Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Kara Ayaklı Martı
Rissa tridactyla
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Kara Ayaklı Martı, açık deniz yaşamına güçlü biçimde bağlı, küçük ve zarif yapılı bir martıdır. Üreme giysisindeki erişkinin başı, boynu, alt tarafı ve kuyruğu beyaz; sırtı ile kanat üstü açık inci grisidir. Kanat ucu, beyaz benek ya da büyük “ayna” taşımayan keskin ve düz siyah bir üçgen gibi görünür. Gaga ince ve tek renk sarı, bacaklar ile perdeli ayaklar koyu gridir ve çoğu bireyde siyaha yakın görünür. Siyah bacak, sade sarı gaga ve mürekkebe batırılmış gibi duran lekesiz siyah kanat uçları aynı kuşta doğrulandığında erişkin tanısı güçlüdür.
Gövde iri martılara göre hafif, baş yuvarlak ve boyun kısadır. Uçuşu canlı, esnek ve deniz kırlangıcını andıracak kadar çevik olabilir. Kıyıya yakın görülen erişkinlerde yalnız bacak rengine güvenilmez; ışık koyu bacağı açabilir, ayrıca nadir renk değişimleri bulunabilir. Boyut, ince gaga, kısa bacak, açık gri kanat ve siyah uç deseni birlikte incelenir. Genç kuş erişkinden belirgin biçimde farklıdır: kanat üstünde koyu bir M deseni, ensede koyu yarım halka ve kuyruk ucunda siyah bant taşır.
Genel Görünüm ve Duruş
Kara Ayaklı Martının gövdesi sıkı ve dengeli, kanatları uzun, kuyruğu kısa ve hafif çatallı ya da kareye yakın görünür. Erişkinin beyaz başında koyu göz küçük bir nokta gibi belirir; göz çevresindeki ince kırmızı halka ancak yakın ve iyi ışıklı görüntüde seçilebilir. Sarı gaga büyük martılarınkinden daha ince, düz ve narindir; ucunda kırmızı veya siyah leke bulunmaz. Açık gri sırt ve kanat örtüleri, beyaz boyun ve alt tarafla yumuşak bir karşıtlık oluşturur. Siyah kanat ucu küçük beyaz noktalarla parçalanmaz; bu sade görünüm en önemli erişkin işaretlerinden biridir.
Kaya çıkıntısında gövdesini yataya yakın tutar, kısa bacakları nedeniyle yere yakın görünür. Parmak yapısı, bilimsel adın “üç parmaklı” anlamıyla ilişkilidir: Atlantik formunda arka parmak çok küçülmüş ya da yok denecek kadar gerilemiştir; bunun sahada görülmesi beklenmez ve kuşa yaklaşma nedeni değildir. Kolonide dar kaya raflarına sıkışık yuvalar kurar. Deniz üzerinde suya hafifçe konabilir, fakat yaşamının büyük bölümünü kıyıdan uzakta uçuş ve yüzeyde dinlenmeyle geçirir.
Kış erişkininin başı bütünüyle beyaz değildir. Ense ve başın arka yanında açık gri lekeler, kulağın gerisinde daha koyu bir işaret gelişebilir; gaga sarı, kanat ucu sade siyah kalır. İlk bakışta baş lekesi başka küçük martıları çağrıştırsa da gövde oranı ve kanat ucu deseni ayırıcıdır. Tüy aşınması, yaş ve ışık gri tonunu değiştirir; bu nedenle tek fotoğrafta “daha koyu sırt” gibi öznel bir özellik kesin alt tür kanıtı sayılmaz.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkin erkek ve dişi tüy rengiyle güvenilir biçimde ayrılmaz. Erkek ortalamada biraz daha iri olabilir, ancak ölçüler geniş ölçüde örtüşür; yalnız fotoğraftaki gövde büyüklüğüne bakılarak eşey yazılmaz. İki eşey de yuva yapımı, kuluçka ve yavru bakımına katılır. Dişi levhasında farklı baş rengi, ayrı kanat deseni veya kahverengi bir “dişi giysisi” gösterilmez; aynı erişkin örüntüsü biraz daha narin bir birey üzerinde sunulur.
Genç kuşun başında siyahımsı kulak lekesi ve ensede koyu yarım halka vardır. Kanat üstündeki koyu örtüler ve dış uçuş telekleri, iki kanat boyunca belirgin bir M şekli oluşturur. Kuyruk ucunda siyah bant bulunur, gaga koyu ve bacaklar siyaha yakındır. Birinci kışta beyaz baş alanı artar, fakat koyu ense ve kanat işaretleri korunabilir. İkinci yaş kuşlarında erişkine yaklaşan gri-beyaz giysi içinde bazı koyu kanat örtüleri ve baş lekeleri kalabilir. Tam erişkin görünüşüne ulaşmak birkaç yıl sürer; yaş tayini yalnız tek bir tüyün rengine bağlanmaz.
Yuva, denize bakan sarp kayalıkta dar bir raf, oyuk ya da küçük çıkıntı üzerine yapılır; liman yapıları, binalar ve köprüler de yerel olarak kullanılabilir. Çamur, yosun, ot, deniz bitkileri ve başka lifler sıkıştırılarak sağlam, kenarlı bir çanak oluşturulur. BTO verisinde tipik yumurta sayısı 2, gözlenen aralık 1–3'tür. Erkek ve dişi 25–32 gün kuluçkaya katılır. Yavrular tüylü çıkar, dar yuvada kalır ve yaklaşık 33–54 günde uçabilir. Koloniye yukarıdan yaklaşılmaz, kayalıkta drone uçurulmaz ve yavrunun denize atlamasına yol açacak baskı oluşturulmaz.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta gövde küçük ve beyaz, kanatlar uzun ve açık gridir. Kanat üstünün dış ucunda, lekesiz siyah bir üçgen oluşur; siyahlık kanat ucuna düzgün biçimde toplanır. Kanat altında yüzey büyük ölçüde açık renkli, dış uç yeniden siyahtır. Kuyruk beyaz ve kısa, erişkinde koyu uç bandı yoktur. Kanat vuruşları iri martılardan daha hızlı ve esnektir; rüzgârda kayalık önünde asılı kalabilir, dalga yüzeyine yaklaşarak besin alabilir.
Genç kuşun üstten koyu M deseni ve siyah kuyruk bandı uçuşta çok belirgindir. Bu desen genç Küçük Martı ve başka birinci yaş martılarıyla karışabilir. Kara Ayaklı Martıda gövde biçimi, ensedeki yarım halka, koyu kulak lekesi ve kanadın uzunluğu birlikte kontrol edilir. Erişkinde sade siyah uç, Gümüş Martı gibi iri türlerdeki beyaz uç beneklerinden farklıdır. Uçuş levhasında üst ve alt yüzey ayrı gösterilir; kanat kurutma ya da simetrik müze pozu uçuş görünüşü yerine kullanılmaz.
Ses ve Davranış
Kolonide yüksek, burundan gelen ve türün İngilizce adına kaynaklık eden ritmik çağrılar duyulur. Çiftler yuvada baş hareketleriyle birlikte seslenir; alarm ve çatışma çağrıları daha serttir. Açık denizde çoğu zaman daha sessizdir. Yazıyla hece vermek tek başına teşhis sağlamaz; kolonideki ses yoğunluğu içinde bireysel çağrılar kolayca karışır. Kayıt almak için koloniye yaklaşılmaz ve ses çalınmaz.
Beslenirken deniz yüzeyinin hemen üstünde uçar, küçük balık ve omurgasızları yüzeyden kapar, kısa ve sığ dalışlar yapabilir. Balıkçı teknelerini izleyebilir; ancak tekne arkasındaki kuşların tamamı atıkla besleniyor kabul edilmez. Koloni döneminde yetişkinler denizde beslenip yuvaya tekrar tekrar döner. Besin yetersizliği seferleri uzatabilir ve yavru başarısını düşürebilir. Üreme sonrası geniş açık deniz alanlarına dağılır; bir kolonide izlenen hareket düzeni bütün dünya nüfusuna genellenmez.
Karıştırılabilecek Türler
Gümüş Martı ve diğer iri martılar daha büyük, daha kalın gagalı ve uzun bacaklıdır; erişkinlerinin siyah kanat uçlarında beyaz benekler veya aynalar bulunur. Kara Ayaklı Martı daha ince yapılı, sarı gagası lekesiz ve kanat ucu düz siyah görünür. Karabaş Martısı üreme döneminde koyu kahverengi başlık, kırmızımsı gaga ve bacak taşır; kanat ucu deseni de farklıdır. Küçük Martı daha küçük, erişkinde kanat altı koyu ve baş deseni farklıdır.
Genç Kara Ayaklı Martı, koyu M kanat deseni nedeniyle genç küçük martılarla karıştırılabilir. Kısa beyaz kuyruğun siyah uç bandı, koyu ense yarım halkası, kulak lekesi ve genel oranlar birlikte aranır. Kırmızı Ayaklı Kara Ayaklı Martı yalnız kuzey Pasifik'te yaşayan ayrı bir türdür; daha kısa gagası ve kırmızı bacakları vardır. Türkiye'deki bir gözlemde yalnız bacak rengi olağandışı göründüğü için bu uzak tür adı verilmez; bütün yapı ve coğrafi olasılık değerlendirilir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme için denize doğrudan açılan sarp kaya yüzleri, adalar ve fiyort duvarları kullanılır. Dar rafların kara yırtıcılarına zor ulaşılır olması, yakında küçük sürü balıklarının bulunması ve güvenli kalkış alanı önemlidir. Bazı koloniler liman binası, köprü veya başka dik insan yapılarında gelişmiştir. Koloni büyüklüğü tek başına üreme başarısını göstermez; yavru sayısı ve besin koşulları ayrıca izlenir.
Yuva Yeri
Yuva dar kaya rafında çamur, ot, yosun ve deniz bitkilerinden sıkıştırılmış kenarlı bir çanaktır. Tipik 2 yumurta iki eşey tarafından 25–32 gün kuluçkaya yatırılır; yavrular yaklaşık 33–54 gün yuvada kalır. Raf yuvaları açıkta olduğu için yaklaşan insan, tekne ya da drone yetişkinleri kaldırabilir ve yavruları düşme tehlikesine sokabilir. Koloni güvenli mesafeden izlenir.
Günlük Alan Kullanımı
Üreme kuşları sabah ve gün boyunca koloni ile denizdeki beslenme alanları arasında gidip gelir. Avın dağılımı değiştiğinde sefer uzunluğu da değişir. Üreme dışı dönemde kıta sahanlığı, cepheler ve açık okyanus alanları kullanılabilir; kıyıda görülmemesi yokluk anlamına gelmez. Balıkçı tekneleri ve limanlar geçici beslenme olanağı sunabilir, fakat ağ ve misinaya takılma riski taşır.
Dünya Yayılışı
Kara Ayaklı Martı kuzey yarımkürenin soğuk ve ılıman denizlerinde çevresel bir dağılışa sahiptir. Atlantik ve Pasifik'in kuzey kıyılarındaki sarp adalar, fiyortlar ve deniz kayalıklarında koloniler kurar. Üreme dönemi dışında kıyıdan çok uzakta, açık okyanusta bulunabilir. Atlantik ve Pasifik toplulukları arasında boyut ve bazı tüy ayrıntıları bakımından ortalama farklar vardır; tek bir uzak fotoğrafa bakarak alt tür tayini yapılmaz.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye düzenli üreme alanının güneyinde kalır. Tür daha çok kışın veya göç sırasında denizlerde görülen seyrek bir ziyaretçidir; özellikle kuvvetli hava sistemleri açık deniz kuşlarını kıyıya yaklaştırabilir. Bir kıyı kaydı Türkiye'de üreme ya da yerleşik nüfus kanıtı değildir. Nadir kayıtlar tarih, konum, yaş giysisi, kanat ucu, gaga ve bacak rengiyle ayrıntılı biçimde belgelenmelidir.
Göç Yolculuğu
Üreme sonrası kuşlar koloniden ayrılıp Kuzey Atlantik ve Kuzey Pasifik boyunca geniş pelajik alanlara dağılır. İzleme çalışmaları birey ve koloniye göre kışlama alanı sadakati ile esnekliğin birlikte görüldüğünü gösterir. Yazın besin durumu sonraki hareket mesafesini etkileyebilir. İşaretlenmemiş bir Türkiye kuşuna belirli koloni, ülke dizisi veya kilometre atanmaz; fırtına sürüklenmesi, normal dağılım ve gerçek yönlü göç ayrı olasılıklardır.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Başlıca küçük sürü balıkları ve deniz omurgasızlarıyla beslenir. Kum yılanbalıkları, kapelin, genç morina ve bölgeye göre başka yüzeye yakın balıklar; kril, amfipot ve diğer kabuklular diyete girebilir. 2026 tarihli Kanada Arktiği çalışması bazı bölgelerde Arktik morinasının baskın olduğunu, başka araştırmalar ise omurgasız katkısının dönem ve yere göre büyüyebildiğini göstermiştir. Bir kolonideki av oranı bütün tür için sabit menü sayılmaz.
Nasıl Avlanır?
Deniz yüzeyine yakın uçarak avı görür, yüzeyden kapar veya kısa sığ dalış yapar. Dalga, akıntı cephesi ve balık sürülerini sıkıştıran deniz memelileri çevresindeki fırsatlardan yararlanabilir. Balıkçı teknesi atıklarını da alabilir. Avlanma uçuşu hafif ve çeviktir; derin takip dalışı temel yöntem değildir. Kuşa yem atılmaz, tekneyle sürü sıkıştırılmaz ve yutulmuş misina görülen birey için yetkili yaban hayatı birimine haber verilir.
İlginç Bilgiler
## Mürekkebe Batırılmış Kanat Uçları Erişkinin dış el telekleri, açık gri kanadın sonunda temiz siyah bir üçgen oluşturur. Büyük martılarda sık görülen iri beyaz uç benekleri burada yoktur. Bu desen uçuşta güçlü bir işarettir, fakat yaş mutlaka hesaba katılır; genç kuşun kanat üstünde çok daha geniş koyu M deseni vardır. ## Yuva Rafında Güvenlik Yavru tüylü çıkar fakat dar kaya yuvasını hemen terk etmez. Benekli gri tüyleri kaya yüzünde kamuflaj sağlar. Yuvanın yükseltilmiş kenarı yavrunun düşme riskini azaltır. Koloniye yaklaşmak yetişkini kaldırıp yavruyu güneş, soğuk, yırtıcı veya düşme tehlikesine açık bırakabileceğinden fotoğraf güvenli mesafeden çekilir. ## İki Eş de Bakım Verir BTO verisine göre tipik kuluçka 2 yumurtadır; 1–3 yumurta görülebilir. Erkek ve dişi 25–32 günlük kuluçkayı paylaşır, ardından yavruyu besler. Uçabilir hâle gelme 33–54 gün arasında değişebilir. Aralıklar iklim, koloni ve ölçüm yöntemine bağlıdır; tek bir ortalama uydurulmaz. ## Açık Deniz Yolcusu Üreme dışı dönemde haftalarca kıyıdan uzakta yaşayabilir. Kuzey Pasifik izleme çalışmaları bazı bireylerin benzer kış alanlarına döndüğünü, aynı zamanda yıllara göre esneklik gösterebildiğini ortaya koymuştur. Denizdeki dinamik besin alanları nedeniyle bir yılın dağılımı sonraki yılın kesin haritası değildir. ## Yaz Koşulları Kışı Etkileyebilir Deneysel besin desteği verilen kuşlarla yapılan üç yıllık araştırma, üreme dönemindeki vücut durumunun sonbahar ayrılışı ve kışın gidilen mesafeyle ilişkili olabildiğini göstermiştir. Bu, yıllık döngünün mevsimlerinin birbirinden bağımsız olmadığını anlatır; çalışma tek bir kolonide yürütüldüğü için sonuç bütün dünya nüfusuna aynı büyüklükte uygulanmaz. ## Uzun Yaşar, Geç Olgunlaşır BTO kayıtları üreme yaşına ulaşan kuşlarda yaklaşık 12 yıllık tipik yaşam beklentisi ve 28 yılı aşan en yüksek halkalama yaşı bildirir; üreme çoğunlukla dört yaş dolayında başlar. Uzun ömür, erişkin hayatta kalmasını önemli kılar. Buna rağmen birkaç kötü besin yılı üst üste geldiğinde düşük yavru üretimi nüfusu ciddi biçimde etkileyebilir. ## İklim ve Besin Bağlantısı Kara Ayaklı Martı küçük, enerji bakımından zengin yüzey balıklarına bağımlıdır. Deniz sıcaklığı ve akıntılardaki değişim avın yerini, büyüklüğünü ve erişilebilirliğini değiştirebilir. Kolonide az yavru görülmesi yalnız tek bir nedene bağlanmaz; besin, hava, avcılık baskısı, hastalık ve insan etkileri birlikte değerlendirilir.
Akdeniz Martısı
Ichthyaetus melanocephalus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Akdeniz Martısında önce kuşun yaşını belirlemeye çalışın. Erişkinin açık gri sırtı, kar gibi açık kanat uçları, açık kanat altı ve kalın kırmızımsı gagası birlikte tanınmasına yardım eder. Üreme giysisinde baş siyah, kışın çoğunlukla beyazdır. Gençte kahverengi sırt ve koyu uçuş telekleri bulunduğundan erişkinin beyaz uç kuralını ona uygulamayın.
Genel Görünüm ve Duruş
Akdeniz Martısı, açık gri sırtlı, beyaz gövdeli ve erişkinde uzaktan beyaz görünen kanat uçlarıyla dikkat çeken küçük-orta boy bir martıdır. Karabaş Martıdan genellikle biraz daha iri ve daha kalın gagalı görünür. Tanıda yalnız başın koyuluğuna değil, yaşa uygun kanat deseni ile gaga yapısına birlikte bakın. Beyaz kanat ucu en kullanışlı erişkin işaretlerinden biridir; genç bireylerin de aynı görünmesi beklenmez.
Erişkin kışın siyah başlığını kaybeder; beyaz başta göz arkasına doğru koyu leke veya maske kalabilir. Bu nedenle kışın siyah baş aramak birçok kuşu gözden kaçırır. Göz arkasındaki koyuluk, kalın gaga ve açık kanatlar birlikte değerlendirilir. Karabaş Martının kış baş deseni de lekeli olduğundan yalnız kulak lekesi yeterli değildir.
Başlığı yüzünden Karabaş Martıyla karışabilir, fakat yalnız baş rengi yeterli değildir. Gaganın kalınlığı, kanat uçlarının erişkin yaştaki görünümü ve alt kanadın açıklığı aynı bireyde kontrol edilmelidir. Uzakta boyut karşılaştırırken kuşların aynı uzaklıkta olup olmadığını da göz önünde tutun.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Üreme giysisinde siyah başlık enseye doğru uzanır; koyu gözün çevresinde beyaz tüy alanları seçilir. Gaga ve bacaklar kırmızıdır, gagada koyu işaretler bulunabilir. Sırtın açık grisi beyaz kanat uçlarına geçer. Tek kuşta baş büyüklüğü veya gaga kalınlığıyla kesin erkek teşhisi koymak güvenilir değildir; tüy rengi açısından dişiyle büyük ölçüde benzerdir.
Dişi de aynı siyah başlıklı üreme giysisini ve beyaz kanat uçlarını taşır. Ortalama yapısal farklar bulunabilse de bu farkları uzaktaki her bireye uygulayarak eşey belirlemek doğru olmaz. Erkek–dişi levhaları iki görünüş örneğidir; fotoğraftaki kuşun eşeyini yalnız bunlarla kanıtlamaz. Yalnız kanat, gaga veya gövde boyuna bakılarak tek bireyin eşeyi kesin olarak belirlenmez.
Gençte sırt ve kanat örtüleri kahverengi desenlidir; erişkinin temiz beyaz kanat ucu kuralı geçerli değildir. İlk kışta sırt açılıp grileşirken gençlikten kalan koyu kanat tüyleri bulunabilir. İkinci kış kuşları erişkine çok yaklaşır ancak dış uçuş teleklerinde siyah işaretler sürebilir. Başta siyah başlık oluşması da tek başına tam erişkinlik kanıtı sayılmaz. Yaşı kanat, kuyruk ve başı birlikte görerek değerlendirin.
Suya yakın yerde, seyrek bitki örtülü zemin veya adacıklarda koloni halinde yuvalanabilir; başka martılarla aynı alanda bulunabilir. Yuva yerdeki çanak biçimli yapıdadır. Tipik yumurta sayısı üçtür. Kuluçka yaklaşık 23–25 gün sürer ve iki eş katılır. Yavruların bakımı iki ebeveynce yürütülür; uçabilir duruma gelmeleri genellikle 35–40 günü bulur. Türkiye'de eski halkalama araştırmaları Bolluk, Kulu ve Gediz'de yavru kayıtları sağlamıştır; geçmişteki koloni bilgisi bugün aynı yerde güvenli ziyaret veya aynı sayıda çift garantisi vermez.
Koloni yakınında ses çalarak kuşları ayağa kaldırmayın. Yuvadan ayrılmış gibi görünen yavrular da ebeveyn bakımına ihtiyaç duyar; gözlem yerini yetişkinlerin besin taşıma yolunu kapatmadan seçin.
Uçuşta Görünüm
Erişkin kuşun üst kanadı açık gridir ve uçları çoğunlukla bütünüyle beyaz görünür; Karabaş Martıdaki geniş siyah uç alanı yoktur. Parlak ışık koyu tüyleri olduğundan açık gösterebileceğinden gözlemi farklı açılardan tamamlayın. Alt kanat da açıktır. Küçük Martının erişkininde ise üstten açık görünen kanatla koyu alt kanat arasında güçlü fark vardır.
İlk yıl kuşları erişkin gibi beyaz uçlu değildir; kahverengi örtüler ve siyah dış telekler taşır. İkinci kışta sırt grileşmiş olsa bile kanat uçlarında koyu işaretler kalabilir. Bu yüzden koyu uç gördüğünüz bir martıyı yaşı anlamadan hemen elemek yanlıştır. Kuş konduğunda gaga, bacak, sırt ve baş desenini de kontrol edin. Sürünün içindeki bireyleri aynı yaşta veya aynı türde varsaymayın.
Ses ve Davranış
Çağrıları yükselip alçalan, biraz buruk tınlayan diziler hâlinde duyulabilir. Ancak yazıyla ses taklidi başka martılardan kesin ayrım sağlamaz. Karma kolonide veya kalabalık beslenme grubunda sesi hangi kuşun çıkardığını görmeden tür adıyla kaydetmeyin. Doğal çağrıyı tarih ve ortam bilgisiyle saklayın; özellikle üreme alanında tekrar tekrar ses çalmak yetişkinleri ve yavruları rahatsız eder.
Karıştırılabilecek Türler
Karabaş Martının üreme başlığı daha kahverengi tınlar. Uçuşta kanadın ön kenarındaki beyaz ile siyah uç alanı birlikte görülür; Akdeniz Martısının erişkininde uçlar çok daha açıktır ve gaga daha kalındır. Kışın iki türün de başında koyu lekeler olabileceği için yalnız kulak lekesine dayanmayın.
Küçük Martı daha ufak, kısa gagalı ve yuvarlak kanatlıdır. Erişkinin koyu alt kanadı en yararlı ayrımlardan biridir. Genç Akdeniz Martısı ise ayrı bir tür değil, bu türün farklı yaş giysisidir; kahverengi kanat örtüleri ve koyu uçları erişkin levhasındaki beyaz kanat kuralına uymaz. Önce yaş, sonra tür karşılaştırması yapın.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme Alanları
Koloniler suya yakın zeminlerde, uygun adacıklarda ve seyrek bitkili alanlarda kurulabilir. İç göller ile kıyı lagünleri farklı görünse de güvenli yuvalanma zemini ve ulaşılabilir besin ortak ihtiyaçlardır. Bir alanın sulu olması tek başına yeterli değildir; su düzeyi değişimi, kara bağlantısı ve insan baskısı yuvanın güvenliğini etkileyebilir. Koloni sınırına yaklaşmadan çevre kullanımını gözlemek gerekir.
Kıyı grupları: Dinlenen martıları uçurmadan tek tek tara.
İç göl ve adacık: Koloniyi uzaktan izle; güvenli yuva alanına girme.
Tarla ve sulak alan: Beslenme aramasını yalnız denizle sınırlama.
Yuva Yeri
Yuva: Suya yakın zeminde, adacık veya seyrek bitkili alanda koloni yuvası.
Yumurta: Tipik üç yumurta.
Kuluçka: Yaklaşık 23–25 gün; erkek ve dişi paylaşır.
Yavru: İki ebeveyn bakım verir; genellikle 35–40 günde uçabilir.
Günlük Alan Kullanımı
Kıyı ve Dinlenme
Üreme dışında kıyılarda ve sulak alanların açık kenarlarında başka martılarla bir arada bulunabilir. Dinlenen kuşların başı kanada sokuluysa ayırt edici yüz görünmeyebilir; doğal olarak uyanıp dönmesini bekleyin. Kanat açtırmak için grubu uçurmak teşhis yöntemi değildir. Gözlemci hareketi yüzünden sık sık yer değiştiren kuşlar, alanı normal koşullardaki gibi kullanamaz.
Beslenme Alanı Tek Tip Değildir
Martı adından dolayı yalnız açık denizde aranması doğru olmaz. Tarım alanları, iç sular ve kıyı beslenme sahaları da önemlidir. İtalya'da yapılan izleme araştırması aynı üreme topluluğunun farklı ortamları kullanabildiğini göstermiştir. Bu sonuç Türkiye'deki bütün kuşlara aynı alan oranını atamak için değil, aramayı denizle sınırlamamak için yararlıdır.
Gözlem İçin Doğru Mesafe
Kıyıdaki bir dinlenme grubunu uzaktan tarayıp kuşların kendiliğinden dönmesini bekleyin. Yuva veya yavru bulunan adacıklara çıkmayın; erişkinler alarm veriyorsa uzaklaşın. Beslenme ve koloni arasındaki hareketi kesmeyin. Hassas yerlerin ayrıntılı konumunu paylaşmadan habitat türünü ve genel bölgeyi kaydetmek, yararlı gözlem ile gereksiz baskı arasındaki dengeyi korur.
Dünya Yayılışı
Halka ve Harita
Okunabilen bir halka bireysel geçmişe bağlanabilir; sıradan bir gözlem noktası ise tek başına göç rotasını göstermez. Halka varsa kuşu yakalamadan, kendi doğal duruşunda görülen kodu ve tarihi kaydedin. Eksik karakterleri tahmin etmeyin. Aynı bireyin tekrarları ile farklı kuş sayısını ayırmak, bir alandaki toplamı anlamak için önemlidir; eski halka örneklerinden bütün tür için sabit kilometre çıkarılmaz.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye'de Dağılış
Akdeniz Martısı Türkiye'de yalnız adını aldığı deniz kıyısıyla sınırlı değildir. Kıyı sulak alanlarının yanı sıra iç bölgelerdeki uygun göllerde de üreme kayıtları vardır. Karadeniz çevresi türün önemli üreme bölgesidir; Türkiye'deki kuşları bu daha geniş coğrafi bağlam içinde düşünmek gerekir. Bir kıyıdaki kış topluluğu ile iç göldeki üreyen koloni aynı mevsimsel kullanım biçimini temsil etmez.
Tarihli Yerel Kanıtlar
2003 tarihli halkalama değerlendirmesi, 1997–2002 döneminde Konya'daki Bolluk ve Kulu göllerinde, ayrıca 2002'de Gediz Deltası'nda yavru halkalama çalışmalarını bildirir. Bunlar üreme geçmişini destekleyen kayıtlardır; sayfada güncel koloni büyüklüğü olarak kullanılmaz. ODTÜ Erdemli listesinde kış ve geçiş kullanımı belirtilmesi de kıyıların başka mevsimlerdeki önemini gösterir.
Göç Yolculuğu
Mevsimsel Hareket
İlkbaharda üreme alanlarına yöneliş ve geçiş, yazın üreme ve yavru bakımı, yaz sonundan itibaren dağılma ve sonbahar hareketleri görülür. Kışın kıyı ve uygun sulak alanlardaki martı grupları dikkatle taranabilir. Bölgesel tarihler örtüşür; ay kutuları bütün ülkede eş zamanlı varış veya ayrılış tarihleri değildir. Kuşun üreme giysisinde olması bulunduğu noktada yuvalandığını kanıtlamaz.
Aylık saha yorumu: Ocak: Karma martı grubunda yaşları ayrı değerlendir. Şubat: Başın kararması eşey göstergesi değildir. Mart: Başlık ve kanat ucunu aynı kuşta birlikte gör. Nisan: Üreme giysisi yerel yuva kanıtı değildir. Mayıs: Koloni adacıklarına çıkmadan gözle. Haziran: Alarm artarsa erişkinin yolunu açıp geri çekil. Temmuz: Gençlerin koyu kanatlarını erişkin ölçütüyle eleme. Ağustos: Yeni ve eski tüylerin birlikte bulunabileceğini hesaba kat. Eylül: İkinci kış kuşlarında dış telek siyahı kalabilir. Ekim: Göz arkasındaki lekeyi gaga ve kanatla birlikte oku. Kasım: Dinlenen grubu fotoğraf için uçurma. Aralık: Halka tekrarlarını yeni birey diye sayma.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Esnek Beslenme
Akdeniz Martısı tek bir besin grubuna bağımlı değildir. Yazın böcekler önemli olabilir; balık, solucan ve başka küçük hayvansal besinlerle birlikte uygun yerde farklı kaynaklardan da yararlanır. Bir grupta kuşun suda durması o anda balık avladığı anlamına gelmez. Besinin kendisi görünmediyse kaydı davranış düzeyinde tutun; av türünü veya beslenme oranını tahmin ederek kesinleştirmeyin.
Nasıl Avlanır?
Kara ve Su Arasında
Kuzey Adriyatik'te iki üreme alanında izlenen bireyler tarım arazisi, iç su ve deniz ortamlarını birlikte kullanmıştır. Araştırmada beslenme tercihleri birey, üreme evresi ve hava koşullarıyla değişmiştir. Bu, türün yalnız deniz balığıyla yaşadığı düşüncesini düzeltir; ancak çalışmanın İtalya'daki yüzdeleri Türkiye için geçerli besin oranları değildir. Yerel gözlemi kendi koşulları içinde değerlendirmek gerekir.
Yavru Bakımının Etkisi
Yumurta dönemindeki erişkinin kendi beslenmesi ile büyüyen yavrulara besin yetiştirmesi aynı gereksinim değildir. Ebeveynler koloni ile beslenme alanları arasında gidip gelebilir. Kolonide kısa süre görünmeyen kuşu yuvayı bırakmış diye kaydetmeyin. Çiftin dönüşlerini uzaktan, rahatsız etmeden izlemek davranışın daha doğru anlaşılmasını sağlar; yaklaşarak erişkini yuvadan kaldırmak bu doğal düzeni bozar.
İnsan Kaynaklı Besin
Fırsatçı beslenme, kuşları ekmek veya artıkla beslemek gerektiği anlamına gelmez. Yapay besin kuşların belirli noktada toplanmasına ve doğal davranışın değişmesine yol açabilir. Teşhis için yiyecek atmak yerine mevcut grubu izleyin. Yerde, su yüzeyinde veya havada arama davranışını ayrı not edin; besin kaynağını gerçekten gördüğünüz ölçüde tanımlayın. Böylece habitatın doğal işlevi hakkında daha kullanılabilir kayıt elde edilir.
İlginç Bilgiler
## Adı Bütün Dağılışını Anlatmaz Akdeniz Martısının üreme geçmişinde Karadeniz çevresi önemli yer tutar; Türkiye'de iç göllerde de yavru kayıtları vardır. Dolayısıyla yalnız Akdeniz kıyısında bulunması beklenmemelidir. Yer adını taşıyan bir kuş ismi, dağılışın sınırını çizmez. Haritada kıyı ve iç kesim kayıtlarını birlikte görmek türün farklı mevsimlerdeki ihtiyaçlarını anlamayı kolaylaştırır. ## Beyaz Kanat İçin Önce Yaş Erişkinin çok açık kanat uçları güçlü bir saha işaretidir, fakat genç ve ikinci kış kuşlarında siyah alanlar olabilir. Bu nedenle tek bir erişkin fotoğrafını bütün yaşların ölçüsü yapmak yanlış elemelere yol açar. Baş, sırt, kanat ve kuyruk aynı kuş üzerinde birlikte değerlendirilmelidir. Tüy değişimi sırasında yeni ve eski tüylerin yan yana olması da görünümü karıştırabilir. ## Eşeyden Çok Giysi Değişir Üreme giysili erkek ile dişi benzer görünürken aynı erişkinin yaz ve kış başı çok farklı olabilir. Siyah başlığı olmayan kuşu yalnız bu nedenle dişi saymak yanlıştır. Levhalar karşılaştırılırken eşey ile mevsim ayrımını karıştırmamak gerekir. Ölçü ortalamaları arasındaki fark da tek bireyin cinsiyetini fotoğraftan kesinleştirmek için yeterli değildir. ## Bir Halka, Bir Yaşam Öyküsü Türkiye'deki geçmiş halkalama çalışmaları, martıların hareketlerini birey düzeyinde izleme olanağı sağlamıştır. Halka kodunun tamamını doğal duruşta okuyabiliyorsanız tarih ve yerle birlikte saklayın; kuşu kovalamayın veya yakalamaya çalışmayın. Tekrarlanan okumalar bir bireyin alan kullanımını gösterebilir, fakat birden çok gözlem otomatik olarak birden çok kuş değildir. Küresel LC durumu da yerel üreme alanlarının korunmasını gereksiz kılmaz.