kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Ak Kaşlı Çıvgın (Phylloscopus humei)
VS
Seçildi Küçük Çıvgın (Phylloscopus neglectus)

Ak Kaşlı Çıvgın

Phylloscopus humei

Takım Passeriformes
Familya Çıvgıngiller (Phylloscopidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Sarı Kaşlıya göre daha boz genel görünüm, zayıf ikinci kanat bandı; sesle desteklenmelidir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Kaşlı Çıvgın (Phylloscopus humei; Hume’s Warbler) çok küçük, ince gagalı ve mat gri-zeytin renkli bir ötücüdür. Uzun açık kaş, koyu göz çizgisi ve belirgin kanat bandı dikkat çeker; öndeki ikinci bant zayıf olabilir. Gaga ve bacaklar genellikle koyudur.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi toplu, kuyruğu kısadır. Yapraklar arasında çevikçe dolaşırken yüz, sırt ve kapalı kanat aynı bireyde görülmelidir. Yalnız kaş veya kanat çizgisi sayısıyla tanınmaz.

Kaşın önü krem, arkası daha beyaz görünebilir; koyu göz çizgisi belirgindir. Tepe ortası çizgisi varsa siliktir. Parlak sarı sağrı lekesi olağan işareti değildir.

Arkadaki uzun kanat bandı büyük örtü tüylerinin, zayıf ön bant orta örtü tüylerinin açık uçlarından oluşur. Kuşun açısı ikinci bandı gizleyebilir; tek bant görmek onun bulunmadığını kanıtlamaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi açık kanat bantlarını taşır. Bant büyüklüğü tek başına güvenilir bir eşey ölçütü değildir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta küçük silueti tek başına güvenli tanı sağlamaz. Kanat üstündeki bantlar alt açıdan okunmaz; yeniden konduğunda baş ve kapalı kanat deseni birlikte incelenir.

Ses ve Davranış

Humei alt türünün çağrısı yaklaşık “çu-vi” diye aktarılabilen, görece uzun ve iki parçalı bir sestir. Mandellii çağrısı daha kısa, tek heceye yakındır. Yazılı hece gerçek kaydın yerini tutmaz.

Özgün Rusya Batı Sayan incelemesinde humei için çift ıslık benzeri ve uzun alçalan vızıltılı iki ötüş tipi anlatılır. Temas çağrısıyla ötüş aynı ses değildir; mandellii ötüşü de benzer vızıltı ve ıslıklar içerebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Sarı Kaşlı Çıvgın (Phylloscopus inornatus) genellikle daha yeşil, daha sarı kaşlı ve belirgin kanat desenlidir; alt gaga tabanı daha açıktır. Onda da ön bant zayıf olabilir. Tipik çağrısı sonda yükselir; “bir bant–iki bant” ayrımı güvenli değildir.

Çalıkuşu Çıvgınında (Phylloscopus proregulus) sarı tepe orta çizgisi, iki sarı kaş ve parlak sarı sağrı birlikte belirgindir. Ak Kaşlının silik tepe çizgisi bu desen değildir; yaprak arkasındaki sağrı görülmeden lekesiz sayılmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Keşmir Overa’daki 1985–1987 araştırmasında yoğun üreme alanı 3.300–3.500 metre huşluklarıydı. Bu, bütün türün veya Türkiye’nin yükselti sınırı değildir.

Yuva Yeri

Overa’da 1985–1987’de bulunan 349 yuva yerde veya kaya yüzeyindeydi. Kubbeli yapıda ot, bazılarında huş kabuğu ve yosun; döşemede ince otla kıl kullanılmıştır. Dişinin yapımı gözlenmiş, erkeğin tek belirsiz malzeme taşıması düzenli ortak yapım sayılmamıştır.

Keşmir Overa’nın 1985–1987 araştırması eski Phylloscopus inornatus humei adını kullanır. Yuva başına 1–5 yumurta, en sık dört yumurta görülmüştür. Dişi kuluçkaya yatmış; yumurtlama tamamlandıktan yumurtaların açılmasına kadar geçen süre 1986–1987’deki 37 yuvada 13–22 gündür. İki ebeveyn besler; yuvadan ayrılma 11–14 günde gözlenmiş, aralığın genişleyebileceği belirtilmiştir. Bunlar Türkiye üreme süreleri değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Hong Kong’da çoğu mandellii olan kuşlar kapalı ağaç örtüsünde ve karışık bitki alanlarında bildirilir; ağaç tacının altıyla daha alçak örtü kullanılır. Bu, Türkiye için ölçülmüş habitat sıklığı değildir.

Dünya Yayılışı

Asya’nın dağlık kesimlerinde ürer. Humei Orta Asya ve Batı Himalaya kuşağında, mandellii daha doğuda, Çin’in güneybatısını da içeren dağlarda bulunur. Hong Kong hesabında humei için Afganistan–Pakistan–kuzey Hindistan ve Bangladeş, mandellii için kuzeydoğu Hindistan–kuzey Çinhindi–güneybatı Çin kış alanları ayrılır; bütün kuşlar aynı yere gitmez.

Türkiye’deki Durumu

İngilizce Turkey Bird Report 2007–2011, Samsun Pelitköy’de 19 Kasım 2011’de belgelenen bireyi o dönemin ikinci Türkiye kaydı olarak bildirir; ilk kışında olması olasılıktır. Bu tarihsel sıra güncel toplam değildir; tek ziyaretçi düzenli kışlama veya Türkiye’de üreme kanıtı sayılmaz.

Göç Yolculuğu

BTO, Britanya’nın doğusunda özellikle geç sonbaharda görüldüğünü ve bazı kış bireylerinin uzun kaldığını bildirir. Bu Britanya örüntüsü Türkiye takvimi değildir; tek gözlemle kuşun kökeni veya izlediği yol belirlenmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Keşmir Overa’nın 1985–1987 dışkı incelemelerinde sinek, kınkanatlı ve başka böceklerle örümceğimsi kalıntıları bulunmuş, miktarlar güvenle sayılamamıştır. Buradan Türkiye için besin yüzdeleri veya bütün yıl yalnız böcek tüketimi çıkarılmaz.

Nasıl Avlanır?

Overa’nın 1985–1987 gözlemlerinde çoğunlukla konarak yaprak ve dallardan av topladı; kısa uçuşla yüzeyden alma da görüldü. Huşlar yapraklanmadan önce alt kattaki söğütler kullanıldı; bu bütün yıl sabit beslenme yüksekliği değildir.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Ak Kaşlı ile Sarı Kaşlı Çıvgın eskiden tek tür sayılıyordu. Irwin ve arkadaşlarının 2001 araştırmasında Rusya Batı Sayan’da birlikte yaşayan kuşlar, kendi ötüşlerinin çalınmasına tepki verirken diğer türün ötüşüne aynı tepkiyi vermedi. Ses ve farklı yörelerden genetik örnekler tür ayrımını destekledi. Eski Phylloscopus inornatus humei adı bugünkü Phylloscopus humei’nin sınıflandırma geçmişidir; ayrım yalnız gri renk izlenimi değildir. Scordato, Bontrager ve Price’ın 2012 araştırması Hindistan Batı Himalaya’daki Overa, Manali ve Keylong’u kapsar. Sıcak ilkbaharlar erken üremeyle ve sonraki yıl daha büyük açık kanat desenleriyle ilişkiliydi; sıcak yazların artırdığı tüy aşınması ters yönde etkiliydi. Uzun dönemde etkiler dengelendi, bantlar düzenli büyümedi. Gelişimle aşınma aynı süreç değildir; her büyük banttan yaş veya eşey okunamaz. Hindistan Himachal Pradesh’teki Nain Gahar ve Manali çalışmasının 2024 Conservation Nation bildiriminde Ak Kaşlının ot ağırlıklı kubbeli yuvaları anlatılır. Bu bir saha bildirimidir; hakemli sonuçla aynı kanıt düzeyinde değildir. Aynı yazıdaki başka bir çıvgının yosun ağırlıklı yuvası bu türe aktarılmaz.

Küçük Çıvgın

Phylloscopus neglectus

Takım Passeriformes
Familya Çıvgıngiller (Phylloscopidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
9–10 cm yapı, kısa kuyruk, kanat çizgisi ve sarı-yeşil yokluğu, koyu bacak-gaga ve ses.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Küçük Çıvgın (Phylloscopus neglectus), Çıvgına benzeyen fakat ondan belirgin biçimde küçük, sade renkli bir kuştur. Üstü zeytin tonuna çalan kahverengi, altı daha açıktır; parlak sarı veya yeşil görünmez ve kanatta açık renkli çizgiler bulunmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Yakından görüldüğünde gözün üstündeki soluk kaş seçilebilir; gaga ve bacaklar siyahtır. Kısa kuyruğu ve sık kanat titreştirmesi de dikkat çeker. Don Roberson, Mart 2001’de Umman’da gördüğü iki kuşu bu kısa kuyruklu, hareketli görünüşle anlatmıştır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek, dişi ve genç kuşları görünüşlerinden güvenle ayıracak ayrıntılı tüy ölçütleri için doğrulanmış bilgi bulunamadı. Bu nedenle daha kahverengi görünen bir bireye kesin yaş veya eşey verilmez; benzer yaprak ötleğenlerinin gençlik özellikleri de bu türe aktarılmaz.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanat altına veya kuyruk desenine dayanan güvenilir, türe özgü bir ölçüt bu taramada doğrulanamadı. Konmuş kuşun görünüşü ve sesi birlikte değerlendirilmelidir.

Ses ve Davranış

Jens Eriksen’in Umman’da 1986’da başlayıp iki kış boyunca yaptığı gözlemlerde çağrı, beklenenden alçak ve sert bir “çurr/çiip” olarak anlatılır; Serçenin sesini andırsa da daha kalındır. Ötüş ise yaklaşık bir saniyelik ince bir şakıma, belirgin başlangıç notaları ve yükselen bir son bölüm içerir. Bu sesler dikenli çalılar arasında hareket eden kuşlarda kaydedilmiştir.

Karıştırılabilecek Türler

Çıvgın (Phylloscopus collybita) daha iridir. Batı Avrupa’daki erişkinlerinin tüylerinde donuk zeytin ve sarımsı tonlar görülebilir; doğudaki tristis alt türü ise daha gri kahverengi ve soluk olduğundan yalnız renk ayrımı güvenli değildir. Alışılmış Çıvgın ötüşü, birbirini izleyen belirgin hecelerden oluşur. Küçük Çıvgının görünüşünü bu sesle karıştırmamak gerekir.

Kafkas Çıvgını (Phylloscopus sindianus) da sarı tonları zayıf bir kuştur; bu yüzden “sarı değil” gözlemi iki türü ayırmaz. Jochen Martens’in uzman incelemesinde bu türün ötüşü, notaların aralıkları bakımından Çıvgına benzetilir. Küçük Çıvgının kısa şakımasından ayrımı, sesin bütün yapısıyla yapılmalıdır.

Çalıkuşu (Regulus regulus) benzer küçüklüktedir. Erişkininde tepedeki sarı ya da turuncu alan, bunun iki yanındaki siyah çizgiler, yeşilimsi sırt ve iki açık kanat çizgisi ayırmaya yardım eder. Genç Çalıkuşunda tepe çizgileri henüz bulunmayabilir; tepeye bakıp tek başına karar verilmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Dağlık alanda seyrek ağaçlar ve çalılar bulunan örtüyü kullanır. Güney İran’da Mayıs–Haziran 1975’te yapılan saha çalışmasında Jupar, Hazar ve Taftan gibi dağların yamaçlarında kaydedilmiş; bazı gözlemler 3.300–3.400 metreye kadar çıkmıştır. Bunlar o İran çalışmasının gözlem yükseklikleridir, Türkiye için üreme yüksekliği değildir.

Yuva Yeri

Kuzeydoğu Irak’ta 2011’de yaklaşık 2.400 metre yükseklikte, kayalık uçurum kenarındaki yavşan çalılığı içinde bir yuva bulunmuştur. Bu yer, 2012’de yayımlanan Irak kuş listesinde bildirilir. Yuvanın ayrıntılı yapısı, tipik yumurta sayısı ve kuluçka süresi için güvenilir, tür özelinde bilgi doğrulanamadı. Olası bir yuvayı görmek için örtü açılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın alçak alanları da kullanır. Eriksen’in 1986’da başlayan iki kışlık Umman gözlemleri, açık akasyalıklarda deniz düzeyinden Cebel Ahdar’ın yaklaşık 1.000 metrelik eteklerine kadar uzanır.

Dünya Yayılışı

Güncel AviList derlemesi, üreme alanını İran ve Afganistan’dan Keşmir yönüne uzanan meşe ve ardıçlıklarla, kış alanını ise Arabistan Yarımadası’nın doğusu, İran kıyıları ve Hindistan’ın kuzeybatısıyla özetler. Yayılışın doğu sınırındaki eski kayıtların bir kısmı ayrıca tartışmalıdır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de çok seyrek kaydedilir. 2021 tarihli İngilizce bilimsel Türkiye listesinde rastlantısal görülen tür olarak sınıflandırılmıştır. Kirwan ve arkadaşlarının 2002–2006 kayıtlarını değerlendiren raporu, Van’ın güneyindeki Çatak çevresinden gözlemler ve Haziran 2005’te besin taşıyan bir kuş bildirir; fakat üremeyi olası olarak ele alır ve daha iyi belge ister. Bu kayıt, ülke çapında düzenli üreme anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Üreme ve kış alanları arasında mevsimsel hareket vardır. Türkiye’de kaydedilen bireyleri izleyerek doğrulanmış bir göç güzergâhı bu taramada bulunamadı.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böceklerle beslenmesine doğrudan gözlem örnekleri vardır. Lübnan’ın Qammouha bölgesinde 28 Ekim 1996’da dört kuşun ağaçlardan uçarak böcek yakaladığı, 2020 tarihli uzman kuş listesinde aktarılmıştır. Bu tek gözlemden bütün yılın besin oranları ya da Türkiye’ye ait bir besin listesi çıkarılamaz.

Nasıl Avlanır?

Her yerde yalnız ağaç dallarında beslenmez. Güney İran’da Mayıs–Haziran 1975’te yapılan saha gözlemlerinde çoğunlukla yavşan kümelerinde veya yerde besin aradığı, ağaç bulunan yerlerde onları da kullandığı yazılmıştır. Buna karşılık küresel uzman habitat derlemeleri ağaç kullanımını vurgular; bu genel sınıflama yerel davranış çeşitliliğini dışlamaz.

İlginç Bilgiler

## Müze Örnekleriyle İnceleme 2004’te yayımlanan bir biçim karşılaştırmasında Küçük Çıvgına ait altı müze örneği incelenmiştir. Çalışmanın tümünde 88 türden 656 örnek kullanılmış; gaga, kanat, kuyruk ve ayak ölçüleri karşılaştırılmıştır. Bunlar farklı müze koleksiyonlarından gelen korunmuş kuşlardır. Araştırma, Türkiye’deki canlı Küçük Çıvgınların ölçüleri ya da altı yeni yuva kaydı olarak okunamaz. ## Yanlış Etiketlenmiş Ses Bir ses kaydının tür etiketi de hata içerebilir. Martens’in 2010 tarihli uzman incelemesi, 1987’de yayımlanmış bir diskte Küçük Çıvgın adıyla sunulan kaydın bu türe değil, kimliği belirlenmemiş bir başka ötleğene ait olduğunu belirtir. Bu eski örnek, karşılaştırma yapılacak sesin adının ve kaynağının ayrıca doğrulanmasının neden gerekli olduğunu gösterir. ## Eski Yumurta Kayıtları Hindistan’ın Jammu ve Keşmir bölgesi için 2024’te yayımlanan denetimli kuş listesi, Küçük Çıvgın adıyla saklanan iki eski yumurta kaydının tür adında soru işareti bulunduğunu belirtir. Bazı eski gözlemler de başka bir yaprak ötleğeniyle karışmış olabilir. Yazarlar bu kayıtları doğrulanmış listeye almaz. Bu nedenle müzede bir yumurta bulunması, üzerindeki tür ve yer bilgisi denetlenmeden o kuşun orada ürediğini kanıtlamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...