Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Kara Ayaklı Martı
Rissa tridactyla
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Kara Ayaklı Martının (Rissa tridactyla) erişkini beyaz başı ve alt tarafı, gri sırtı, sarı gagası ve kısa siyah bacaklarıyla tanınır. Açık gri kanadın dış uçları siyah görünür. Üreme giysisinde baş temiz beyazdır; görünüş değerlendirilirken mevsim ve kuşun yaşı da dikkate alınmalıdır.
Genel Görünüm ve Duruş
Küçük gövdesinin alt çizgisi dolgun, gagası ince ve görece kısadır. Kuyruğu kısa ve hafif çatallıdır. Havada uzun, dar kanatları daha belirginleşir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Kış giysisindeki erişkinde gözün arkasında koyu gri bir leke, ensede de gri tonlar görülebilir. Gaganın sarı kalması bu kuşu siyah gagalı gençten ayırmaya yardım eder. Göz arkasındaki leke tek başına gençlik belirtisi değildir.
Erkek ve dişi erişkinlerin tüy görünümü benzerdir. Sırttaki gri rengin koyuluğundan ya da bir kanat lekesinden kesin erkek–dişi ayrımı yapılmaz.
Gençte açık kanat üstünü enine kesen siyah desen, kanatlar açılınca M harfini andırır. Enseden geçen koyu bant, kuyruk ucundaki siyah şerit ve siyah gaga da önemlidir. Bu işaretler, erişkindeki yalnız siyah kanat uçlarından daha geniş bir desen oluşturur.
Uçuşta Görünüm
Kanatlarını sert ve hızlı vuruşlarla çırpar. Erişkinde açık gri kanat yüzeyi ile siyah dış uçların karşıtlığı, uzaktaki kuşta da dikkat çekebilir.
Ses ve Davranış
Üreme kolonilerinde tekrarlanan, burundan geliyormuş gibi duyulan çağrı İngilizce Kittiwake adına da kaynak olmuştur. Eşler arasında ve erişkinle yavru arasında daha kısa, burunsu çağrılar da kullanılır.
Karıştırılabilecek Türler
Kuzey Gümüş Martısı (Larus argentatus) daha iri ve daha güçlü gagalıdır. Erişkininde alt gagadaki kırmızı leke ve pembe bacaklar, Kara Ayaklı Martının sarı gagasıyla siyah bacaklarından farklıdır.
Genç Küçük Martı (Hydrocoloeus minutus), kanat üstündeki koyu desen yüzünden karışabilir; ancak Kara Ayaklı Martının ensesini kesen siyah bant onda bulunmaz. Bu nedenle yalnız M biçimli kanat desenine bakmak yeterli değildir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme alanı denize bakan sarp kaya yüzleri, kıyı adaları ve dar kaya çıkıntılarıdır. Çok sayıda çift aynı kaya yüzünde yakın aralıklarla yuvalayabilir. Bazı koloniler insan yapımı çıkıntıları da kullanır. Örneğin RSPB’nin İngiltere’de Tyne Nehri için verdiği örneklerde kuşlar pencere kenarları ve köprülerde yuvalar kurar. Bu örnek, türün yalnız doğal kayalara bağlı olmadığını gösterir.
Yuva Yeri
Yuva, dar çıkıntı üzerine çamur, ot ve deniz bitkileriyle yapılan bir çanaktır. BTO’nun Britanya ve İrlanda kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik sayı iki yumurta, görülen aralık 1–3 yumurtadır. İki eşin katıldığı kuluçka 25–32 gün, yavruların uçabilecek duruma gelmesi 33–54 gün olarak verilir. Bu süreler Türkiye’de ayrı bir örneklemde ölçülmüş değerler değildir.
Günlük Alan Kullanımı
Üreme dışı dönemde yaşamının büyük bölümünü açık denizde geçirir. Bu nedenle kışın görülmediği bir kıyı, kuşların o deniz bölgesinde hiç bulunmadığını göstermez. Üreme kolonilerinin dar kaya çıkıntıları ile denizde beslenme için kullanılan alanlar farklı işlevler taşır.
Dünya Yayılışı
Tür, Kuzey Atlantik ve Kuzey Pasifik ile bunlara komşu Arktik denizlerde ürer. AviList iki alt tür tanır. Rissa tridactyla tridactyla Kuzey Atlantik ve Arktik çevresinde, Rissa tridactyla pollicaris ise Kuzey Pasifik çevresinde yayılır. Kış dağılışı üreme kıyılarının daha güneyindeki açık denizlere uzanır. İngilizce Black-legged Kittiwake ile bilimsel Rissa tridactyla adı aynı türdür; eski yayınlardaki Larus tridactylus önceki cins adıdır.
Türkiye'deki Durumu
OSME’nin 2024 tarihli bölge listesi, Türkiye’de az sayıda görülen düzenli bir geçit kuşu ve kış ziyaretçisi olduğunu belirtir. Dolayısıyla Türkiye’de karşılaşılan bir birey, ülkemizde üreyen bir koloninin kanıtı sayılmaz. Kuzey denizlerindeki üreme takvimi de Türkiye için yerel bir yuvalama takvimi olarak kullanılamaz. Bu kaynak Türkiye’nin bütün kıyıları için eşit bolluk veya her ay bulunma güvencesi vermez.
Göç Yolculuğu
Alaska’nın Pribilof Adaları’nda, 2008–2009 ile 2010–2011 arasındaki üç kışı kapsayan araştırmada 99 kuştan 113 tam kış yolculuğu elde edilmiştir. Işık düzeyini kaydeden aygıtlarla tahmin edilen konumlar, kuşların Kuzey Pasifik’in geniş açık deniz alanlarını kullandığını göstermiştir. İki kış izlenen 17 birey, kışlama alanlarına rastlantıdan daha fazla bağlılık göstermiş; buna rağmen dağılış yıllara göre değişmiştir. Bunlar kesintisiz GPS konumları değildir. Aynı kuşun sonraki yıl benzer bir bölgeyi kullanması, hep aynı noktada kaldığı anlamına gelmez; Alaska kuşlarının bu hareketleri Türkiye ziyaretçilerine değişmez bir rota olarak atanamaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Küçük balıklar ve deniz omurgasızları besinleri arasındadır. Kanada’nın Nunavut bölgesinde, Qikiqtarjuaq ve Mittimatalik yakınlarından Ağustos 2021 sonunda alınan 39 kuşun sindirim sistemi örneğini inceleyen 2026 yayını, tanınabilen avlarda Arktik morinasını (Boreogadus saida) öne çıkarmıştır. Ancak içeriğin önemli bölümü ileri derecede sindirilmiştir. Bu nedenle tanınabilen kalıntılardaki baskın avı, her yerde ve her mevsimde bütün besinin aynı orandaki karşılığı saymak doğru olmaz.
Nasıl Avlanır?
Avı çoğunlukla deniz yüzeyine yakın alır. Alçaktan uçarken gagasını suya uzatabilir, suya kısa bir dalış yapabilir veya yüzeyde dururken beslenebilir. Balıkların yanında küçük kabuklular, kalamar ve denizanaları da tüketilebilir. Beslenmesini yalnız balıkla sınırlı düşünmemek gerekir.
İlginç Bilgiler
## Kanat Deseninden Bireyleri Ayırmak Kanada’da John Chardine’in 2002’de yayımlanan araştırması, aynı yuvadaki eşlerin kanat ucu desenleriyle birbirinden ayırt edilebildiğini göstermiştir. Ana gözlemler Nunavut’ta 1988 ve Newfoundland’da 1991–1992 yıllarında yapılmıştır. Araştırmacı, iki eşi de inceleyebildiği 23 yuvanın tamamında küçük desen farklarından yararlanmıştır. Bu, bir desenin erkek, diğerinin dişi olduğu anlamına gelmez; eşey ayrıca davranış gözlemleriyle belirlenmiştir. Kanat uçları uzaktan tek parça siyah görünse de yakından bazı tüylerde küçük beyaz alanlar seçilebilir. Desenler birkaç kuşta sonraki tüy değişiminde de değişebildiğinden, ömür boyu değişmez bir parmak izi sayılmaz. ## Yazın Besin Desteği ve Sonraki Hareketler Alaska’daki Middleton Adası’nda 2009–2011 üreme dönemlerinde, bazı yuvalardaki kuşlara ek balık verilmiştir. 2020’de yayımlanan araştırmada 32 besin destekli ve 31 kontrol kaydı olmak üzere 63 kullanılabilir ışık aygıtı kaydı karşılaştırılmıştır. Yavru yetiştirmeyi başaran besin destekli kuşlar üreme alanından daha erken ayrılmış; destek almayan grubun üreme dışı dönemdeki yolculukları daha uzun olmuştur. İlkbahardaki varış zamanında ise anlamlı fark bulunmamıştır. Bununla birlikte yazarlar, destekli yuvaları daha güçlü rakiplerin seçmiş olabileceğini ve önceki yılların desteğini o yılın etkisinden bütünüyle ayıramadıklarını belirtir. Sonuç, her kuşa daha çok balık verildiğinde aynı göç değişiminin kesin oluşacağını göstermez. ## Tipik Ömür ile Halkalama Rekoru Yaşam süresi için “tipik” ile “en uzun kaydedilen” farklı şeylerdir. BTO’nun Britanya ve İrlanda kuşları özetindeki yaklaşık 12 yıllık tipik süre, üreme yaşına ulaşmış kuşlar içindir; yumurtadan çıkan her yavrunun beklenen ömrü değildir. Aynı kaynakta 1993’te belirlenen halkalı bir kuş kaydı 28 yıl 6 ay 5 gündür. Bu tarihli halkalama kaydı, bugün bütün dünyada aşılmamış kesin bir sınır olarak sunulamaz.
Ada Martısı
Ichthyaetus audouinii
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Erişkin Ada Martısında koyu kırmızı gaga, koyu göz, gri-yeşilimsi bacaklar ve açık gri sırt birlikte aranır. Genç kuş kahverengi desenlidir ve erişkinin kırmızı gagasını taşımaz.
Genel Görünüm ve Duruş
İri martılar arasında ince gövdesi, uzun-dar kanatları ve uzun bacaklarıyla dikkat çeker. Erişkinde baş ve alt taraf beyaz, sırt açık gridir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkinde koyu kırmızı gaganın ucuna yakın siyah bant, en uçta sarımsı bölüm bulunur. Göz koyudur; bacaklar koyu gri ile yeşilimsi gri arasında görünebilir. Kanat uçları siyahtır.
Erişkin dişi ve erkeğin tüy renkleri benzerdir; yalnız tüylere bakarak güvenilir eşey tayini yapılamaz.
Genç kuş kahverengi desenlidir; kanat altında belirgin koyu-açık desen görülür. Sağrı, yani sırtın kuyruk önündeki bölümü koyucadır. Kuyruk dibini üstten örten tüylerde U biçimli beyaz alan, beyaz uçlu koyu kuyrukla birlikte değerlendirilir. Yaş ilerledikçe baş ve gövde açılır; kanat ve kuyruktaki koyu tüyler daha uzun süre kalabilir.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta ince gövde ve uzun, dar kanatlar belirgindir. CIESM, benzer iri martılara göre kanat vuruşları arasında daha uzun süzüldüğünü belirtir. Erişkinin kanadında açık gri iç bölümle siyah uçlar karşıtlık oluşturur.
Karıştırılabilecek Türler
Gümüş Martı (Larus michahellis) erişkinde daha iri, güçlü başlı ve geniş kanatlıdır; gagası ve bacakları sarıdır. Gençlerde iki tür de kahverengi olduğundan erişkin renkleri kullanılmaz. Ada Martısının ince yapısı, desenli kanat altı ve kuyruk çevresindeki açık-koyu alanlar birlikte değerlendirilir.
Kara Sırtlı Martının (Larus fuscus) gençleri de Ada Martısının gençlerine benzer. Ada Martısında desenli kanat altı, kuyruk dibindeki U biçimli beyaz alan ve koyu kuyruk birlikte incelenir; tek işaretle kesin karar verilmez.
Ses ve Davranış
Fransız müze tür hesabı alarm sesini kalın, diğer bazı çağrılarını boğuk ve art arda gelen sesler olarak anlatır. Başka martılarla birlikteyken sesin hangi kuşa ait olduğu görülmelidir.
Yuva, Yumurta ve Kuluçka
CIESM, 2–3 yumurta ve 28 günlük kuluçka verir; Fransız müze hesabının Korsika sentezinde çoğunlukla üç yumurta ve 26–33 gün bildirilir. İlk uçuş için 2025 uluslararası eylem planı yaklaşık 6–7 hafta, eski müze hesabı 35–40 gün verir. Kaynaklar ortalanmaz; ilk uçuş tam bağımsızlık değildir. Bunlar Türkiye’nin bütün yuvalarında ölçülmüş süreler değildir.
Bu üç ölçü için erkek ve dişiye özgü ayrı temsilî değer doğrulanmadı; iki kutuda aynı ortak tür değeri gösterilir. Boy ve kanat açıklığı Fundación CRAM'ın yaklaşık tür değerleridir; ağırlık BTO BirdFacts'in tür değeri olan 610 g'dır. Bunlar eşey belirleme ölçütü değildir; bireysel kuşlar farklı olabilir.
Biyometri
| Ölçü | Erkek | Dişi |
| --- | --- | --- |
| Toplam boy | yaklaşık 50 cm | yaklaşık 50 cm |
| Kanat açıklığı | yaklaşık 130 cm | yaklaşık 130 cm |
| Ağırlık | 610 g | 610 g |
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kıyı adaları ve adacıkların sakin, açık veya seyrek bitkili bölümleri başlıca üreme ortamlarıdır. Besin kaynaklarına erişim ve insan rahatsızlığının azlığı önemlidir.
Günlük Alan Kullanımı
Kıyıya yakın deniz alanlarını kullanır. İspanya’nın Ebro Deltası’ndaki 2011 GPS araştırmasında deniz, balıkçı limanları ve çeltik alanları birlikte incelenmiştir; bu yerel kullanım bütün koloniler için zorunlu değildir.
Yuva Yeri
Yuva yerdeki sığ çukurdur; otlar, deniz yosunu ve başka bitki parçalarıyla çevrilebilir.
Değişen Habitat Kullanımı
BirdLife’ın 16 Ocak 2026 açıklaması, bazı toplulukların limanlar ve insan etkisindeki alanlarda da yuvalandığını vurgular. Yeni bir ortama yerleşebilmesi, türün insan baskısından etkilenmediği anlamına gelmez. Araç hareketi, insanlar ve kirlilik bu alanlarda farklı riskler yaratır; geleneksel sessiz adaların korunması yine önemlidir.
Gözlem Mesafesi
Koloniye çıkmadan teleskopla gözlem yapın ve yuvaların tam koordinatlarını paylaşmayın. Alarm veren veya topluca havalanan kuşlardan uzaklaşın.
Dünya Yayılışı
Üreme dağılımının merkezi Akdeniz havzasıdır; Atlantik kıyısındaki Portekiz’de de koloniler bulunur. Yuvalayan topluluklar kesintisiz bir kıyı şeridi oluşturmaz.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de Ege ve Akdeniz kıyıları ile adalarda yerel ve seyrek dağılımlıdır. Üreme, beslenme, geçit ve kışlama kayıtları ayrılmalıdır. Yazın görülen her kuş yakındaki yuvanın kanıtı değildir; kışın da Türkiye’den bütünüyle ayrılmaz.
Araştırmanın Gösterdiği ve Göstermediği
Özkan ve Yapan’ın 2024 araştırması, Türkiye’nin Mersin/Aydıncık kıyısındaki küçük koloniyi 2016–2020 ve 2023’te izledi. Yayın, 2016–2023 dönemi için 6–10 çift ve komşu iki ada arasında yer değiştirme bildirir; 2018 ve 2023’te tam yuva sayımı yapılamamıştır. Bu yerel sonuç güncel Türkiye toplamı değildir.
Göç Yolculuğu
Üreme sonrasında kıyılar boyunca dağılabilir. Batıdaki topluluklardan kuşlar Cebelitarık üzerinden Afrika’nın Atlantik kıyılarına ulaşırken bazıları Akdeniz’de kalır. Bu batı rotası Türkiye’deki her kuşun zorunlu güzergâhı değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Küçük deniz balıkları, özellikle sardalya ve hamsi gibi sürü oluşturan balıklar önemlidir. Yüzeye yakın avlara ulaşabilir; besinleri yerel fırsatlara göre çeşitlenir.
Nasıl Avlanır?
İspanya’nın Ebro Deltası’nda Mayıs 2011’de 36 erişkinin GPS kayıtlarıyla oluşturulan habitat modellerinde, deniz ve karasal alan kullanımı günün saatine ve balıkçılık faaliyetine göre değişiyordu. Gece de koloni dışında etkinlik kaydedildi. Bu kolonideki düzen bütün Türkiye kuşlarına genellenmez.
Balıkçılık ve Esneklik
Balıkçılık artıkları ve karasal omurgasızlar da yenir. İspanya’nın Ebro Deltası’nda Mayıs 2011’de izlenen 22 erkek ve 15 dişinin besin arama yolculukları, balıkçılığın yapıldığı ve yapılmadığı günlerde eşeylere göre farklı değişmiştir. Çeltik alanı kullanım oranında erkek–dişi farkı istatistiksel olarak anlamlı değildi; Türkiye için sabit bir eşey tercihi çıkarılamaz.
Beslenmeyi Gözlerken
Yiyecek atarak kuşları yaklaştırmayın.
İlginç Bilgiler
## Adının ve Bilimsel Adının Kökeni İngilizce Audouin's Gull ve bilimsel audouinii adı doğa bilimci Victor Audouin'e atıfta bulunur. BTO, bilimsel tanımlamanın yazarını Payraudeau ve yılını 1826 olarak verir. Eski kaynaklardaki Larus audouinii ile güncel Ichthyaetus audouinii aynı türün farklı cins yerleşimleridir; yalnız bu ad farkı yüzünden iki ayrı tür kaydı oluşturulmamalıdır. ## Yeni Bir Üreme Alanına Yerleşmek İspanya’nın batı Akdeniz kıyılarındaki üreme topluluklarını 1981–2015 döneminde inceleyen 2017 araştırması, yaşı üreme deneyiminin göstergesi olarak kullandı. Kuşlar, 3–4 yaşında olanlar “deneyimsiz”, en az 5 yaşındakiler “deneyimli” sayılarak ayrıldı. Yeni alanlara yerleşenlerde ikinci grup daha fazlaydı. Bu sınıflandırma, her bireyin geçmişte kaç kez ürediğinin doğrudan ölçümü değildir. Araştırmacılar, boş bir alanın güvenliğini öğrenmenin zaman isteyebileceğini tartışır; bu, karar mekanizmasına ilişkin yorumdur. Bir önceki yıl üremede başarısız olmak da tek başına yeni yere taşınmayı açıklamamıştır. ## Renkli Halkalar Ne Anlatır? Portekiz’in Algarve bölgesindeki üreme topluluğunda okunan renkli halkalar, İspanya’daki on farklı toplulukta halkalanmış kuşları ortaya koymuştur. 2025–2035 eylem planı bunu Leal ve Lecoq’un 2005 izlemesine dayanarak aktarır; yeni bir 2025 deneyi değildir. Yuva yapılan yer her bireyin doğum yeri olmayabilir. ## Koruma Planı Birden Fazla Ülkeyi Bağlar BirdLife’ın 16 Ocak 2026 açıklaması türü küresel Hassas (VU) olarak verir. 2025’te kabul edilen uluslararası eylem planı 2035’e kadar üreme ve kışlama alanlarını korumayı, besin koşulları ile insan baskılarını izlemeyi hedefler. 2026, açıklamanın tarihidir; yeni IUCN değerlendirmesi olduğu iddia edilmez.
