kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kaya Güvercini (Columba livia)
VS
Seçildi Gökçe Güvercin (Columba oenas)

Kaya Güvercini

Columba livia

Takım Columbiformes
Familya Güvercingiller (Columbidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İki siyah kanat bandı, açık sağrı ve siyah kuyruk ucu; feral renkler çok değişken.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kaya Güvercininin yabanıl görünümlü, mavi-gri biçiminde açık gri kanatları kesen iki siyah bant, beyaz sağrı ve kuyruğun ucundaki geniş siyah şerit birlikte dikkat çeker. Baş ve göğüs daha koyu, boyun yanları yeşil-mor parıltılıdır. Gaga koyu ve kısadır; burun deliklerini taşıyan gaga tabanı beyazımsıdır.

Kent güvercinleri de Columba livia türündendir; evcil kökenli kuşlarda beyaz, kızıl, siyah, benekli ya da bantsız görünümler bulunur. Mavi-gri ve iki bantlı bir kuş da evcil kökenli olabilir. Renk, tek başına yabani soyun korunduğunu kanıtlamaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Dolgun gövdeli, küçük başlı ve kısa bacaklıdır. Gagası ince; kanatları geniş tabanlı, uçları sivri; kuyruğu geniş ve yuvarlaktır. Yürürken başını ileri-geri hareket ettirir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin temel tüy deseni aynıdır. Erkek çoğunlukla daha iri olsa da büyüklükleri örtüşür; tek bir kuşun eşeyini yalnız iriliğine veya boynundaki parıltıya bakarak kesinleştirmek güvenilir değildir.

Genç kuşun boynunda erişkindeki metalik parıltı henüz bulunmayabilir. Gaga tabanı kirli beyaz, göz kahverengi ve bacaklar pembemsidir. Erişkinde gaga tabanı daha beyaz, bacaklar daha kırmızı görünür. Bu yaş işaretleri, özellikle evcil kökenli kuşların renk çeşitliliği düşünülerek birlikte değerlendirilmelidir.

Uçuşta Görünüm

Hızlı ve güçlü kanat vuruşlarıyla uçar; sürü birden havalanınca birlikte dönüp dolaşabilir. Mavi-gri biçimde üstten beyaz sağrı ve siyah kanat bantları, alttan açık kanat altı ile koyu kuyruk ucu görülür.

Ses ve Davranış

Sesi alçak, boğuk ve tekrarlanan bir guruldamadır. Kur yapan erkek boynunu ve göğsünü şişirir, başını eğerek dişinin çevresinde döner. Bu sırada gündelik duruşundan daha kalın boyunlu görünür; şişirilmiş kur duruşu, kuşun olağan vücut oranıyla karıştırılmamalıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Gökçe Güvercin de gri bir güvercindir; ancak sağrısı beyaz değildir ve kanat altı daha koyu görünür. Kaya Güvercinindeki gibi iki keskin siyah kanat bandı yerine daha silik, sınırlı koyu işaretler taşır. Koyu gözü de yardımcıdır; uzaktan yalnız gri gövde rengine bakmak yeterli olmaz.

Tahtalı daha iri ve uzun kuyrukludur. Uçuşta kanadını kesen geniş beyaz şerit belirgindir; erişkinin boyun yanlarında da beyaz lekeler bulunur. Genç Tahtalıda boyun lekeleri henüz yoktur. Bu yüzden boynu lekesiz bir kuşta kanat şeridini ve gövde yapısını da karşılaştırmak gerekir.

Kumru daha ince, uzun kuyruklu ve açık bej-gridir. Erişkinin ensesinde siyah bir yarım halka bulunur; gençte bu halka gelişmemiş olabilir. Kaya Güvercinindeki dolgun gövde ve kanat yapısını, yalnız renk benzerliğine kapılmadan karşılaştırmak gerekir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yabani topluluklar özellikle dağlık, insanın az bulunduğu kayalık yerleri ve deniz uçurumlarını kullanır. Evcil kökenli topluluklar insan yerleşimlerinde de yaygındır. OSME’nin 2025 bölge derlemesi bu iki durumu ayrı ele alır.

Yuva Yeri

Mağara ya da yapı çıkıntısında dal ve saplardan bir platform kurar; malzemeyi erkek getirir, dişi yerleştirir. BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı 2, iki eşeyin paylaştığı kuluçka 16–19 gün, yavrunun uçabilecek duruma gelmesi 35–37 gündür. Bunlar Türkiye’de izlenmiş bir yuva grubunun ölçümleri değildir. Yuva çevresinde kuşları yerinden kaldırmadan gözlem yapılmalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Gündüz etkindir; beslenme ve dinlenme için sürüler oluşturabilir. Bina çıkıntıları ya da kayalık yüzeyler topluca konup dinlendiği yerler arasındadır. Açık bir yerde güneşlenirken kanadını kaldırabilir.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya’nın batısı ile güneyindeki kayalık alanlara uzanır. Evcilleştirilmiş soylarından doğaya dönen kuşlar ise insanlar aracılığıyla çok daha geniş bir alana yayılmıştır. Bugün birçok kıtada şehirlerde görülmesi, bu şehirlerin tamamının türün doğal yayılışında olduğu anlamına gelmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen bir türdür. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesindeki Türkiye kaydı, 2002–2012 dönemine ait 400.000–800.000 çiftlik yabani topluluk tahminini verir. Bu, sınırlı veriden genişletilmiş bir tahmindir; güncel ve eksiksiz bir sayım değildir. Aynı tabloda evcil kökenli toplulukların sayısı için yeterli veri yoktur. Yabani toplulukların artış ya da azalış yönü de belirtilen dönemler için bilinmiyor olarak kaydedilmiştir.

Göç Yolculuğu

Genel olarak yerleşik bir kuştur; yakın çevredeki beslenme ve dinlenme yerleri arasında hareket eder. SEO/BirdLife’ın İspanya hesabı kısa uzaklıklı ve yükseltiye bağlı yer değiştirmeler de bildirir. Britanya’daki yabani kuşların halka kayıtları çoğunlukla uzaklara gitmediklerini gösterir. Bu bilgilerden Türkiye için sabit bir göç rotası veya yolculuk mesafesi çıkarılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca tahıl, baklagil ve yabani ot tohumlarıyla beslenir; zaman zaman yaprak ve küçük omurgasızlar da yer. Şehirlerde dökülmüş insan yiyeceklerinden yararlanabilir. Bu esneklik, kentte bulduğu her yiyeceğin dengeli bir besin olduğu anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Yerde yürüyerek tohumları tek tek gagalar. Su içerken gagasını suya daldırıp emerek yutabilir; birçok kuşta olduğu gibi her yudumda başını geriye kaldırması gerekmez.

İlginç Bilgiler

## Yabani Soyu Anlamak 2022’de yayımlanan bir araştırma, Britanya ve İrlanda’daki Kaya Güvercinlerini evcil kökenli ve esaretteki kuşlarla karşılaştırdı. Genetik çözümlemede 232 birey, altı dış görünüş özelliğinin karşılaştırılmasında ise 149 kuş kullanıldı; bunlar aynı büyüklükte iki örneklem değildir. İskoçya’nın Dış Hebrid Adaları’ndaki kuşlarda evcil soylarla genetik karışımın çok az olduğu bulundu. Bununla birlikte dış görünüş ölçümleri iki grupta örtüşüyordu. Sonuç, bütün Türkiye kayalıklarındaki güvercinlerin genetik durumunu açıklamaz; incelenen Britanya Adaları topluluklarına aittir. ## Kursaktaki Besleyici Hücreler Yavrulara verilen “kursak sütü”, bir süt bezinin salgısı değildir. Hem erkek hem dişi bu besini oluşturabilir. Avustralya’nın Moama kentindeki bir yetiştiriciden alınan sekiz çift evcil King güverciniyle yapılan, 2011’de yayımlanan çalışmada kuşlar kontrollü koşullarda tutuldu. Araştırmacılar kursak iç yüzeyinin kalınlaştığını, yağ ve protein taşıyan hücrelerin ayrılarak besleyici parçacıklar oluşturduğunu gösterdi. Gen etkinliğinin karşılaştırılması ise bütün kuşlarda yapılmadı: yavru besleyen dört dişi ile henüz çiftleşmemiş dört dişinin dokuları karşılaştırıldı. Bu bulgular Türkiye’deki yabani güvercinlerde yapılmış bir ölçüm değildir. Hücre incelemesiyle desteklenen besin oluşumu ile yazarların bazı genlerin işlevine ilişkin açıklamaları da aynı kesinlikte değerlendirilmemelidir.

Gökçe Güvercin

Columba oenas

Takım Columbiformes
Familya Güvercingiller (Columbidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Gökçe Güvercin (Columba oenas), Türkiye faunasında karakteristik morfolojik yapısı ve yaşam alanı tercihleri ile ayırt edilir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Gökçe Güvercin, Tahtalıdan küçük, Kaya Güvercinine yakın boyda mavi-gri bir güvercindir. Göğüs pembemsi, boynun yanındaki parlak alan yeşildir. İlk bakışta gri sağrı ve kanattaki kısa siyah işaretler birlikte aranır. Sağrı, sırt ile kuyruğun başlangıcı arasındaki bölümdür. RSPB’nin Britanya hesabı, kanat işaretlerini iki yarım siyah bant olarak anlatır; bunlar Kaya Güvercinindeki geniş, tam bantlarla aynı görünmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Başın rengi gridir. Göz koyu kahverengidir; çevresindeki gri halka pek belirgin değildir. Gaga pembe, ucu sarı; gaganın tabanındaki etli bölüm beyazdır. Bacaklar koyu pembe görünür. Bu özellikler, gövde ve kanat deseniyle birlikte okunur.

Boynun yanındaki yeşil leke ışıkla parlar. Kuş döndüğünde leke belirginleşebilir veya gölgede seçilmeyebilir. Göğüsteki pembe, gövdenin gri tonuyla karşıtlık oluşturur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi çok benzerdir. İspanya’nın Aragón bölgesindeki Blasco-Zumeta ve Heinze rehberinde, erkeğin sırtı ve omuz çevresindeki uzun tüyleri daha mavi-gri, dişininki daha kahverengimsi-gri olarak anlatılır. Rehber, tüyler aşındığında iki eşeyi ayırmanın güçleştiğini özellikle belirtir. Bir fotoğrafın sıcak veya soğuk renk tonu bu ince farkın yerine geçirilmez; eşey bilinmiyorsa kesin erkek ya da dişi etiketi konmaz.

Genç kuşun boynunda erişkindeki yeşil-mor parlak alan bulunmaz. Aynı Aragón rehberine göre sırt, kanat örtüleri ve omuz çevresindeki uzun tüyleri kahverengimsi, bacakları pembemsidir. Gençlerin tüy deseninden eşeyi seçilemez. Parlak boyun alanı olmayan bir kuşu doğrudan dişi saymak bu yüzden yanlıştır; önce genç kuş olasılığı düşünülür.

Tüy değişimi yaş ayrımını da etkiler. Aragón rehberinde hem erişkinlerin hem gençlerin kanat tüylerini yenilemeyi bazen yarıda bırakabildiği belirtilir. Böyle kuşlarda eski ve yeni tüyler yan yana kalır. Yalnız bir tüyün solukluğuna bakarak kesin yaş söylemek yerine bütün kanat ve tüylerin aşınması birlikte değerlendirilir.

Uçuşta Görünüm

Uçarken gri kanatların siyah kenarları ve kanadın arka tarafına yakın kısa koyu işaretler seçilir. Sağrı belirgin beyaz değildir. RSPB’nin teşhis hesabındaki bu özellikler özellikle üstten görünüşte işe yarar. Hızlı geçen bir kuşta küçük işaretler kaybolabileceği için kalkışın birkaç anı karşılaştırılır; tek bulanık kareden tam bant varmış gibi karar verilmez.

Aragón rehberi, Gökçe Güvercinin kanadında ve sağrısında beyaz alan bulunmadığını belirtir. Özellikle kanadın altındaki örtü tüylerini incelemek, benzer Kaya Güvercini görünümünü değerlendirmeye yardım eder. Kanat altını görememek ise beyazlığın olmadığını kanıtlamaz.

Ses ve Davranış

Ötüş, alçak ve tekrarlayan “uuu-u” gibi duyulabilir. BirdWatch Ireland, İrlanda’da görülen kuşların çoğu zaman sessiz olduğunu da belirtir. Ses duyulmaması türü dışlamaz. Bu yazım sesin kabaca benzetmesidir; tek bir uzaktan gelen boğuk heceyi kesin tür tanısı saymak yerine ötüşün tekrarı ve kuşun görünümü birlikte değerlendirilir.

Oiseaux.net’in uzman hesabında erkeğin gösteri uçuşu, yavaş ve geniş kanat vuruşlarıyla anlatılır. Kanat uçlarını sırtının üzerinde birbirine vurarak ses çıkarabilir; ardından kuyruğunu açıp kanatlarını kaldırarak ağaçlar arasında süzülür. Bu gösteri, beslenme alanına doğru hızlı ve doğrudan uçuşundan farklıdır.

Üreme döneminde yuva ile beslenme alanı arasında tek veya çift olarak uçabilir. Oiseaux.net’in hesabı, üreme sonrasında toplulukların oluştuğunu ve başka türlerle birlikte beslenebildiğini belirtir. Birkaç Gökçe Güvercinin aynı tarlada görülmesi, o tarlada toplu yuvalandıkları anlamına gelmez.

Karıştırılabilecek Türler

Kaya Güvercini Columba livia ve evcil kökenli şehir güvercinleri gerçek benzerleridir. Naturalis’in teşhis hesabında doğal Kaya Güvercininin iki belirgin siyah kanat bandı, çoğunlukla beyaz sağrısı, beyaz kanat altı ve koyu gagası anlatılır. “Çoğunlukla” sözü önemlidir: beyaz sağrı her birey için zorunlu bir işaret değildir. Şehir güvercinleri çok farklı renklerde olabilir ve bazıları doğal Kaya Güvercinine çok benzer. Gökçe Güvercin tanısında göz, gaga, kısa kanat işaretleri ve beyazlıkların dağılımı birlikte görülmelidir.

Tahtalı Columba palumbus daha iridir ve kanadında belirgin beyaz alan taşır. Erişkinin boynunda da beyaz leke vardır. Ancak Aragón’daki yaş rehberi, genç Tahtalının bu boyun lekesini henüz taşımadığını açıkça belirtir. Bu yüzden “boynu beyaz değil, öyleyse Gökçe Güvercin” sonucu doğru değildir. Genç Tahtalıda kanadın beyaz alanı, iri yapı ve kuyruk görünümü birlikte karşılaştırılır. Erişkin ile genç arasındaki fark, türler arasındaki ayrımdan önce düşünülmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme için bir yuva boşluğu, beslenmek için açık zemin gerekir. Oiseaux.net’in uzman hesabı yaşlı ağaç kovuklarını ve ağaçkakanların açtığı boşlukları öne çıkarır; kayalık ve yapı boşlukları da kullanılabilir. Eski parklar ve ağaçlı şehir kenarları uygun olabilir. Kuşun besin arayacağı tarla veya açıklığa uçabilmesi önemlidir. Bu nedenle “yalnız ormanda yaşar” veya “kapalı ormana hiç girmez” denmez. Korunacak öğe yalnız ağaç sayısı değil, gerçekten kullanılabilen kovuklardır.

Yuva Yeri

Yuva bir kovukta veya uygun yuva kutusunda kurulur; dal ve kuru ot parçalarıyla basit bir taban oluşabilir. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik iki yumurta, erkek ve dişinin birlikte katıldığı 21–22 günlük kuluçka ve 28–29 günlük yuvadan uçma süresi verilir. Buna karşılık Danimarka’nın kuzey Jutland bölgesindeki 2006–2022 yuva kutusu araştırması, hesaplamasında kuluçkayı ilk yumurtadan sonraki günden başlayarak 17 gün kabul etmiştir. Kaynakların farklı sürelerinin ortalaması alınmaz; Türkiye’de ölçülmüş bir süre verilmemektedir.

Günlük Alan Kullanımı

BirdWatch Ireland’ın İrlanda hesabında üreme alanları özellikle doğu ve güneydeki alçak araziler ve tahıl tarlalarının çevresiyle ilişkilidir. Kışın yerel hareketler bildirilir. Bu bölgesel örnek, yuva ağacı ile beslenme alanının birlikte düşünülmesine yardım eder; aynı alçak arazi dağılımının Türkiye’de de geçerli olduğu varsayılmaz.

Dünya Yayılışı

Gökçe Güvercin, Stock Dove ve Columba oenas adları aynı türü karşılar. Güncel AviList, batı Avrupa ile Kuzeybatı Afrika’dan Hazar Denizi ve Kazakistan’a uzanan oenas alttürünü; Özbekistan ve Tacikistan’dan Tanrı Dağları ile Çin’in doğu Sincan bölgesine uzanan yarkandensis alttüründen ayırır. Bu iki alttür ayrı kuş türleri değildir. OSME’nin 2025 bölgesel listesi de türün Türkiye, Kafkasya ve kuzeybatı İran’daki varlığını gösterir. Listedeki başka ülkelere ait “nadir göçmen” veya “kış ziyaretçisi” nitelemeleri Türkiye’ye aktarılmaz.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’deki bir kaydın üreme açısından ne anlattığını dikkatle okumak gerekir. Korhan Özkan’ın 2011 tarihli İngilizce İstranca araştırması, Anadolu’nun iyi ağaçlanmış yüksek kesimlerinde türü yerel yerleşik olarak tanımlayan önceki uzman kaynağını aktarır. Araştırmanın kendi Trakya kaydı ise 1 Temmuz 2009’da Armutveren yakınındaki yaşlı ormanda ötüşü duyulan tek kuştur. Tablo bu kaydı “olası üreme” olarak sınıflandırır. Yuva, yumurta veya yavru görülmüş gibi yazılamaz. Ana saha taraması 30 Nisan–6 Temmuz 2009’da, gündüz ve gece nokta gözlemleriyle yapılmış; ek fırsat gözlemleri ağustosa kadar sürmüştür. Bu tek kayıt, bütün Türkiye’nin güncel üreyen nüfusunu veya Trakya’da kesin üreme olduğunu göstermez.

Göç Yolculuğu

Türün bazı toplulukları yerleşik, bazıları kısmen veya tamamen göçmendir; Avrupa’da göçmenlik kuzeye ve doğuya doğru artar. EURING/CMS’nin Avrupa halka buluntularını değerlendiren hesabında ana hareket kuzeydoğu–güneybatı yönündedir. İber Yarımadası ve batı Fransa’daki kış buluntuları, İskandinav kuşlarının bir bölümünün güneybatı Fransa’yla bağlantısını gösterir. Hesap, avlanma baskısının buluntu dağılımını etkileyebileceğini de belirtir. Güneybatı Avrupa’ya hareket eylülde belirginleşir, batı Pireneler geçişi eylül–ekimde yoğunlaşır. Bu Avrupa takvimi Türkiye’deki her kuşa aynı tarih, köken veya rota atamaz; halkasız bir tarla kuşunun hangi ülkeden geldiği yalnız bulunduğu yerden çıkarılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinin büyük bölümünü bitkiler sağlar. BirdWatch Ireland’ın uzman hesabında tahıl taneleri, otların tohum ve meyveleri; bazen yeşil bitki parçaları ve omurgasızlar sıralanır. Türün yerde tohum toplaması, yalnız tek tarım ürününü yediği anlamına gelmez. İrlanda hesabındaki bu besin listesi Türkiye için ölçülmüş bir yüzde dağılımı değildir; böcekçil bir kuş gibi de sunulmaz.

Nasıl Avlanır?

Beslenmek için tarlalara ve ağaçlı alanların yakınındaki açık zemine iner. BTO’nun Britanya hesabında özellikle ekilebilir tarım alanları, köyler ve yaprak döken orman çevresi öne çıkar. Beslenirken bir bitkinin yanında görülmesi o bitkiyi yediğini tek başına kanıtlamaz. Hangi besini aldığı gerçekten görülüyorsa gözlem daha açıklayıcı olur.

Yuvadaki yavrunun beslenmesi erişkinden farklı başlar. Danimarka’nın kuzey Jutland bölgesindeki 2006–2022 çalışması, iki ebeveynin yavruları önce kursak sütü, sonra bitkisel besinle beslediğini anlatır. Kursak sütü, kuşun boğazının altındaki besin kesesinde oluşan besleyici salgıdır; memelilerin sütü değildir.

İlginç Bilgiler

## Aynı yuvada iki gelişim dönemi Danimarka’nın kuzey Jutland bölgesindeki 2006–2022 araştırmasında kutuların 1.326 sezonluk kullanımı izlenmiş, 5.746 yavrunun uçtuğu kaydedilmiştir. Kutular 14–16 gün arayla kontrol edilmiş; aradaki günlük durumlar yavru yaşı ve gelişim süreleri kullanılarak yeniden hesaplanmıştır. Kuşların çoğu bireysel olarak tanınamadığından, bir kutuyu sezon boyunca aynı çiftin kullandığı varsayılmıştır. Araştırma, yumurtalarla büyük yavruların bir arada bulunduğu durumları doğrudan belgelemiştir. Bulgular bu kutu topluluğuna aittir; Türkiye’deki çiftlerin yıllık kuluçka sayısı olarak kullanılamaz. ## Yumurtadan uçan yavruya Hollanda’nın batı Noord-Brabant bölgesinde Hans Potters’ın 2009’da yayımladığı yuva kutusu çalışması, yumurtanın bulunmasıyla başarılı üremenin farklı olduğunu gösterir. 1988–2000 verisindeki 1.536 yumurtanın yaklaşık yüzde 52’si açılmış; yumurtaların yaklaşık yüzde 44’ünden uçabilen yavru çıkmıştır. Yavrular, kutunun boşalması ve çevredeki dışkı izleri gibi saha göstergeleriyle uçmuş kabul edilmiştir. Kontroller çoğunlukla iki haftada bir yapılmış; bazı erken kayıplar gözden kaçmış olabilir. Çalışmada üç yumurtalı yuvalar da bulunmuş, fakat hepsinin aynı dişiye ait olduğu doğrulanmamıştır. Başka bir dişinin aynı yuvaya yumurta bırakması bir açıklama olarak tartışılır. Yazar, kendi türünden kuşlarla rekabetin düşük başarıya yol açabileceğini düşünmüş; yumurtaların açılma oranı ile yıllık üreyen çift sayısı arasında anlamlı ilişki bulamamıştır.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...