Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Kara Ayaklı Martı
Rissa tridactyla
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Kara Ayaklı Martının (Rissa tridactyla) erişkini beyaz başı ve alt tarafı, gri sırtı, sarı gagası ve kısa siyah bacaklarıyla tanınır. Açık gri kanadın dış uçları siyah görünür. Üreme giysisinde baş temiz beyazdır; görünüş değerlendirilirken mevsim ve kuşun yaşı da dikkate alınmalıdır.
Genel Görünüm ve Duruş
Küçük gövdesinin alt çizgisi dolgun, gagası ince ve görece kısadır. Kuyruğu kısa ve hafif çatallıdır. Havada uzun, dar kanatları daha belirginleşir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Kış giysisindeki erişkinde gözün arkasında koyu gri bir leke, ensede de gri tonlar görülebilir. Gaganın sarı kalması bu kuşu siyah gagalı gençten ayırmaya yardım eder. Göz arkasındaki leke tek başına gençlik belirtisi değildir.
Erkek ve dişi erişkinlerin tüy görünümü benzerdir. Sırttaki gri rengin koyuluğundan ya da bir kanat lekesinden kesin erkek–dişi ayrımı yapılmaz.
Gençte açık kanat üstünü enine kesen siyah desen, kanatlar açılınca M harfini andırır. Enseden geçen koyu bant, kuyruk ucundaki siyah şerit ve siyah gaga da önemlidir. Bu işaretler, erişkindeki yalnız siyah kanat uçlarından daha geniş bir desen oluşturur.
Uçuşta Görünüm
Kanatlarını sert ve hızlı vuruşlarla çırpar. Erişkinde açık gri kanat yüzeyi ile siyah dış uçların karşıtlığı, uzaktaki kuşta da dikkat çekebilir.
Ses ve Davranış
Üreme kolonilerinde tekrarlanan, burundan geliyormuş gibi duyulan çağrı İngilizce Kittiwake adına da kaynak olmuştur. Eşler arasında ve erişkinle yavru arasında daha kısa, burunsu çağrılar da kullanılır.
Karıştırılabilecek Türler
Kuzey Gümüş Martısı (Larus argentatus) daha iri ve daha güçlü gagalıdır. Erişkininde alt gagadaki kırmızı leke ve pembe bacaklar, Kara Ayaklı Martının sarı gagasıyla siyah bacaklarından farklıdır.
Genç Küçük Martı (Hydrocoloeus minutus), kanat üstündeki koyu desen yüzünden karışabilir; ancak Kara Ayaklı Martının ensesini kesen siyah bant onda bulunmaz. Bu nedenle yalnız M biçimli kanat desenine bakmak yeterli değildir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme alanı denize bakan sarp kaya yüzleri, kıyı adaları ve dar kaya çıkıntılarıdır. Çok sayıda çift aynı kaya yüzünde yakın aralıklarla yuvalayabilir. Bazı koloniler insan yapımı çıkıntıları da kullanır. Örneğin RSPB’nin İngiltere’de Tyne Nehri için verdiği örneklerde kuşlar pencere kenarları ve köprülerde yuvalar kurar. Bu örnek, türün yalnız doğal kayalara bağlı olmadığını gösterir.
Yuva Yeri
Yuva, dar çıkıntı üzerine çamur, ot ve deniz bitkileriyle yapılan bir çanaktır. BTO’nun Britanya ve İrlanda kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik sayı iki yumurta, görülen aralık 1–3 yumurtadır. İki eşin katıldığı kuluçka 25–32 gün, yavruların uçabilecek duruma gelmesi 33–54 gün olarak verilir. Bu süreler Türkiye’de ayrı bir örneklemde ölçülmüş değerler değildir.
Günlük Alan Kullanımı
Üreme dışı dönemde yaşamının büyük bölümünü açık denizde geçirir. Bu nedenle kışın görülmediği bir kıyı, kuşların o deniz bölgesinde hiç bulunmadığını göstermez. Üreme kolonilerinin dar kaya çıkıntıları ile denizde beslenme için kullanılan alanlar farklı işlevler taşır.
Dünya Yayılışı
Tür, Kuzey Atlantik ve Kuzey Pasifik ile bunlara komşu Arktik denizlerde ürer. AviList iki alt tür tanır. Rissa tridactyla tridactyla Kuzey Atlantik ve Arktik çevresinde, Rissa tridactyla pollicaris ise Kuzey Pasifik çevresinde yayılır. Kış dağılışı üreme kıyılarının daha güneyindeki açık denizlere uzanır. İngilizce Black-legged Kittiwake ile bilimsel Rissa tridactyla adı aynı türdür; eski yayınlardaki Larus tridactylus önceki cins adıdır.
Türkiye'deki Durumu
OSME’nin 2024 tarihli bölge listesi, Türkiye’de az sayıda görülen düzenli bir geçit kuşu ve kış ziyaretçisi olduğunu belirtir. Dolayısıyla Türkiye’de karşılaşılan bir birey, ülkemizde üreyen bir koloninin kanıtı sayılmaz. Kuzey denizlerindeki üreme takvimi de Türkiye için yerel bir yuvalama takvimi olarak kullanılamaz. Bu kaynak Türkiye’nin bütün kıyıları için eşit bolluk veya her ay bulunma güvencesi vermez.
Göç Yolculuğu
Alaska’nın Pribilof Adaları’nda, 2008–2009 ile 2010–2011 arasındaki üç kışı kapsayan araştırmada 99 kuştan 113 tam kış yolculuğu elde edilmiştir. Işık düzeyini kaydeden aygıtlarla tahmin edilen konumlar, kuşların Kuzey Pasifik’in geniş açık deniz alanlarını kullandığını göstermiştir. İki kış izlenen 17 birey, kışlama alanlarına rastlantıdan daha fazla bağlılık göstermiş; buna rağmen dağılış yıllara göre değişmiştir. Bunlar kesintisiz GPS konumları değildir. Aynı kuşun sonraki yıl benzer bir bölgeyi kullanması, hep aynı noktada kaldığı anlamına gelmez; Alaska kuşlarının bu hareketleri Türkiye ziyaretçilerine değişmez bir rota olarak atanamaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Küçük balıklar ve deniz omurgasızları besinleri arasındadır. Kanada’nın Nunavut bölgesinde, Qikiqtarjuaq ve Mittimatalik yakınlarından Ağustos 2021 sonunda alınan 39 kuşun sindirim sistemi örneğini inceleyen 2026 yayını, tanınabilen avlarda Arktik morinasını (Boreogadus saida) öne çıkarmıştır. Ancak içeriğin önemli bölümü ileri derecede sindirilmiştir. Bu nedenle tanınabilen kalıntılardaki baskın avı, her yerde ve her mevsimde bütün besinin aynı orandaki karşılığı saymak doğru olmaz.
Nasıl Avlanır?
Avı çoğunlukla deniz yüzeyine yakın alır. Alçaktan uçarken gagasını suya uzatabilir, suya kısa bir dalış yapabilir veya yüzeyde dururken beslenebilir. Balıkların yanında küçük kabuklular, kalamar ve denizanaları da tüketilebilir. Beslenmesini yalnız balıkla sınırlı düşünmemek gerekir.
İlginç Bilgiler
## Kanat Deseninden Bireyleri Ayırmak Kanada’da John Chardine’in 2002’de yayımlanan araştırması, aynı yuvadaki eşlerin kanat ucu desenleriyle birbirinden ayırt edilebildiğini göstermiştir. Ana gözlemler Nunavut’ta 1988 ve Newfoundland’da 1991–1992 yıllarında yapılmıştır. Araştırmacı, iki eşi de inceleyebildiği 23 yuvanın tamamında küçük desen farklarından yararlanmıştır. Bu, bir desenin erkek, diğerinin dişi olduğu anlamına gelmez; eşey ayrıca davranış gözlemleriyle belirlenmiştir. Kanat uçları uzaktan tek parça siyah görünse de yakından bazı tüylerde küçük beyaz alanlar seçilebilir. Desenler birkaç kuşta sonraki tüy değişiminde de değişebildiğinden, ömür boyu değişmez bir parmak izi sayılmaz. ## Yazın Besin Desteği ve Sonraki Hareketler Alaska’daki Middleton Adası’nda 2009–2011 üreme dönemlerinde, bazı yuvalardaki kuşlara ek balık verilmiştir. 2020’de yayımlanan araştırmada 32 besin destekli ve 31 kontrol kaydı olmak üzere 63 kullanılabilir ışık aygıtı kaydı karşılaştırılmıştır. Yavru yetiştirmeyi başaran besin destekli kuşlar üreme alanından daha erken ayrılmış; destek almayan grubun üreme dışı dönemdeki yolculukları daha uzun olmuştur. İlkbahardaki varış zamanında ise anlamlı fark bulunmamıştır. Bununla birlikte yazarlar, destekli yuvaları daha güçlü rakiplerin seçmiş olabileceğini ve önceki yılların desteğini o yılın etkisinden bütünüyle ayıramadıklarını belirtir. Sonuç, her kuşa daha çok balık verildiğinde aynı göç değişiminin kesin oluşacağını göstermez. ## Tipik Ömür ile Halkalama Rekoru Yaşam süresi için “tipik” ile “en uzun kaydedilen” farklı şeylerdir. BTO’nun Britanya ve İrlanda kuşları özetindeki yaklaşık 12 yıllık tipik süre, üreme yaşına ulaşmış kuşlar içindir; yumurtadan çıkan her yavrunun beklenen ömrü değildir. Aynı kaynakta 1993’te belirlenen halkalı bir kuş kaydı 28 yıl 6 ay 5 gündür. Bu tarihli halkalama kaydı, bugün bütün dünyada aşılmamış kesin bir sınır olarak sunulamaz.
Ak Kanatlı Sumru
Chlidonias leucopterus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Ak Kanatlı Sumru küçük, kuyruğu sığ çatallı bir bataklık sumrusudur. Üreme giysisindeki siyah baş ve gövde, açık üst kanatla ve beyaz sağrıyla karşıtlık oluşturur. Üreme dışı giysi daha açıktır.
Genel Görünüm ve Duruş
Baş yuvarlak, gaga incedir. Bıyıklı Sumruya göre daha küçük ve ince gagalıdır; su üzerinde besin ararken daha çevik görünür.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi erişkin benzerdir; siyah üreme giysisi yalnız erkeğe ait değildir. Baş, boyun ve alt gövde siyah; sağrı ve kuyruk beyazdır. Gaga kırmızımsı siyah, ayaklar kırmızıdır.
Gençte koyu kahverengimsi sırt, açık kanatlarla ve beyaz sağrıyla karşıtlık oluşturur. Göz arkasındaki koyu leke aşağı uzanır. İlk kış giysisine geçerken koyu sırt–açık kanat karşıtlığı azalır; genç, üreme erişkininin küçük kopyası değildir.
Üreme dışında alt taraf beyaz, sırt ve kanatlar açık gridir; göz arkasında koyu, aşağı uzanan kulak lekesi bulunur. Ara giyside açık ve koyu tüyler bir arada görülebilir. Tarih tek başına giysiyi belirlemez.
Uçuşta Görünüm
Üreme giysisinde üst kanadın ön kenarı beyaz, uçuş tüyleri daha gridir. Alttan görülen kısa örtü tüyleri siyahtır; uzun uçuş tüylerinin altı açık gridir. Bütün kanat altı siyah değildir; üst ve alt yüz karıştırılmamalıdır.
Ses ve Davranış
Hong Kong hesabında kuşlar gölet üzerindeki tellerde topluca dinlenir. Uçuş çağrıları Bıyıklı Sumrununkinden daha ince ve daha az pürüzlüdür. Bu bölgesel davranış örneği her konaklama yerinin aynı olduğunu göstermez.
Karıştırılabilecek Türler
Kara Sumrunun (Chlidonias niger) üreme giysisindeki sırt ve üst kanadı daha koyu gridir; kanat altı açıktır, Ak Kanatlının siyah alt örtü alanını taşımaz. Üreme dışında göğüs yanlarında koyu lekeler, daha koyu sağrı ve kuyruk görülür.
Bıyıklı Sumru (Chlidonias hybrida) daha güçlü gagalıdır; üreme giysisinde siyah tepeye karşı beyaz yanak ve çene, gri gövde görülür. Gençte sırt daha kaba kahverengi desenli, sağrı daha az beyazdır. Üreme dışında göz arkasındaki çizgi enseye uzanır; Ak Kanatlının aşağı inen yuvarlak kulak lekesinden farklıdır.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Sığ, bitkili tatlı sularda ürer. Doğu Polonya’daki Bug Nehri çalışması, su tutan çayırların yanında eski nehir yatağından ayrılmış gölcüklerde yüzen bitkilerin de yuva desteği olduğunu anlatır.
Yuva Yeri
Yuva, bitki parçalarından yapılmış sığ bir çanaktır. Polonya’nın Bug Nehri kolonilerinde yuvalar yüzen Stratiotes aloides bitkisine dayanıyordu. Bu bitki Türkiye kolonilerinin zorunlu desteği değildir. Yüzen destek, dalga ve seviye değişimine dayanma garantisi değildir.
Polonya makalesinin Cramp’tan aktardığı kuzey toplulukları sentezinde tipik üç yumurta, yaklaşık 20 günlük kuluçka ve 24 günde ilk uçuş verilir. Yabancı uzman anlatısı kuluçkayı 18–22 gün ve iki yetişkinin ortak görevi olarak açıklar. Bu değerler Türkiye’de ayrıca ölçülmüş tek süre değildir; aralıklardan ortalama üretilmez. Aktif koloniye girilmez.
Günlük Alan Kullanımı
Yeni Zelanda’da sığ kıyı lagünleri, küçük haliçler ve yakındaki sulak alanlar kullanılır. Kıyı kaydı, türü yalnız deniz kuşu yapmaz; beslenme alanı ayrıca üreme kolonisi değildir.
Dünya Yayılışı
Doğu Avrupa’dan Asya’nın doğusuna uzanan alanlarda ürer. Kışlık yayılış Afrika, Güneydoğu Asya ve Avustralasya’ya uzanır. Bütün topluluklar tek bir kıtada kışlamaz; bütün kuşlar için tek kış hedefi verilmez.
Türkiye’deki Durumu
Türkiye göç alanları arasındadır; üreme de bildirilmiştir. BirdLife’ın 2021 eki Türkiye üreme tahminini 2002–2012 dönemi kısmi verisine dayandırır. Bu eski veri 2026 sayımı değildir; ilkbaharda beslenen sürü ayrıca yuvalanma kanıtı sayılmaz.
Gaziantep Doğanpınar Sulama Göleti’nde 1 Şubat 2020’de fotoğraflanan erişkin, Kiat–Pyle makalesinde siyah üreme giysisinde ve açık giysiye geçişi başlamış olabilecek kuş olarak gösterilir. BirdLife’ın 2021 ekinde Türkiye için 2013–2019 kış varlığı da bildirilir. Bunlar kışın kesin yokluğu çürütür; bütün ülkede düzenli kışlama veya kış üremesini kanıtlamaz.
Göç Yolculuğu
Yeni Zelanda’ya gelen kuşların çoğu kuzeydeki üreme döngüsünü izler; orada seyrek üreme kayıtları da vardır. Yeni Zelanda yazı Türkiye kışına denk gelir; oradaki mevsim adları Türkiye takvimine aktarılmaz. Gözlem noktaları aynı bireyin izlenen rotası gibi birleştirilmez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Başlıca su böceklerini alır; küçük balık ve iribaş da yiyebilir. İribaş, kurbağanın suda yaşayan yavrusudur. Bu çeşitlilik, Türkiye’deki her alanda aynı besin oranlarının ölçüldüğü anlamına gelmez.
Nasıl Avlanır?
Hong Kong hesabında yüzey üzerinde dolaşır, havada asılı kalıp yüzeydeki veya hemen alttaki ava yönelir. Yeni Zelanda hesabı havada böcek yakalamayı ve ara sıra suya girişi de bildirir; “hiç dalmaz” mutlak kuralı uygun değildir.
İlginç Bilgiler
## İlginç Bilgiler Polonya’nın Bug Nehri çevresinde 2007–2010’da dokuz kolonide 113 Ak Kanatlı ve 92 Kara Sumru yuvası izlendi. En az bir yavru çıkmasıyla tanımlanan başarı Ak Kanatlıda daha düşüktü; kuvvetli rüzgâr, koloninin yeri ve yumurtlamanın başlangıcıyla ilişkiliydi. Bu, yavruların uçana kadar yaşama oranı değildir; Türkiye’ye aynı kayıp oranı atanamaz. Polonya’nın Morzyczyn–Prostyn çevresindeki iki eski nehir yatağı gölcüğünün başka incelemesinde 96 Ak Kanatlı yuvası izlendi. Makale saha yıllarını 2007, 2009–2010 ve 2016 olarak sıralar. En az bir yavru çıkan yuvalar yoğun kıyı bitkilerine daha yakın ve daha erken kurulmuştu. Su yükseldiğinde yumurtaların ıslanması, fırtınada bitki kümelerinin sürüklenmesi gözlendi; bitkinin desteğini neden kaybettiği ise mekanizma yorumudur. Kiat ve Pyle’ın Ortadoğu incelemesinde 2017–2022 kışlarında görüntülerle değerlendirilen 96 kuşun 94’ü siyah üreme giysisinde erişkindi. Afrika karşılaştırmasıyla müze ve İsrail halkalama verileri de kullanıldı; bunlar tek yıllık ülke sayımı değildi. Afrika’da henüz bilinmeyen üreme alanlarından kuzeye göç olasılığı, yazarların tartıştığı hipotezlerden biridir. Bu açıklamanın güçlüklerini de tartışırlar; bulunmuş bir koloni bildirmezler.
