Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Karabaş Martı
Chroicocephalus ridibundus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Karabaş Martı, ince sivri gagalı, yuvarlak başlı ve iri martılardan belirgin küçük, çevik bir martıdır. Üreme giysisinde erişkinin başı adının düşündürdüğü siyah değil koyu çikolata kahverengisidir; göz çevresinde ince beyaz yarımaylar, kırmızı gaga ve kırmızı bacaklar bulunur. Sırt ve kanat örtüleri açık gri, gövde ve kuyruk beyazdır. Kış erişkininde koyu başlık kaybolur; göz arkasında koyu kulak lekesi kalır, gaganın ucu koyulaşabilir.
Uçuşta en yararlı işaret, üstten ve alttan kanadın ön kenarında parlayan geniş beyaz kama ile bunu arkadan sınırlayan siyah dış el telekleridir. Bu desen bütün yaşlarda görülür fakat gençte kahverengi kanat örtüleri ve siyah kuyruk uç bandı eklenir. Tanı yalnız koyu başa bırakılmaz; Akdeniz Martısı, Küçük Martı ve ince gagalı martılarla ayrımda başlığın sınırı, gaga-bacak rengi, kanat ucu, beyaz ön kenar, yaş giysisi ve boyut birlikte okunur.
Genel Görünüm ve Duruş
Gövde orta-küçük, göğüs yuvarlak, boyun kısa-orta ve kanatlar uzun-sivridir. Gaga iri martılardan daha ince; erişkinde kırmızı, kışın çoğu zaman koyu uçludur. Bacaklar kırmızıdan turuncu-kırmızıya değişebilir. Suda gövde hafif ve yüksek görünür; karada hızlı yürür, tarlada solucan ararken kısa koşup durabilir. Sürüler kıyı, göl, nehir, park ve tarım alanı arasında düzenli gidip gelir.
Tür yalnız “deniz martısı” değildir. İç su, sazlık ada, baraj, balık havuzu, çamurluk, çayır, sürülmüş tarla ve kent parkı kullanabilir. Gece ortak tünekleri güvenli su yüzeyi veya adalarda toplanır. İnsan yiyeceğine yaklaşması doğal besinin önemsiz olduğu anlamına gelmez; yer ve mevsime göre omurgasız, balık, tohum, meyve ve atık arasında esnek geçiş yapar.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkin erkek ve dişi tüy giysisiyle güvenilir biçimde ayrılamaz. BTO canlı kuş ölçümlerinde erkek ortalama daha ağır ve kanadı daha uzundur; ancak dağılımlar örtüşür, sahada tek fotoğrafla eşey tayini yapılmaz. Üreme başlığı yüzün önünü ve tepeyi kaplar, ensede biter; siyah sanılabilen rengi yakında kahverengidir. Kışta beyaz baş, göz önü ve arkasındaki koyu lekelerle belirgindir.
Genç kuşun sırt ve kanat örtülerinde sıcak kahverengi desen, turuncumsu-koyu uçlu gaga, pembemsi-turuncu bacak ve kuyruk ucunda siyah bant vardır. İlk kışta sırtın büyük bölümü griye dönerken kahverengi kanat ayrıntıları ve kuyruk bandı kalabilir. Yaşlandırma tek bir tüy üzerinden yapılmaz; kanat örtüleri, kuyruk, gaga ve tüy aşınması birlikte değerlendirilir.
Üreme koloniler hâlindedir. Yuva sığ sulardaki adacıkta, saz veya başka çıkıntılı bitki arasında ya da bitkili zeminde; kamış, ot ve saplardan yapılmış sığ bir çanaktır. BTO tipik 2–3 yumurta, her iki eşeyde 23–26 gün kuluçka ve yarı erken gelişen yavrular için 34–36 gün uçma süresi verir. Yavrular kısa sürede yuvanın çevresinde yürüyebilir fakat ebeveyn bakımına bağlıdır. Koloniye girilmez; yaklaşım yüzlerce kuşu havalandırıp yumurta-yavruyu güneş, soğuk ve yırtıcıya açık bırakabilir.
Uçuşta Görünüm
Kanat uzun ve sivri, vuruşlar akıcıdır. Üstten görünüşte açık gri kanat üzerinde ön kenar boyunca geniş beyaz kama, dış el teleklerinde siyah arka bölüm görülür. Cornell kimlik hesabı aynı beyaz ön kenarın alttan da görüldüğünü, siyah uçuş telekleriyle güçlü karşıtlık oluşturduğunu belirtir. Bu nedenle iki yüzey de tanı değeri taşır ve ayrı görseller kullanılıyorsa her birinin başlık, metin ve pinleri kendi yüzeyiyle tam uyumlu olmalıdır.
Erişkin Akdeniz Martısında kanat uçları çoğunlukla beyazdır ve siyah alan yok ya da çok azdır; başlık daha gerçek siyah, enseye daha geniş iner, göz çevresi belirgin beyazdır. Küçük Martının erişkininde kanat altı koyu, kanatlar daha yuvarlak ve kuş çok küçüktür. Tek beyaz kama kesin tanı değildir; yaş, baş, gaga ve boyut doğrulanır.
Genç Karabaş Martıda üst kanat kahverengi örtüler, siyah dış kanat ve beyaz bölümlerle çok renkli; kuyrukta siyah uç bandı vardır. Alttan beyaz ön kenar yine görülebilir. Ters ışık beyaz alanı büyütüp siyahı gizleyebilir, aşırı pozlama Akdeniz Martısını taklit ettirebilir. Birkaç kanat vuruşu ve konmuş görünüş izlenir.
Ses ve Davranış
Çağrılar gür, keskin ve kahkahayı andıran dizilerden oluşur; bilimsel addaki ridibundus “gülen” anlamına bağlanır. Kolonide alarm, eşleşme ve komşu çatışması sesleri sürekli örtüşür. Yazılı tek hece benzer küçük martılardan güvenilir ayrım sağlamaz; sesin sahibi görülür. Playback özellikle kolonide kullanılmaz.
Beslenme çok yönlüdür. Suda yüzeyden toplar, alçaktan kısa dalış yapar, gelgit çamurluğunda yürür, tarlada solucan ve böcek arar, uçan böcek sürüsüne yükselir veya insan kaynaklı yiyeceği alır. Wadden Denizi çalışması tek kolonide gelgit döngüsüne güçlü yanıt ve açık çamurlukta kabuklu-çok kıllı solucan ağırlığını göstermiştir; bu oran bütün Türkiye için sabit diyet değildir.
Ekmekle besleme kalabalıklaşma, besin dengesizliği ve hastalık aktarımını artırabilir. Atık alanındaki bireye yaklaşmak kolay olsa da koloni ve gece tüneklerinde mesafe korunur. Hasta veya ölü toplu kuş görülürse çıplak elle dokunulmadan yetkili yaban hayatı/veteriner birimine bildirilir.
Karıştırılabilecek Türler
Akdeniz Martısı biraz daha iri ve tok başlıdır; üreme erişkininde gerçek siyah başlık enseye kadar uzanır, gaga daha kalın ve koyu kırmızı, erişkin kanat uçları büyük ölçüde beyazdır. Karabaş Martıda çikolata başlık, daha ince gaga ve siyah-beyaz dış kanat düzeni vardır. Kış giysisinde kulak lekesi iki türde de görülebilir; kanat ucu ve yapı önem kazanır.
Küçük Martı daha küçük, ince gagalı ve erişkinde koyu kanat altlıdır; kış baş deseni daha farklıdır. İnce Gagalı Martı daha uzun-ince gagalı, uzun boyunlu, çoğunlukla başlıksız ve göğüste pembe ton gösterebilir; kanat deseni farklıdır. Bonapart Martısı Türkiye’de çok olağandışı olasılıktır; siyah gaga, pembe bacak ve kanat ucu ayrıntıları gerekir.
Büyük martıların gençleri daha iri, kalın gagalı ve ağır uçuşludur. Uzaktaki sumrular daha ince-sivri kanatlı, çatallı kuyruklu ve farklı beslenme uçuşludur. Mevsim dışı başlık kalıntısı mümkündür; yalnız ay bilgisiyle yaş veya tür belirlenmez.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Sığ tatlı veya hafif tuzlu göller, sazlıklar, bataklıklar, balık havuzları, baraj adaları, nehir adacıkları ve kıyı lagünleri kullanılır. Koloni için karasal yırtıcıdan görece korunaklı ada ya da su içindeki yoğun bitki, yakınında çeşitli beslenme alanları gerekir. Yapay gölet ve çakıl ocağı da uygun su rejimi varsa kullanılabilir.
Yuva Yeri
Yuva adacık zemini, yüzen/çıkıntılı saz kümesi veya yoğun bitki arasındaki ot-kamış platformudur. Tipik 2–3 yumurta; her iki eşeyde 23–26 gün kuluçka; yarı erken gelişen yavrularda 34–36 gün uçma süresi vardır. Koloniye tekne, dron veya yürüyerek girilmez; su seviyesinin ani değiştirilmesi yuvaları basabilir ya da karaya bağlayabilir.
Günlük Alan Kullanımı
Gündüz tarlalar, çayır, çamurluk, kıyı, nehir, park ve atık alanı arasında beslenir; akşam güvenli ortak su tüneğine döner. Gelgitli kıyıda çamurluğun açılıp kapanmasına göre alan değiştirir. Kentsel yiyecek kullanımı doğal sulak alan gereksinimini ortadan kaldırmaz. Sürü yolu kapatılmaz ve gece tüneğine yaklaşılmaz.
Dünya Yayılışı
Karabaş Martı Avrupa ve Asya'nın geniş ılıman kuşağında, İzlanda ve Britanya'dan Orta Asya ile Uzak Doğu'ya kadar dağınık sulak alan kolonilerinde ürer. Kuzey ve iç kesim popülasyonları kışın batı, güney ve kıyılara hareket eder; Akdeniz, Karadeniz, Hazar çevresi, güney Asya ve Batı Avrupa'da büyük kış toplulukları oluşur. Küçük sayılar Kuzey Amerika'nın doğusuna ulaşan düzenli rastlantısal konuklardır.
Yayılış suyla sınırlı görünse de beslenme için tarla ve kent alanları kullanılır. Koloni yeri yıldan yıla su seviyesi, ada güvenliği, bitki yapısı ve yırtıcı baskısıyla değişebilir. Bir koloninin terk edilmesi bölgesel nüfusun tamamen kaybolduğu anlamına gelmez; üreyenler başka sulak alana dağılabilir.
Türkiye'deki Durumu
Yabancı Avrupa popülasyon derlemeleri Türkiye'de binlerce üreyen çift bulunduğunu, OSME bölgesel kaynakları ise Anadolu'da sınırlı sayıdaki sulak alanda üreme olduğunu destekler. Tür aynı zamanda çok yaygın kış ziyaretçisi ve geçit kuşudur; kıyılar, Marmara, iç göller, barajlar ve büyük şehir su alanlarında kış sayıları artar. Üreme yerel ve koloniye bağlıdır; ülkenin her kaydı yuva varlığı göstermez.
Türkiye takvimi yerli üreyenler, kuzeyden gelen kış kuşları ve geçiş yapan bireylerin örtüşmesini anlatır. Bir bölgede yıl boyu görülmesi aynı bireylerin sürekli kaldığını kanıtlamaz. Üreme, ancak etkin yuva, kuluçka, yavru veya güvenilir koloni davranışıyla kaydedilir.
Göç Yolculuğu
Göç mesafesi ve yönü doğum yeri, yaş ve kış koşuluna göre değişir. Bazı Avrupa kuşları kısa mesafe kıyıya iner, bazıları Akdeniz ve çevresine ulaşır; ılıman alandaki bireyler daha yerleşik olabilir. Halkalama atlasları geniş bağlantıları gösterebilir fakat tek Türkiye kaydına otomatik köken atanamaz.
Haritada gözlem noktaları sabit rota çizgisine çevrilmez. Gece tünekleri, gündüz beslenme alanları ve mevsimsel hareket aynı haritada farklı süreçlerdir. Bireyin kilometresi ancak halkalama veya izleme bağlantısıyla verilir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Toprak solucanı, kınkanatlı ve başka böcekler, sucul böcek larvaları, çok kıllı deniz solucanları, küçük kabuklular, yumuşakçalar ve küçük balıklar temel hayvansal besinler arasındadır. Ayrıca tohum, tahıl, meyve, leş ve insan gıda atığı tüketebilir. Üreme döneminde yavruya taşınabilir omurgasızlar önemliyken kıyı ve kış koşullarında balık ile deniz omurgasızlarının payı artabilir.
Cornell tür hesabı diyeti mevsime göre değişen fırsatçı bir bütün olarak verir. Wadden Denizi kolonisi araştırması belirli alanda kabuklu ve çok kıllı solucan ağırlığı bulmuştur. Bu yüzde, gelgitsiz göl veya Türkiye kent sürüsüne kopyalanmaz. Atık yemesi sağlıklı veya yeterli besin aldığı anlamına gelmez.
Nasıl Avlanır?
Karada yürüyerek ve kısa koşularla avı kapar; traktör arkasında açığa çıkan omurgasızları toplar. Suda yüzerken yüzeyden gagalar, başını sığ daldırır veya alçak uçuştan kısa dalış yapar. Uçan böcek salgınında havada avlanabilir, ağaçtan meyve alabilir ve başka kuşların düşürdüğü besinden yararlanabilir.
İnsan eliyle ekmek ve işlenmiş gıda verilmez; yoğun besleme dışkı kirliliği, saldırganlık ve hastalık riskini artırır. Balıkçı teknesi izleme davranışı bütün sürünün balıkla beslendiğini kanıtlamaz. Doğal avlanma uzaktan izlenir.
İlginç Bilgiler
## Adı Siyah, Başlığı Kahverengi Üreme erişkininin başlığı uzaktan siyah görünse de yakında koyu çikolata kahverengisidir. Bilimsel adın cins bölümü renkli başa, *ridibundus* ise gülmeye benzetilen sese gönderme yapar. Mevsim sonunda başlık dökülür ve göz arkasındaki koyu kulak lekesine dönüşür. ## İki Kanat Yüzünde Beyaz Ön Kenar Cornell kimlik kaynağı erişkinin hem üst hem alt kanadında beyaz ön kenarı vurgular. Üstten bu beyaz kama siyah arka kenarla, alttan siyah el telekleriyle karşıtlık kurar. İki yüzey de yararlı olsa da Akdeniz ve Küçük Martı ayrımı için yaş, kanat ucu, baş ve gaga birlikte görülmelidir. ## Yarı Erken Gelişen Yavrular Yavrular tüylü ve hareketli çıkar, kısa sürede yuva çevresinde yürüyebilir; yine de ebeveyn koruması ve besinine bağımlıdır. Koloni havalandırılırsa güneş, soğuk, komşu saldırısı ve yırtıcı riski hızla artar. “Yürüyebiliyor” olması terk edilmiş olduğu anlamına gelmez. ## Gelgit Saatine Göre Habitat Değişimi 2023 Wadden Denizi araştırması üreyen kuşların açık çamurluk kullanımını gelgit döngüsüne göre değiştirdiğini göstermiştir. Sonuç kıyıdaki av erişilebilirliğinin saatlik ölçekte bile alan seçimini etkileyebileceğini anlatır; tek koloninin yüzde ve mesafeleri bütün popülasyonlara genellenmez. ## Gözlem Etiği Koloniye dron uçurulmaz, adaya çıkılmaz ve yavru fotoğrafı için bitki ezilmez. Kentte ekmek verilmez; toplu hastalık şüphesinde kuşlara dokunulmaz. Halkalı kuş okunabiliyorsa güvenli mesafeden fotoğraflanıp ilgili şemaya bildirilir; halka yakalamak için kuş kovalanmaz.
Ada Martısı
Ichthyaetus audouinii
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Erişkin Ada Martısını tek bir renkten değil; koyu kırmızı gaga, koyu göz, gri-yeşilimsi bacak, açık gri sırt ve uzun-dar kanat birleşiminden tanıyın. Genç kuşlarda erişkinin kırmızı gagası ile temiz beyaz-gri giysisi bulunmadığından önce yaş sınıfını belirleyin. Uzak gözlemde gövde oranı, kanat ucu ve kuyruk birlikte görülmeden kesin karar vermeyin.
Genel Görünüm ve Duruş
Ada Martısı, iri martılar arasında daha ince gövdeli, uzun kanatlı ve zarif duruşlu bir kıyı kuşudur. Erişkinin beyaz başı, açık gri sırtı ve koyu kanat uçları ilk bakışta başka martıları hatırlatabilir. Asıl değerli birleşim koyu kırmızı gaga, koyu göz ve gri-yeşilimsi bacaktır. Kuşun yaşı belirlenmeden yalnız gaga rengine dayanarak karar verilmemelidir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkin erkek kuşun başı ve alt tarafı beyaz, sırt ile kanadın iç bölümü açık gridir. Gaganın ucuna yakın koyu bir bant ve en uçta daha açık, sarımsı alan bulunur. Gözün koyuluğu, açık renkli baş üzerinde küçük ve belirgin bir göz görünümü verir. Tünemiş kuşta siyah kanat uçları kuyruk gerisinde uzanır. Güneş altında parlayan gaga fotoğrafta turuncuya kayabilir; gölgeli ve aydınlık görüntüleri birlikte değerlendirin.
Erişkin dişi de aynı temel renk ve deseni taşır. Erkek ve dişi için birbirinden tamamen farklı tüy renkleri aramak doğru değildir. Tek başına duran bir bireye yalnız görünüşünden güvenle eşey atamak çoğu zaman mümkün olmaz. Karşılaştırma levhası iki eşeyin genel görünümünü öğretir; bir eşey belirleme testi değildir. Ölçü kutularında aynı tür geneli aralıklarının kullanılması da bu örtüşmeyi anlatır, ayrı ayrı ölçülmüş eşey aralıkları iddiası taşımaz.
Genç kuşta erişkinin temiz beyaz-gri görünümü henüz yoktur; kahverengi desen, koyu gaga ve kanat altında belirgin çizgilenme görülür. Üstten açık sağrı alanının koyu kuyrukla ilişkisi önemlidir. Sonraki tüy değişimlerinde baş ve gövde açılırken kanat ve kuyrukta koyu alanlar kalabilir. Bu nedenle yarı beyaz başlı bir kuşu otomatik olarak tam erişkin saymayın. Yaş notu, benzer martılarla karşılaştırmanın hangi özellikler üzerinden yapılacağını belirler.
Uçuşta Görünüm
Üstten erişkinin açık gri iç kanadı ile siyah dış kanadı birlikte izlenir. Alttan görülen gövde ve kanat örtüleri, üst kanadın deseniyle aynı şey değildir. Gençlerin çizgili kanat altını erişkinin üst kanat levhasında aramayın. Uzak kuşta tek bir siyah kanat ucundan teşhis yapmak yerine mümkünse dönüş anını bekleyip iki açıyı da belgeleyin.
Karıştırılabilecek Türler
Gümüş Martının erişkininde sarı gaga ve sarı bacaklar, daha güçlü baş-gaga yapısıyla birlikte değerlendirilir. Ada Martısı'nda kırmızı gaga ve koyu gri-yeşilimsi bacak birleşimi aranır. Gençlerde bu erişkin renk karşılaştırması geçerli değildir.
Akdeniz Martısının üreme giysisindeki erişkininde koyu baş ve uçuşta beyaz kanat uçları önemlidir. Ada Martısı erişkininde baş beyaz, kanadın dış bölümü siyahtır. Kış ve genç giysilerinde baş rengi tek başına yeterli olmaz.
Genç iri martıların gagası henüz erişkininki gibi olmadığından yapı, kanat altı, sağrı ve kuyruk birlikte belgelenmelidir. Kötü ışıkta veya tek açıyla çekilmiş fotoğraf kesin teşhisi desteklemiyorsa tür düzeyinde zorlamamak daha doğrudur.
Ses ve Davranış
Deniz yüzeyi üzerinde beslenen veya kıyıda dinlenen kuşları uzaktan tarayın. Martı benzeri çağrıları görsel özelliklerden bağımsız bir kesinlik işareti olarak kullanmayın. Ses kaydı alırken aynı anda hangi bireyin ses verdiğini izlemek, kalabalık bir martı grubundan gelen sesi yanlış türe bağlama riskini azaltır.
Yuva, Yumurta ve Kuluçka
Ada Martısı, kıyı adaları ve adacıklardaki kayalık veya seyrek bitkili zeminde sığ bir yuva çukuru kullanır; ağaç üzerine dal yığını kurmaz. Bir yuvada genellikle 2–3 yumurta bulunur. Bu, her çiftin aynı sayıda yavru büyüteceği anlamına gelmez. Kuluçka yaklaşık 28 gün sürer; başlangıç zamanı bölgeye ve yıla göre değişir. Genel Akdeniz takvimi Türkiye'deki her koloniye kesin gün olarak uygulanmamalıdır.
Yuvayı bulmak için adaya çıkmayın, yetişkinleri havalandırmayın ve koloni konumunu ayrıntılı yayımlamayın. Alarm veren kuşlar veya topluca havalanma görülürse uzaklaşın.
Biyometri
| Ölçü | Erkek | Dişi |
| --- | --- | --- |
| Toplam boy | yaklaşık 50 cm | yaklaşık 50 cm |
| Kanat açıklığı | yaklaşık 130 cm | yaklaşık 130 cm |
| Ağırlık | 610 g | 610 g |
Bu üç ölçü için erkek ve dişiye özgü ayrı temsilî değer doğrulanmadı; iki kutuda aynı ortak tür değeri gösterilir. Boy ve kanat açıklığı Fundación CRAM'ın yaklaşık tür değerleridir; ağırlık BTO BirdFacts'in tür değeri olan 610 g'dır. Bunlar eşey belirleme ölçütü değildir; bireysel kuşlar farklı olabilir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kıyı adaları ve adacıkların sakin, açık veya seyrek bitkili bölümleri başlıca yuva ortamlarıdır. Zemindeki sığ yuva yeri ile yakın deniz beslenme alanı birlikte önem taşır. Ada yalnızca bir kaya parçası değil, yetişkinin besine ulaşabildiği ve yavruların rahatsız edilmeden büyüyebildiği bütün bir yaşam alanıdır.
Günlük Alan Kullanımı
Kıyıya yakın deniz, koy ağızları, kıyı sulak alanları ve balıkçılıkla ilişkili alanlar gözlem için uygundur. Kıyıda dinlenen grupları uzaktan tararken küçük veya tek başına duran martıları atlamayın. Dalgakıranın ucuna yürüyüp kuşu kaçırmak yerine mevcut bakış noktasından gaga, göz ve bacak rengini sırayla kontrol edin.
Yuva Yeri
Yuva, çoğunlukla kıyı adası veya adacık üzerinde açık ya da seyrek bitkili zemindeki sığ çukurdur; çevredeki küçük taşlar ve bitki parçaları yapıya katılabilir. Bir kıyıda yazın yetişkin görmek yakında kesin yuva bulunduğunu göstermez. Koloni ancak yuvada oturan yetişkin, yumurta ya da yavru gibi doğrudan kanıtlarla değerlendirilir ve bu kanıtı ararken kuşların havalanmasına yol açılmaz.
Değişen Habitat Kullanımı
BirdLife'ın 2026 değerlendirmesi, bazı toplulukların limanlar ve insan etkisindeki alanlarda da yuvalandığını vurgular. Yeni bir ortama yerleşebilmesi, türün insan baskısından etkilenmediği anlamına gelmez. Araç hareketi, insanlar ve kirlilik bu alanlarda farklı riskler yaratır; geleneksel sessiz adaların korunması yine önemlidir.
Gözlem Mesafesi
Yuva taşı, küçük ada veya kıyı şeridinin tam koordinatını paylaşmak yerine bölgesel kayıt kullanın. Karaya çıkmadan teleskopla gözlem, koloniyi dolaşmaktan daha uygundur. Kuşların sizi izlemesi, sürekli alarm vermesi veya topluca havalanması yaklaşımın fazla olduğuna dair uyarıdır. Daha iyi fotoğraf için bu tepkiyi tekrar ettirmeyin.
Dünya Yayılışı
Üreme dağılımının merkezi Akdeniz havzasıdır; Atlantik'e açılan Portekiz kıyılarında da önemli koloniler bulunur. Koloniler bütün kıyı boyunca kesintisiz bir şerit oluşturmaz. Bir bölgede uygun görünümlü çok sayıda ada olması, her adada türün ürediği anlamına gelmez. Ada Martısı'nı yaygın kent martıları gibi her limanda beklemek bu nedenle yanıltıcıdır.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye'de Ege ve Akdeniz kıyıları ile adalarda yerel ve seyrek dağılımlıdır. Üreme, kıyıda beslenme, geçit ve kışlama kayıtlarını ayrı değerlendirmek gerekir. Yazın görülen her birey yakındaki bir yuvanın kanıtı değildir; kışın ise türün Türkiye'den bütünüyle ayrıldığı söylenemez. Deniz kıyısındaki gözlemi iç kesimlerde aynı sıklıkta beklemeyin.
Araştırmanın Gösterdiği ve Göstermediği
Özkan ve Yapan'ın 2024 tarihli çalışması, Türkiye'nin doğu Akdeniz kıyısında izlenen küçük bir koloninin 2016–2023 arasında 6–10 çift düzeyinde değiştiğini ve komşu adalar arasında yer değiştirdiğini bildirir. Bu yerel sonuç Türkiye toplamı değildir. Eski çift sayılarını bugünün ülke nüfusu gibi sunmak yerine araştırmanın alanını ve tarihini birlikte okumak gerekir.
Göç Yolculuğu
Üreme sonrasında kıyılar boyunca dağılma görülür. Batıdaki topluluklardan kuşlar Cebelitarık üzerinden Atlantik Afrika kıyılarına ulaşabilir; bazı bireyler Akdeniz'de kalır. Bu batı rotasını Türkiye'deki her kuşun izlediği zorunlu güzergâh gibi düşünmeyin. Sayfadaki aylık takvim biyolojik beklentiyi, kayıt yoğunluğu grafiği ise eldeki kayıtların ay dağılımını gösterir; ikisi aynı veri değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Küçük deniz balıkları beslenmenin önemli bölümünü oluşturur; sardalya ve hamsi gibi sürü oluşturan balıklar kaynaklarda öne çıkar. Balığın deniz yüzeyine yakın bulunması kuşun ona ulaşmasını kolaylaştırır. Ancak Ada Martısı yalnız tek bir balık türüne bağlı, değişmez menülü bir avcı değildir; yerel fırsatlara göre başka besinler de kullanabilir.
Nasıl Avlanır?
Gece beslenebilmesi dikkat çekicidir. İspanya'daki izleme araştırmaları, balıkçı teknelerinin çalışma saatleri ve besin erişiminin kuşların deniz ile karasal alanlar arasındaki hareketleriyle ilişkili olduğunu gösterir. Bu yüzden öğlen bir kıyıda görülmemesi, o alanı gece de kullanmadığı anlamına gelmez. Araştırılan kolonideki saat düzenini bütün tür için katı bir kurala çevirmemek gerekir.
Balıkçılık ve Esneklik
Balıkçılık artıkları bazı koloniler için besin kaynağıdır; doğal avın yerini ne ölçüde aldığı bölgeye göre değişir. Karasal omurgasızlar ve diğer fırsatçı besinler de kullanılabilir. Ebro Deltası'ndaki bir çalışmada balıkçılık yapılmayan günlerde erkek ve dişilerin alan kullanımının aynı biçimde değişmediği görülmüştür. Bu, davranış esnekliğine örnektir; her erkeğin karada, her dişinin denizde beslendiği anlamına gelmez.
Beslenmeyi Gözlerken
Kuşun yalnız tekneyi izlemesini av başarısı saymayın; besini alıp almadığını ve ne taşıdığını ayrıca not edin. Yiyecek atarak kuşları yaklaştırmayın. Besin taşıyan yetişkini yuvasına kadar izlemek yerine bulunduğunuz noktadan gözlemi tamamlayın; yavru beslenmesini belgelemek için koloniye yaklaşmak gerekmez.
İlginç Bilgiler
## Ada Martısı Adının Ardındaki Bilimsel İsim İngilizce Audouin's Gull ve bilimsel audouinii adı doğa bilimci Victor Audouin'e atıfta bulunur. BTO, bilimsel tanımlamanın yazarını Payraudeau ve yılını 1826 olarak verir. Eski kaynaklardaki Larus audouinii ile güncel Ichthyaetus audouinii aynı türün farklı cins yerleşimleridir; yalnız bu ad farkı yüzünden iki ayrı tür kaydı oluşturulmamalıdır. ## Aynı Renk, Farklı Eşey Erkek ve dişinin benzer görünmesi, her türde belirgin bir renk farkı bulunmadığını gösterir. İki levhada ışık veya çizim tonunun değişmesi biyolojik bir eşey farkının kanıtı değildir. Karşılaştırma yaparken önce ortak tür özelliklerini öğrenmek, küçük ton farklarına ad vermekten daha yararlıdır. ## Gece de Çalışan Bir Kıyı Avcısı Denizi yalnız gündüz kullanan bir martı değildir. Gece beslenmesi, yüzeye yaklaşan avlar ve balıkçılıkla ilişkili fırsatlar sayesinde günlük hareket düzeninin önemli bir parçası olabilir. Kıyıda gündüz dinlenen kuşun hareketsiz görünmesi bütün gününü böyle geçirdiği anlamına gelmez; gözlem saati davranış kaydının önemli bir bölümüdür. ## Koloni Bir Yıldan Diğerine Yer Değiştirebilir Türkiye çalışmasında komşu adalar arasında yuvalama yeri değişimi kaydedilmiştir. Bir adadaki yuva sayısının düşmesi, yakın çevre araştırılmadan aynı büyüklükte ölüm oranı diye yorumlanamaz. Bunun tersi de geçerlidir: başka yere taşınma olasılığı, uzun dönemli yerel azalmayı yok saymak için gerekçe değildir. İzleme aynı yöntemle ve yeterince geniş alanda tekrarlanmalıdır. ## Koruma Durumunda Kaynağın Tarihi Önemli BirdLife'ın 16 Ocak 2026 açıklamasında tür küresel ölçekte Hassas (VU) olarak verilir. Daha eski çevrim içi rehberlerde görülebilen düşük risk kategorisiyle çelişki olduğunda güncel değerlendirme esas alınmalıdır. 2025'te kabul edilen uluslararası eylem planı, besin koşulları, yırtıcı memeliler ve insan baskısı gibi sorunları birlikte ele alır. ## Kayıt Sayısı Kuş Sayısı Değildir Sayfadaki aylık kayıt yoğunluğunda bir kuş farklı günlerde birden fazla gözlem üretmiş olabilir. Çok ziyaret edilen bir liman, daha az ziyaret edilen bir adadan fazla kayıt verebilir. Grafikte yüksek sütun görmek tek başına o ay daha büyük nüfus bulunduğunu kanıtlamaz; gözlem çabası ve kayıtların kapsamı da bilinmelidir. ## Güvenilir Bir Kayıt Nasıl Zenginleşir? Tarih, geniş bölge, tahmini yaş, birey sayısı, davranış ve teşhiste kullanılan özellikleri birlikte yazın. Fotoğrafın hangi açıdan çekildiğini belirtin; üst kanat ile alt kanat görüntüsünü karıştırmayın. Emin olmadığınız eşey veya yaşı boş bırakmak, tahminle doldurulmuş ayrıntılı bir kayıttan daha değerlidir.