Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Karabaş Martı
Chroicocephalus ridibundus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Karabaş Martı, ince sivri gagalı, yuvarlak başlı ve iri martılardan belirgin küçük, çevik bir martıdır. Üreme giysisinde erişkinin başı adının düşündürdüğü siyah değil koyu çikolata kahverengisidir; göz çevresinde ince beyaz yarımaylar, kırmızı gaga ve kırmızı bacaklar bulunur. Sırt ve kanat örtüleri açık gri, gövde ve kuyruk beyazdır. Kış erişkininde koyu başlık kaybolur; göz arkasında koyu kulak lekesi kalır, gaganın ucu koyulaşabilir.
Uçuşta en yararlı işaret, üstten ve alttan kanadın ön kenarında parlayan geniş beyaz kama ile bunu arkadan sınırlayan siyah dış el telekleridir. Bu desen bütün yaşlarda görülür fakat gençte kahverengi kanat örtüleri ve siyah kuyruk uç bandı eklenir. Tanı yalnız koyu başa bırakılmaz; Akdeniz Martısı, Küçük Martı ve ince gagalı martılarla ayrımda başlığın sınırı, gaga-bacak rengi, kanat ucu, beyaz ön kenar, yaş giysisi ve boyut birlikte okunur.
Genel Görünüm ve Duruş
Gövde orta-küçük, göğüs yuvarlak, boyun kısa-orta ve kanatlar uzun-sivridir. Gaga iri martılardan daha ince; erişkinde kırmızı, kışın çoğu zaman koyu uçludur. Bacaklar kırmızıdan turuncu-kırmızıya değişebilir. Suda gövde hafif ve yüksek görünür; karada hızlı yürür, tarlada solucan ararken kısa koşup durabilir. Sürüler kıyı, göl, nehir, park ve tarım alanı arasında düzenli gidip gelir.
Tür yalnız “deniz martısı” değildir. İç su, sazlık ada, baraj, balık havuzu, çamurluk, çayır, sürülmüş tarla ve kent parkı kullanabilir. Gece ortak tünekleri güvenli su yüzeyi veya adalarda toplanır. İnsan yiyeceğine yaklaşması doğal besinin önemsiz olduğu anlamına gelmez; yer ve mevsime göre omurgasız, balık, tohum, meyve ve atık arasında esnek geçiş yapar.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkin erkek ve dişi tüy giysisiyle güvenilir biçimde ayrılamaz. BTO canlı kuş ölçümlerinde erkek ortalama daha ağır ve kanadı daha uzundur; ancak dağılımlar örtüşür, sahada tek fotoğrafla eşey tayini yapılmaz. Üreme başlığı yüzün önünü ve tepeyi kaplar, ensede biter; siyah sanılabilen rengi yakında kahverengidir. Kışta beyaz baş, göz önü ve arkasındaki koyu lekelerle belirgindir.
Genç kuşun sırt ve kanat örtülerinde sıcak kahverengi desen, turuncumsu-koyu uçlu gaga, pembemsi-turuncu bacak ve kuyruk ucunda siyah bant vardır. İlk kışta sırtın büyük bölümü griye dönerken kahverengi kanat ayrıntıları ve kuyruk bandı kalabilir. Yaşlandırma tek bir tüy üzerinden yapılmaz; kanat örtüleri, kuyruk, gaga ve tüy aşınması birlikte değerlendirilir.
Üreme koloniler hâlindedir. Yuva sığ sulardaki adacıkta, saz veya başka çıkıntılı bitki arasında ya da bitkili zeminde; kamış, ot ve saplardan yapılmış sığ bir çanaktır. BTO tipik 2–3 yumurta, her iki eşeyde 23–26 gün kuluçka ve yarı erken gelişen yavrular için 34–36 gün uçma süresi verir. Yavrular kısa sürede yuvanın çevresinde yürüyebilir fakat ebeveyn bakımına bağlıdır. Koloniye girilmez; yaklaşım yüzlerce kuşu havalandırıp yumurta-yavruyu güneş, soğuk ve yırtıcıya açık bırakabilir.
Uçuşta Görünüm
Kanat uzun ve sivri, vuruşlar akıcıdır. Üstten görünüşte açık gri kanat üzerinde ön kenar boyunca geniş beyaz kama, dış el teleklerinde siyah arka bölüm görülür. Cornell kimlik hesabı aynı beyaz ön kenarın alttan da görüldüğünü, siyah uçuş telekleriyle güçlü karşıtlık oluşturduğunu belirtir. Bu nedenle iki yüzey de tanı değeri taşır ve ayrı görseller kullanılıyorsa her birinin başlık, metin ve pinleri kendi yüzeyiyle tam uyumlu olmalıdır.
Erişkin Akdeniz Martısında kanat uçları çoğunlukla beyazdır ve siyah alan yok ya da çok azdır; başlık daha gerçek siyah, enseye daha geniş iner, göz çevresi belirgin beyazdır. Küçük Martının erişkininde kanat altı koyu, kanatlar daha yuvarlak ve kuş çok küçüktür. Tek beyaz kama kesin tanı değildir; yaş, baş, gaga ve boyut doğrulanır.
Genç Karabaş Martıda üst kanat kahverengi örtüler, siyah dış kanat ve beyaz bölümlerle çok renkli; kuyrukta siyah uç bandı vardır. Alttan beyaz ön kenar yine görülebilir. Ters ışık beyaz alanı büyütüp siyahı gizleyebilir, aşırı pozlama Akdeniz Martısını taklit ettirebilir. Birkaç kanat vuruşu ve konmuş görünüş izlenir.
Ses ve Davranış
Çağrılar gür, keskin ve kahkahayı andıran dizilerden oluşur; bilimsel addaki ridibundus “gülen” anlamına bağlanır. Kolonide alarm, eşleşme ve komşu çatışması sesleri sürekli örtüşür. Yazılı tek hece benzer küçük martılardan güvenilir ayrım sağlamaz; sesin sahibi görülür. Playback özellikle kolonide kullanılmaz.
Beslenme çok yönlüdür. Suda yüzeyden toplar, alçaktan kısa dalış yapar, gelgit çamurluğunda yürür, tarlada solucan ve böcek arar, uçan böcek sürüsüne yükselir veya insan kaynaklı yiyeceği alır. Wadden Denizi çalışması tek kolonide gelgit döngüsüne güçlü yanıt ve açık çamurlukta kabuklu-çok kıllı solucan ağırlığını göstermiştir; bu oran bütün Türkiye için sabit diyet değildir.
Ekmekle besleme kalabalıklaşma, besin dengesizliği ve hastalık aktarımını artırabilir. Atık alanındaki bireye yaklaşmak kolay olsa da koloni ve gece tüneklerinde mesafe korunur. Hasta veya ölü toplu kuş görülürse çıplak elle dokunulmadan yetkili yaban hayatı/veteriner birimine bildirilir.
Karıştırılabilecek Türler
Akdeniz Martısı biraz daha iri ve tok başlıdır; üreme erişkininde gerçek siyah başlık enseye kadar uzanır, gaga daha kalın ve koyu kırmızı, erişkin kanat uçları büyük ölçüde beyazdır. Karabaş Martıda çikolata başlık, daha ince gaga ve siyah-beyaz dış kanat düzeni vardır. Kış giysisinde kulak lekesi iki türde de görülebilir; kanat ucu ve yapı önem kazanır.
Küçük Martı daha küçük, ince gagalı ve erişkinde koyu kanat altlıdır; kış baş deseni daha farklıdır. İnce Gagalı Martı daha uzun-ince gagalı, uzun boyunlu, çoğunlukla başlıksız ve göğüste pembe ton gösterebilir; kanat deseni farklıdır. Bonapart Martısı Türkiye’de çok olağandışı olasılıktır; siyah gaga, pembe bacak ve kanat ucu ayrıntıları gerekir.
Büyük martıların gençleri daha iri, kalın gagalı ve ağır uçuşludur. Uzaktaki sumrular daha ince-sivri kanatlı, çatallı kuyruklu ve farklı beslenme uçuşludur. Mevsim dışı başlık kalıntısı mümkündür; yalnız ay bilgisiyle yaş veya tür belirlenmez.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Sığ tatlı veya hafif tuzlu göller, sazlıklar, bataklıklar, balık havuzları, baraj adaları, nehir adacıkları ve kıyı lagünleri kullanılır. Koloni için karasal yırtıcıdan görece korunaklı ada ya da su içindeki yoğun bitki, yakınında çeşitli beslenme alanları gerekir. Yapay gölet ve çakıl ocağı da uygun su rejimi varsa kullanılabilir.
Yuva Yeri
Yuva adacık zemini, yüzen/çıkıntılı saz kümesi veya yoğun bitki arasındaki ot-kamış platformudur. Tipik 2–3 yumurta; her iki eşeyde 23–26 gün kuluçka; yarı erken gelişen yavrularda 34–36 gün uçma süresi vardır. Koloniye tekne, dron veya yürüyerek girilmez; su seviyesinin ani değiştirilmesi yuvaları basabilir ya da karaya bağlayabilir.
Günlük Alan Kullanımı
Gündüz tarlalar, çayır, çamurluk, kıyı, nehir, park ve atık alanı arasında beslenir; akşam güvenli ortak su tüneğine döner. Gelgitli kıyıda çamurluğun açılıp kapanmasına göre alan değiştirir. Kentsel yiyecek kullanımı doğal sulak alan gereksinimini ortadan kaldırmaz. Sürü yolu kapatılmaz ve gece tüneğine yaklaşılmaz.
Dünya Yayılışı
Karabaş Martı Avrupa ve Asya'nın geniş ılıman kuşağında, İzlanda ve Britanya'dan Orta Asya ile Uzak Doğu'ya kadar dağınık sulak alan kolonilerinde ürer. Kuzey ve iç kesim popülasyonları kışın batı, güney ve kıyılara hareket eder; Akdeniz, Karadeniz, Hazar çevresi, güney Asya ve Batı Avrupa'da büyük kış toplulukları oluşur. Küçük sayılar Kuzey Amerika'nın doğusuna ulaşan düzenli rastlantısal konuklardır.
Yayılış suyla sınırlı görünse de beslenme için tarla ve kent alanları kullanılır. Koloni yeri yıldan yıla su seviyesi, ada güvenliği, bitki yapısı ve yırtıcı baskısıyla değişebilir. Bir koloninin terk edilmesi bölgesel nüfusun tamamen kaybolduğu anlamına gelmez; üreyenler başka sulak alana dağılabilir.
Türkiye'deki Durumu
Yabancı Avrupa popülasyon derlemeleri Türkiye'de binlerce üreyen çift bulunduğunu, OSME bölgesel kaynakları ise Anadolu'da sınırlı sayıdaki sulak alanda üreme olduğunu destekler. Tür aynı zamanda çok yaygın kış ziyaretçisi ve geçit kuşudur; kıyılar, Marmara, iç göller, barajlar ve büyük şehir su alanlarında kış sayıları artar. Üreme yerel ve koloniye bağlıdır; ülkenin her kaydı yuva varlığı göstermez.
Türkiye takvimi yerli üreyenler, kuzeyden gelen kış kuşları ve geçiş yapan bireylerin örtüşmesini anlatır. Bir bölgede yıl boyu görülmesi aynı bireylerin sürekli kaldığını kanıtlamaz. Üreme, ancak etkin yuva, kuluçka, yavru veya güvenilir koloni davranışıyla kaydedilir.
Göç Yolculuğu
Göç mesafesi ve yönü doğum yeri, yaş ve kış koşuluna göre değişir. Bazı Avrupa kuşları kısa mesafe kıyıya iner, bazıları Akdeniz ve çevresine ulaşır; ılıman alandaki bireyler daha yerleşik olabilir. Halkalama atlasları geniş bağlantıları gösterebilir fakat tek Türkiye kaydına otomatik köken atanamaz.
Haritada gözlem noktaları sabit rota çizgisine çevrilmez. Gece tünekleri, gündüz beslenme alanları ve mevsimsel hareket aynı haritada farklı süreçlerdir. Bireyin kilometresi ancak halkalama veya izleme bağlantısıyla verilir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Toprak solucanı, kınkanatlı ve başka böcekler, sucul böcek larvaları, çok kıllı deniz solucanları, küçük kabuklular, yumuşakçalar ve küçük balıklar temel hayvansal besinler arasındadır. Ayrıca tohum, tahıl, meyve, leş ve insan gıda atığı tüketebilir. Üreme döneminde yavruya taşınabilir omurgasızlar önemliyken kıyı ve kış koşullarında balık ile deniz omurgasızlarının payı artabilir.
Cornell tür hesabı diyeti mevsime göre değişen fırsatçı bir bütün olarak verir. Wadden Denizi kolonisi araştırması belirli alanda kabuklu ve çok kıllı solucan ağırlığı bulmuştur. Bu yüzde, gelgitsiz göl veya Türkiye kent sürüsüne kopyalanmaz. Atık yemesi sağlıklı veya yeterli besin aldığı anlamına gelmez.
Nasıl Avlanır?
Karada yürüyerek ve kısa koşularla avı kapar; traktör arkasında açığa çıkan omurgasızları toplar. Suda yüzerken yüzeyden gagalar, başını sığ daldırır veya alçak uçuştan kısa dalış yapar. Uçan böcek salgınında havada avlanabilir, ağaçtan meyve alabilir ve başka kuşların düşürdüğü besinden yararlanabilir.
İnsan eliyle ekmek ve işlenmiş gıda verilmez; yoğun besleme dışkı kirliliği, saldırganlık ve hastalık riskini artırır. Balıkçı teknesi izleme davranışı bütün sürünün balıkla beslendiğini kanıtlamaz. Doğal avlanma uzaktan izlenir.
İlginç Bilgiler
## Adı Siyah, Başlığı Kahverengi Üreme erişkininin başlığı uzaktan siyah görünse de yakında koyu çikolata kahverengisidir. Bilimsel adın cins bölümü renkli başa, *ridibundus* ise gülmeye benzetilen sese gönderme yapar. Mevsim sonunda başlık dökülür ve göz arkasındaki koyu kulak lekesine dönüşür. ## İki Kanat Yüzünde Beyaz Ön Kenar Cornell kimlik kaynağı erişkinin hem üst hem alt kanadında beyaz ön kenarı vurgular. Üstten bu beyaz kama siyah arka kenarla, alttan siyah el telekleriyle karşıtlık kurar. İki yüzey de yararlı olsa da Akdeniz ve Küçük Martı ayrımı için yaş, kanat ucu, baş ve gaga birlikte görülmelidir. ## Yarı Erken Gelişen Yavrular Yavrular tüylü ve hareketli çıkar, kısa sürede yuva çevresinde yürüyebilir; yine de ebeveyn koruması ve besinine bağımlıdır. Koloni havalandırılırsa güneş, soğuk, komşu saldırısı ve yırtıcı riski hızla artar. “Yürüyebiliyor” olması terk edilmiş olduğu anlamına gelmez. ## Gelgit Saatine Göre Habitat Değişimi 2023 Wadden Denizi araştırması üreyen kuşların açık çamurluk kullanımını gelgit döngüsüne göre değiştirdiğini göstermiştir. Sonuç kıyıdaki av erişilebilirliğinin saatlik ölçekte bile alan seçimini etkileyebileceğini anlatır; tek koloninin yüzde ve mesafeleri bütün popülasyonlara genellenmez. ## Gözlem Etiği Koloniye dron uçurulmaz, adaya çıkılmaz ve yavru fotoğrafı için bitki ezilmez. Kentte ekmek verilmez; toplu hastalık şüphesinde kuşlara dokunulmaz. Halkalı kuş okunabiliyorsa güvenli mesafeden fotoğraflanıp ilgili şemaya bildirilir; halka yakalamak için kuş kovalanmaz.
Ak Kanatlı Sumru
Chlidonias leucopterus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Mevsimsel giysiyi belirle; açık üst kanat, kısa kuyruk ve üremede siyah alt kanat örtülerini doğru açıdan karşılaştır.
Kanadın üst ve alt desenlerini ayır; gençte koyu sırt-açık kanat-sağrı karşıtlığını değerlendir.
Üreme giysisindeki erişkin uzaktan bile güçlü bir siyah-beyaz karşıtlık gösterir: baş ve gövde koyu, omuz ve kanadın üst yüzü açık, sağrı ile kuyruk beyazdır. Üreme dışı giyside gövde beyazlaşır ve göz arkasındaki koyu kulak lekesi öne çıkar. Genç kuşta koyu sırtın açık kanat ve beyaz sağrıyla kurduğu karşıtlık önemlidir. Bu nedenle tanı, yalnız “siyah sumru” veya “beyaz kanat” izlenimine değil; yaşa, mevsime ve kanadın görülen yüzüne dayanır.
Kıyı sumrularına göre daha kısa kuyruklu ve daha küçük gagaladır. Çoğu zaman göl, sazlık ve taşkın düzlüklerinde su yüzeyine yakın, hafif bir uçuşla beslenir. Uzakta görülen bir kuşta önce gövde oranları belirlenir, ardından omuz, sağrı, kuyruk ve kanat deseni aynı birey üzerinde birlikte aranır.
Genel Görünüm ve Duruş
Ak Kanatlı Sumru, su üstünde hafif ve esnek kanat vuruşlarıyla dolaşan küçük bir bataklık sumrusudur. Görece kısa gaga, kısa ve sığ çatallı kuyruk ile ince gövde birlikte değerlendirilir. Kıyıdaki büyük sumruların uzun kuyruk uzantıları bu tür için temel özellik değildir. Tanıya başlamadan önce kuşun üreme giysisinde mi, kış giysisinde mi, yoksa genç mi olduğunu düşünün; aynı tür yıl içinde çok farklı görünebilir.
Üst kanat açık renklidir; alttan bakıldığında ise gövdeye yakın kısa kanat örtüleri üreme giysisinde siyahtır ve açık uzun uçuş tüylerinden ayrılır. Uçuş kartındaki yandan görünüş üst kanadın açık alanını anlatır. Alt kanattaki siyahı bu açıdan var veya yok saymayın; kuş doğal olarak döndüğünde alt yüzünü ayrıca izleyin. İki yüzün farklı desenleri birlikte ayırıcıdır.
Konduğunda gövde yataya yakın durur; kısa bacaklar ve küçük ayaklar çoğu zaman bitki örtüsü içinde kaybolur. İnce yapılı görünmesine rağmen kanatlar uzundur ve uçuş sırasında gövdenin gerisine belirgin biçimde uzanır. Kuyruk, deniz sumrularındaki kadar derin çatallı değildir. Gaga da kısa ve sivridir. Bu oranlar, renklerin ters ışıkta seçilemediği anlarda tanıya yardımcı olur.
Tüy aşınması ve değişimi görünümü hızlı biçimde değiştirebilir. İlkbaharda koyu tüyler tamamlanırken parçalı siyah-beyaz bir görünüm oluşabilir; yaz sonuna doğru açık kış giysisine geçiş yeniden başlar. Tek bir ara giysi karesini ayrı bir tür sanmamak için baş, göğüs yanı, sırt, sağrı ve iki kanat yüzü mümkün olduğunca aynı gözlemde değerlendirilir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Baş ve gövdenin siyahı, açık renkli üst kanat ve beyaz sağrı-kuyruk alanıyla güçlü karşıtlık oluşturur. Konmuş kuşta kanadın önündeki açık omuz alanı dikkat çeker. Kanatlar tamamen kâğıt beyazı değildir; uzun uçuş tüylerinde gri tonlar görülür. Kırmızımsı bacaklar ve kısa koyu gaga görünümü tamamlar. Güneşte parlayan açık kanat tek başına türü belirlemez; gövde, kuyruk ve kanadın hangi yüzünü gördüğünüzü birlikte kontrol edin.
Üreme alanında yuvaya yaklaşmak yerine kuşların doğal iniş ve kalkışları uzaktan izlenmelidir. Yüzen bitki adacıkları insanın ağırlığıyla kolayca bozulabilir; yumurta ve küçük yavrular bitkiler arasında fark edilmeyebilir. Ebeveynlerin alarm vermesi, gözlemcinin geri çekilmesi gerektiğini gösterir. Koloninin çevresinde uzun süre kalmak veya kuşları uçurmaya çalışmak besleme düzenini aksatabilir.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta uzun ve sivri kanatlar, kısa kuyruk ve ince gövde küçük bataklık sumrusu görünümünü oluşturur. Üreme giysisindeki kuş üstten açık kanatları, beyaz omuzları ve koyu gövdesiyle belirgindir. Alttan bakıldığında gövdeye yakın siyah kanat örtüleri daha açık renkli uzun uçuş tüyleriyle karşıtlık kurar. Üst ve alt yüz aynı deseni taşımaz; kuş dönmeden görülmeyen bir alan hakkında karar verilmez.
Genç ve üreme dışı kuşlar daha açık renklidir. Gençte koyu sırt, daha açık kanat ve beyaz sağrı-kuyruk birlikteliği; kış giysisinde ise göz arkasındaki koyu kulak lekesi önem kazanır. Suya yakın, hafif ve çevik uçuş sırasında yüzeyden besin toplar; gerçek dalış yapan kıyı sumrularına göre suya daha yumuşak yaklaşır. Tanı için gövde deseni, kanadın iki yüzü, sağrı ve kuyruk aynı uçuş dizisinde birleştirilir.
Ses ve Davranış
Çağrı: Kısa, keskin ve pürüzlü sesler; tek yazılı hece kesin tanı sağlamaz.
Karşılaştır: Bıyıklı Sumru’ya göre daha ince ve daha az pürüzlü duyulabilir.
Kayıt: Sürüde hangi bireyin ses verdiğini izle; doğal kaydı görüntüyle birleştir.
Beslenirken su yüzeyinden böcek toplar, kısa dalışlarla küçük su canlılarını alır ve sürü içindeki kuşlarla sık sık yön değiştirir. Uçuşu çoğunlukla hafif ve canlıdır; kanat vuruşları arasına kısa süzülüşler girer. Ses, görüntüyle eşleştirildiğinde değerlidir; kalabalık bir sulak alanda başka bir sumrunun veya martının çağrısı kolayca yanlış bireye bağlanabilir.
Karıştırılabilecek Türler
Kara Sumru: Üreme giysisi: Üst kanat daha koyu gri; Ak Kanatlının açık üst kanat-siyah alt örtü birlikteliğini ara. Genç / kış: Göğüs yanında koyu leke önemlidir; Ak Kanatlıdaki sırt-kanat-sağrı karşıtlığını da karşılaştır.
Bıyıklı Sumru: Üreme giysisi: Beyaz yanak, koyu karın ve daha güçlü gaga; Ak Kanatlının tüm koyu başıyla karşılaştır. Üreme dışı: Başın koyu alanının dağılımını, kulak lekesini ve gaga oranını birlikte incele.
Genç Ak Kanatlı Sumru: Aynı tür: Koyu sırt ve açık kanat-sağrı deseni; siyah gövde beklenmez. Dikkat: Farklı giysi, tek başına farklı eşey veya tür demek değildir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Bitkili sığ göl: Su bitkileri arasındaki açık yüzeyi tara.
Taşkın alanı: Su tutan çayırlık ve bataklık kenarları.
Göç durağı: Gölet, durgun nehir veya kıyı sulak alanı; her durak yuva değildir.
Yuva Yeri
Sığ Su ve Bitki Örtüsü
Bu tür için yalnız geniş açık su değil, açık suyla su bitkilerinin yan yana geldiği alan önemlidir. Bataklıklar, bitkili göl kenarları, taşkın düzlükleri ve su tutan çayırlıklar hem beslenme hem de uygun koşullarda yuvalama olanağı sunabilir. Bir gölün tamamını aynı nitelikte kabul etmek yerine sığ kenarları ve bitki adacıkları arasındaki açıklıkları tarayın.
Yuva Zemini
Kolonilerde yuvalar bitki tutamları veya yüzen bitkiler üzerinde bulunabilir. Su yüzeyindeki her koyu yığını yuva saymayın; kıyıdan uzaktan izleme yeterlidir. Yüzüyor olması yuvanın her su değişimine dayanacağı anlamına gelmez. Rüzgâr, dalga ve hızlı seviye değişimleri yuva zemininin kararlılığını bozabilir. Bu nedenle su rejimi ile bitki örtüsünün birlikte korunması gerekir.
Yuva: Bitki tutamı veya yüzen bitki üzerinde küçük platform; koloniler halinde.
Yumurta: Genellikle 3.
Kuluçka: Yaklaşık 20 gün; iki ebeveyn.
Yavru: Erken yuvadan ayrılabilir; uçabilir hale gelmesi yaklaşık 24 gün.
Günlük Alan Kullanımı
Göçte Daha Esnek Seçim
Geçiş sırasında göletler, durgun nehir kesimleri ve kıyı sulak alanları da kullanılabilir. Türü yalnız tatlı suda görmeyi bekleyip kıyı gözlemini elemek doğru değildir; yine de birçok büyük deniz sumrusuna göre iç sulak alanlarla daha yakından ilişkilidir. Konaklayan sürü beslenme yerine yakın açık tüneklerde dinlenebilir; dinlenme alanı ile yuva alanını karıştırmayın.
Güvenli Gözlem
Kıyıdan su yüzeyini yatay tarayın; kuşun dönerek kanadının iki yüzünü göstermesini bekleyin. Yaklaşmak için su bitkilerinin içine yürümek veya tekneyle kümeyi dağıtmak gerekli değildir. Alarm veren erişkinler ya da sürekli aynı küçük alana besin taşıyan kuşlar varsa mesafeyi artırın. Bitki üstündeki yavrunun yanında erişkin görünmemesi, yavrunun bakımsız kaldığını kanıtlamaz.
Dünya Yayılışı
Takvim ve Sayımlar
Takvim ilkbahar geçişi, yazın yerel varlık ve sonbahar hareketini yaklaşık olarak anlatır. Bütün göllerin aynı gün dolup boşalması beklenmez. Aylık kayıt yoğunluğu gözlemci sayısı, ziyaret sıklığı ve kuşların görünür olmasıyla değişebilir. Büyük sürüyü sayarken aynı kuşların su üstünde tekrar tekrar önünüzden geçebileceğini hesaba katın; şüpheli sayıyı kesin toplam gibi sunmayın.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye'deki Yeri
Ak Kanatlı Sumru Türkiye'de özellikle göç dönemlerinde sulak alanlarda aranır; doğu kesimlerde yerel üremesi de bildirilmiştir. Bu iki durumu birbirinden ayırmak gerekir: ilkbaharda bir gölde beslenen sürü, o gölde kesin üreme kolonisi bulunduğunu göstermez. Gözlemi önce karşılaşma olarak kaydedin; üreme değerlendirmesini davranış ve uygun kanıtla destekleyin.
Göç Yolculuğu
Geniş Göç Coğrafyası
Üreme yayılışı Doğu Avrupa'dan Asya'nın doğusuna uzanır. Kış dönemi Afrika, Güneydoğu Asya ve Avustralasya gibi geniş alanlarda geçirilir. Türkiye'de görülen her kuşun aynı kış alanına veya aynı çizgi üzerindeki rotaya ait olduğunu varsaymak doğru değildir. Haritadaki noktalar tek bir kuşun yolculuğunu değil, ayrı gözlemleri bir araya getirir.
Kış Kayıtlarını Silmeyin
Yakın dönem bir araştırma, Gaziantep'te Şubat ayında üreme giysisine yakın bir erişkinin belgelendiğini gösterir. Bu nedenle kış aylarını kesin yokluk olarak işaretlemek uygun değildir. Ancak böyle bir kayıt Türkiye genelinde düzenli kışlama veya kışın üreme kanıtı da sayılmaz. Beklenmedik mevsimdeki kuşlarda tarih, konum ve farklı açılardan görüntü özellikle önemlidir.
Aylık saha yorumu: Ocak: Kış kaydını ayrıntılı belgele; otomatik eleme. Şubat: Giysiyi tarihten bağımsız kontrol et. Mart: Erken kuşlarda baş ve kanadı birlikte kaydet. Nisan: Kuşun dönüp iki kanat yüzünü göstermesini bekle. Mayıs: Beslenen sürüyü doğrudan koloni sayma. Haziran: Bitki adalarına yaklaşma. Temmuz: Yuvadan ayrılma ile uçmayı ayır. Ağustos: Gençte koyu sırt ve açık sağrıyı karşılaştır. Eylül: Ara giysiyi başka tür sanma. Ekim: Kulak lekesi ile göğüs yanını birlikte incele. Kasım: Sıra dışı tarihte fotoğrafı sakla. Aralık: Tek kış kaydından düzenli kışlama sonucu çıkarma.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Böcek Ağırlıklı Beslenme
Ak Kanatlı Sumru yalnız balıkla beslenen bir deniz kuşu gibi düşünülmemelidir. Suya bağlı böcekler ve başka küçük omurgasızlar beslenmesinde önemlidir. Kuş, su üstündeki uçan avı havada yakalayabilir veya yüzeye yaklaşarak küçük besinleri alabilir. Gaga hamlesinden sonra av görünmüyorsa onun mutlaka küçük balık olduğunu yazmayın.
Nasıl Avlanır?
Uçuşta Arama
Suyun üzerinde ileri geri dolaşan sürüde kuşlar kısa süre duraklayabilir, yön değiştirebilir ve yüzeye doğru alçalabilir. Bu esnek uçuş beslenme davranışının parçasıdır. Çoğu av alma hareketi yüzeyde veya yüzeye yakın gerçekleşir; zaman zaman daha belirgin suya giriş görülebildiği için “asla dalmaz” şeklinde kesin kural koymak doğru olmaz.
Diğer Besinler
Küçük balıklar ve başka küçük su canlıları da alınabilir; besin bileşimi alanın sunduğu avlara göre değişir. Sürüdeki her bireyin aynı avı yakaladığını veya bir gözlemdeki besinin bütün yılın temel besini olduğunu varsaymayın. Yakalanan canlının görülebildiği fotoğraf veya ayrıntılı davranış notu, uzaktan yapılmış tahminden daha değerlidir.
Yavru ve Konaklama
İki ebeveyn yavru beslemesine katılır. Yetişkinin belirli bir bitki adacığına düzenli dönmesi bakım davranışıyla ilişkili olabilir; onu izlemek için koloniye girmek gerekmez. Göç sırasında beslenilen bir gölet de yolculuğun önemli bir durağıdır. Kuşları daha yakına getirmek için yem atmak yerine doğal av aramalarını gözleyin; sürüyü tekrar tekrar kaldırmak beslenme ve dinlenmeyi kesintiye uğratır.
İlginç Bilgiler
## İki Yüz, İki Desen Ak kanatlı adı, kanadın altının da bütünüyle beyaz olduğunu düşündürebilir. Oysa üreme giysisindeki alt kanadın gövdeye yakın siyah alanı tanıda özellikle değerlidir. Bu kuş, bir işareti anlatırken bakış açısını söylemenin neden gerekli olduğuna iyi bir örnektir: üst kanadın açık olmasıyla alt örtülerin siyah olması birbiriyle çelişmez. ## Yazın Açık Renkli Olabilir Gençlik ve tüy değişimi, mevsimsel görünümü karmaşıklaştırabilir. Yaz aylarında görülen açık renkli bir bireyi yalnız takvime dayanarak başka türe çevirmeyin. Tür tanısı, yaş değerlendirmesi ve üreme durumu ayrı sorulardır. Aynı sürüde farklı giysiler bulunması, mutlaka farklı eşeylerden veya farklı türlerden oluştuğunu göstermez. ## Yuvadan Çıkmak Uçmak Değildir Yavrular tam uçuş yeteneğine ulaşmadan yuva çevresindeki bitkilere geçebilir. Bu hareket doğal gelişimin parçasıdır; her yalnız görünen yavru kurtarılmayı beklemiyor olabilir. Gözlemci için en değerli yaklaşım, uzaktan ebeveyn dönüşünü beklemek ve yavrunun bulunduğu örtüyü bozmamaktır. ## Sulak Alanın Sessiz Değişimi Bir gölette bitki örtüsü yerinde görünse bile su seviyesinin hızlı yükselmesi veya kuvvetli dalga yuvaları etkileyebilir. Polonya'daki koloni araştırmaları bu tür riskleri belgeledi. Sonucu doğrudan bütün Türkiye kolonilerine aynı oranla uygulamak doğru değildir; fakat sulak alan korumasının yalnız suyun varlığıyla değil, mevsim boyunca nasıl değiştiğiyle de ilgili olduğunu anlatır. ## Koloniyi Uzaktan İzlemek Ak Kanatlı Sumru su seviyesine çok yakın yuva kurduğu için küçük bir seviye değişimi, kuvvetli rüzgâr veya insanın bitki adacığına basması yuvayı etkileyebilir. Yavrular uçmadan önce yuvanın çevresindeki bitkilere geçebilir ve kısa süre yalnız görünebilir. Böyle bir yavruya yaklaşmak yerine ebeveynlerin dönüşünü uzaktan beklemek gerekir. Kolonide tekrar tekrar alarm sesi duyulması gözlem mesafesinin fazla yakın olduğuna işarettir.