kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kara Başlı İskete (Spinus spinus)
VS
Seçildi Doğu Alameceği (Bucanetes mongolicus)

Kara Başlı İskete

Spinus spinus

Takım Passeriformes
Familya İspinozgiller (Fringillidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Sarı kanat ve kuyruk panelleri, ince gaga, çatallı kuyruk ve erkekte siyah tepe.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Başlı İsketenin (Spinus spinus) erişkin erkeğinde sarı-yeşil gövde, koyu çizgili sırt, sarı kuyruk sokumu ve siyah tepe dikkat çeker. Kanatlarla kuyruktaki sarı alanlar da önemlidir. Siyah tepeyi bütün bireylerde aramamak gerekir; dişi ve gençlerin görünümü farklıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Floryadan daha küçük, hareketli bir ispinozdur. İnce gagası ve belirgin çatallı kuyruğu, rengi tam seçilemeyen bir kuşta da yapıyı değerlendirmeye yardım eder. Sarı kanat ve kuyruk alanları bu küçük gövdeyle birlikte okunmalıdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkeklerin çene altındaki siyah lekenin büyüklüğü aynı değildir; bazı erkeklerde çok küçük olabilir veya seçilmeyebilir. Bu nedenle tek başına lekenin genişliği, kuşun yaşını ya da bütün özelliklerini anlatmaz.

Dişinin tepesi yeşilimsi-gri ve koyu çizgilidir; siyah çene lekesi yoktur. Göğsü ve kuyruk sokumu sarımsı-beyaz zemin üzerinde çizgilidir. Dış kuyruk tüylerindeki sarı alan, erkeğinkinden daha küçük; koyu alanlar daha geniştir.

İlk gençlik giysisinde kuş daha soluk, kahverengimsi ve yoğun çizgilidir. Sarı renk kanat ve kuyrukla sınırlı kalabilir. Kanat örtülerinin kızılımsı açık uçları iki çizgi oluşturur; bunları erişkin erkeğin parlak sarı görünümüyle aynı sanmamak gerekir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu dalgalı ve küçük gövdesine uygun biçimde sıçrayışlı görünür. Kuşlar sürüde birbirine yakın uçabilir.

Ses ve Davranış

Temas çağrısının ardından alçak, kuru ve hızla sıralanan notalar duyulabilir. Şarkısı ise çeşitli ince seslerin karıştığı hareketli bir cıvıltıdır. Aynı ağaçtaki erkeklerin birlikte ötmesi, kısa temas çağrısından farklı bir ses tablosu oluşturur.

Karıştırılabilecek Türler

Küçük İskete (Serinus serinus) benzer sarı-yeşil renkler taşıdığı için karışabilir. Ancak onun kuyruk tüylerinde Kara Başlı İsketedeki sarı lekeler bulunmaz. Kuş tünemişken kuyruk ve baş birlikte görülemiyorsa yalnız sarı kuyruk sokumundan kesin karar verilmemelidir.

Florya (Chloris chloris) da sarı kanat ve kuyruk alanları gösterebilir, fakat daha iridir. Kara Başlı İsketenin küçük gövdesiyle ince gagasını birlikte değerlendirmek yararlıdır. Sırf sarı bir kanat parıltısı görülmesi iki türü ayırmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Batı Avrasya’da kuzeyin iğne yapraklı ormanlarını, daha güneyde ise dağ ormanlarını kullanır. Ladin, köknar ve çam ormanlarının yanında kızılağaçlık ve huşluklarda da görülebilir. Bu yüzden yalnız çamlıkta aranması eksik bir yaklaşımdır.

Yuva Yeri

Yuva çoğunlukla bir iğne yapraklının yüksek, iyi gizlenmiş dalındadır. İnce bitki parçaları, yosun ve likenle yapılan çanağın içi kıl ve tüyle döşenir. BTO’nun Britanya ve İrlanda özeti tipik 4–5 yumurta, dişide 12–13 gün kuluçka ve yavruların 13–15 günde uçabildiğini bildirir. Bunlar Türkiye’de ayrı bir örneklemden ölçülmüş süreler değildir.

Günlük Alan Kullanımı

BTO’nun Britanya ve İrlanda anlatımında, doğal ağaç tohumları azaldığında kuşların bahçelerdeki asılı yemliklere yöneldiği belirtilir. Kışın yerel kuşlara Avrupa’nın başka yerlerinden gelenler de katılır. Bahçedeki bir grubun bütün yıl aynı bireylerden oluştuğu, yalnız orada sık görülmesinden anlaşılamaz.

Dünya Yayılışı

AviList’in kabul ettiği ad Spinus spinus, İngilizce adı Eurasian Siskin’dir. Üreme alanı kuzey Palearktik kuşaktadır; kış dağılışı Akdeniz çevresine ve Doğu Asya’da Çin ile Japonya’nın güneyindeki adalara uzanır. Eski yayınlardaki Carduelis spinus, aynı kuşun önceki cins yerleşimidir; farklı bir tür değildir.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin 2024 bölge listesi, türün Türkiye’nin kuzeyinde ürediğini; üreme kuşağının Kafkasya ve kuzey İran dağlarına uzandığını belirtir. Kışın bölgenin daha geniş kesimlerinde, İran’a kadar görülür. Bu bilgi Türkiye’deki bütün ormanları aynı yoğunlukta üreme alanı yapmaz.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS’nin Avrupa halkalama kayıtlarına dayanan atlasında ana hareket doğrultusu kuzeydoğu–güneybatıdır, fakat bütün topluluklar aynı yolu kullanmaz. Kuzey Avrupa kuşları batı ve güney Avrupa’ya genişçe yayılırken, güneydoğudaki bağlantılar Yakın Doğu ve Kafkasya’ya da uzanır. Farklı üreme bölgelerinden gelen kuşlar kışın aynı alanlarda karşılaşabilir. Bunlar halka geri bildirimlerinin bölgesel örüntüleridir; her kuş için kesintisiz bir rota veya Türkiye’ye ait değişmez bir ülke sırası değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

İskoçya’nın Tarbet çevresinde yürütülen ve 2021’de yayımlanan araştırma, yavru besininin mutlaka böcek ağırlıklı olmadığını gösterir. Araştırmacılar 2001, 2007, 2009, 2011 ve 2016–2020 yıllarından toplam 86 yavrunun tüylerindeki karbon ve azotun kararlı izotoplarını incelemiştir. Besinin kimyasal izini taşıyan bu ölçümler, özellikle kozalak ürününün bol olduğu yıllarda Sitka ladini tohumlarının ağırlığını düşündürmüştür. Karşılaştırılan tohumlar da farklı yıllardan toplanıp birlikte analiz edilmiştir. Sonuç her öğünün doğrudan gözlenen listesi değildir; Türkiye’deki yavruların besinine kesin bir oran olarak atanamaz.

Nasıl Avlanır?

Küçük tohumlara ulaşmak için meyveli ince dalların ucunda baş aşağı sarkabilir. Tohumların yanında küçük böcekler, larvalar ve başka omurgasızlar da besinleri arasındadır.

İlginç Bilgiler

## Tohum Ürünü ve Sayılardaki Dalgalanma İsveç’teki ağaç ürünleriyle kuş sayılarını karşılaştıran Dale, Ekebom ve Dahl’ın 2025 araştırması, en uzunu 1986–2021 arasındaki 36 yılı kapsayan farklı veri dizileri kullanmıştır. Ladin ve çam için kozalak sayımları, huş ve kızılağaç için polen ölçümlerinden türetilen ürün göstergeleri karşılaştırılmıştır. Kışlayan sayıları ladin, huş ve kızılağaç ürünüyle olumlu ilişki göstermiş; çamda aynı ilişki bulunmamıştır. Sonbahar geçişi ise ürün kıtlığından çok, o yılki üreme nüfusu büyüklüğüyle ilişkili çıkmıştır. Bunlar birlikte değişimi gösteren gözlemsel dizilerdir; kuşlara besin verilip göçün değiştirildiği bir deney değildir. Dolayısıyla Türkiye’deki her kalabalık kış sürüsü için aynı tek neden seçilemez. ## Siyah Çene Lekesi ve Sosyal Üstünlük İspanya’nın Barselona çevresinde 1990–1991 kışında yapılan çalışma, siyah çene lekesinin sosyal ilişkilerle bağlantısını araştırmıştır. 11–12 Mart 1991’de yemlikte, leke büyüklükleri açıkça farklı erkekler arasındaki 39 karşılaşma kaydedilmiştir. Büyük lekeli taraf karşılaşmaların %77’sini kazanmıştır; rakibin çekilmesi ya da boyun eğme duruşu göstermesi kazanma sayılmıştır. Bu, karşılaşılan bütün kuşlarda mutlaka fiziksel kavga çıktığı anlamına gelmez. Çalışma lekedeki büyüklük farkının sosyal üstünlükle ilişkisini destekler; bir fotoğraftan her kuşun değişmez sırasını veya kesin yaşını okumaya izin vermez.

Doğu Alameceği

Bucanetes mongolicus

Takım Passeriformes
Familya İspinozgiller (Fringillidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Geniş açık-pembe üst kanat alanı, uzun koyu el telekleri, pembe sağrı ve kurak yüksek plato bağlamı

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Doğu Alameceği (Bucanetes mongolicus; İngilizce Mongolian Finch), taşlı dağlık arazide yaşayan küçük bir ispinozdur. Collins rehberinde başının sırt gibi açık kahverengi oluşu ve baştan sırta uzanan ince koyu çizgiler vurgulanır. Gagası açık sarımsı kahverengi veya gri-kahverengidir; üreme erkeğinde kırmızıya dönüşmez. Kanattaki beyaz çizgiler, benzer türlerle karşılaştırmanın önemli parçalarındandır.

Yüzde gözün çevresindeki çok açık, beyazımsı halka seçilebilir. Göz ile gaga arasındaki bölüm gösterişli siyah bir maske oluşturmaz; soluk kahverengi yüzle bütünleşir. Oiseaux.net, gaga altı ve yanaklardaki açık kum renginin boğaza doğru devam ettiğini anlatır.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş ve sırt soluk kahverengi-kum rengindedir; ince koyu tüy çizgileri görülebilir. Kısa gaga koniktir, rengi sarımsı gri ile açık kahverengi arasında değişir. Kanattaki koyu tüylerin açık ve pembemsi kenarları, kapalı kanatta çizgi ve küçük açık alanlar oluşturur. Kuyruk koyu, dış kenarları beyazımsıdır.

Erkeğin kuyruk üstüne yakın sırt bölümünde pembelik görülebilir. Boğaz, göğüs ve böğürler de pembe tonludur; karın ortası ve kuyruk altı daha soluk gridir. Kazakistan uzman hesabında kanat tüylerinin beyaz ve kırmızımsı kenarları, iki açık ve bir kırmızımsı çizgi oluşturacak biçimde anlatılır. Tüyün koyu ortası ile renkli kenarı birbirinden ayrıldığında, kanadın neden tekdüze pembe görünmediği anlaşılır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi erkeğe benzer, fakat kırmızı ve pembe tonlar daha az belirgindir; baş ile alt tarafta neredeyse seçilmeyebilir. Kanadın açık deseni korunur. Sonbaharda erişkinlerin taze giysisi daha kil-kahverengi, pembeleri daha örtülü görünebildiğinden, soluk bir erişkinin eşeyi yalnız renk şiddetine göre belirlenmez.

Genç, ilk giysisinde daha kahverengi ve alt tarafında sarımsı kahverengi tonludur; pembesi yoktur. Bu görünüş sonbahar erişkinine yaklaşabilir. Baş ve sırt çizgileri ile kanat deseni birlikte incelenir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanadın iç bölümünde kısa, geniş bir beyaz şerit ve kanat örtülerinin tabanında ikinci bir açık çizgi görülebilir. Collins rehberi, içteki uçuş tüylerinin beyaz uçlarının Küçük Alameceğinkinden daha geniş olduğunu da belirtir. Kuş konduğunda kapalı kanadın iç bölümünde dar, beyaz bir alan kalabilir. Desen bazı dişilerde zor seçilir; gaga ve başın da görülebildiği bir açı karşılaştırmayı kolaylaştırır.

Ses ve Davranış

Üreme döneminde, gece de dahil olmak üzere ötüş duyulabilir. Oiseaux.net, birkaç erkeğin aynı tünek çevresinden ses verebildiğini; beslenen sürülerde kısa cıvıltıların sürdüğünü bildirir. Kışın genel olarak daha sessizdir.

Collins rehberi, uçuşta duyulan yükselen çağrının önünde çok kısa bir giriş notası bulunabildiğini anlatır. Yazıyla yaklaşık “tu-viiit” biçiminde gösterilir; daha kısa çağrılar da vardır. Ötüş, yavaş aralıklarla yinelenen kısa ve ezgili bir dizi olarak tanımlanır.

Oiseaux.net hesabında kur gösterilerinin çoğunun yerde yapıldığı anlatılır. Erkek, gövde tüyleri yatıkken baş tüylerini biraz kaldırıp dişiye doğru eğilebilir; gagaların birbirine dokunduğu hareketler ve zaman zaman besin sunma da bildirilir.

Gavrilovların 2005 Kazakistan hesabında yuvayı dişinin yaptığı, erkeğin ona eşlik ettiği belirtilir. Yerde taş veya çalı korumasına, kaya yarığına ya da uygun bir oyuğa yerleştirilen yuva kuru dalcık ve ot saplarıyla kurulur, ince ot ve kılla döşenir. Genellikle 4–6, seyrek sekiz yumurta bildirilir. Bu hesapta kuluçka ve yuvadan uçma için doğrulanmış gün sayısı verilmez.

Karıştırılabilecek Türler

Alamecek (Rhodopechys sanguineus; İngilizce Crimson-winged Finch) baş desenine bakılarak karşılaştırılabilir. Erişkin erkekte koyu tepe başlığı, kızılımsı-kahverengi gövde ve benekli sırt ile böğürler dikkati çeker. Dişide pembelik ve koyu işaretler daha sönüktür. Taze giyside açık tüy kenarları koyu başlığı kısmen örtebilir. Bu nedenle yalnız pembe kanada bakmak yerine gaga, başlık ve sırt deseni birlikte incelenir.

Küçük Alamecek (Bucanetes githagineus; İngilizce Trumpeter Finch) daha kalın, özellikle tabanı daha derin gagalıdır. Üreme erkeğinin gagası turuncu-kırmızı olabilir; Doğu Alameceğinin gagası bu renge dönüşmez. Doğu Alameceğinde kanadın beyaz çizgileri ve baş-sırttaki ince çizgiler de önemlidir. Üreme dışında gaga renkleri yaklaşabildiğinden yalnız renge bakılmaz.

Boz Alamecek (Rhodospiza obsoleta; İngilizce Desert Finch) de açık gövdesi ve pembe-beyaz kanadıyla karışabilir. Erişkin erkekte yazın siyah gaga ile gaga ve göz arasındaki koyuluk önemlidir. Dişi ve gençte gaga daha açık olabilir; hepsinin siyah gagalı olması beklenmez. Genç Boz Alamecekte kanatlar daha donuk kahverengi, bazı kanat tüylerinin uçları devetüyü rengindedir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kurak dağ ve eteklerindeki taşlı yamaçlar, kaya çıkıntıları, çakıllı vadiler ve seyrek otlu ya da alçak çalılı açık alanlar kullanılır. Alp çayırlarının veya ekili alanların kenarında da görülebilir. Bu yüzden kuş yalnız en yüksek zirvelerde aranmaz. Uygun kayalık yapı ile yerde beslenebileceği küçük bitki yamalarının birlikte bulunması daha anlamlıdır.

Yuva Yeri

Yuva taşlı zeminde korunaklı bir boşluğa yerleşebilir; tek bir kaya yarığı biçimiyle sınırlı değildir. Kazakistan hesabı taş ve çalı altını, kayalardaki oyukları ve killi dik yamaçlardaki boşlukları sayar. Seyrek koloniler halinde yuvalama da bildirilir. Böyle bir alanda kuşun girdiği oyuğu açmak veya taşı kaldırmak yuvaya zarar verebilir; dışarıdan, kuşun giriş yolunu kapatmadan gözlenir.

Günlük Alan Kullanımı

Kazakistan’ın 2005 uzman hesabında, kullanılan kayalık ve seyrek bitkili alanların çoğu kez sudan uzak olmadığı anlatılır. Göç sırasında akarsu vadilerinin kıyı bitkileri arasında ve yüksek dağ kuşağında da görülebilir.

Dünya Yayılışı

Doğu Türkiye ve Güney Kafkasya’dan İran ile Orta Asya üzerinden Çin ve Moğolistan’a uzanan geniş bir alanda yaşar; Afganistan ve kuzeybatı Himalaya çevresinde de bulunur. Adında Moğolistan geçmesi, yalnız o ülkeye özgü olduğu anlamına gelmez. Dağılım, uygun taşlı ve kurak alanların bulunmasına bağlı olarak kesintilidir. OSME bölge listesi, Güney Kafkasya yayılışında Azerbaycan’ın Nahçıvan bölümünü özellikle belirtir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’deki kayıtlar yalnız Van–Doğubayazıt–Tuzluca arasına sıkıştırılmaz. Kirwan, Bechtolsheim ve Willig’in 2000 yazısı, önceki kayıtlara ek olarak 1982’de Tunceli’de ve 1999’da Sivrikaya yakınında belgelenen kuşlarla bilinen alanın genişlediğini anlattı. BirdLife’ın 2021 tablosunda Türkiye için 500–1.000 çiftlik tahmin bulunur; 2013–2019 dönemine ait, çok sınırlı veriyle uzman görüşüne dayalı bir tahmindir. Nüfus eğilimi veri yetersizliği nedeniyle bilinmiyor olarak verilmiştir; bu bir güncel tam sayım değildir.

Göç Yolculuğu

Hareketler bölgeye göre değişir. Gavrilovların 2005 Kazakistan hesabında üreyen göçmen kuşlar ve az sayıda kışlayan bireyler anlatılır. O bölgedeki sonbahar hareketi eylül sonundan kasım sonuna uzanır. BirdLife’ın genel tür değerlendirmesi ise kısa mesafeli ve yükselti boyunca hareketleri de belirtir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besini çoğunlukla küçük tohumlardır; tomurcuk ve genç sürgünler de alınır. BirdLife’ın tür değerlendirmesi bu bitkisel beslenmeyi vurgular. Çevredeki otsu bitkiler ve seyrek çalılar, yalnız kuşun saklandığı örtüyü değil, besin aradığı küçük yamaları da oluşturur.

Nasıl Avlanır?

Yerde veya alçak bitki örtüsü altında dolaşır; hafifçe eğilmiş tohum başlarına uzanarak taneleri gagalayabilir. Hayvan dışkısında kalmış tohumları da ayıklar. Oiseaux.net hesabı, yavru besininin de başlıca tohumlardan oluştuğunu bildirir.

Hindistan’ın Ladakh bölgesindeki Hanle’de Ağustos 1997’de, yuvadan uçmuş gençlerin hâlâ ebeveynlerden besin aldığı gözlendi. Otto Pfister’in yayımladığı bu kayıt, yavrunun uçabilmesiyle kendi başına beslenmesinin aynı anda tamamlanmadığını gösteren türe özgü bir gözlemdir. Yazıda bu kuşların kaç günlük olduğu veya erişkinlerin taşıdığı besinlerin türleri ölçülmemiştir.

İlginç Bilgiler

## Aynı Kuşun Farklı Cins Adları Doğu Alameceği eski eserlerde farklı cins adlarıyla görülebilir. Kirwan ve Gregory 2005’te vücut yapısı ile sesleri değerlendirdikleri çalışmada Eremopsaltria mongolica adını önerdi; moleküler araştırmaya ihtiyaç olduğunu da belirtti. AviList’in 2025b sürümünde kabul edilen çift Bucanetes mongolicus ve Mongolian Finch’tir. Eski cins adları, aynı kuşun sınıflandırma geçmişini yansıtır. ## İki Türün Sesleri Nasıl Karşılaştırıldı? 2005 makalesinin ses karşılaştırmasında Doğu Alameceği için Çin’in Qinghai bölgesinde Haziran 1993’te, Küçük Alamecek için Fas’ta Mart 1978’de alınmış kayıtlar kullanıldı. Ses çizimleri iki şarkı biçiminin belirgin farkını gösterir. ## Yedi Yuvanın Anlattığı Moğolistan’ın Ikh Nart alanında 2017–2018’de izlenen yedi Doğu Alameceği yuvasında 3–5 yumurta bulundu; dört yuva en az bir yavrunun uçmasıyla başarılı sayıldı. Bu küçük örneklem, Türkiye’deki bütün yuvaların başarısı veya tipik yumurta sayısı değildir. Aynı araştırmanın kayalık araziyi öne çıkaran yuva yeri modeli altı türün toplam 73 yuvasını birlikte değerlendirdi. Modelin ortak sonucu yalnız Doğu Alameceğinin değişmez tercihi gibi kullanılmaz. ## Ladakh’ın Yüksek Yamaçları Hindistan’ın Ladakh bölgesinde 1996–1997 gözlemleri, türün çok yüksek alanları da kullandığını belgeledi. 1996 Mayıs sonunda Leh’in batısındaki İndus yamaçlarının taşlı düzlüklerinde görüldü; 1997 Haziran sonunda Loma’nın batısındaki kumlu yamaçlarda 4.130 metre, daha sonra Hanle’de 4.350 metre düzeyinde kaydedildi. Bu gözlemler, tek bir yükselti sınırını bütün yayılışa uygulamanın uygun olmadığını gösterir; Türkiye’deki daha alçak kayıtlar da kendi coğrafyasında değerlendirilir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...