kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kara Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe lugens)
VS
Seçildi Ak Tepeli Kuyrukkakan (Oenanthe leucopyga)

Kara Sırtlı Kuyrukkakan

Oenanthe lugens

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Koyu sırt-kanat, açık karın ve siyahı geniş T kuyruk deseni.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe lugens), coğrafyaya göre görünüşü değişen bir kuyrukkakandır. Doğu Akdeniz’deki lugens biçiminde açık tepe ve ense, siyah yüz, boğaz ve sırtla karşıtlık oluşturur. Yüz ve boğazdaki siyahlık, Alaca Kuyrukkakandaki gibi üst göğse yayılmaz; açık ense de sırtın üstüne uzanmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

eBird’in uzman tanı özeti, onu kuyrukkakanlar arasında güçlü yapılı gösterir. Kuyruk ucundaki siyah şerit genişliğini görece eşit korur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Doğu Akdeniz’deki lugens ile İran’daki persica biçimlerinde erkek ve dişi çok benzerdir. Kuzey Afrika’daki halophila dişileri ise çoğunlukla daha soluk gri-kahverengidir; koyu bireyler de bulunur. Bu yüzden her kahverengi kuşu dişi, her siyah-beyaz kuşu erkek saymak doğru değildir.

Doğu Akdeniz lugens biçiminin ilk sonbaharındaki kuşlar daha mattır; sırtta grimsi tüyler bulunabilir. Bu solukluk, Ak Sırtlı Kuyrukkakanla karışmaya yol açabilir. Keskin siyah-beyaz görünüşün zayıf olması tek başına farklı türü göstermez.

Uçuşta Görünüm

Lugens biçimi kanadını açtığında uçuş tüylerindeki geniş beyazımsı alan belirginleşir. Kuyruk altındaki örtü tüyleri sıcak krem-kızıl olabilir. Bu özellikleri aynı bireyin baş ve sırt deseniyle birlikte değerlendirmek gerekir; kapalı kanat, açık kanat desenini bütünüyle göstermez.

Ses ve Davranış

Erkek, yüksekçe bir kaya üzerinde veya uçarken yumuşak, flütü andıran ezgili bir ötüş çıkarabilir. Aynı türün tünemiş ve uçan halde ötmesi mümkündür; kuşu görmek için ses çalarak yerinden çıkarmaya gerek yoktur.

Karıştırılabilecek Türler

Alaca Kuyrukkakan (Oenanthe pleschanka) ile karşılaştırıldığında gagası daha güçlü, kanatları daha kısadır. Benzer siyah-beyaz tüylenmeyi değerlendirirken bu yapısal özellikler de kullanılmalıdır.

Ak Sırtlı Kuyrukkakanda (Oenanthe finschii) sırtın üstü daha geniş ve düzenli biçimde açıktır; uçuşta aynı beyaz kanat alanı bulunmaz. Kara Sırtlı Kuyrukkakanın genç ve mat görünümüyle karşılaşınca sırtı, yalnız kuyruk sokumuyla karıştırmadan incelemek önemlidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Tür, kayalık yamaçlar ile çöldeki kuru vadilerde bulunur. Böcek ve örümcek gibi eklem bacaklıları bu açık çevrede arar; kışın ovalara ve vadilere inebilir.

Yuva Yeri

İsrail’in Negev bölgesine ilişkin 2020 makalesi tipik 4–5 yumurtayı ve iki ebeveynin yavru bakımına katılmasını aktarır. Yuva kaya boşluğunda, yumuşak malzemeyle döşenmiş bitkisel bir çanaktır.

Doğu Akdeniz topluluğuna açıkça bağlanmış kuluçka ve yuvadan uçuş süresi bu taramada doğrulanamadı. Yuva boşluğunu görmek için taş kaldırılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

İsrail’deki Negev çalışmasında doğal yaşam alanları, yol kenarından 300–1.200 metre uzaktaki kuru dere yataklarıydı. Araştırmacılar bunları yolun içinden geçtiği alanlarla karşılaştırdı. Bu uzaklık araştırmanın sınıflandırmasıdır; türün Türkiye’de yoldan mutlaka şu kadar uzakta yaşayacağını gösteren bir eşik değildir.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b, Mourning Wheatear ile Oenanthe lugens adlarını aynı türde eşleştirir ve dört alt türü birlikte kabul eder: halophila, lugens, persica ve warriae. Halophila Kuzey Sahra’da Doğu Fas’tan Libya’nın kuzeyi ve Kuzeybatı Mısır’a uzanır; lugens Nil’in doğusundaki Mısır’dan İsrail, Suriye, Ürdün ve Kuzey Irak’a kadar bulunur.

Aynı AviList hesabında persica Güney İran’da ürer ve Güney Mısır, Kuzey Sudan ile Güney İsrail’e kadar dağılabilir. Warriae ise Doğu Ürdün ve Güney Suriye’nin bazalt çölleriyle ilişkilidir. Bu alt türlerin yayılış ve görünüşleri aynı kabul edilmemelidir.

Türkiye’deki Durumu

2014 tarihli İngilizce Türkiye Kuş Raporu türü rastlantısal konuk olarak sınıflandırır. Göksu Deltası’nda 27 Mart 2008’de görülen ikinci takvim yılındaki birey, lugens veya persica olarak bırakılmıştır. Tür düzeyindeki teşhis, alt türün mutlaka belirlenebildiği anlamına gelmez.

Aynı rapor, Suruç’ta 27 Nisan–4 Haziran 2011’de dişi Ak Sırtlı Kuyrukkakanla eşleşen ilk yazındaki bir warriae erkeğini ve yetiştirdikleri iki yavruyu bildirir. Bu karma eşleşme, Türkiye’de düzenli bir Kara Sırtlı Kuyrukkakan üreme nüfusunun kanıtı olarak sunulmamalıdır.

Göç Yolculuğu

OSME’nin Ocak 2025 listesi, Doğu Akdeniz lugens topluluğunu yerel olarak yerleşik anlatırken persica’yı ayrı, daha hareketli bir takson olarak değerlendirir. Listenin takson sınırları AviList’ten farklıdır. Bu nedenle oradaki her “ayrı tür” kaydı, burada aynı kapsamdaymış gibi okunamaz; Türkiye için doğrulanmış bir göç yolu da çıkarılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

eBird’in uzman hesabı besini eklem bacaklılar olarak özetler. Bu grup böceklerle birlikte örümcek gibi başka küçük omurgasızları da kapsar. Türün kayalık yamaçlarda ve kuru vadilerde avlanması, onu temel besini tohum olan bir kuş gibi tanımlamaya uygun değildir.

Nasıl Avlanır?

Oiseaux.net’e göre çoğunlukla bir taş veya başka sabit gözetleme noktasından yere inerek böcek yakalar. Bazen yerde koşarak kısa bir kovalamaca yapar, kaya altını ya da çatlakları gagasıyla araştırır. Uçan böcekleri havada yakalaması da mümkündür.

İlginç Bilgiler

## Çekici Görünen Yer Güvenli Olmayabilir İsrail’in Negev bölgesinde Mayıs 2009–Mayıs 2011 çalışmasında 96 kuş işaretlendi; yarısı yol kenarı, yarısı doğal alan bireyi olarak sınıflandı. İşaretleme ve yeniden görme modeli, yol kenarında daha düşük görünür sağkalım gösterdi; buna rağmen kuşlar boşalan yol kenarı alanlarına yöneliyordu. Görünür sağkalım, çalışma dışına çıkan kuşlarla ölümleri bütünüyle ayıramaz. Aynı alandaki direklerde bulunan 298 Kara Sırtlı Kuyrukkakan kafatasının yalnız 17’si çalışma sırasında işaretlenmiş kuşlara aitti; 298 sayısı iki yılda izlenen 96 kuşun kaybı değildir. ## Bir Türün Farklı Görünüşleri 2011’de Doğu Ürdün ve Güney Suriye’nin bazalt çöllerinden tanımlanan warriae, koyu başı ve koyu alt tarafıyla alışılmış açık tepeli lugens görünümünden çok farklıdır. Kuyruk altı örtüleri de kızıl değil, esas olarak beyazımsıdır. Dolayısıyla bu türün her bireyinde açık tepe, açık karın ve kızıl kuyruk altı aramak hatalıdır. Güncel AviList bu biçimi ayrı bir tür yerine Kara Sırtlı Kuyrukkakanın alt türü olarak tutar. ## Desen ve Akrabalık 2019 tarihli karşılaştırmalı DNA çalışmasının özeti, 14 açık alan ötücüsü taksonunu yaklaşık 1.300 değişken DNA noktasıyla karşılaştırdığını bildirir. Sonuç, benzer tüy desenlerinin her zaman en yakın akrabalığı göstermediğini destekler. Bu bir genetik akrabalık incelemesidir; Türkiye’deki kuşların sayısı veya tek bir fotoğraftan kesin teşhis yöntemi değildir.

Ak Tepeli Kuyrukkakan

Oenanthe leucopyga

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Siyahın alt gövdedeki genişliği, beyaz dış kuyruk ve genel uç bandının yokluğu birlikte; tepe rengi tek başına yetmez.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Tepeli Kuyrukkakan (Oenanthe leucopyga; White-crowned Wheatear) güçlü yapılı bir çöl ötücüsüdür. Siyah yüz, boğaz, göğüs ve sırt; beyaz alt karın ve kuyrukla karşıttır. Birçok erişkinde tepe beyaz, gençte siyah olabilir. Kuyruk uç deseni de değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Dış kuyruk tüyleri büyük ölçüde beyaz, ortaların uçları koyudur. Kuyruğu boydan boya kesen düzenli siyah bant yoktur. Gençte dış tüylerde küçük koyu uçlar olabilir; bunlar kesintisiz bant oluşturmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi siyah-beyazdır. Mısır güney Sina St Katherine’de işaretli kuşları inceleyen Nottingham ekibi siyah tepeli kuşların da üreyebildiğini ve beyaz tepenin geç geliştiğini bildirir. Siyah tepe tek başına dişi veya üreyemeyen genç demek değildir.

Uçuşta Görünüm

Doğrudan uçar; konarken büyük ölçüde beyaz kuyruğunu açar.

Ses ve Davranış

Ötüşü berrak ıslıklarla titreşimli diziler içerir. Türkiye’de tek konuğun ötmesi o yerde yuva kanıtı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Keşiş Kuyrukkakanı (Oenanthe monacha; Hooded Wheatear) erkeği beyaz tepe ve siyah boğazla benzerdir, fakat alt tarafının beyazı daha geniştir; gaga ve kuyruk daha uzundur. Dişisi kum-kahverengidir. İkisinde de kuyruk uç bandı bulunmaz; başla alt gövde birlikte görülmelidir.

Kara Kuyrukkakanda (Oenanthe leucura; Black Wheatear) düzenli siyah kuyruk uç bandı, daha güçlü gaga ve koyu yanlar vardır. Dişi daha kahverengi olabilir. Bu karşılaştırma o türün Türkiye’de düzenli bulunduğunu söylemez.

Ak Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe finschii) erkeğinde sırt ortası beyazdır; Ak Tepeli’de siyahtır. Ak Sırtlının dar koyu kuyruk uç bandı ve gri-kahverengi dişisi de Ak Tepelinin bant taşımayan kuyruğu ve siyah-beyaz dişisinden ayrılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kayalık çöl yamaçları, kuru dere yatakları ve boğazlar kullanılır. Suudi Arabistan rehberi kaya bloklu yamaç ve lav alanlarını da bildirir; yalnız kum tepelerinin kuşu değildir.

Yuva Yeri

Kaya çatlağı veya eski yapı boşluğuna kuru ot ve ince dallardan çanak kurar; yün, kıl ve tüy gibi yumuşak malzemeyle döşer. Etkin oyuğun girişi açılmaz veya taşları kaldırılmaz.

Suudi Arabistan’ın 2020 uzman rehberi 3–4 yumurta, dişinin 14–15 günlük kuluçkasını ve yavruların 14–16 gün yuvada kaldığını bildirir. İki ebeveyn bakım verir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Mısır St Katherine çevresinin 2006 ve 2007 yazlarındaki araştırmasında kuru vadiler, bahçeler ve yerleşim kesimleri ayrı incelenmiştir. Tür sahada geniş yayılışlıydı; yazının başka kuşlardaki azalma tartışması bu türün kesin azaldığını göstermez. Yerel sonuç Türkiye’nin kıyı yerleşimlerinin durumuna aktarılmaz.

Dünya Yayılışı

Kuzey Afrika’nın kayalık çölleri, Sina ve Arabistan’ın uygun kurak alanlarında yaşar. Suudi Arabistan’ın 2020 rehberi batı bölgeleri yanında orta kesimlerin taşlık düzlük ve dik yamaçlarını da bildirir. Yayılışı yalnız ülkenin en kuzey ucuyla sınırlanmaz.

Türkiye’deki Durumu

Turkey Bird Report 2002–06, 2008’de yayımlandığında Antalya Kemer güneyindeki Phaselis’te 2 Mart 2005’te fotoğraflanan erişkini üçüncü Türkiye kaydı saymıştır. Öncekiler Ağustos 1993 ve Mart 1996’dır. Bu tarihsel sıra güncel toplam değildir; yayınla gözlem yılı ayrıdır.

Göç Yolculuğu

Ana yayılışında büyük ölçüde yerleşiktir; bazı topluluklarda sınırlı kış hareketleri olabilir. Türkiye’ye rastlantısal gelişi bütün türü düzenli uzun mesafe göçmeni yapmaz. Tek konuğun köken ülkesi ve yolu gözlem yerinden belirlenmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Suudi Arabistan’ın 2020 rehberinde karınca, sinek, kınkanatlı, solucan ve örümcek bildirilir. Küçük kertenkele, meyve ve tohum da alınabilir. Bu liste Türkiye’deki rastlantısal bireyin besin yüzdeleri değildir.

Nasıl Avlanır?

Tünekten kısa inişle yerdeki ava ulaşır ve uçan böcekleri yakalayabilir.

İlginç Bilgiler

## Yuvaya Taş Taşıma Mısır güney Sina’daki Nottingham ekibi bazı yuvalarda benzer biçimli binlerce küçük taş kaydetmiştir. Bunların farklı mevsimlerde birikmesi olasılıktır; hepsinin bir sezonda tek dişice taşındığı kanıtlanmamıştır. Korunma, ısı düzenleme ve dişinin niteliğini gösterme açıklamaları tartışılır; gözlenen taş taşıma bu işlevlerden birinin deneysel kanıtı değildir. ## Ses Taklidi Mısır güney Sina’daki ekip başka kuşların seslerini taklit ettiğini bildirir. Suudi Arabistan’ın 2020 rehberi kamera sesi taklidine de örnek verir. Bu, duyulan her tanıdık sesin ayrı bir kuşun varlığını göstermediğini hatırlatır; sesin geldiği birey gözlenir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...