kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kara Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe lugens)
VS
Seçildi Alaca Kuyrukkakan (Oenanthe pleschanka)

Kara Sırtlı Kuyrukkakan

Oenanthe lugens

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Koyu sırt-kanat, açık karın ve siyahı geniş T kuyruk deseni.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe lugens), coğrafyaya göre görünüşü değişen bir kuyrukkakandır. Doğu Akdeniz’deki lugens biçiminde açık tepe ve ense, siyah yüz, boğaz ve sırtla karşıtlık oluşturur. Yüz ve boğazdaki siyahlık, Alaca Kuyrukkakandaki gibi üst göğse yayılmaz; açık ense de sırtın üstüne uzanmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

eBird’in uzman tanı özeti, onu kuyrukkakanlar arasında güçlü yapılı gösterir. Kuyruk ucundaki siyah şerit genişliğini görece eşit korur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Doğu Akdeniz’deki lugens ile İran’daki persica biçimlerinde erkek ve dişi çok benzerdir. Kuzey Afrika’daki halophila dişileri ise çoğunlukla daha soluk gri-kahverengidir; koyu bireyler de bulunur. Bu yüzden her kahverengi kuşu dişi, her siyah-beyaz kuşu erkek saymak doğru değildir.

Doğu Akdeniz lugens biçiminin ilk sonbaharındaki kuşlar daha mattır; sırtta grimsi tüyler bulunabilir. Bu solukluk, Ak Sırtlı Kuyrukkakanla karışmaya yol açabilir. Keskin siyah-beyaz görünüşün zayıf olması tek başına farklı türü göstermez.

Uçuşta Görünüm

Lugens biçimi kanadını açtığında uçuş tüylerindeki geniş beyazımsı alan belirginleşir. Kuyruk altındaki örtü tüyleri sıcak krem-kızıl olabilir. Bu özellikleri aynı bireyin baş ve sırt deseniyle birlikte değerlendirmek gerekir; kapalı kanat, açık kanat desenini bütünüyle göstermez.

Ses ve Davranış

Erkek, yüksekçe bir kaya üzerinde veya uçarken yumuşak, flütü andıran ezgili bir ötüş çıkarabilir. Aynı türün tünemiş ve uçan halde ötmesi mümkündür; kuşu görmek için ses çalarak yerinden çıkarmaya gerek yoktur.

Karıştırılabilecek Türler

Alaca Kuyrukkakan (Oenanthe pleschanka) ile karşılaştırıldığında gagası daha güçlü, kanatları daha kısadır. Benzer siyah-beyaz tüylenmeyi değerlendirirken bu yapısal özellikler de kullanılmalıdır.

Ak Sırtlı Kuyrukkakanda (Oenanthe finschii) sırtın üstü daha geniş ve düzenli biçimde açıktır; uçuşta aynı beyaz kanat alanı bulunmaz. Kara Sırtlı Kuyrukkakanın genç ve mat görünümüyle karşılaşınca sırtı, yalnız kuyruk sokumuyla karıştırmadan incelemek önemlidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Tür, kayalık yamaçlar ile çöldeki kuru vadilerde bulunur. Böcek ve örümcek gibi eklem bacaklıları bu açık çevrede arar; kışın ovalara ve vadilere inebilir.

Yuva Yeri

İsrail’in Negev bölgesine ilişkin 2020 makalesi tipik 4–5 yumurtayı ve iki ebeveynin yavru bakımına katılmasını aktarır. Yuva kaya boşluğunda, yumuşak malzemeyle döşenmiş bitkisel bir çanaktır.

Doğu Akdeniz topluluğuna açıkça bağlanmış kuluçka ve yuvadan uçuş süresi bu taramada doğrulanamadı. Yuva boşluğunu görmek için taş kaldırılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

İsrail’deki Negev çalışmasında doğal yaşam alanları, yol kenarından 300–1.200 metre uzaktaki kuru dere yataklarıydı. Araştırmacılar bunları yolun içinden geçtiği alanlarla karşılaştırdı. Bu uzaklık araştırmanın sınıflandırmasıdır; türün Türkiye’de yoldan mutlaka şu kadar uzakta yaşayacağını gösteren bir eşik değildir.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b, Mourning Wheatear ile Oenanthe lugens adlarını aynı türde eşleştirir ve dört alt türü birlikte kabul eder: halophila, lugens, persica ve warriae. Halophila Kuzey Sahra’da Doğu Fas’tan Libya’nın kuzeyi ve Kuzeybatı Mısır’a uzanır; lugens Nil’in doğusundaki Mısır’dan İsrail, Suriye, Ürdün ve Kuzey Irak’a kadar bulunur.

Aynı AviList hesabında persica Güney İran’da ürer ve Güney Mısır, Kuzey Sudan ile Güney İsrail’e kadar dağılabilir. Warriae ise Doğu Ürdün ve Güney Suriye’nin bazalt çölleriyle ilişkilidir. Bu alt türlerin yayılış ve görünüşleri aynı kabul edilmemelidir.

Türkiye’deki Durumu

2014 tarihli İngilizce Türkiye Kuş Raporu türü rastlantısal konuk olarak sınıflandırır. Göksu Deltası’nda 27 Mart 2008’de görülen ikinci takvim yılındaki birey, lugens veya persica olarak bırakılmıştır. Tür düzeyindeki teşhis, alt türün mutlaka belirlenebildiği anlamına gelmez.

Aynı rapor, Suruç’ta 27 Nisan–4 Haziran 2011’de dişi Ak Sırtlı Kuyrukkakanla eşleşen ilk yazındaki bir warriae erkeğini ve yetiştirdikleri iki yavruyu bildirir. Bu karma eşleşme, Türkiye’de düzenli bir Kara Sırtlı Kuyrukkakan üreme nüfusunun kanıtı olarak sunulmamalıdır.

Göç Yolculuğu

OSME’nin Ocak 2025 listesi, Doğu Akdeniz lugens topluluğunu yerel olarak yerleşik anlatırken persica’yı ayrı, daha hareketli bir takson olarak değerlendirir. Listenin takson sınırları AviList’ten farklıdır. Bu nedenle oradaki her “ayrı tür” kaydı, burada aynı kapsamdaymış gibi okunamaz; Türkiye için doğrulanmış bir göç yolu da çıkarılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

eBird’in uzman hesabı besini eklem bacaklılar olarak özetler. Bu grup böceklerle birlikte örümcek gibi başka küçük omurgasızları da kapsar. Türün kayalık yamaçlarda ve kuru vadilerde avlanması, onu temel besini tohum olan bir kuş gibi tanımlamaya uygun değildir.

Nasıl Avlanır?

Oiseaux.net’e göre çoğunlukla bir taş veya başka sabit gözetleme noktasından yere inerek böcek yakalar. Bazen yerde koşarak kısa bir kovalamaca yapar, kaya altını ya da çatlakları gagasıyla araştırır. Uçan böcekleri havada yakalaması da mümkündür.

İlginç Bilgiler

## Çekici Görünen Yer Güvenli Olmayabilir İsrail’in Negev bölgesinde Mayıs 2009–Mayıs 2011 çalışmasında 96 kuş işaretlendi; yarısı yol kenarı, yarısı doğal alan bireyi olarak sınıflandı. İşaretleme ve yeniden görme modeli, yol kenarında daha düşük görünür sağkalım gösterdi; buna rağmen kuşlar boşalan yol kenarı alanlarına yöneliyordu. Görünür sağkalım, çalışma dışına çıkan kuşlarla ölümleri bütünüyle ayıramaz. Aynı alandaki direklerde bulunan 298 Kara Sırtlı Kuyrukkakan kafatasının yalnız 17’si çalışma sırasında işaretlenmiş kuşlara aitti; 298 sayısı iki yılda izlenen 96 kuşun kaybı değildir. ## Bir Türün Farklı Görünüşleri 2011’de Doğu Ürdün ve Güney Suriye’nin bazalt çöllerinden tanımlanan warriae, koyu başı ve koyu alt tarafıyla alışılmış açık tepeli lugens görünümünden çok farklıdır. Kuyruk altı örtüleri de kızıl değil, esas olarak beyazımsıdır. Dolayısıyla bu türün her bireyinde açık tepe, açık karın ve kızıl kuyruk altı aramak hatalıdır. Güncel AviList bu biçimi ayrı bir tür yerine Kara Sırtlı Kuyrukkakanın alt türü olarak tutar. ## Desen ve Akrabalık 2019 tarihli karşılaştırmalı DNA çalışmasının özeti, 14 açık alan ötücüsü taksonunu yaklaşık 1.300 değişken DNA noktasıyla karşılaştırdığını bildirir. Sonuç, benzer tüy desenlerinin her zaman en yakın akrabalığı göstermediğini destekler. Bu bir genetik akrabalık incelemesidir; Türkiye’deki kuşların sayısı veya tek bir fotoğraftan kesin teşhis yöntemi değildir.

Alaca Kuyrukkakan

Oenanthe pleschanka

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Erkekte siyah sırtı, açık tepeyi ve kanada bağlanan koyu yüzü birlikte ara; yaş ve mevsimi değerlendir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Alaca Kuyrukkakan (Oenanthe pleschanka; Pied Wheatear) ince, koyu gagalıdır. Üreme erkeğinin açık tepe ve ensesi siyah sırtıyla karşıtlık oluşturur. Baş, sırt ve kuyruk birlikte incelenir.

Genel Görünüm ve Duruş

Taş veya çalıdan çevresini izler, kuyruğunu yukarı aşağı oynatır. Katlı kuyruk beyaz yan tüy tabanlarını gizleyebilir; görülmeyen desen var sayılmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme erkeğinde yüz, çoğunlukla boğaz ve üst göğüs, boyun yanları, sırt ve kanatlar siyahtır. Tepe, ense ve alt taraf beyaz-krem olabilir. Tepe her kuşta bembeyaz değildir.

Dişinin sırtı kahverengi, kanadı koyu ve açık kenarlıdır. İlk genç görünüşünde sırt açık benekli, göğüs koyu desenlidir. Sonbaharda erkekteki sıcak renkli tüy uçları da siyah-beyazlığı örter; her kahverengi kuş dişi sayılmaz.

Erkek ve dişide açık boğazlı “vittata” görünüşü bulunabilir. Bu ad güncel listede ayrı tür değildir; açık boğaz tek başına Alaca Kuyrukkakanı dışlamaz veya melezliği kanıtlamaz.

Uçuşta Görünüm

Üreme erkeğinin kanat altı koyudur. Kuyruktaki beyaz taban, koyu orta tüyler ve siyah uç bandı ters T görünüşü verir. Bu desen başka kuyrukkakanlarda da vardır; tek başına tür tanıtmaz. Erkek kur uçuşunda yüksekte daireler çizip dik dalış yapabilir.

Ses ve Davranış

Değişken, ezgili ötüşü taklitler içerebilir; kayada veya kur uçuşunda öter. Doğal ses, benzer görünümlü kuşlarda yardımcıdır. Kıbrıs Kuyrukkakanının düzenli, hızlı ve böceksi ötüşüyle karşılaştırılır.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Kulaklı Kuyrukkakanın (Oenanthe melanoleuca; Eastern Black-eared Wheatear) üreme erkeğinde sırt açıktır. Koyu yüz-boğaz, duruşla kanada yakın görünebilir; tek bağlantı çizgisine güvenilmez. Dişilerde yalnız sıcak-soğuk kahverengi tonundan kesin tanı konmaz.

Kıbrıs Kuyrukkakanı (Oenanthe cypriaca; Cyprus Wheatear) özellikle üreme dışında çok benzeyebilir. Daha kısa kanat ve kuyruk yardımcıdır; fotoğraf açısı oranları değiştirir. Ötüşle farklı açılar birlikte değerlendirilir. Eskiden Alaca’nın alt türü sayılsa da günümüzde ayrı türdür.

Ak Sırtlı Kuyrukkakanın (Oenanthe finschii; Finsch’s Wheatear) üreme erkeğinde orta sırt beyaz, baş ve gaga daha güçlü görünüşlüdür. Siyah kuyruk uç bandı daha eşit genişliktedir. Dişinin sırtı kahverengi-gri olduğundan erkeğe ait beyaz sırt ayrımı ona uygulanmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Seyrek bitkili taşlık zemin, kayalı yamaç ve dik yüzeylerde ürer. Kayalar tünek, çevredeki açıklıklar besin arama yeri sunar. Bütün tür için tek bir zorunlu yükselti verilmez.

Yuva Yeri

Ot ve saplardan çanak yuva, kaya veya toprak oyuğunda, taş altında ya da yapı boşluğundadır. İçi ince ot, kök, yün ve kılla döşenir. Etkin yuvanın taşları kaldırılmaz.

Kazakistan uzman hesabı genellikle 4–6 yumurta, dişide 13 günlük kuluçka ve iki ebeveynin yavru bakımını bildirir. Bunlar bölgesel rehber değerleridir; Türkiye’de ölçülmüş sabit süre veya yavrunun kesin ayrılma yaşı değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Göç ve kış döneminde otlatılmış açıklıklar ve çıplak zemin de kullanılır.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı doğu Romanya ve Bulgaristan’dan güney Rusya ve Asya içlerine uzanır; doğu Türkiye ve kuzey İran’ı da kapsar. Güney Yemen ve kuzeydoğu Afrika kış alanlarıdır. Geçit kuşunun geldiği yuva bölgesi yalnız tüyünden belirlenemez.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 100–500 üreyen çift uzman tahmini verir. Eğilim verileri yetersizdir; nüfusun artıp azaldığı belirsizdir. Bu 2026 ülke sayımı veya belirli bir yamaçtaki güncel yuva sayısı değildir.

Göç Yolculuğu

2026’da yayımlanan izleme araştırmasında Romanya Dobruca’da Mayıs–Haziran 2022’de 22 Alaca Kuyrukkakana ışık kayıt cihazı takılmış, 2023’te dört erkekten veri alınmıştır. Tahmini yollar Türkiye ve Arabistan üzerinden Somali’ye uzanmıştır. Işıktan hesaplanan konumlar kesin GPS noktaları değildir; dört erkeğin yolu bütün Türkiye ve Asya kuşlarının ortak rotası sayılmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böcek ve küçük omurgasızlarla beslenir; kınkanatlılar, karınca, çekirge ve örümcekler örneklerdir. Tohum ve küçük meyve de alabilir.

Nasıl Avlanır?

Tünekten zemine hamleyle av alır, sonra tüneğe dönebilir. Kısa uçuşla havadaki böceği de yakalar; daha seyrek yapraklardan toplar. Gagada ayrıntısı seçilmeyen avın türü tahmin edilmez.

İlginç Bilgiler

## Bir Türün Farklı Görünüşleri Wassink’in Kazakistan Çokpak geçidinde Nisan 2002’de incelediği açık boğazlı dişi, bazı Kara Kulaklı Kuyrukkakan dişilerine çok benzemiştir. 2004 yazısı bu görünümlerin sahada güvenle ayrılamayabileceğini belirtir. Bu belirli kuş ve karşılaştırma, bütün dişilerin yalnız boğaz rengiyle tanınacağı anlamına gelmez. ## Kışın Yer Değiştirmek Romanya’da izlenen dört erkekten ikisi 2022–2023 kışında Somali’nin aynı geniş bölgesinde birden fazla alan kullanmıştır. Rime ve arkadaşlarının 2026 çalışması nedeni kesinleştirmemiştir. Yağış ve bitki örtüsü uzaktan algılama verileriyle incelenmiş; kuşların tek tek ne yediği ölçülmemiştir. Küçük örneklemdeki hareket bütün popülasyonun aynı tarihlerde aynı yolu kullandığına genellenmez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...