kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kaya Sıvacısı (Sitta neumayer)
VS
Seçildi Büyük Kaya Sıvacısı (Sitta tephronota)

Kaya Sıvacısı

Sitta neumayer

Takım Passeriformes
Familya Sıvacıkuşugiller (Sittidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Açık gri üst taraf, uzun düz gaga, beyaz boğaz ve kaya yüzünde baş aşağı tırmanış.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kaya Sıvacısı açık mavi-gri üst taraflı, kısa kuyruklu bir kuştur. Gaga dibinden boyun yanına uzanan siyah göz çizgisi, beyazımsı yüz ve boğazla karşıtlık oluşturur. Göğüs ve karnın ortası krem-beyaz, yanları soluk tarçın rengidir. Kayalık bir yüzeyde görülmesi bu desenlerle birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gagası uzun, sivri ve koyu gridir; alt yarısının dibinde soluk mavi-gri bir alan olabilir. Ayakları gridir. Aşınmış tüylerde üst taraf daha gri, kanat telekleri daha açık kahverengi görünebilir. Kayalar arasında sıçrayarak ilerler.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer görünür; tek fotoğraftan güvenilir eşey ayrımı yapılamaz.

Gençler erişkine benzer, fakat genel renkleri ve göz çizgileri daha donuktur. Göğüs ile karın arasındaki renk farkı da daha az belirgindir.

Uçuşta Görünüm

Kısa mesafede doğruca uçabilir; daha uzun geçişlerde uçuşu dalgalanır. Kuyruğu tekdüze gridir ve beyaz uç benekleri taşımaz.

Ses ve Davranış

Güçlü “çik”, tekrarlanan “pit-pit” ve daha boğuk çağrılar çıkarır. Şarkısı berrak ıslıklarla titreşimli ses dizilerini birleştirir.

Karıştırılabilecek Türler

Büyük Kaya Sıvacısı (Sitta tephronota) en önemli benzeridir; genellikle daha iri, daha kalın gagalı ve daha geniş göz çizgilidir. Kaya Sıvacısının bazı İran topluluklarında göz çizgisi çok zayıftır. Bu bölgesel değişkenlik nedeniyle yalnız çizginin kalınlığıyla karar verilmemelidir.

Sıvacının (Sitta europaea) dış kuyruk teleklerinde beyaz uçlar vardır; bunlar kuş dururken gizlenebilir. Bazı toplulukları sıcak kızıl alt taraflı olsa da Türkiye ve daha doğudaki açık renkli kuşları bu açıdan yanıltıcı olabilir. Yalnız “turuncu mu, soluk mu?” ayrımına güvenilmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Güneşli ve kurak kayalık yamaçları, uçurumları, boğazları ve seyrek çalılı kaya çıkıntılarını kullanır; harabelerde de bulunabilir. Üreme dışında, özellikle derin vadilerdeki küçük ağaç topluluklarına girebilir. Bu nedenle ağaçta görülmesi türü kendiliğinden dışlamaz.

Yuva Yeri

Erkek, kaya çatlağına veya çıkıntı altına şişe biçimli çamur yuva yapar; dişi içini yumuşak malzemeyle döşer. Çevredeki çatlaklara bazen nesneler yerleştirir. Kuluçkayı dişi yürütür. İran’ın Yasuj çevresinde 2018–2019’da izlenen 18 yuvayı anlatan 2024 konferans özetinde 4–7 yumurta, 14–18 günlük kuluçka ve 23–28 günlük yavru dönemi bildirilir. Bunlar bölgesel sonuçlardır. Yuva girişini engellemeden uzaktan gözlemek gerekir.

Günlük Alan Kullanımı

İran’ın Zagros Dağları’nda Nisan 2013’te incelenen 100 beslenme noktasının yarısı Kaya Sıvacısına, yarısı Büyük Kaya Sıvacısına aitti. Kaya Sıvacısı dik kaya yüzleri ve iri kaya bloklarıyla daha güçlü ilişkiliydi; yakın akrabası zemindeki taşlık ve alçak bitkili alanları daha çok kullanıyordu. Bu örneklemdeki ayrım, türlerin her yerde kesinlikle ayrı yüzeylerde yaşadığı anlamına gelmez.

Dünya Yayılışı

Güneydoğu Avrupa’dan Türkiye, Kafkasya’nın güneyi ve Levant üzerinden kuzey Irak ile İran’a uzanır. Güncel AviList üç alt tür ayırır; Türkiye’deki kuşları geniş yayılışlı neumayer alt türü içinde değerlendirir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de yerleşik olarak ürer. BirdLife’ın 2021 derlemesindeki 1–5 milyon çift tahmini 2002–2012 dönemine aittir ve veri yetersiz olarak işaretlenmiştir. 2008–2019 kısa dönem ve 1980–2013 uzun dönem eğilimleri bilinmemektedir. Geniş bir tahmin aralığı, bugünkü kuşların eksiksiz sayıldığı anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Büyük ölçüde yerleşiktir; üreme sonrasında kısa dağılma hareketleri, kışın yükselti değişimleri görülebilir. Bu hareketler uzun ve düzenli bir kıtalararası göç yolculuğu olarak anlatılmamalıdır.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

İlkbaharda böcekler, sonbahar ve kışta tohumlar ile kara salyangozları beslenmesinde önemlidir. Bu mevsimsel değişim, yılın her döneminde yalnız tek tür besin yediği anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

İran’ın Zagros Dağları’ndaki 2011–2012 gözlemlerinde, tohumları kaya çukurlarına yerleştirip gagasıyla kırdığı kaydedildi. Besini yarığa sıkıştırıp işlemek, mutlaka daha sonra yemek üzere depolamak demek değildir.

İlginç Bilgiler

## Benzer Besin, Farklı Av Boyu İran’ın Zagros Dağları’nda Mayıs–Temmuz 2011 ve 2012’de yapılan besin araştırmasında 32 Kaya Sıvacısı ile 49 Büyük Kaya Sıvacısının sindirim kanalı içeriği incelendi. İki tür de benzer böcek gruplarını yiyordu; ancak Kaya Sıvacısında yarımkanatlı ve kınkanatlı böceklerin daha küçük örnekleri ağır basıyordu. Benzer bir besin listesine sahip olmak, aynı boydaki avları tüketmek anlamına gelmiyordu. Aynı İran araştırmasında av büyüklüğü, böceklerin baş veya çene parçası ölçülerinden değerlendirildi. Sonuçlar besin paylaşımıyla uyumludur; iki kuşun rekabet yüzünden farklı gagalar geliştirdiğini tek başına deneysel olarak kanıtlamaz. Tohum kabuklarına uygulanan laboratuvar basıncı da kuşun gagasıyla vurmasının birebir aynısı değildir. ## Görünüş ile Yaşam Alanını Birlikte İncelemek İran’da 2012–2013’te yürütülen ayrı bir çalışmada 25 Kaya Sıvacısı ve 52 Büyük Kaya Sıvacısının vücut, kanat, ayak ve gaga özellikleri ölçüldü. Büyük Kaya Sıvacılarının 40’ı iki türün birlikte yaşadığı, 12’si yalnız kendi türünün bulunduğu alandandı. Araştırmacılar görünüş ile kullanılan yüzeyler arasında ilişki buldu; farkların genetik mi, başka etkilerle mi oluştuğunu ayıracak ek çalışmalara gereksinim olduğunu belirtti.

Büyük Kaya Sıvacısı

Sitta tephronota

Takım Passeriformes
Familya Sıvacıkuşugiller (Sittidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Batı Kaya Sıvacısından iri baş-gaga, geniş arka maske ve genellikle daha pes sesle ayrılır

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Büyük Kaya Sıvacısının üst tarafı gri, yüzünün alt bölümüyle boğazı ve göğsü beyaz, karnı açık kum rengindedir. Gagadan geçen koyu göz şeridi açık yüzle güçlü bir karşıtlık oluşturur. Alt tarafın tamamının koyu kızıl olması beklenmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Kaya Sıvacısına göre başı daha iri, gagası daha kalın görünür. Ancak bu benzer türle arasındaki fark coğrafyaya göre değişebilir; uzak bir kuşun yalnız büyüklüğünü kestirmek yeterli değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Gaga kalınlığından tek başına erkek veya dişi kararı vermeyin. İran’ın Zagros Dağları’nda 2011–2012’de incelenen 49 Büyük Kaya Sıvacısında gaga biçimi bakımından belirgin bir eşey farkı bulunmadı. Gençlerle erişkinleri arazide güvenle ayıracak türe özgü tüy ayrıntısı bu incelemede doğrulanamadı.

Uçuşta Görünüm

Uçan bireye kesin ad vermekte acele etmeyin. İki kaya sıvacısı aynı çevreyi kullanabildiği için, kuş konduğunda baş ve gaga oranını da görmek daha sağlam bir değerlendirme sağlar.

Ses ve Davranış

Shirihai ve Svensson’un karşılaştırmalı rehberinde sesi Kaya Sıvacısından genellikle daha pes, güçlü ve çeşitli olarak anlatılır. Bazı sert uyarı çağrılarıysa birbirinden güvenle ayrılamaz; her kısa çağrıyı kesin tür işareti saymamak gerekir.

Karıştırılabilecek Türler

Asıl benzeri Kaya Sıvacısı Sitta neumayer’dır. İki türün örtüştüğü bölgelerde Büyük Kaya Sıvacısının siyah göz şeridi gözün arkasında genişler; Kaya Sıvacısında çoğunlukla daralır. Örtüşme bölgesi dışındaki kuşlar çok daha benzer görünebilir. Maske, baş ve gaga birlikte değerlendirilmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kayalık dağlar, vadiler ve güneşin yere ulaşabildiği seyrek ağaçlı alanlar yaşam ortamındadır. Yalnız tamamen çıplak uçurumlara bağlı değildir; açık dağ ormanlarında da yuvalayabilir.

Yuva Yeri

Kayadaki boşluğa çamurdan kapalı bir yuva yapar; terk edilmiş ağaçkakan oyuğunun girişini de çamurla daraltabilir. Güneybatı İran’da 2016–2017’de izlenen 27 kuluçkada üç–yedi yumurta vardı; en sık altı yumurta görüldü. Bu bölgesel sayı Türkiye’nin her yuvasına genellenmez. Kuluçka ve ilk uçuş süreleri bu taramada güvenilir biçimde doğrulanamadı. Yuva girişine yaklaşılmamalı veya çamur duvarına dokunulmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

İran’ın Fars bölgesinde Nisan 2013’te iki türün beslendiği 100 noktada çevre ölçüldü; her tür için 50 nokta incelendi. Büyük Kaya Sıvacısı alçak bitkili, çakıllı-taşlı zeminler, yamaç etekleri ve vadi tabanlarıyla daha çok ilişkiliydi. Bu, 100 ayrı kuşun izlendiği anlamına gelmez; aynı bölgedeki beslenme noktalarının karşılaştırmasıdır.

Dünya Yayılışı

Yayılışı Türkiye’nin doğusu ve güney Kafkasya’dan İran ile Irak’a, daha doğuda Orta Asya ve Pakistan’a uzanır. AviList v2025b dört alt tür tanır. Aday alt tür Türkmenistan’ın doğusundan Pamirler, Afganistan ve Pakistan’a yayılır. iranica ise güney Türkmenistan ile Özbekistan’ın Kızılkum bölgesindedir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’deki iki alt türün yayılışı aynı değildir: güncel taksonomi listesi obscura’yı kuzeydoğuya, dresseri’yi en güneydoğuya yerleştirir. Ülkenin batısındaki her kaya sıvacısını Büyük Kaya Sıvacısı kabul etmek bu dağılımla bağdaşmaz.

Göç Yolculuğu

Oiseaux.net’in derlenmiş hareket sınıflamasında yerleşik ve yükselti değiştirebilen bir türdür. Bu genel sınıflama Türkiye’deki her kuş için ölçülmüş bir kış hareketi veya sabit göç yolu göstermez; böyle bir ülke güzergâhı doğrulanmadı.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

İran’ın Zagros Dağları’nda Mayıs–Temmuz 2011 ve 2012’de toplanan 49 Büyük Kaya Sıvacısının sindirim kanalı incelendi. Kınkanatlı böcekler, yarımkanatlı böcekler ve çekirgeler öne çıktı; bitkisel besinler de bulundu. Bu örneklem kış beslenmesini veya Türkiye’deki bütün toplulukları temsil etmez.

Nasıl Avlanır?

İran’daki aynı 2011–2012 çalışmasının saha gözlemlerinde, tohumların kayadaki küçük oyuklara yerleştirilip gagayla dövülerek açıldığı görüldü. Laboratuvarda ölçülen tohum kırma direnci ise yavaşça uygulanan basınca dayanıyordu; bu ölçüm kuşun gaga darbesinin doğrudan kuvvet ölçümü değildi.

İlginç Bilgiler

## Yalnız Kayada Değil Güneybatı İran’da Yasuc yakınındaki 400 hektarlık alanda, 2015–2017 ilkbaharlarında ulaşılabilen 45 yuva ölçüldü. Bunların 28’i ağaç oyuklarındaydı. Diğer 17 yuva, 15 kaya yuvası ile bir ev ve bir köprü duvarındaki yuvalardan oluşuyordu. Dolayısıyla “kaya sıvacısı yalnız kayaya yuva yapar” düşüncesi doğru değildir. Ulaşılamayan yuvalar ölçülmediği için bu dağılım, Türkiye’deki yuvaların yer seçimi oranı sayılmaz. ## Başarı Nasıl Ölçüldü? Güneybatı İran’daki 2016–2017 araştırmasında, kayalardaki 11 kuluçka ile eski ağaçkakan oyuklarındaki 16 kuluçka karşılaştırıldı. Kaya yuvalarından daha çok yavru uçtu. Ancak yumurtadan çıkma başarısı, yumurtalardan kaçının yavru verdiğini; üreme başarısı, kaçının uçan yavruya dönüştüğünü anlatıyordu. En az bir yavru uçurabilen yuvaların payı ise üçüncü bir ölçüttü. Bu ölçüler aynı şey değildir; sonuçlar yuva yerinin tek başına başarı farkına neden olduğunu kanıtlamaz. ## Farkın Nedeni Ayrıca Araştırılır İran’da 2012–2013’te yapılan beden yapısı çalışmasında 52 Büyük Kaya Sıvacısı ve 25 Kaya Sıvacısı ölçüldü. Büyük Kaya Sıvacısının iki türün bir arada yaşadığı bölgedeki kuşlarıyla, kuzeydoğu İran’da tek başına bulunduğu bölgedeki kuşları da karşılaştırıldı. Gaga, kanat ve bacakların bazı ölçüleri farklıydı. Araştırmacılar bunu rekabetin azaltılmasıyla ilişkilendirdi; ancak genetik temelin ayrıca araştırılması gerektiğini belirtti. Gözlenen fark, evrimsel nedenin deneyle kanıtlandığı anlamına gelmez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...