kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kara Boğazlı Dağbülbülü (Prunella atrogularis)
VS
Seçildi Sibirya Dağbülbülü (Prunella montanella)

Kara Boğazlı Dağbülbülü

Prunella atrogularis

Takım Passeriformes
Familya Dağbülbülügiller (Prunellidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kara tepe-yüz-boğaz; uzun krem-beyaz kaş; açık yanak alt çizgisi; turuncu göğüs-yanlar; yoğun çizgili kahve sırt; sade kuyruk

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Boğazlı Dağbülbülünde (Prunella atrogularis) koyu baş üzerinde uzanan açık kaş ve koyu boğaz dikkat çeker. Bu karşıt baş deseni, yalnız kahverengi ve çizgili bir kuş görülmesinden daha değerlidir. Ancak boğazdaki koyuluk her giyside aynı açıklıkta görünmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme giysisinde tepe kahverengimsi-siyah olabilir; bazı tüylerin açık kenarları görülür. Sırtın kahverengi zemini koyu boyuna çizgilidir. Göğüs açık kahverengi ile sıcak sarımsı tonlar taşır; daha açık karınla yanlardaki koyu çizgiler ayrılır. Kuyruk koyu kahverengidir. Taze sonbahar tüylerinde kanat örtülerinin açık uçları ince bir kanat çizgisi oluşturabilir.

Koyu yüz lekesiyle boğaz arasında ince, açık bir yanak altı çizgisi bulunur. Gagası koyudur; alt gaganın tabanı daha açık olabilir. Bacak rengi de tek bir sabit koyu ton değildir: kahverengi, sarı-kahverengi veya pembemsi-kahverengi görülebilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer desendedir. Bir kuşun boğazı daha koyu göründü diye güvenle erkek sayılması doğru değildir; görünüşte örtüşme ve tüylerin durumu hesaba katılmalıdır.

Taze sonbahar giysisinde açık tüy uçları siyah boğazı kısmen, bazen büyük ölçüde gizleyebilir. İlk gençlik giysisinde baş deseni daha silik, alt taraf daha çizgilidir. Boğazın açık görünmesi türü tek başına elemez.

Uçuşta Görünüm

Kısa bir uçuş görüntüsüyle karar vermek yerine, kuş konduğunda kaşını, boğazını ve sırt desenini birlikte kontrol etmek daha güvenlidir.

Ses ve Davranış

Çalı veya küçük ağaç üzerinden söylenen şarkıda vızıltılı sesler ve ıslıklar bulunur. Temas çağrısı yumuşak, titrek bir dizidir. Yuva yakınındaki alarm da ince seslerden oluşabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Sibirya Dağbülbülü (Prunella montanella), sıcak tonlu baş çizgileri nedeniyle özellikle karışabilir. Normalde boğazı daha açıktır; Kara Boğazlının koyu boğazı önemli bir farktır. Fakat koyu lekenin açık tüy uçlarıyla gizlenebileceği unutulmamalı, kaş ile sırt deseni de görülmelidir.

Sürmeli Dağbülbülü (Prunella ocularis) de açık kaşlı ve koyu yüzlüdür; ancak boğazının tamamı beyazımsı, taze giyside hafif sarımsı olabilir. Boğazın yanlarında dar koyu bir çizgi de bulunabilir. Kara Boğazlının boğaz lekesi silikse, bu ayrıntılar birlikte incelenmelidir; yalnız açık kaş yeterli olmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kazakistan uzman tür hesabında, üreme ortamları çalılık açıklıkları bulunan ladin ve melez ağaçlarının (yapraklarını döken iğne yapraklıların) ormanları, karışık ormanlar ve ardıçlı ağaçlıklar olarak anlatılır. Tanrı Dağları için 1.400–2.800, Altay için 1.400–2.000 metre bildirilir. Bunlar Kazakistan’daki bölgesel habitat aralıklarıdır; Türkiye için yuvalama yükseltisi değildir.

Yuva Yeri

Kazakistan hesabında yuva, ağaç veya çalıda ince dal, kuru ot ve yosunla yapılan; içi kıl, bitkilerin pamuksu tüyleri ve bazen kuş tüyleriyle döşenen bir çanaktır. Çoğu yuva yerden 1–2 metre yüksektedir. Dişi yuvayı yapar ve 3–6 yumurtayı 11–14 gün kuluçkaya yatırır. İki eşin beslediği yavrular 11–14 günde yuvadan ayrılır. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş üreme verileri değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Oiseaux’nun uzman anlatımında kış ortamları bölgelere göre değişir: Afganistan’da ılgınlı kumlu yarı çöller, kuzey Pakistan’da ise meyve bahçeleriyle nemli vadilerdeki sık bitki örtüsü örnek verilir. Böylece yalnız yüksek dağdaki yuva ortamına bakarak kışın nerede aranacağını kestirmek eksik kalır.

Dünya Yayılışı

AviList’te Prunella atrogularis, Black-throated Accentor adıyla ve iki alt türle kabul edilir. atrogularis kuzey Ural Dağları’nda ürer, kışın Afganistan ve İran’a uzanır. huttoni ise Altay Dağları ile batı Çin’den Tacikistan’a uzanan Orta Asya dağlarında ürer; kış alanı Pakistan ve kuzeydoğu Hindistan’a kadar ulaşır. İki adın varlığı, güncel bu sınıflandırmada iki ayrı tür oldukları anlamına gelmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’nin yayımlanmış ilk kaydı, 31 Ekim 2014’te Kızılırmak Deltası’ndaki Cernek Halkalama İstasyonu’nda yakalanan tek bir kuştur. Gürsoy Ergen ve Barış’ın 2016 tarihli İngilizce özgün makalesi, kuşu o yıl doğmuş bir birey ve atrogularis alt türü olarak tanımlar. Kayıt Karadeniz kıyısındaki kumul çalılığından gelir; Türkiye’de düzenli üreme ya da kışlayan bir topluluk bulunduğunu göstermez.

OSME’nin 2024 bölge listesi Türkiye’de Kasım 2017’ye ait ikinci bir kaydı da bildirir. Bu seyrek kayıtlar türün ülkede rastlantısal konuk olarak ele alınmasını destekler. İki tarih, Türkiye için her yıl tekrarlanan bir geçiş takvimi veya bütün sonbahar boyunca düzenli bulunma kanıtı değildir.

Göç Yolculuğu

Ural topluluğu göçmendir; Orta Asya’daki huttoni topluluklarında ise kısmi göç ve yükselti değiştirme görülür. Bazı kuşların dağlardan daha aşağı inmesi, bütün türün aynı uzak kışlama alanına gittiği anlamına gelmez. Bu farklı hareket biçimleri, Türkiye’deki tek bir bireyin nereden geldiğini kendiliğinden açıklamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böcekler, örümcekler, küçük salyangozlar ve solucanlar besinleri arasındadır. Kışın otsu bitkilerin tohumlarını da yer.

Nasıl Avlanır?

Besinini çoğunlukla yerde, sık çalıların içinde veya yakınında arar; otlu açıklıklarla akarsu kıyılarını da kullanır. Tek başına ya da küçük gruplar halinde beslenebilir. Ağaçlar üzerinde de besin arayabilir.

İlginç Bilgiler

## DNA ile Akrabalık Araştırması Avrasya dağbülbüllerinin akrabalığını inceleyen 2017 araştırması, kalıtım bilgisini taşıyan DNA’nın 12 bölgesini karşılaştırmıştır. Örnekler doku, kan, tüy ve müze materyalinden sağlanmış, mevcut gen dizileri de kullanılmıştır. Kara Boğazlı ile Sürmeli Dağbülbülü ve o çalışmada ayrı tür sayılan Yemen dağbülbülü yakın bir grupta bulunmuştur. Buna karşılık ailenin bazı diğer dalları aynı kesinlikle çözülememiştir. Çoğu türden yalnız 3–6, Sürmeli’den ise tek örnek bulunması ve eski müze materyalindeki dizileme güçlükleri, sonuçların sınırlarını anlamak için önemlidir. Çalışma geniş bir akrabalık karşılaştırmasıdır; Türkiye’deki kuşların tek tek kökenini belirleyen bir izleme değildir. ## Alt Türleri Karşılaştırmanın Güçlüğü Kirwan, Collar ve Boesman’ın 2021 değerlendirmesi, Kara Boğazlı Dağbülbülünün iki alt türünü ayırırken neden dikkat gerektiğini gösterir. Birleşik Krallık’taki Tring müzesi örnekleriyle doğrudan karşılaştırma girişimi, çoğu örnek kış alanlarından geldiği ve iki alt tür buralarda karışabildiği için bırakılmıştır. Haziran 2021’de yeterli karşılaştırmalı ses malzemesi de bulunmadığından değerlendirme yayımlanmış görünüş farklarına dayanmıştır. Yazarlar koyuluk, göğüsteki sıcak rengin yayılması ve gaga uzunluğu farklarını tek başına ayrı tür saymak için yeterli görmemiştir. Bu, iki alt türün seslerinin kanıtlanmış biçimde aynı olduğu anlamına gelmez; doğrudan ses sınaması yetersizdir.

Sibirya Dağbülbülü

Prunella montanella

Takım Passeriformes
Familya Dağbülbülügiller (Prunellidae)
IUCN Durumu LC

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Sibirya Dağbülbülü, Prunella montanella, ince gagalı ve kahverengi üst taraflı küçük bir ötücüdür. Geniş sarımsı-krem kaş, koyu tepe ve yanaklarla belirgin karşıtlık oluşturur. Ense gri, boğaz sıcak sarımsı-krem görünür. Açık kaş, koyu yanak ve sıcak açık boğaz bir arada, başın maskeli görünümünü oluşturur.

Genel Görünüm ve Duruş

Sırt ve omuzlardaki çizgiler koyu veya kızılımsı olabilir; bazı bireylerde kızıl ton çok azdır. Toochin ve Cecile’in uzman hesabında tepenin ortasının kenarlardan daha açık, koyu yanak alanının arka ucunun ise açık renkli olabildiği anlatılır. Geniş kaşın altında koyu yanak kalması başa maskeli görünüm verir. Başın yanındaki gri ense, bu sıcak ve koyu alanlardan ayrılır. Tüyleri aşınmış erişkinlerde göğüste geniş koyu işaretler bulunabilir; bu nedenle göğüsteki koyu lekeleri her zaman yalnız genç kuşlara ait saymamak gerekir.

Boğazdaki sıcak renk göğüste soluklaşır; karın beyazımsı, yanlar koyu çizgili görünebilir. Audubon’un tanımında kahverengi üst taraf ve dar bir açık kanat çizgisi de yer alır. Bu çizgi, kanat üzerinde geniş beyaz bir alan değildir; gövde ve baştaki renklerin yerini de görmek gerekir.

Yoğun çalılığın hemen yakınında, yerde küçük sıçramalarla veya alçak adımlarla ilerler. Gövdesini yere yakın tutup örtünün altına girebildiği için bir an açıkta, bir an dalların arkasında görülebilir. Bu yaşam biçimi, uzun süre açık bir tünekte bekleyen kuşlardan farklı bir gözlem deneyimi oluşturur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer temel desen taşır. Oiseaux.net dişinin kahverengi tonlarının daha az canlı, çizgilerinin daha zayıf olabildiğini belirtir. Bu küçük farklar, tek bir soluk kuşa kesin eşey etiketi koydurmaz.

Genç kuş daha silik görünümlüdür. Cornell’in tür hesabında açık devetüyü kaş, gri ense ve devetüyü alt tarafın bu yaşta da yararlı olduğu vurgulanır. Erişkinin daha canlı yüzünü beklemek, genç bir Sibirya Dağbülbülünü gözden kaçırmaya yol açabilir. İlk kıştaki kuşların da erişkinlere benzediği, fakat genel olarak daha donuk olduğu uzman hesaplarında belirtilir.

Uçuşta Görünüm

Kanatlar yuvarlak görünümlüdür; kuyruk da kahverengi tonlar taşır. Uçan küçük kuşta yüz deseni seçilmeyebilir. Türün ayırıcı baş renkleri, kuş kendiliğinden konduğunda daha rahat karşılaştırılır.

Ses ve Davranış

Cornell hesabında ötüş, yükselip alçalan seslerden oluşan zengin bir dizi olarak anlatılır. Çağrı ise ince ve tiz, art arda gelen “si, si, si” benzeri notalardır. Ötüş ile kısa çağrı aynı ses değildir; yazılı heceler de duyulan sesin yaklaşık anlatımıdır. Sesin hangi kuştan geldiği, çalılıktaki hareketini izleyerek anlaşılabilir.

Yuva küçük bir ağacın dal ayrımında veya sık çalılıkta, ince dal ve başka bitki parçalarıyla örülen bir çanaktır. Oiseaux.net 4–6 yumurta bildirir. Aşağı Ob araştırmasındaki iki yuvada yavrular son yumurtadan 10 gün sonra çıkmıştır. Baykal havzasındaki araştırmanın 2023 kongre özeti ise kuluçkayı yaklaşık iki hafta olarak aktarır. Bu farklı bölgesel bildirimler, bütün tür için tek ve kesin bir süre gibi birleştirilmemelidir. Aşağı Ob çalışmasında iki yuvadaki yavrular yuvada 10 ve 11 gün kalmıştır.

Karıştırılabilecek Türler

1. Dağbülbülü, Prunella modularis: Erişkinde baş ve göğüste belirgin gri alanlar, sırtta ise kahverengi-koyu çizgiler bulunur. Sibirya Dağbülbülü’nün geniş sıcak kaşı ile koyu yanak maskesi aynı biçimde görülmez. Genç Dağbülbülü’nde gri renk çok daha az, göğüs çizgileri daha kuvvetli olabilir; bu yüzden erişkinin gri görünümünü bütün yaşlara zorunlu kural yapmayın.

2. Kara Boğazlı Dağbülbülü, Prunella atrogularis: Erişkinde koyu boğaz önemli bir ayrımdır; Sibirya Dağbülbülü’nün boğazı sıcak açık renklidir. İki türde de kaş ve koyu yanak alanı bulunabildiğinden yalnız kaşı görmek yetmez. Genç Kara Boğazlı Dağbülbülü’nde erişkinin keskin baş ve boğaz deseni zayıflar; boğaz gri-kahverengi ve açık lekeli olabilir.

3. Büyük Dağbülbülü, Prunella collaris: Daha dolgun bir görünüm, erişkinde gri baş, beyaz üzerine koyu benekli boğaz ve yanlarda geniş kızıl-kahverengi çizgiler gösterir. Gaga tabanındaki sarı alan da yardımcıdır. Sibirya Dağbülbülü’nün geniş sıcak kaşı ve koyu yanak maskesiyle karşılaştırıldığında farklı bir baş görünümü vardır. Genç Büyük Dağbülbülü’nde boğaz benekleri bulunmayabilir; genç kuşun yanlarındaki kızıl da erişkine göre azalmıştır.

4. Sürmeli Dağbülbülü (Prunella ocularis), koyu tepe ve yanakları ile geniş açık kaşı nedeniyle benzeyebilir. Ermenistan Amerikan Üniversitesi’nin rehberinde kaş geniş ve beyaz olarak tarif edilir; Sibirya Dağbülbülü’nde ise sıcak sarımsı-kremdir. Sürmeli Dağbülbülü’nün göğüs ve yanları açık turuncu, hafif çizgilidir; genç kuşta soluk kahverengi alt taraf daha çok çizgi taşır. Bu karşılaştırmada kaşla birlikte boğaz ve göğsün rengi görülmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuzeydeki üreme alanlarında orman ile çalılığın bir arada bulunduğu yerler kullanılır. Söğüt ve huşlarla çevrili bataklık, tundra ve akarsu kenarları ile seyrek iğne yapraklı ormanlar örnektir. Toochin ve Cecile bu ortamları Ural Dağları’ndan doğu Sibirya’ya uzanan üreme alanları için anlatır. Tür adındaki “dağ” sözcüğü, kuşun yalnız çıplak ve kayalık yüksek tepelerde yaşadığı anlamına gelmez.

Yuva Yeri

Baykal havzasında bulunan 27 yuvanın tamamı genç iğne yapraklı ağaçlardaydı; çoğu göknar ve ladinde, küçük ağaçların gövdesine yakın kurulmuştu. Bu Baykal gözlemleri belirli bir bölgeye aittir. Yuvaya bakmak için dallar açılmamalı, gözlem uzaktan yapılmalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında da küçük ağaçlar ve korunaklı çalılıklar önemlidir. Cornell hesabı, açık ormanların ve orman kenarlarının çalılıklı bölümlerini, özellikle dar akarsuların üzerine sarkan veya kıyılarını örten sık bitki örtüsünü belirtir. Yerde besin arayan kuş için yakındaki örtüye geçebilmek bu ortamın bir parçasıdır. Bir göç durağındaki çalılık kullanımı, o yerde yuva bulunduğunu göstermez.

Dünya Yayılışı

Doğal üreme alanları Rusya’da Ural Dağları’ndan Sibirya’nın doğusuna uzanır. Güncel AviList montanella alt türünün üreme alanını Ural, Altay, Baykal çevresi ve Sikhote-Alin Dağlarıyla; badia’nınkini ise aşağı Lena Nehri’nden Ohotsk Denizi’ne uzanan kuzeydoğu Sibirya’yla ilişkilendirir. Kışın Çin’in kuzey-orta ve kuzeydoğu kesimleri önemlidir; montanella Kore’de de kışlar. Böylece üreme ile kışlama aynı yerde değildir. Kuzeydeki üreme alanları ile Çin ve Kore’deki kışlık alanlar, yılın farklı bölümlerinde kullanılan iki ayrı coğrafi kuşağı oluşturur.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de çok nadir bir ziyaretçidir. İngilizce yayımlanan Türkiye kuş raporu, ilk kaydı Kasım 2006’da, ikinciyi 12 Ekim 2007’de Erzurum’daki Gelinkaya’da verir. Bu iki geçmiş sonbahar kaydı, düzenli Türkiye kışlama veya üreme nüfusu değildir. 2014 raporunda ilk kuşun badia alt türüne ait olabileceği aktarılmıştır; güncel OSME hesabı sonraki alt tür çalışmalarından sonra Türkiye kayıtlarının yeniden değerlendirilmesini önerir. Bu nedenle tür kaydının varlığı ile kuşun kesin alt türü birbirinden ayrılmalıdır.

Göç Yolculuğu

Kuzeydeki üreme alanları ile Doğu Asya’daki kışlık alanlar arasında göç eder. OSME bölge hesabı Kazakistan’ın kuzeyi ve doğusunda çok nadir geçiş ve kış ziyaretçisi, Moğolistan’da ise seyrek geçiş yapan bir kuş olduğunu belirtir. Ana yayılışın dışındaki uzak gelişleri bu düzenli mevsimsel yolculuktan ayırmak gerekir. Türkiye kaydının bulunması, burada düzenli bir göç nüfusu oluştuğunu göstermez; tek bireyin izlediği yol ayrıca bilinmelidir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Oiseaux.net’in uzman hesabı besinin başlıca böceklerden oluştuğunu, kışın tohumların da yenildiğini anlatır. Huş, kızılağaç ve fındık grubunun tohumları, kışlık bitkisel yiyecekler arasındadır. Yavrulara böcekler, özellikle kınkanatlıların larvaları getirilebilir.

Nasıl Avlanır?

Besinini çoğunlukla yerde arar; toprak, yaprak ve ot yüzeyinden küçük parçaları gagalayarak alır. Bazen çalıların veya ağaçların üzerine çıkarak da besin araştırır. Bu yüzden beslenme alanı yalnız çıplak toprakla sınırlı değildir; bitkilerin üzerindeki yiyecekleri de kullanabilir.

Rusya’daki Baykal havzası araştırmasının 2023 kongre özetinde, 1972–2010 dönemindeki gözlemler ve 234 besin örneği birlikte değerlendirilir. Kuşların ilkbaharda döndüklerinde ot tohumları, örümcekler ve kısmen buzlu akarsulardan çıkan küçük uçucu böceklerle beslendiği bildirilir. Yavruların besininde kelebek tırtılları, yaprakarılarının tırtıla benzeyen larvaları, böcek larvaları ve karıncalar yer alır. Geç sonbaharda ise ot tohumları yenmiştir.

İlginç Bilgiler

## Bir Yere Yeniden Dönmek Aşağı Ob araştırması, bazı erişkinlerin önceki üreme çevresinde yeniden yakalandığını bildirir. Sob Nehri vadisinde Temmuz–Ağustos 1976’da erişkin olarak halkalanan 10 kuştan üçü 1977’de bulunmuştur. Oktıyabrski istasyonunda 1978’de halkalanan 33 erişkinden ikisi ertesi yıl tekrar yakalanmıştır. Bu yerel geri bulmalar, yeniden yakalanmayan bütün bireylerin öldüğünü göstermez; başka yere gitmeleri veya yakalanmamaları da mümkündür. ## 2016 Avrupa Gelişi Avrupa’da 2016 sonbaharı olağandışı bir geliş yılıydı. Sikora ve çalışma arkadaşlarının 2018’de yayımladığı değerlendirme, Rusya dışındaki Avrupa kayıtlarını 11 Mart 2017’ye kadar ele aldı ve 231 kuş bildirdi. Kayıtların çoğu Baltık çevresiyle Danimarka boğazlarında yoğunlaştı. Çalışma, doğu rüzgârları, Sibirya’daki büyük yangınlar ve erken kış gibi olası açıklamaları tartışır; her kuşun neden batıya yöneldiğini izleme verisiyle göstermiş değildir. ## Yaş Ölçütünün Doğrulanması Rusya’nın Uzak Doğu bölgesindeki Muraviovka Parkı’nda Arend ve Wieland Heim’in 24 Ekim 2016 tarihli araştırma notu, yaş tayininin neden dikkat istediğini gösterir. Araştırmacılar gözün renkli bölümü, kanat örtü tüylerinin biçimi ve kenarları ile kuyruk tüylerinde olası ayrımlar tarif etti. Ancak yaşı önceden bilinen halkalı bir kuşu tekrar yakalamadıkları için, bunların yalnız öneri olduğunu açıkça belirttiler; bazı kuşların beklenen kalıba uymadığını da yazdılar. Bu gözlemler, göz rengi veya bir tüy ucunun tek başına kesin yaş göstergesi olduğunu kanıtlamaz. ## Göç Durağındaki Örtü Muraviovka Parkı’ndaki başka bir araştırma, 9 Ekim 2011’deki yangının ardından aynı sonbahar döneminde hiç Sibirya Dağbülbülü yakalanmadığını bildirdi. Yangınsız geçen sonraki dört yılda tür ekim sonuna kadar düzenli yakalanmıştı. 2025’te yayımlanan çalışmanın yazarları, yangınla açılan örtünün kuşa uygun gelmemiş olabileceğini düşündü. Yakalama sayıları doğrudan ölüm sayısı değildir; örtü değişince ağların görünürlüğü de değişebilir. Bu sonuç, bir göç durağındaki bitki örtüsüyle ilgilidir ve Avrupa’nın 2016 gelişlerinin nedenini tek başına açıklamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...