kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kara Ayaklı Martı (Rissa tridactyla)
VS
Seçildi Batı Afrika Sumrusu (Thalasseus albididorsalis)

Kara Ayaklı Martı

Rissa tridactyla

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu VU
Arazide Teşhis İpucu
Kompakt yapı, siyah bacak, sade sarı gaga ve beyaz aynasız siyah kanat uçları.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Ayaklı Martının (Rissa tridactyla) erişkini beyaz başı ve alt tarafı, gri sırtı, sarı gagası ve kısa siyah bacaklarıyla tanınır. Açık gri kanadın dış uçları siyah görünür. Üreme giysisinde baş temiz beyazdır; görünüş değerlendirilirken mevsim ve kuşun yaşı da dikkate alınmalıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Küçük gövdesinin alt çizgisi dolgun, gagası ince ve görece kısadır. Kuyruğu kısa ve hafif çatallıdır. Havada uzun, dar kanatları daha belirginleşir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Kış giysisindeki erişkinde gözün arkasında koyu gri bir leke, ensede de gri tonlar görülebilir. Gaganın sarı kalması bu kuşu siyah gagalı gençten ayırmaya yardım eder. Göz arkasındaki leke tek başına gençlik belirtisi değildir.

Erkek ve dişi erişkinlerin tüy görünümü benzerdir. Sırttaki gri rengin koyuluğundan ya da bir kanat lekesinden kesin erkek–dişi ayrımı yapılmaz.

Gençte açık kanat üstünü enine kesen siyah desen, kanatlar açılınca M harfini andırır. Enseden geçen koyu bant, kuyruk ucundaki siyah şerit ve siyah gaga da önemlidir. Bu işaretler, erişkindeki yalnız siyah kanat uçlarından daha geniş bir desen oluşturur.

Uçuşta Görünüm

Kanatlarını sert ve hızlı vuruşlarla çırpar. Erişkinde açık gri kanat yüzeyi ile siyah dış uçların karşıtlığı, uzaktaki kuşta da dikkat çekebilir.

Ses ve Davranış

Üreme kolonilerinde tekrarlanan, burundan geliyormuş gibi duyulan çağrı İngilizce Kittiwake adına da kaynak olmuştur. Eşler arasında ve erişkinle yavru arasında daha kısa, burunsu çağrılar da kullanılır.

Karıştırılabilecek Türler

Kuzey Gümüş Martısı (Larus argentatus) daha iri ve daha güçlü gagalıdır. Erişkininde alt gagadaki kırmızı leke ve pembe bacaklar, Kara Ayaklı Martının sarı gagasıyla siyah bacaklarından farklıdır.

Genç Küçük Martı (Hydrocoloeus minutus), kanat üstündeki koyu desen yüzünden karışabilir; ancak Kara Ayaklı Martının ensesini kesen siyah bant onda bulunmaz. Bu nedenle yalnız M biçimli kanat desenine bakmak yeterli değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanı denize bakan sarp kaya yüzleri, kıyı adaları ve dar kaya çıkıntılarıdır. Çok sayıda çift aynı kaya yüzünde yakın aralıklarla yuvalayabilir. Bazı koloniler insan yapımı çıkıntıları da kullanır. Örneğin RSPB’nin İngiltere’de Tyne Nehri için verdiği örneklerde kuşlar pencere kenarları ve köprülerde yuvalar kurar. Bu örnek, türün yalnız doğal kayalara bağlı olmadığını gösterir.

Yuva Yeri

Yuva, dar çıkıntı üzerine çamur, ot ve deniz bitkileriyle yapılan bir çanaktır. BTO’nun Britanya ve İrlanda kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik sayı iki yumurta, görülen aralık 1–3 yumurtadır. İki eşin katıldığı kuluçka 25–32 gün, yavruların uçabilecek duruma gelmesi 33–54 gün olarak verilir. Bu süreler Türkiye’de ayrı bir örneklemde ölçülmüş değerler değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışı dönemde yaşamının büyük bölümünü açık denizde geçirir. Bu nedenle kışın görülmediği bir kıyı, kuşların o deniz bölgesinde hiç bulunmadığını göstermez. Üreme kolonilerinin dar kaya çıkıntıları ile denizde beslenme için kullanılan alanlar farklı işlevler taşır.

Dünya Yayılışı

Tür, Kuzey Atlantik ve Kuzey Pasifik ile bunlara komşu Arktik denizlerde ürer. AviList iki alt tür tanır. Rissa tridactyla tridactyla Kuzey Atlantik ve Arktik çevresinde, Rissa tridactyla pollicaris ise Kuzey Pasifik çevresinde yayılır. Kış dağılışı üreme kıyılarının daha güneyindeki açık denizlere uzanır. İngilizce Black-legged Kittiwake ile bilimsel Rissa tridactyla adı aynı türdür; eski yayınlardaki Larus tridactylus önceki cins adıdır.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin 2024 tarihli bölge listesi, Türkiye’de az sayıda görülen düzenli bir geçit kuşu ve kış ziyaretçisi olduğunu belirtir. Dolayısıyla Türkiye’de karşılaşılan bir birey, ülkemizde üreyen bir koloninin kanıtı sayılmaz. Kuzey denizlerindeki üreme takvimi de Türkiye için yerel bir yuvalama takvimi olarak kullanılamaz. Bu kaynak Türkiye’nin bütün kıyıları için eşit bolluk veya her ay bulunma güvencesi vermez.

Göç Yolculuğu

Alaska’nın Pribilof Adaları’nda, 2008–2009 ile 2010–2011 arasındaki üç kışı kapsayan araştırmada 99 kuştan 113 tam kış yolculuğu elde edilmiştir. Işık düzeyini kaydeden aygıtlarla tahmin edilen konumlar, kuşların Kuzey Pasifik’in geniş açık deniz alanlarını kullandığını göstermiştir. İki kış izlenen 17 birey, kışlama alanlarına rastlantıdan daha fazla bağlılık göstermiş; buna rağmen dağılış yıllara göre değişmiştir. Bunlar kesintisiz GPS konumları değildir. Aynı kuşun sonraki yıl benzer bir bölgeyi kullanması, hep aynı noktada kaldığı anlamına gelmez; Alaska kuşlarının bu hareketleri Türkiye ziyaretçilerine değişmez bir rota olarak atanamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük balıklar ve deniz omurgasızları besinleri arasındadır. Kanada’nın Nunavut bölgesinde, Qikiqtarjuaq ve Mittimatalik yakınlarından Ağustos 2021 sonunda alınan 39 kuşun sindirim sistemi örneğini inceleyen 2026 yayını, tanınabilen avlarda Arktik morinasını (Boreogadus saida) öne çıkarmıştır. Ancak içeriğin önemli bölümü ileri derecede sindirilmiştir. Bu nedenle tanınabilen kalıntılardaki baskın avı, her yerde ve her mevsimde bütün besinin aynı orandaki karşılığı saymak doğru olmaz.

Nasıl Avlanır?

Avı çoğunlukla deniz yüzeyine yakın alır. Alçaktan uçarken gagasını suya uzatabilir, suya kısa bir dalış yapabilir veya yüzeyde dururken beslenebilir. Balıkların yanında küçük kabuklular, kalamar ve denizanaları da tüketilebilir. Beslenmesini yalnız balıkla sınırlı düşünmemek gerekir.

İlginç Bilgiler

## Kanat Deseninden Bireyleri Ayırmak Kanada’da John Chardine’in 2002’de yayımlanan araştırması, aynı yuvadaki eşlerin kanat ucu desenleriyle birbirinden ayırt edilebildiğini göstermiştir. Ana gözlemler Nunavut’ta 1988 ve Newfoundland’da 1991–1992 yıllarında yapılmıştır. Araştırmacı, iki eşi de inceleyebildiği 23 yuvanın tamamında küçük desen farklarından yararlanmıştır. Bu, bir desenin erkek, diğerinin dişi olduğu anlamına gelmez; eşey ayrıca davranış gözlemleriyle belirlenmiştir. Kanat uçları uzaktan tek parça siyah görünse de yakından bazı tüylerde küçük beyaz alanlar seçilebilir. Desenler birkaç kuşta sonraki tüy değişiminde de değişebildiğinden, ömür boyu değişmez bir parmak izi sayılmaz. ## Yazın Besin Desteği ve Sonraki Hareketler Alaska’daki Middleton Adası’nda 2009–2011 üreme dönemlerinde, bazı yuvalardaki kuşlara ek balık verilmiştir. 2020’de yayımlanan araştırmada 32 besin destekli ve 31 kontrol kaydı olmak üzere 63 kullanılabilir ışık aygıtı kaydı karşılaştırılmıştır. Yavru yetiştirmeyi başaran besin destekli kuşlar üreme alanından daha erken ayrılmış; destek almayan grubun üreme dışı dönemdeki yolculukları daha uzun olmuştur. İlkbahardaki varış zamanında ise anlamlı fark bulunmamıştır. Bununla birlikte yazarlar, destekli yuvaları daha güçlü rakiplerin seçmiş olabileceğini ve önceki yılların desteğini o yılın etkisinden bütünüyle ayıramadıklarını belirtir. Sonuç, her kuşa daha çok balık verildiğinde aynı göç değişiminin kesin oluşacağını göstermez. ## Tipik Ömür ile Halkalama Rekoru Yaşam süresi için “tipik” ile “en uzun kaydedilen” farklı şeylerdir. BTO’nun Britanya ve İrlanda kuşları özetindeki yaklaşık 12 yıllık tipik süre, üreme yaşına ulaşmış kuşlar içindir; yumurtadan çıkan her yavrunun beklenen ömrü değildir. Aynı kaynakta 1993’te belirlenen halkalı bir kuş kaydı 28 yıl 6 ay 5 gündür. Bu tarihli halkalama kaydı, bugün bütün dünyada aşılmamış kesin bir sınır olarak sunulamaz.

Batı Afrika Sumrusu

Thalasseus albididorsalis

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu -
Arazide Teşhis İpucu
Uzun, güçlü ve baştan sona sarı–turuncu gaga ile ensedeki dağınık tepelik türü kilitler; sırt ve kanat üstü soluk gri, alt taraf temiz aktır, bacaklar karadır. Üreme kılığında alın ve tepe tümüyle karadır; üreme dışında alın beyazlar ve kara yalnızca göz arkası ile ensede kalır. Kara Gagalı Sumru'nun gagası kara ve yalnızca ucu sarıdır — en hızlı ayrım budur. Tepeli Sumru daha küçük ve daha ince parlak turuncu gagalıdır. Kral Sumru daha iri, daha koyu sırtlı ve daha kalın gagalıdır, ancak farklar örtüşür ve ayrım çoğu zaman coğrafyayla yapılır. Eşeyler dıştan aynıdır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Batı Afrika Sumrusu (Thalasseus albididorsalis; West African Crested Tern), iri, çok açık renkli bir kıyı sumrusudur. Soluk gri üst tarafı, çatallı kuyruğu ve uzun sarı-turuncu gagası dikkat çeker. Üreme giysisinde başın üstü siyah; üreme dışında alın beyaz, başın arkası siyahtır.

Genel Görünüm ve Duruş

Erişkinde bacaklar siyahtır. Üreme sonrasında bazı kuşların başı neredeyse bütünüyle beyazlaşabilir; daha sonra siyah-beyaz baş deseni yeniden değişir. Bu yüzden yalnız baştaki siyahlığın büyüklüğüyle yaş ya da tür belirlenmez.

Gaganın düzenli biçimde uca doğru incelmesi önemlidir. Soluk sarı veya sarı-turuncu görünüş, üreme döneminde daha canlı turuncuya dönebilir. Işık ve duruş hem rengi hem gaganın kalınlığını etkileyebildiği için biçim ile renk birlikte değerlendirilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişiyi yalnız iriliğe bakarak ayırmak güvenli değildir. Gine-Bissau’nun Bantambur kolonisinde Nisan 2021’de incelenen 20 erişkinin eşeyi DNA ile belirlenmiştir. Dişiler ortalamada daha küçük ve hafif olsa da bütün ölçülerde erkeklerle örtüşme görülmüştür; tek kuşun görünüşünden kesin eşey tayini yapılmaz.

Genç kuşların bacakları turuncu, siyah veya açık benekli olabilir. Omuz tüylerinin merkezleri çoğunlukla dağınık gri görünür; erişkinin daha temiz giysisinden farklıdır. İlk kış kuşlarında göz arkasındaki koyu leke, koyu merkezli yeni kanat tüyleri ve daha gri kuyruk yaşın anlaşılmasına yardım eder.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta açık renkli gövde, uzun gaga ve çatallı kuyruk birlikte seçilir.

Ses ve Davranış

Yüksek ve gıcırtılı uçuş çağrıları çıkarır. Gambiya, Gana, Fas ve Senegal kayıtlarını Amerikan Kral Sumrusunun kayıtlarıyla karşılaştıran 2020 araştırmasında, Batı Afrika kuşlarının çağrıları genellikle daha tiz ve daha belirgin iniş çıkışlı bulunmuştur. Ancak incelenen ses özellikleri örtüşmüştür; her çağrının kesin ayrılabildiği gösterilmemiştir.

Karıştırılabilecek Türler

Tepeli Sumru (Thalasseus bengalensis; Lesser Crested Tern), gerçek bir karışma olasılığıdır. Batı Afrika Sumrusu ondan belirgin biçimde daha iri ve daha güçlü gagalıdır. Tepeli Sumrunun sırtı daha koyu gridir. İkisinde de kuyruk sokumu gri, gaga sarı-turuncu görünebilir; bu ortak renkler tek başına yeterli değildir.

Amerika’daki Kral Sumru (Thalasseus maximus; Royal Tern) çok benzerdir. Gagası ortalamada daha derin ve ağır görünür; Batı Afrika Sumrusununki daha ince ve düzenli daralan biçimdedir. Bu ortalama fark, bütün bireyleri kesin ayıran bir sınır oluşturmaz. Ayrıca uzun görünmek ile gerçekten daha uzun ölçülmek aynı şey değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Batı Afrika’da 1998–2019 arasında izlenen üreme kolonileri, Moritanya’dan Gine’ye uzanan kıyı adalarındaydı. Yuvalar çoğunlukla çıplak veya seyrek bitkili kumlukta bulunuyordu. Moritanya’daki Arel Adası’nda kayalık zemin de kullanılmıştır; türü yalnız düz kum adalarına bağlamak doğru olmaz.

Yuva Yeri

Genellikle tek yumurta bırakır ve iki eş yumurta ile yavrunun bakımına katılır. Batı Afrika kolonilerini ele alan 2022 yayınında kuluçka 25–31 gün, 2023 yayınındaki tür özetinde 28 gün olarak verilir. İkinci kaynak yavrunun uçmaya başlamasını 35–42 günle özetler. Bunlar yeni bir süre ölçüm deneyinin sonuçları olarak sunulmaz; bütün yuvalara uygulanacak tek gün sayısı değildir. Yavrunun kısa sürede yuvadan uzaklaşması, uçabildiği anlamına gelmez.

Günlük Alan Kullanımı

Tuzlu koylarda ve kıyı denizinde beslenir; açık plajlar başka sumrularla ortak dinlenme alanları olabilir. Ürediği ada, yiyecek aradığı deniz ve dinlendiği kıyı aynı işlevi görmez. Koloniye girilmeden, kuşların besin taşıdığı geçiş alanı açık bırakılarak gözlenmelidir.

Dünya Yayılışı

Güncel AviList bu türü alt türlere ayırmaz. Moritanya’dan Gine’ye uzanan Atlas Okyanusu kıyılarında ürer. Üreme dışında Fas’a kadar kuzeye, Namibya’ya kadar güneye yayılır. Amerika’da üreyen Kral Sumru günümüzde ayrı bir türdür; eski Thalasseus maximus albididorsalis adı, bu Afrika kuşunu anlatır.

Türkiye’deki Durumu

Birds Canada’nın barındırdığı Avibase’in İngilizce Türkiye listesinde nadir ve rastlantısal konuk olarak yer alır. Bu statüden düzenli ilkbahar geçidi, kışlama veya Türkiye’de üreme sonucu çıkarılamaz. Eski “Royal Tern” kayıtları da hangi taksonun kastedildiği incelenmeden bu türe aktarılmamalıdır.

Göç Yolculuğu

Gine-Bissau’nun Bantambur kolonisinde Nisan 2021’de işaretlenen kuşlardan altısının 2022’ye kadar GPS verisi alınabilmiştir. Üreme dışı dönemde üçü koloninin yakın çevresinde, ağırlıkla Gine’de kalırken üçü Nijerya ve Angola’ya kadar gitmiştir. Aynı koloniden çıkan kuşlar böylece farklı uzaklıklara dağılabilmiştir. Küçük örneklem, bütün türün yarısının uzun göç yaptığı anlamına gelmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Moritanya, Senegal, Gambiya, Gine-Bissau ve Gine’deki kolonilerde, 1998–2019 arasında yuvaların çevresinden toplanan kalıntılar balık bakımından çeşitli bir beslenmeyi göstermiştir. Araştırmacılar dışkı ve ağızdan çıkarılan topaklardaki balık kulak taşlarını incelemiştir. Bu taşlar balık türünü ayırt etmeye yardım eder. Sonuçlar, kuluçkadaki erişkinlerin yediklerini temsil eder; yavrunun menüsüyle aynı kabul edilmez.

Nasıl Avlanır?

Suyun üzerinde uçarak küçük balık arar; açık deniz ve tuzlu koylarda av peşinde görülebilir.

İlginç Bilgiler

## Kolonilerin Yer Değiştirmesi Bir adada azalma, bütün türde aynı oranda azalma demek değildir. Moritanya’dan Gine’ye kadar Batı Afrika kolonilerini 1998–2019 verileriyle inceleyen çalışmada, kolonilerin kullandığı adaların zamanla değişebildiği görülmüştür. Senegal’in Saloum Deltası’nda 1998–2006’da tek adada toplanan üreme grubu, 2011’de kısmen iki başka adaya kaymıştır. Araştırmacılar, eksik yıllar ve farklı sayım yöntemleri yüzünden toplam nüfus değişimini değerlendirmenin zor olduğunu belirtir. Tek bir koloninin sayısı, bütün türün güncel dünya sayısı yerine kullanılamaz. ## Gece Uçuşunun Anlamı Gece hareketi, doğrudan görülmüş bir avlanma değildir. Gine-Bissau’daki Bantambur kolonisinde Nisan–Mayıs 2021’de GPS ile izlenen 18 erişkinin verileri, bazı uçuşların karanlık saatlerde de yapıldığını göstermiştir. Araştırmacılar gece beslenmesinin mümkün olduğunu tartışır; cihazlar her dalışı veya yakalanan balığı göstermiyordu. Hız ve yön verileriyle yolculuk ile av aramayı güvenilir biçimde ayıramamışlardır. Bu yüzden bulgu, “kuşlar geceleri de uçtu” sonucunu destekler; her gece uçuşunu başarılı balık avı olarak saymaya yetmez. ## Başka Kolonileri Ziyaret Başka bir koloniye uğramak, orada yeniden üremek demek değildir. Gine-Bissau’da işaretlenen ve 2021–2022 boyunca izlenebilen altı kuşun hepsi, kendi kolonileri dışında en az bir üreme alanına daha gitmiştir. Bazı ziyaretler kısa sürmüş, bazı alanlar üreme dışı dönemde uzun süre kullanılmıştır. Bu ziyaretler başka adaları tanımaya yardımcı olabilir; fakat GPS noktası tek başına yeni bir yuva veya ikinci bir yavru büyütme kanıtı değildir. Araştırmacılar, bu davranışın değişken kıyı adalarında yararlı olabileceğini bir yorum olarak sunar.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...