kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kara Kanatlı Bataklıkkırlangıcı (Glareola nordmanni)
VS
Seçildi Çölkoşarı (Cursorius cursor)
Takım Charadriiformes
Familya Bataklık kırlangıçları (Glareolidae)
IUCN Durumu NT
Arazide Teşhis İpucu
Beyaz arka kenarsız koyu üst kanat; kara kanat altı ve koltuk altı; krem gerdan kolyesi; derin çatallı kuyruk

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Kanatlı Bataklıkkırlangıcının (Glareola nordmanni) üst tarafı koyu zeytinsi kahverengi, karnı beyazdır. Üreme giysisindeki erişkinde sarımsı-krem çene ve boğazın çevresini koyu bir sınır çizer. Kanat altı örtüleri ve uçuş tüyleri siyahtır.

Bataklıkkırlangıcının kızıl-kahverengi kanat altı, derin gölgede siyaha yakın görünebilir. Bataklıkkırlangıcındaki açık arka kanat kenarı da aşınma veya parlak gökyüzü nedeniyle seçilemeyebilir. Bu yüzden tek karanlık fotoğraf yerine aynı kuşun doğal dönüşlerinde görülen özellikler birlikte incelenmelidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga koyudur, tabanında sınırlı kırmızı vardır. Göz koyu kahverengi, bacak ve ayaklar siyahımsıdır. Kuyruğun üst örtüleri ile kuyruk tabanı beyazdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ile dişi genel görünüşte benzerdir. Uzaktan, yalnız renk koyuluğuyla kesin eşey tayini yapılmamalıdır.

Gençlikten ilk kışa geçen kuşta kahverengi baş tüyleri uzun süre kalabilir; baş ve boğaz erişkinden farklı görünür. Kanat altı örtüleri bu yaşta da siyahtır. Bununla birlikte arka kanat kenarında çok silik, krem renkli bir açıklık bulunabilir; “her yaşta bütünüyle kenarsız” demek fazla kesindir.

Üreme dışı giyside gerdanın düzgün siyah sınırı silikleşir; gaga tabanındaki kırmızı da donuklaşabilir veya görünmeyebilir. Bu giyside Bataklıkkırlangıcıyla ayrım zorlaşır. Kuyruk uçları üreme giysisindekinden daha kısa görünebildiği için mevsim de hesaba katılmalıdır.

Uçuşta Görünüm

Sivri kanatlar, çatallı kuyruk ve çevik dönüşlerle havada böcek yakalaması uzaktan kırlangıç veya küçük sumruyu hatırlatabilir.

Ses ve Davranış

Uçuş çağrısı kısa, keskin ve hızlı titreşimli bir ses dizisidir. Bataklıkkırlangıcının çağrısı biraz daha ince ve uzundur; iki türü sesle ayırmak kolay değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Bataklıkkırlangıcının (Glareola pratincola) kanat altı kızıl-kahverengi, kanadın iç bölümünün arka kenarı açıktır. SACC uzman değerlendirmesi bu ikisini birlikte kullanır. Yerdeki erişkinde dış kuyruk tüylerinin kanat uçlarına yakın veya onları geçecek kadar uzun olması da yardımcıdır.

Kısa Kuyruklu Bataklıkkırlangıcında (Glareola maldivarum) da belirgin açık arka kanat kenarı yoktur; bu nedenle çizginin yokluğu tek başına Kara Kanatlıyı kanıtlamaz. Ancak kanat altı kızıl renklidir, erişkinin kuyruğu daha kısadır. Kuyruk oranları yaş ve mevsimle değişebildiği için kanat deseniyle birlikte kullanılmalıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kazakistan’da 2006 Korgaljın ve 2007 Aşağı İrtiş taramalarında, otlatılan kısa örtülü bozkırlar, nadasa bırakılmış tarlalar, göl kıyıları ve tuzlu düzlükler kullanılmıştır. Korgaljın’daki 35 koloni ve 109 rastgele noktayı karşılaştıran modelde suya ve yerleşimlere yakınlık ile alçak bitki örtüsü öne çıkmıştır. Bu sonuç Türkiye’de her kısa otlu alanın uygun olduğunu kanıtlamaz.

Yuva Yeri

1983 tarihli Güney Baraba, Batı Sibirya çalışmasının İngilizce uzman özetinde yuva, kuru zeminde sığ bir çöküntü olarak anlatılır; çoğunlukla bir göl yakınındadır. Yumurtalarla yavruların çevreye benzeyen renkleri yuvayı gizler. Bu nedenle boş görünen koloni zemininde yürünmemelidir.

Güney Baraba’daki aynı 1983 çalışmasının İngilizce özetinde çoğunlukla 4 yumurta, iki eşin katıldığı ve ilk yumurtayla başlayan yaklaşık üç haftalık kuluçka bildirilir. Yavrular daha sonra ebeveynlerle kıyı örtüsüne geçer; 12 gün dolaylarında böcek yakalayabilir, yaklaşık 25 günde uçmaya başlar. Özet bu süreler için örneklem sayısı vermez; bunlar Türkiye’de ölçülmüş değerler veya bağımsızlaşmanın kesin günleri değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Güney Afrika’daki üreme dışı habitatları açık çayırlar, geçici su çanaklarının kenarları ve ekili alanlardır. Biçilen veya sürülen yerlerle yeni su basmış çayırları da kullanabilir.

Dünya Yayılışı

AviList, Kara Kanatlı Bataklıkkırlangıcını alt türü bulunmayan ayrı bir tür olarak kabul eder. Üreme alanı Ukrayna’nın orta kesimleri ile Rusya’nın güneybatısından doğu Kazakistan’a uzanan bozkır kuşağıdır. Kış alanları doğu Namibya, Botsvana ve Güney Afrika’nın kuzeyindeki su yakınındaki çayırlardır. Üreme alanı ile kış alanının ayrılması, bu türü yıl boyunca aynı bölgede yaşayan bir kuş gibi anlatmamayı gerektirir.

Türkiye’deki Durumu

2014’te yayımlanan, 2007–2011 dönemini değerlendiren Türkiye raporu türü özellikle sonbaharda ülkenin doğudaki üçte birlik kesiminden düzenli geçen, batıda daha seyrek görülen bir göçmen olarak özetler. Buradaki düzenlilik, her sulak alanda veya her yıl aynı büyüklükte sürü bulunacağı anlamına gelmez.

Türkiye’deki üreme durumu ayrıca dikkat ister. 2008 Türkiye raporu, Bulanık’ta Bataklıkkırlangıcının üreme döneminde bulunmasının daha eski Kara Kanatlı üreme iddialarını kuşkulu hale getirdiğini belirtir. BirdLife’ın 2021 tablosundaki 2002–2012 için 0–49 çiftlik eski tahmin de çok sınırlı veriye dayalı uzman değerlendirmesidir. Bu aralık güncel ve doğrulanmış bir Türkiye üreme nüfusu sayılmaz.

Göç Yolculuğu

Güney Afrika’nın 2025 uzman hesabında, Avrasya’dan ağustos–eylülde ayrılıp Afrika’daki alanlara çoğunlukla kasımda ulaştığı, kışlama bölgesinde yağışlara göre sık yer değiştirdiği anlatılır. Bu genel takvim Türkiye’deki kesin geçiş gününü göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

AEWA’nın Avrasya üreme alanlarını ele alan uzman derlemesinde kınkanatlılar, karıncalar ve çekirgeler başlıca besinler arasında sayılır. İlkbaharda koloni yakınındaki çıplak zeminlerde beslenebilir; yazın yer veya su üzerinde uçarak böcek yakalar. Bunlar Türkiye için ölçülmüş besin yüzdeleri değildir.

Nasıl Avlanır?

Güney Afrika uzman hesabında besinin çekirgeler, cırcır böcekleri, kınkanatlılar ve kanatlı termitler gibi böceklerden oluştuğu anlatılır. Çoğunlukla havada avlanır; yerde kısa koşular veya zeminin üzerinde kısa uçuşlarla da besin toplar. Kışlama alanındaki bu anlatım, yalnız çamurun içinden besin aradığı düşüncesini düzeltir.

İlginç Bilgiler

## Bölge ile Yıl Etkisi Kazakistan’daki araştırmada Korgaljın’da 2006’da 6, Aşağı İrtiş’te 2007’de 20 koloninin uçan yavruları sayılmıştır. Çift başına ortalamalar sırasıyla 1,30 ve 0,59’du. Fark istatistiksel olarak anlamlı olsa da bölgeler farklı yıllarda tarandığından bölge etkisiyle yıl etkisi ayrılamamıştır. Ayrıca çift sayıları, üremenin başında sayılan erişkinlerin ikiye bölünmesiyle yaklaşık hesaplanmıştır; sonuç bütün Kazakistan’ın değişmez yavru verimi değildir. ## Otlatmanın İki Farklı Yüzü Kazakistan’daki aynı 2006–2007 taramalarında otlayan hayvanlar bütün kolonilerde bulunmuştu. Buna rağmen Aşağı İrtiş’te yuva ezilmesi doğrudan yalnız bir kez gözlendi; başka kayıplarda yumurta kabukları ezilmeyi düşündürdü. Kısa örtünün uygunluğu ile yuvaların ezilme riski ayrı sonuçlardır. Bulgular, otlatmanın her koşulda yararlı veya her koşulda zararlı olduğunu söylemez. ## Bir Müze Örneğinin Değişen Kimliği Britanya Ornitologlar Birliği, 15 Ocak 2024’te Norfolk, Feltwell’de Haziran 1868 başında elde edilmiş tek bir müze örneğini Kara Kanatlı Bataklıkkırlangıcının yeni en eski Britanya kaydı olarak duyurdu. Norwich Castle Müzesi’ndeki örneğin siyah kanat altı yeniden incelenmiş ve tarihî kayıt ölçütleri uygulanmıştı. Bu, 2024’te Britanya’ya yeni gelen bir kuş değil, eski bir örneğin kimliğinin düzeltilmesiydi. Aynı örneğin yaşının en az ikinci takvim yılı olduğu bildirildi.

Çölkoşarı

Cursorius cursor

Takım Charadriiformes
Familya Bataklık kırlangıçları (Glareolidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Uzun bacak, koş-dur avlanma ve bütünü koyu kanat altı

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Çölkoşarı (Cursorius cursor; Cream-colored Courser), uzun bacakları ve dik tuttuğu başıyla açık, kurak zeminde koşan ince yapılı bir kuştur. Kum rengi gövde, başın arkasındaki mavi-gri alan ve ensede birleşen siyah-beyaz şeritler dikkat çeker. Koyu gaga hafif aşağı kıvrıktır. Uçuşta açık gövdeyle karşıtlık oluşturan siyah kanat altı güçlü bir tanı ipucudur.

Genel Görünüm ve Duruş

Sahadaki oranı önemlidir: bacaklar uzun, boyun ince ve duruş çoğu yağmurcundan daha diktir. Koşarken başını yüksek tutabilir.

Siyah çizgi gözün arkasından enseye uzanır; beyaz kaş onun üstündedir. İki yandaki siyah çizgiler ensede V biçiminde birleşir. Tepe arkasındaki mavi-gri renk ile açık kum renkli gövde birbirinden ayrılır. Göz kahverengi, gaga siyah, bacaklar çok açıktır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkekle dişi görünüşte benzerdir; sahada güvenilir bir renk ayrımı yoktur.

Gençte baş deseni daha belirsizdir; erişkinin mavi-gri tepe arkası oluşmamıştır. Baş ve göğüs kahverengimsi benekli, üst taraf koyu çizgilidir. Açık kenarlı uçuş tüyleri, erişkinin temiz ve güçlü siyah-kum rengi karşıtlığından farklı bir görünüş verir.

Uçuşta Görünüm

Üst kanatta dış uçuş tüyleri siyah, iç bölüm kum rengidir. Alt kanat ise açık gövdeyle karşıtlık oluşturan geniş, koyu bir yüzeydir.

Kanat vuruşları yavaş ve dalgalı görünebilir; araya kısa süzülüşler girer. Buna rağmen kuş hızlı ilerler. Kuyruk yuvarlağa yakındır ve uzun bacaklar uçarken kuyruğun gerisinde görünür.

Ses ve Davranış

Sık tekrarlanan ince, keskin “kuvit-kuvit” ıslığı karakteristiktir. Kur sırasında daha genizden gelen notalar, bazen de kaba “prak-prak” sesleri duyulur. Sesin kaynağı görülen kuşa bağlanmalı; özellikle üreme alanında kuşu sese çekmeye çalışılmamalıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Somali Koşarı (Cursorius somalensis; Somali Courser), gerçekten benzer bir Afrika türüdür. Daha kahverengimsi ve daha kısa kanatlıdır; kanat altının bir bölümü açık kaldığı için Çölkoşarındaki bütünüyle koyu yüzeyi göstermez. Başındaki siyah çizgiler de ensede V yapar; V deseni tek başına iki türü ayırmaz.

Hint Koşarı (Cursorius coromandelicus; Indian Courser) da aynı uzun bacaklı, dik duruşlu yapı ve siyah-beyaz kaşı taşır. Ancak tepesi ve göğsündeki turuncu-kızıl renk daha güçlüdür. Çölkoşarı daha soluk ve daha tekdüze renklidir. Bu karşılaştırma, uzak bir kuştaki yalnız duruşa bakarak tür adı vermemek gerektiğini gösterir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kurak, açık, taşlı veya kumlu düzlükler ile seyrek bitkili yarı çöller temel ortamıdır. Tarla kenarları ve açık step parçaları da kullanılabilir. Tuz Gölü’nde 2022’de doğrulanan üreme alanı, eski göl tabanının bitki örtüsü zayıf, tuzlu toprağındaydı. Bir yerin açık görünmesi tek başına uygun üreme alanı olduğunu kanıtlamaz.

Yuva Yeri

Yuva, çıplak zemindeki astarsız ve sığ bir çukurdur. Genel uzman hesabı iki yumurta ve yaklaşık 19 gün kuluçka verir. Cabo Verde’nin Maio Adası’ndaki exsul alt türünde ise 2015–2018 araştırması, 17 yuvada ortalama 24 gün, toplam 18–31 gün ölçmüştür; çoğu yuva 21–26 gündedir. Kaynaklar arasındaki fark gizlenmemeli; alt tür veya yöntemin etkisi ayrıca sınanmadan kesin neden sayılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Sıcak zeminde ebeveynin gölgesi önem kazanabilir. Suudi Arabistan’ın kuzeyindeki Kral Selman Koruma Alanı’nı ele alan, 2025’te yayımlanmış araştırmanın özetinde, erişkinlerin gündüz yumurtaları gölgelediği ve gece üzerlerine sıkıca oturduğu bildirilir. Bu gözlem Türkiye’de yapılmış değildir; okunan özet, arazi yılını ve bu davranış için örneklem sayısını belirtmez. Yuvayı aramak için kuşu yerinden kaldırmak yumurtaları açıkta bırakabilir.

Dünya Yayılışı

Güncel AviList üç alt tür tanır. cursor, doğu Kanarya Adaları ve Kuzey Afrika’dan Arabistan ile Sokotra üzerinden Irak’a; bogolubovi, Türkiye’nin güneydoğusundan İran ve Afganistan üzerinden Pakistan’ın güneyi ile Hindistan’ın kuzeybatısına uzanır. exsul yalnız Cabo Verde adalarındadır. Eskiden bu grubun içinde gösterilmiş Somali Koşarı günümüzde ayrı türdür; onun Doğu Afrika yayılışı Çölkoşarına eklenmemelidir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de Güneydoğu Anadolu’da yerel olarak ürer. Ayrıca 2022’de Aksaray’ın Eskil ilçesi doğusunda, Tuz Gölü kıyısında iki çiftin üremesi doğrudan belgelenmiştir. 30 Haziran’da kuluçkadaki erişkinler, 28 Temmuz’da dört yavru görülmüş; dört erişkin ve dört genç 17 Ağustos’ta hâlâ alanda bulunmuştur. 3 Eylül ziyaretinde görülmemişlerdir. Bu, o yıl ve o alandaki kanıttır; bütün Orta Anadolu’da yerleşmiş geniş bir nüfus veya her yıl aynı tarihte ayrılış anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Cabo Verde’nin Maio Adası’ndaki exsul topluluğu yıl boyunca yerleşiktir. Bu durum Türkiye kuşlarına aktarılamaz. OSME, Hatay Milleyha’da Şubat–Mart 2023’te tek kuş bildirir; böyle bir kayıt da Türkiye’deki bütün toplulukların yıl boyu yerleşik olduğunu göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Kınkanatlılar, çekirgeler, karıncalar ve sinekler başlıca avlar arasındadır. Küçük yumuşakçalar, izopod adı verilen küçük kabuklular ve tohumlar da bildirilir. Bunlar uzman tür hesabındaki besin listesidir; her besinin oranı veya Türkiye’de yıl boyunca aynı sıklıkla yenildiği gösterilmiş değildir.

Nasıl Avlanır?

Avlanırken hızla koşar, aniden durur ve gagasıyla yerden aldığı avı yutar. Bazen toprağı gagasıyla karıştırarak gizli avı çıkarır; havalanan çekirgeyi de yakalayabilir. Sürekli havada böcek kovalayan bir kuş gibi düşünülmemelidir. Koşup durma davranışı, kurak açık arazide onu bulmaya yardım eden bir ipucudur.

İlginç Bilgiler

## Yağış ve İzlenen Üreme Dönemi Üreme takvimi yağışla birlikte değerlendirilir. Cabo Verde’nin Maio Adası’nda exsul alt türünü izleyen 2015–2018 çalışmasında toplam 52 yuva bulunmuştur. Üreme gözlemleri eylül başından kasım sonuna uzanmış, en yoğun dönem ekim ortası olmuştur. Yağış verisi, adanın yaklaşık 35 kilometre güneybatısındaki Praia istasyonundandır. Yağış kaydedilmeyen 2017 sezonunda üç yuva, diğer üç yılda ise 21, 16 ve 12 yuva bulunmuştur. Ancak arazi çalışmaları da esas olarak eylül–kasım arasındadır. Bu sonuçlardan bütün yıl hiç başka üreme olmadığı veya yağışın yuva sayısındaki farkın tek nedeni olduğu çıkarılamaz. Adadaki takvim Türkiye’ye de doğrudan taşınmaz. ## Yavru Bakımının Değişmesi Yavruya eşlik eden erişkin sayısı zamanla değişebilir. Suudi Arabistan’ın kuzeyindeki Kral Selman Koruma Alanı için 2025’te yayımlanan çalışmanın özetinde, halkalı aileler tekrar gözlenmiştir. Yavrular 45 günden küçükken 30 ailenin 28’inde iki ebeveyn birlikte görülmüş; 45 günden büyük yavrulara ilişkin dokuz ailelik gözlem grubunda bu sayı üç olmuştur. Bu gruplar aynı ailelerin farklı yaşlarını içerebileceğinden, onları toplayıp 39 ayrı aile diye sunmamak gerekir. Sonuç, o bölgedeki bakım düzenini anlatır; tek başına anne-babanın bütün türde sabit bir günde bakım bıraktığını göstermez. ## Aynı Bozkırın Farklı Parçaları Aynı geniş bozkırı kullanan kuşlar, zeminin farklı küçük parçalarını seçebilir. Fas’ta Marakeş çevresindeki dört alanı inceleyen ve 2013’te yayımlanan araştırma, Çölkoşarını Kocagöz ve Bağırtlakla birlikte değerlendirmiştir. Yer şekli ile yüzey yapısı, türlerin kullandığı alanların ayrılmasında önemli bulunmuştur. Bu, yalnız “bozkır var” demenin neden yetersiz olduğunu gösterir: taşlılık, eğim ve çıplak zemin de hesaba katılmalıdır. Çalışma, türlerin geçmişte rekabet ederek bu tercihleri geliştirdiğini deneyle kanıtlamaz; bu açıklama araştırmanın yorum düzeyindedir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...