Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Karabaş Martı
Chroicocephalus ridibundus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Karabaş Martı, ince sivri gagalı, yuvarlak başlı ve iri martılardan belirgin küçük, çevik bir martıdır. Üreme giysisinde erişkinin başı adının düşündürdüğü siyah değil koyu çikolata kahverengisidir; göz çevresinde ince beyaz yarımaylar, kırmızı gaga ve kırmızı bacaklar bulunur. Sırt ve kanat örtüleri açık gri, gövde ve kuyruk beyazdır. Kış erişkininde koyu başlık kaybolur; göz arkasında koyu kulak lekesi kalır, gaganın ucu koyulaşabilir.
Uçuşta en yararlı işaret, üstten ve alttan kanadın ön kenarında parlayan geniş beyaz kama ile bunu arkadan sınırlayan siyah dış el telekleridir. Bu desen bütün yaşlarda görülür fakat gençte kahverengi kanat örtüleri ve siyah kuyruk uç bandı eklenir. Tanı yalnız koyu başa bırakılmaz; Akdeniz Martısı, Küçük Martı ve ince gagalı martılarla ayrımda başlığın sınırı, gaga-bacak rengi, kanat ucu, beyaz ön kenar, yaş giysisi ve boyut birlikte okunur.
Genel Görünüm ve Duruş
Gövde orta-küçük, göğüs yuvarlak, boyun kısa-orta ve kanatlar uzun-sivridir. Gaga iri martılardan daha ince; erişkinde kırmızı, kışın çoğu zaman koyu uçludur. Bacaklar kırmızıdan turuncu-kırmızıya değişebilir. Suda gövde hafif ve yüksek görünür; karada hızlı yürür, tarlada solucan ararken kısa koşup durabilir. Sürüler kıyı, göl, nehir, park ve tarım alanı arasında düzenli gidip gelir.
Tür yalnız “deniz martısı” değildir. İç su, sazlık ada, baraj, balık havuzu, çamurluk, çayır, sürülmüş tarla ve kent parkı kullanabilir. Gece ortak tünekleri güvenli su yüzeyi veya adalarda toplanır. İnsan yiyeceğine yaklaşması doğal besinin önemsiz olduğu anlamına gelmez; yer ve mevsime göre omurgasız, balık, tohum, meyve ve atık arasında esnek geçiş yapar.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkin erkek ve dişi tüy giysisiyle güvenilir biçimde ayrılamaz. BTO canlı kuş ölçümlerinde erkek ortalama daha ağır ve kanadı daha uzundur; ancak dağılımlar örtüşür, sahada tek fotoğrafla eşey tayini yapılmaz. Üreme başlığı yüzün önünü ve tepeyi kaplar, ensede biter; siyah sanılabilen rengi yakında kahverengidir. Kışta beyaz baş, göz önü ve arkasındaki koyu lekelerle belirgindir.
Genç kuşun sırt ve kanat örtülerinde sıcak kahverengi desen, turuncumsu-koyu uçlu gaga, pembemsi-turuncu bacak ve kuyruk ucunda siyah bant vardır. İlk kışta sırtın büyük bölümü griye dönerken kahverengi kanat ayrıntıları ve kuyruk bandı kalabilir. Yaşlandırma tek bir tüy üzerinden yapılmaz; kanat örtüleri, kuyruk, gaga ve tüy aşınması birlikte değerlendirilir.
Üreme koloniler hâlindedir. Yuva sığ sulardaki adacıkta, saz veya başka çıkıntılı bitki arasında ya da bitkili zeminde; kamış, ot ve saplardan yapılmış sığ bir çanaktır. BTO tipik 2–3 yumurta, her iki eşeyde 23–26 gün kuluçka ve yarı erken gelişen yavrular için 34–36 gün uçma süresi verir. Yavrular kısa sürede yuvanın çevresinde yürüyebilir fakat ebeveyn bakımına bağlıdır. Koloniye girilmez; yaklaşım yüzlerce kuşu havalandırıp yumurta-yavruyu güneş, soğuk ve yırtıcıya açık bırakabilir.
Uçuşta Görünüm
Kanat uzun ve sivri, vuruşlar akıcıdır. Üstten görünüşte açık gri kanat üzerinde ön kenar boyunca geniş beyaz kama, dış el teleklerinde siyah arka bölüm görülür. Cornell kimlik hesabı aynı beyaz ön kenarın alttan da görüldüğünü, siyah uçuş telekleriyle güçlü karşıtlık oluşturduğunu belirtir. Bu nedenle iki yüzey de tanı değeri taşır ve ayrı görseller kullanılıyorsa her birinin başlık, metin ve pinleri kendi yüzeyiyle tam uyumlu olmalıdır.
Erişkin Akdeniz Martısında kanat uçları çoğunlukla beyazdır ve siyah alan yok ya da çok azdır; başlık daha gerçek siyah, enseye daha geniş iner, göz çevresi belirgin beyazdır. Küçük Martının erişkininde kanat altı koyu, kanatlar daha yuvarlak ve kuş çok küçüktür. Tek beyaz kama kesin tanı değildir; yaş, baş, gaga ve boyut doğrulanır.
Genç Karabaş Martıda üst kanat kahverengi örtüler, siyah dış kanat ve beyaz bölümlerle çok renkli; kuyrukta siyah uç bandı vardır. Alttan beyaz ön kenar yine görülebilir. Ters ışık beyaz alanı büyütüp siyahı gizleyebilir, aşırı pozlama Akdeniz Martısını taklit ettirebilir. Birkaç kanat vuruşu ve konmuş görünüş izlenir.
Ses ve Davranış
Çağrılar gür, keskin ve kahkahayı andıran dizilerden oluşur; bilimsel addaki ridibundus “gülen” anlamına bağlanır. Kolonide alarm, eşleşme ve komşu çatışması sesleri sürekli örtüşür. Yazılı tek hece benzer küçük martılardan güvenilir ayrım sağlamaz; sesin sahibi görülür. Playback özellikle kolonide kullanılmaz.
Beslenme çok yönlüdür. Suda yüzeyden toplar, alçaktan kısa dalış yapar, gelgit çamurluğunda yürür, tarlada solucan ve böcek arar, uçan böcek sürüsüne yükselir veya insan kaynaklı yiyeceği alır. Wadden Denizi çalışması tek kolonide gelgit döngüsüne güçlü yanıt ve açık çamurlukta kabuklu-çok kıllı solucan ağırlığını göstermiştir; bu oran bütün Türkiye için sabit diyet değildir.
Ekmekle besleme kalabalıklaşma, besin dengesizliği ve hastalık aktarımını artırabilir. Atık alanındaki bireye yaklaşmak kolay olsa da koloni ve gece tüneklerinde mesafe korunur. Hasta veya ölü toplu kuş görülürse çıplak elle dokunulmadan yetkili yaban hayatı/veteriner birimine bildirilir.
Karıştırılabilecek Türler
Akdeniz Martısı biraz daha iri ve tok başlıdır; üreme erişkininde gerçek siyah başlık enseye kadar uzanır, gaga daha kalın ve koyu kırmızı, erişkin kanat uçları büyük ölçüde beyazdır. Karabaş Martıda çikolata başlık, daha ince gaga ve siyah-beyaz dış kanat düzeni vardır. Kış giysisinde kulak lekesi iki türde de görülebilir; kanat ucu ve yapı önem kazanır.
Küçük Martı daha küçük, ince gagalı ve erişkinde koyu kanat altlıdır; kış baş deseni daha farklıdır. İnce Gagalı Martı daha uzun-ince gagalı, uzun boyunlu, çoğunlukla başlıksız ve göğüste pembe ton gösterebilir; kanat deseni farklıdır. Bonapart Martısı Türkiye’de çok olağandışı olasılıktır; siyah gaga, pembe bacak ve kanat ucu ayrıntıları gerekir.
Büyük martıların gençleri daha iri, kalın gagalı ve ağır uçuşludur. Uzaktaki sumrular daha ince-sivri kanatlı, çatallı kuyruklu ve farklı beslenme uçuşludur. Mevsim dışı başlık kalıntısı mümkündür; yalnız ay bilgisiyle yaş veya tür belirlenmez.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Sığ tatlı veya hafif tuzlu göller, sazlıklar, bataklıklar, balık havuzları, baraj adaları, nehir adacıkları ve kıyı lagünleri kullanılır. Koloni için karasal yırtıcıdan görece korunaklı ada ya da su içindeki yoğun bitki, yakınında çeşitli beslenme alanları gerekir. Yapay gölet ve çakıl ocağı da uygun su rejimi varsa kullanılabilir.
Yuva Yeri
Yuva adacık zemini, yüzen/çıkıntılı saz kümesi veya yoğun bitki arasındaki ot-kamış platformudur. Tipik 2–3 yumurta; her iki eşeyde 23–26 gün kuluçka; yarı erken gelişen yavrularda 34–36 gün uçma süresi vardır. Koloniye tekne, dron veya yürüyerek girilmez; su seviyesinin ani değiştirilmesi yuvaları basabilir ya da karaya bağlayabilir.
Günlük Alan Kullanımı
Gündüz tarlalar, çayır, çamurluk, kıyı, nehir, park ve atık alanı arasında beslenir; akşam güvenli ortak su tüneğine döner. Gelgitli kıyıda çamurluğun açılıp kapanmasına göre alan değiştirir. Kentsel yiyecek kullanımı doğal sulak alan gereksinimini ortadan kaldırmaz. Sürü yolu kapatılmaz ve gece tüneğine yaklaşılmaz.
Dünya Yayılışı
Karabaş Martı Avrupa ve Asya'nın geniş ılıman kuşağında, İzlanda ve Britanya'dan Orta Asya ile Uzak Doğu'ya kadar dağınık sulak alan kolonilerinde ürer. Kuzey ve iç kesim popülasyonları kışın batı, güney ve kıyılara hareket eder; Akdeniz, Karadeniz, Hazar çevresi, güney Asya ve Batı Avrupa'da büyük kış toplulukları oluşur. Küçük sayılar Kuzey Amerika'nın doğusuna ulaşan düzenli rastlantısal konuklardır.
Yayılış suyla sınırlı görünse de beslenme için tarla ve kent alanları kullanılır. Koloni yeri yıldan yıla su seviyesi, ada güvenliği, bitki yapısı ve yırtıcı baskısıyla değişebilir. Bir koloninin terk edilmesi bölgesel nüfusun tamamen kaybolduğu anlamına gelmez; üreyenler başka sulak alana dağılabilir.
Türkiye'deki Durumu
Yabancı Avrupa popülasyon derlemeleri Türkiye'de binlerce üreyen çift bulunduğunu, OSME bölgesel kaynakları ise Anadolu'da sınırlı sayıdaki sulak alanda üreme olduğunu destekler. Tür aynı zamanda çok yaygın kış ziyaretçisi ve geçit kuşudur; kıyılar, Marmara, iç göller, barajlar ve büyük şehir su alanlarında kış sayıları artar. Üreme yerel ve koloniye bağlıdır; ülkenin her kaydı yuva varlığı göstermez.
Türkiye takvimi yerli üreyenler, kuzeyden gelen kış kuşları ve geçiş yapan bireylerin örtüşmesini anlatır. Bir bölgede yıl boyu görülmesi aynı bireylerin sürekli kaldığını kanıtlamaz. Üreme, ancak etkin yuva, kuluçka, yavru veya güvenilir koloni davranışıyla kaydedilir.
Göç Yolculuğu
Göç mesafesi ve yönü doğum yeri, yaş ve kış koşuluna göre değişir. Bazı Avrupa kuşları kısa mesafe kıyıya iner, bazıları Akdeniz ve çevresine ulaşır; ılıman alandaki bireyler daha yerleşik olabilir. Halkalama atlasları geniş bağlantıları gösterebilir fakat tek Türkiye kaydına otomatik köken atanamaz.
Haritada gözlem noktaları sabit rota çizgisine çevrilmez. Gece tünekleri, gündüz beslenme alanları ve mevsimsel hareket aynı haritada farklı süreçlerdir. Bireyin kilometresi ancak halkalama veya izleme bağlantısıyla verilir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Toprak solucanı, kınkanatlı ve başka böcekler, sucul böcek larvaları, çok kıllı deniz solucanları, küçük kabuklular, yumuşakçalar ve küçük balıklar temel hayvansal besinler arasındadır. Ayrıca tohum, tahıl, meyve, leş ve insan gıda atığı tüketebilir. Üreme döneminde yavruya taşınabilir omurgasızlar önemliyken kıyı ve kış koşullarında balık ile deniz omurgasızlarının payı artabilir.
Cornell tür hesabı diyeti mevsime göre değişen fırsatçı bir bütün olarak verir. Wadden Denizi kolonisi araştırması belirli alanda kabuklu ve çok kıllı solucan ağırlığı bulmuştur. Bu yüzde, gelgitsiz göl veya Türkiye kent sürüsüne kopyalanmaz. Atık yemesi sağlıklı veya yeterli besin aldığı anlamına gelmez.
Nasıl Avlanır?
Karada yürüyerek ve kısa koşularla avı kapar; traktör arkasında açığa çıkan omurgasızları toplar. Suda yüzerken yüzeyden gagalar, başını sığ daldırır veya alçak uçuştan kısa dalış yapar. Uçan böcek salgınında havada avlanabilir, ağaçtan meyve alabilir ve başka kuşların düşürdüğü besinden yararlanabilir.
İnsan eliyle ekmek ve işlenmiş gıda verilmez; yoğun besleme dışkı kirliliği, saldırganlık ve hastalık riskini artırır. Balıkçı teknesi izleme davranışı bütün sürünün balıkla beslendiğini kanıtlamaz. Doğal avlanma uzaktan izlenir.
İlginç Bilgiler
## Adı Siyah, Başlığı Kahverengi Üreme erişkininin başlığı uzaktan siyah görünse de yakında koyu çikolata kahverengisidir. Bilimsel adın cins bölümü renkli başa, *ridibundus* ise gülmeye benzetilen sese gönderme yapar. Mevsim sonunda başlık dökülür ve göz arkasındaki koyu kulak lekesine dönüşür. ## İki Kanat Yüzünde Beyaz Ön Kenar Cornell kimlik kaynağı erişkinin hem üst hem alt kanadında beyaz ön kenarı vurgular. Üstten bu beyaz kama siyah arka kenarla, alttan siyah el telekleriyle karşıtlık kurar. İki yüzey de yararlı olsa da Akdeniz ve Küçük Martı ayrımı için yaş, kanat ucu, baş ve gaga birlikte görülmelidir. ## Yarı Erken Gelişen Yavrular Yavrular tüylü ve hareketli çıkar, kısa sürede yuva çevresinde yürüyebilir; yine de ebeveyn koruması ve besinine bağımlıdır. Koloni havalandırılırsa güneş, soğuk, komşu saldırısı ve yırtıcı riski hızla artar. “Yürüyebiliyor” olması terk edilmiş olduğu anlamına gelmez. ## Gelgit Saatine Göre Habitat Değişimi 2023 Wadden Denizi araştırması üreyen kuşların açık çamurluk kullanımını gelgit döngüsüne göre değiştirdiğini göstermiştir. Sonuç kıyıdaki av erişilebilirliğinin saatlik ölçekte bile alan seçimini etkileyebileceğini anlatır; tek koloninin yüzde ve mesafeleri bütün popülasyonlara genellenmez. ## Gözlem Etiği Koloniye dron uçurulmaz, adaya çıkılmaz ve yavru fotoğrafı için bitki ezilmez. Kentte ekmek verilmez; toplu hastalık şüphesinde kuşlara dokunulmaz. Halkalı kuş okunabiliyorsa güvenli mesafeden fotoğraflanıp ilgili şemaya bildirilir; halka yakalamak için kuş kovalanmaz.
Akdeniz Martısı
Ichthyaetus melanocephalus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Akdeniz Martısında önce kuşun yaşını belirlemeye çalışın. Erişkinin açık gri sırtı, kar gibi açık kanat uçları, açık kanat altı ve kalın kırmızımsı gagası birlikte tanınmasına yardım eder. Üreme giysisinde baş siyah, kışın çoğunlukla beyazdır. Gençte kahverengi sırt ve koyu uçuş telekleri bulunduğundan erişkinin beyaz uç kuralını ona uygulamayın.
Genel Görünüm ve Duruş
Akdeniz Martısı, açık gri sırtlı, beyaz gövdeli ve erişkinde uzaktan beyaz görünen kanat uçlarıyla dikkat çeken küçük-orta boy bir martıdır. Karabaş Martıdan genellikle biraz daha iri ve daha kalın gagalı görünür. Tanıda yalnız başın koyuluğuna değil, yaşa uygun kanat deseni ile gaga yapısına birlikte bakın. Beyaz kanat ucu en kullanışlı erişkin işaretlerinden biridir; genç bireylerin de aynı görünmesi beklenmez.
Erişkin kışın siyah başlığını kaybeder; beyaz başta göz arkasına doğru koyu leke veya maske kalabilir. Bu nedenle kışın siyah baş aramak birçok kuşu gözden kaçırır. Göz arkasındaki koyuluk, kalın gaga ve açık kanatlar birlikte değerlendirilir. Karabaş Martının kış baş deseni de lekeli olduğundan yalnız kulak lekesi yeterli değildir.
Başlığı yüzünden Karabaş Martıyla karışabilir, fakat yalnız baş rengi yeterli değildir. Gaganın kalınlığı, kanat uçlarının erişkin yaştaki görünümü ve alt kanadın açıklığı aynı bireyde kontrol edilmelidir. Uzakta boyut karşılaştırırken kuşların aynı uzaklıkta olup olmadığını da göz önünde tutun.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Üreme giysisinde siyah başlık enseye doğru uzanır; koyu gözün çevresinde beyaz tüy alanları seçilir. Gaga ve bacaklar kırmızıdır, gagada koyu işaretler bulunabilir. Sırtın açık grisi beyaz kanat uçlarına geçer. Tek kuşta baş büyüklüğü veya gaga kalınlığıyla kesin erkek teşhisi koymak güvenilir değildir; tüy rengi açısından dişiyle büyük ölçüde benzerdir.
Dişi de aynı siyah başlıklı üreme giysisini ve beyaz kanat uçlarını taşır. Ortalama yapısal farklar bulunabilse de bu farkları uzaktaki her bireye uygulayarak eşey belirlemek doğru olmaz. Erkek–dişi levhaları iki görünüş örneğidir; fotoğraftaki kuşun eşeyini yalnız bunlarla kanıtlamaz. Yalnız kanat, gaga veya gövde boyuna bakılarak tek bireyin eşeyi kesin olarak belirlenmez.
Gençte sırt ve kanat örtüleri kahverengi desenlidir; erişkinin temiz beyaz kanat ucu kuralı geçerli değildir. İlk kışta sırt açılıp grileşirken gençlikten kalan koyu kanat tüyleri bulunabilir. İkinci kış kuşları erişkine çok yaklaşır ancak dış uçuş teleklerinde siyah işaretler sürebilir. Başta siyah başlık oluşması da tek başına tam erişkinlik kanıtı sayılmaz. Yaşı kanat, kuyruk ve başı birlikte görerek değerlendirin.
Suya yakın yerde, seyrek bitki örtülü zemin veya adacıklarda koloni halinde yuvalanabilir; başka martılarla aynı alanda bulunabilir. Yuva yerdeki çanak biçimli yapıdadır. Tipik yumurta sayısı üçtür. Kuluçka yaklaşık 23–25 gün sürer ve iki eş katılır. Yavruların bakımı iki ebeveynce yürütülür; uçabilir duruma gelmeleri genellikle 35–40 günü bulur. Türkiye'de eski halkalama araştırmaları Bolluk, Kulu ve Gediz'de yavru kayıtları sağlamıştır; geçmişteki koloni bilgisi bugün aynı yerde güvenli ziyaret veya aynı sayıda çift garantisi vermez.
Koloni yakınında ses çalarak kuşları ayağa kaldırmayın. Yuvadan ayrılmış gibi görünen yavrular da ebeveyn bakımına ihtiyaç duyar; gözlem yerini yetişkinlerin besin taşıma yolunu kapatmadan seçin.
Uçuşta Görünüm
Erişkin kuşun üst kanadı açık gridir ve uçları çoğunlukla bütünüyle beyaz görünür; Karabaş Martıdaki geniş siyah uç alanı yoktur. Parlak ışık koyu tüyleri olduğundan açık gösterebileceğinden gözlemi farklı açılardan tamamlayın. Alt kanat da açıktır. Küçük Martının erişkininde ise üstten açık görünen kanatla koyu alt kanat arasında güçlü fark vardır.
İlk yıl kuşları erişkin gibi beyaz uçlu değildir; kahverengi örtüler ve siyah dış telekler taşır. İkinci kışta sırt grileşmiş olsa bile kanat uçlarında koyu işaretler kalabilir. Bu yüzden koyu uç gördüğünüz bir martıyı yaşı anlamadan hemen elemek yanlıştır. Kuş konduğunda gaga, bacak, sırt ve baş desenini de kontrol edin. Sürünün içindeki bireyleri aynı yaşta veya aynı türde varsaymayın.
Ses ve Davranış
Çağrıları yükselip alçalan, biraz buruk tınlayan diziler hâlinde duyulabilir. Ancak yazıyla ses taklidi başka martılardan kesin ayrım sağlamaz. Karma kolonide veya kalabalık beslenme grubunda sesi hangi kuşun çıkardığını görmeden tür adıyla kaydetmeyin. Doğal çağrıyı tarih ve ortam bilgisiyle saklayın; özellikle üreme alanında tekrar tekrar ses çalmak yetişkinleri ve yavruları rahatsız eder.
Karıştırılabilecek Türler
Karabaş Martının üreme başlığı daha kahverengi tınlar. Uçuşta kanadın ön kenarındaki beyaz ile siyah uç alanı birlikte görülür; Akdeniz Martısının erişkininde uçlar çok daha açıktır ve gaga daha kalındır. Kışın iki türün de başında koyu lekeler olabileceği için yalnız kulak lekesine dayanmayın.
Küçük Martı daha ufak, kısa gagalı ve yuvarlak kanatlıdır. Erişkinin koyu alt kanadı en yararlı ayrımlardan biridir. Genç Akdeniz Martısı ise ayrı bir tür değil, bu türün farklı yaş giysisidir; kahverengi kanat örtüleri ve koyu uçları erişkin levhasındaki beyaz kanat kuralına uymaz. Önce yaş, sonra tür karşılaştırması yapın.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme Alanları
Koloniler suya yakın zeminlerde, uygun adacıklarda ve seyrek bitkili alanlarda kurulabilir. İç göller ile kıyı lagünleri farklı görünse de güvenli yuvalanma zemini ve ulaşılabilir besin ortak ihtiyaçlardır. Bir alanın sulu olması tek başına yeterli değildir; su düzeyi değişimi, kara bağlantısı ve insan baskısı yuvanın güvenliğini etkileyebilir. Koloni sınırına yaklaşmadan çevre kullanımını gözlemek gerekir.
Kıyı grupları: Dinlenen martıları uçurmadan tek tek tara.
İç göl ve adacık: Koloniyi uzaktan izle; güvenli yuva alanına girme.
Tarla ve sulak alan: Beslenme aramasını yalnız denizle sınırlama.
Yuva Yeri
Yuva: Suya yakın zeminde, adacık veya seyrek bitkili alanda koloni yuvası.
Yumurta: Tipik üç yumurta.
Kuluçka: Yaklaşık 23–25 gün; erkek ve dişi paylaşır.
Yavru: İki ebeveyn bakım verir; genellikle 35–40 günde uçabilir.
Günlük Alan Kullanımı
Kıyı ve Dinlenme
Üreme dışında kıyılarda ve sulak alanların açık kenarlarında başka martılarla bir arada bulunabilir. Dinlenen kuşların başı kanada sokuluysa ayırt edici yüz görünmeyebilir; doğal olarak uyanıp dönmesini bekleyin. Kanat açtırmak için grubu uçurmak teşhis yöntemi değildir. Gözlemci hareketi yüzünden sık sık yer değiştiren kuşlar, alanı normal koşullardaki gibi kullanamaz.
Beslenme Alanı Tek Tip Değildir
Martı adından dolayı yalnız açık denizde aranması doğru olmaz. Tarım alanları, iç sular ve kıyı beslenme sahaları da önemlidir. İtalya'da yapılan izleme araştırması aynı üreme topluluğunun farklı ortamları kullanabildiğini göstermiştir. Bu sonuç Türkiye'deki bütün kuşlara aynı alan oranını atamak için değil, aramayı denizle sınırlamamak için yararlıdır.
Gözlem İçin Doğru Mesafe
Kıyıdaki bir dinlenme grubunu uzaktan tarayıp kuşların kendiliğinden dönmesini bekleyin. Yuva veya yavru bulunan adacıklara çıkmayın; erişkinler alarm veriyorsa uzaklaşın. Beslenme ve koloni arasındaki hareketi kesmeyin. Hassas yerlerin ayrıntılı konumunu paylaşmadan habitat türünü ve genel bölgeyi kaydetmek, yararlı gözlem ile gereksiz baskı arasındaki dengeyi korur.
Dünya Yayılışı
Halka ve Harita
Okunabilen bir halka bireysel geçmişe bağlanabilir; sıradan bir gözlem noktası ise tek başına göç rotasını göstermez. Halka varsa kuşu yakalamadan, kendi doğal duruşunda görülen kodu ve tarihi kaydedin. Eksik karakterleri tahmin etmeyin. Aynı bireyin tekrarları ile farklı kuş sayısını ayırmak, bir alandaki toplamı anlamak için önemlidir; eski halka örneklerinden bütün tür için sabit kilometre çıkarılmaz.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye'de Dağılış
Akdeniz Martısı Türkiye'de yalnız adını aldığı deniz kıyısıyla sınırlı değildir. Kıyı sulak alanlarının yanı sıra iç bölgelerdeki uygun göllerde de üreme kayıtları vardır. Karadeniz çevresi türün önemli üreme bölgesidir; Türkiye'deki kuşları bu daha geniş coğrafi bağlam içinde düşünmek gerekir. Bir kıyıdaki kış topluluğu ile iç göldeki üreyen koloni aynı mevsimsel kullanım biçimini temsil etmez.
Tarihli Yerel Kanıtlar
2003 tarihli halkalama değerlendirmesi, 1997–2002 döneminde Konya'daki Bolluk ve Kulu göllerinde, ayrıca 2002'de Gediz Deltası'nda yavru halkalama çalışmalarını bildirir. Bunlar üreme geçmişini destekleyen kayıtlardır; sayfada güncel koloni büyüklüğü olarak kullanılmaz. ODTÜ Erdemli listesinde kış ve geçiş kullanımı belirtilmesi de kıyıların başka mevsimlerdeki önemini gösterir.
Göç Yolculuğu
Mevsimsel Hareket
İlkbaharda üreme alanlarına yöneliş ve geçiş, yazın üreme ve yavru bakımı, yaz sonundan itibaren dağılma ve sonbahar hareketleri görülür. Kışın kıyı ve uygun sulak alanlardaki martı grupları dikkatle taranabilir. Bölgesel tarihler örtüşür; ay kutuları bütün ülkede eş zamanlı varış veya ayrılış tarihleri değildir. Kuşun üreme giysisinde olması bulunduğu noktada yuvalandığını kanıtlamaz.
Aylık saha yorumu: Ocak: Karma martı grubunda yaşları ayrı değerlendir. Şubat: Başın kararması eşey göstergesi değildir. Mart: Başlık ve kanat ucunu aynı kuşta birlikte gör. Nisan: Üreme giysisi yerel yuva kanıtı değildir. Mayıs: Koloni adacıklarına çıkmadan gözle. Haziran: Alarm artarsa erişkinin yolunu açıp geri çekil. Temmuz: Gençlerin koyu kanatlarını erişkin ölçütüyle eleme. Ağustos: Yeni ve eski tüylerin birlikte bulunabileceğini hesaba kat. Eylül: İkinci kış kuşlarında dış telek siyahı kalabilir. Ekim: Göz arkasındaki lekeyi gaga ve kanatla birlikte oku. Kasım: Dinlenen grubu fotoğraf için uçurma. Aralık: Halka tekrarlarını yeni birey diye sayma.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Esnek Beslenme
Akdeniz Martısı tek bir besin grubuna bağımlı değildir. Yazın böcekler önemli olabilir; balık, solucan ve başka küçük hayvansal besinlerle birlikte uygun yerde farklı kaynaklardan da yararlanır. Bir grupta kuşun suda durması o anda balık avladığı anlamına gelmez. Besinin kendisi görünmediyse kaydı davranış düzeyinde tutun; av türünü veya beslenme oranını tahmin ederek kesinleştirmeyin.
Nasıl Avlanır?
Kara ve Su Arasında
Kuzey Adriyatik'te iki üreme alanında izlenen bireyler tarım arazisi, iç su ve deniz ortamlarını birlikte kullanmıştır. Araştırmada beslenme tercihleri birey, üreme evresi ve hava koşullarıyla değişmiştir. Bu, türün yalnız deniz balığıyla yaşadığı düşüncesini düzeltir; ancak çalışmanın İtalya'daki yüzdeleri Türkiye için geçerli besin oranları değildir. Yerel gözlemi kendi koşulları içinde değerlendirmek gerekir.
Yavru Bakımının Etkisi
Yumurta dönemindeki erişkinin kendi beslenmesi ile büyüyen yavrulara besin yetiştirmesi aynı gereksinim değildir. Ebeveynler koloni ile beslenme alanları arasında gidip gelebilir. Kolonide kısa süre görünmeyen kuşu yuvayı bırakmış diye kaydetmeyin. Çiftin dönüşlerini uzaktan, rahatsız etmeden izlemek davranışın daha doğru anlaşılmasını sağlar; yaklaşarak erişkini yuvadan kaldırmak bu doğal düzeni bozar.
İnsan Kaynaklı Besin
Fırsatçı beslenme, kuşları ekmek veya artıkla beslemek gerektiği anlamına gelmez. Yapay besin kuşların belirli noktada toplanmasına ve doğal davranışın değişmesine yol açabilir. Teşhis için yiyecek atmak yerine mevcut grubu izleyin. Yerde, su yüzeyinde veya havada arama davranışını ayrı not edin; besin kaynağını gerçekten gördüğünüz ölçüde tanımlayın. Böylece habitatın doğal işlevi hakkında daha kullanılabilir kayıt elde edilir.
İlginç Bilgiler
## Adı Bütün Dağılışını Anlatmaz Akdeniz Martısının üreme geçmişinde Karadeniz çevresi önemli yer tutar; Türkiye'de iç göllerde de yavru kayıtları vardır. Dolayısıyla yalnız Akdeniz kıyısında bulunması beklenmemelidir. Yer adını taşıyan bir kuş ismi, dağılışın sınırını çizmez. Haritada kıyı ve iç kesim kayıtlarını birlikte görmek türün farklı mevsimlerdeki ihtiyaçlarını anlamayı kolaylaştırır. ## Beyaz Kanat İçin Önce Yaş Erişkinin çok açık kanat uçları güçlü bir saha işaretidir, fakat genç ve ikinci kış kuşlarında siyah alanlar olabilir. Bu nedenle tek bir erişkin fotoğrafını bütün yaşların ölçüsü yapmak yanlış elemelere yol açar. Baş, sırt, kanat ve kuyruk aynı kuş üzerinde birlikte değerlendirilmelidir. Tüy değişimi sırasında yeni ve eski tüylerin yan yana olması da görünümü karıştırabilir. ## Eşeyden Çok Giysi Değişir Üreme giysili erkek ile dişi benzer görünürken aynı erişkinin yaz ve kış başı çok farklı olabilir. Siyah başlığı olmayan kuşu yalnız bu nedenle dişi saymak yanlıştır. Levhalar karşılaştırılırken eşey ile mevsim ayrımını karıştırmamak gerekir. Ölçü ortalamaları arasındaki fark da tek bireyin cinsiyetini fotoğraftan kesinleştirmek için yeterli değildir. ## Bir Halka, Bir Yaşam Öyküsü Türkiye'deki geçmiş halkalama çalışmaları, martıların hareketlerini birey düzeyinde izleme olanağı sağlamıştır. Halka kodunun tamamını doğal duruşta okuyabiliyorsanız tarih ve yerle birlikte saklayın; kuşu kovalamayın veya yakalamaya çalışmayın. Tekrarlanan okumalar bir bireyin alan kullanımını gösterebilir, fakat birden çok gözlem otomatik olarak birden çok kuş değildir. Küresel LC durumu da yerel üreme alanlarının korunmasını gereksiz kılmaz.