuş Yüksekliği Himalaya çalışmasında, deniz seviyesine göre yüksek uçmakla zeminden çok yukarıda uçmak ayrı ayrı ölçülmüştür. Kaydedilen uçuşlar zeminin ortalama 547 metre üstünde gerçekleşmiştir. Yüksek plato nedeniyle bu konumların deniz seviyesine göre rakımı çok daha fazlaydı. Tırmanışların günün belli bir bölümünde toplandığına dair belirgin sonuç bulunmazken, düz uçuşlar daha erken saatlerde olma eğilimindeydi. Bu örneklemde 4.500 metrenin üzerindeki düz uçuşlar, daha alçaktakilere göre daha hızlıydı. Bu sonuçlar GPS izlemesine aittir; oksijen kullanımını sağlayan bütün fizyolojik özelliklerin deneysel açıklaması değildir. ## Dört Günlük Hareket Sayımı Meissner ve Remisiewicz’in 2008 Kuyucuk yayını, 25–28 Eylül 2006 uçuşlarını şafaktan gün batımına 15 dakikalık dilimlerle saymıştır. Sürülerin birleşip bölünmesi sayımı güçleştirmiştir. Gidişleri ve dönüşleri toplamak, her geçişi yeni birey saymak değildir. Çalışma dört gündüzü kapsar; bütün geceyi veya bütün yılı ölçmüş sayılmaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...