kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kıbrıs Kuyrukkakanı (Oenanthe cypriaca)
VS
Seçildi Ak Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe finschii)

Kıbrıs Kuyrukkakanı

Oenanthe cypriaca

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İki eşeyde beyaz tepe-ense; kara yüz-boğaz-sırt-kanat; sıcak pembemsi alt taraf; geniş siyahlı beyaz kuyruk; böceksi vızıltılı şarkı

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kıbrıs Kuyrukkakanı (Oenanthe cypriaca; Cyprus Wheatear), siyah ve beyazı karşıt alanlar halinde taşıyan küçük bir kuyrukkakandır. Yüksek bir ağaç ya da çalı üstünden gelen, böcek vızıltısını andıran ötüşü dikkat çeker. BirdLife Cyprus’ın tür hesabında anlatılan bu görünüş, özellikle üreme dönemindeki kuşları tanımaya yardım eder; sonbaharda giysisi daha silikleşir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gagası, bacakları ve ayakları siyahtır; göz koyu kahverengidir. Erişkin erkekte yüz, boğaz, sırt ve kanatlar koyu; başın üstü ve ense daha açıktır. Gövdenin altındaki beyazda sıcak devetüyü tonlar görülebilir. Sırtın siyahı, kuyruğun hemen üstündeki bölüme kadar uzanır.

Kıbrıs’taki üreyen kuşlarla ilkbaharda adadan geçen başka kuyrukkakanların karşılaştırıldığı araştırmada, Kıbrıs türü ağaç ve çalı örtüsünü en çok kullanabilen türdü. Kuyrukkakan ise ağaçsız, daha açık ortamlara bağlıydı. Araştırma, aynı adayı aynı mevsimde kullanan bu kuşların bitki örtüsü bakımından farklı alanlara yönelebildiğini gösterir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi birbirine benzer, fakat bütünüyle aynı değildir. 2021’de yayımlanan özgün dişi ötüşü araştırmasında, erkeğin sırt ve kanat siyahının daha parlak ve koyu; dişide aynı alanların donuk siyah ile koyu kahverengi arasında olabildiği belirtilir. Erkekte alın, tepe ve ense daha saf beyaz; dişide griye ya da kirli beyaza dönüktür. Bir çift birlikte görüldüğünde farkı değerlendirmek daha kolaydır.

Genç kuşun başı, sırtı ve göğsü kahverengiyle devetüyü beneklidir. Kapalı kanatta tüylerin açık krem kenarları çizgi gibi görünebilir. Bu görünüşü erişkinin düzgün siyah-beyaz alanlarıyla karıştırmamak gerekir. Kışın erişkin erkekle dişi çok benzeşir; yalnız başın o gün ne kadar koyu göründüğüne bakarak her kuşta kesin eşey tayini yapılamaz.

Troodos’ta 2010–2012 üremesinin izlendiği araştırmada, ilk yaşındaki erkekler kanadın büyük örtü tüylerindeki daha kahverengi görünüşle ayrılmıştı; yaşlı erkeklerde kanat daha düzgün koyu siyahtı. Buna karşılık dişilerin yaşını güvenle ayırmak araştırmanın geç bir evresine kadar mümkün olmamıştı. Erkek için kullanılan bu işaretin dişilere aynen uygulanmaması gerekir.

Yuva, bir kaya yarığı, duvar deliği ya da başka korunaklı oyuktaki bitki parçalarından yapılmış çanaktır. Kıbrıs’a ilişkin uzman hesabında genellikle 4–5 yumurta, dişinin yürüttüğü 13 günlük kuluçka ve 13–15 günlük yuvada kalış verilir. Bu değerler Türkiye’de ölçülmüş sayılar değildir; yuvadan ayrılmak, yavrunun bakımının aynı anda sona erdiğini göstermez.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta açık kuyruk dibinin üzerinde siyah orta bölümle uç bandının birleştiği ters T düzeni görülür. Bu desen pek çok kuyrukkakanda bulunur. Kıbrıs türündeki siyah uç bandı Alaca Kuyrukkakandakinden genellikle daha geniştir. Flint’in ayrıntılı teşhis incelemesi kanadın da daha yuvarlak olduğunu belirtir.

İlkbaharda aynı türün bireyleri arasında da görünüş farkı olabilir. Flint’in 1995 incelemesinde, martta bazı erkeklerin baş tepesinde koyu uçlar kalabildiği; alt taraftaki sıcak renklerin hazirana doğru çoğunlukla beyaza döndüğü anlatılır. Dolayısıyla üreme erkeğini yıl boyunca değişmeyen tek bir çizim gibi düşünmek yanıltır. Bu renk geçişi, her koyu tepeli kuşun dişi olduğunun kanıtı değildir.

Ses ve Davranış

Ötüşü hızlı tekrarlanan ince ve vızıltılı cümlelerden oluşur; ağustosböceğini andırabilir. Genellikle ağaç tepesi, yapı ya da tel gibi yüksek bir noktadan öter; bazen uçuşta da ses verir. Sert ve kısa çağrısı, uzun ötüş dizisinden farklıdır. Uzun ötüşün sonunda ince ve uzayan bir ıslık duyulabilir.

Öten kuş her zaman erkek değildir. Troodos’ta nisan–temmuz 2019 ve 2020’de izlenen, renkli halkalarla tanınan 84 dişinin 21’inin en az bir kez öttüğü görüldü; erkekler daha sık ötüyordu. Dişilerin sesinin alan savunması veya eş bulmayla ilişkili olabileceği önerilir, fakat bütün işlevler deneyle kanıtlanmış değildir. Bu gözlem, ses çıkardığı için bir bireyi otomatik olarak erkek saymamak gerektiğini gösterir.

Karıştırılabilecek Türler

Alaca Kuyrukkakanla (Oenanthe pleschanka; Pied Wheatear) üreme erkekleri çok benzeyebilir. Alaca türün dişisi daha kahverengi üst taraf ve devetüyü kaş taşır; koyu görünümlü bir Kıbrıs dişisi böyle bir kuştan farklı olabilir. İki türün kuyruğunda da ters T bulunur. Alaca türün değişken ve taklitler içeren ötüşü de karşılaştırmada dinlenir.

Kuyrukkakanın (Oenanthe oenanthe; Northern Wheatear) üreme erkeğinde gri sırt, siyah göz maskesi ve koyu kanatlar seçilir; Kıbrıs türünün sırtı koyudur. Dişi ve gençlerde bu kadar belirgin erkek renkleri beklenmez: genç Kuyrukkakanın başı ve ön gövdesi benekli, yüzü maskesiz olabilir. Kuyruğun ortak deseni, yaşa uygun baş ve sırt görünüşüyle birlikte değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

BirdLife Cyprus, türün yaşam ortamları arasında dağ ve ormanları, tarım alanlarını, köy ve kasabaları, çalılıkları ve kıyıları sayar. Ada üzerindeki yayılışı Troodos Dağları’ndan sahile kadar uzanır. Üreme mevsiminde yalnız yüksek dağlarda aranacak bir tür değildir; alçak kesimlerdeki tarım ve yerleşim çevrelerini de kullanır.

Yuva Yeri

Yuva gizli ve korunaklı bir boşluk içindedir; kaya veya duvar yarıkları ile ağaç delikleri kullanılabilir. Oiseaux’nun uzman hesabı, kimi yerleşim kuşlarının kap ve boru gibi insan yapımı boşluklardan da yararlandığını bildirir. Oyuğun önünü açmak veya içini kurcalamak yerine yuvaya giriş çıkış uzaktan izlenmelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Kıbrıs’ta orman açıklıkları ve dağınık ağaçlı alanları kullanmasıyla Afrika’da kışın açık, kuru ve taşlı düzlüklerde bulunması çelişmez. Mevsimler arasında kullanılan ortamın görünüşü değişebilir. Kışlama alanlarındaki tarla ve otlaklar, adadaki bir dağ ormanının bire bir kopyası değildir.

Dünya Yayılışı

Türün doğal üreme alanı Kıbrıs adasıdır. AviList v2025b onu alt türlere ayırmaz; kış yayılışını kuzeydoğu Afrika olarak verir. “Kıbrıs’a özgü” denmesi, bütün yıl yalnız adada kaldığını anlatmaz: burada özgü olan üreme yayılışıdır. OSME’nin Ocak 2025 listesi, göçte Doğu Akdeniz’in doğu kıyıları üzerinden geçişi ve Sudan ile Etiyopya içlerindeki kışlama alanlarını belirtir. Bu geniş bölge adları, her bireyin aynı ülkelerden geçtiği tek bir çizgiye dönüştürülmez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’nin güney kıyılarından tarihsel kayıtları vardır. 2008 tarihli İngilizce Türkiye Kuş Raporu, önceki ilkbahar kayıtlarını adadaki üreme alanını kuzeye aşan kuşlar olarak yorumlar. Ancak rapor kendi 2002–2006 döneminde kayıt verilmediğini de açıkça söyler. Alaca Kuyrukkakanla karışma nedeniyle ayrıntılı tanı kanıtı ister. Bu tarihsel değerlendirme, Türkiye’de yerleşik ve düzenli üreyen bir topluluk bulunduğunu göstermez; günümüzdeki bütün kayıtların eksiksiz toplamı olarak da kullanılamaz.

Göç Yolculuğu

Adadaki kuşların Afrika’ya ayrılışı yaz sonundan sonbahara, dönüşü ilkbahara rastlar. Nicole Bouglouan’ın uzman hesabında İsrail, Ürdün ve Mısır üzerinden geçişler anlatılır. Kıbrıs’a ana varış geç marttadır; erkekler genellikle dişilerden önce gelir. Sonbahar yolculuğunda kullanılan güney İsrail, Ürdün ve Mısır geçişleri ekim–kasım dönemine yerleştirilir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Ana besini böcekler ve başka küçük omurgasızlardır. Oiseaux’nun hesabında erişkinlerin meyve aldığı ve bir yavru besleme gözleminde küçük kertenkele taşındığı da bildirilir. Tek bir kertenkele kaydı, beslenmenin temelinin sürüngenler olduğunu göstermez. Daha geniş besin listesiyle ana besin birbirine karıştırılmamalıdır.

Nasıl Avlanır?

Bir tünekten zemine inip avı alabilir veya uçan böceğe havada hamle yapabilir. Kıbrıs’taki tür karşılaştırmasında, Kıbrıs Kuyrukkakanında havada böcek yakalama ve tünekten avın üzerine atılma daha belirgindi; Kuyrukkakan daha çok yerde sıçrayıp gagalıyordu. Buna rağmen türler arasında ortalama besin arama hızı bakımından fark bulunmadı.

Akamas Yarımadası’nda Nisan 2008 ve Mayıs 2009’da izlenen 117 erişkinin davranışı, avlanma yolunun hava şartlarıyla değişebildiğini gösterdi. Bulut arttığında alçak tünekten zemine hamle; sıcak ve az rüzgârlı koşullarda havada böcek yakalama daha çok görülüyordu. Araştırmacılar pek çok hamlenin gerçekten avla sonuçlanıp sonuçlanmadığını görememişti. Bu nedenle hamle sayısı doğrudan yakalanan böcek sayısı değildir.

İlginç Bilgiler

## Aynı Sayılar Farklı Evreleri Anlatabilir Yumurtanın yuvada bulunduğu toplam süreyle kuluçka süresi aynı ölçü değildir. Troodos’ta 2010–2012’de, ilk yumurtadan yavru çıkışına kadar izlenen 33 yuvada bu evre ortalama 17 gündü. Bu ölçüm yumurtlama günlerini de içerir; uzman hesabındaki 13 günlük kuluçkayla aynı başlangıç ve bitiş noktalarını kullanmaz. Farklı evrelerin sayılarını ortalayıp yeni bir üreme süresi üretmek doğru olmaz. ## Bir Kayıp ve Olası Sorumluları Aynı Troodos çalışmasında yuva yakınlarında alakarga ve kertenkele gibi olası avcılar görüldü, fakat belirli bir yuvayı hangisinin yağmaladığı saptanamadı. Bir hayvanın yuvaya yakın olması, kaybın sorumlusu olduğunun tek başına kanıtı değildir. Araştırma ayrıca büyük memelilerce kazıldığı açıkça görülen yuvalar bulunduğunu bildirir; “hiçbir yağma izi yoktu” demek de bu nedenle yanlış olur. ## Küçük Bir Kuşu Yolculukta İzlemek 2014’te Kıbrıs’ta gün ışığını kaydeden küçük cihazlar 12 erkeğe takıldı. Ertesi yıl üçü yeniden görüldü, yalnız biri yakalanıp yolculuk verisi alınabildi. Cihaz doğrudan GPS noktaları üretmiyordu; gün uzunluğundan hesaplanan konumlar özellikle ekinoks çevresinde belirsizleşiyordu. Geri yakalanamayan kuşların öldüğü sonucuna varılamaz: veri alınamamasıyla ölüm aynı şey değildir. Veri alınabilen bu erkek 28 Ekim 2014’te Kıbrıs’tan ayrılıp 1 Kasım’da doğu Sudan’a ulaştı; 2015 ilkbaharında Kıbrıs’a döndü. Bu, bir bireyin izlenmiş yolculuğudur. Ayrılış günü, konaklamalar ve Sudan’daki yer bütün türün değişmez programı olarak gösterilmez. Çalışmanın yazarları daha farklı üreme alanlarından, yaşlardan ve eşeylerden kuşların da izlenmesi gerektiğini vurgular.

Ak Sırtlı Kuyrukkakan

Oenanthe finschii

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Baş-sırt, gövde oranları ve dar, yaklaşık eşit genişlikte kuyruk uç bandı birlikte; ters T tek başına yeterli değil.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe finschii; Finsch’s Wheatear) uzun bacaklı, açık kayalıkların ötücüsüdür. Üreme erkeğinde beyaz tepe, sırt ortası ve karın siyah yüz, boğaz ve kanatlarla karşıttır. Dişi gri-kahverengidir. Dar, yaklaşık eşit genişlikteki koyu kuyruk uç bandı önemlidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kuyruk ortası koyudur; beyaz tabanlı dış tüyler koyu uç bandıyla sonlanır. Ters T benzetmesinden çok bandın biçimine bakılır. Erkekte sırt ortası beyazdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişinin boğazı yaşla koyulaşabilir; bütün dişiler açık boğazlı değildir. Taze tüy kenarları erkekteki siyahı da yumuşatabilir. Kazakistan hesabında genç daha sarımsı-kahverengi ve açık tüy kenarlıdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta beyaz kuyruk tabanları, koyu orta tüyler ve dar uç bandı seçilebilir. Kanatların örttüğü tüylerde bandın biçimi eksik görünür.

Ses ve Davranış

Ötüşü pürüzlü notalarla müzikal ıslıkları birleştirir; açık bir tünekten duyulabilir. Doğal ses görülen kuşla eşleştirilir; yazılı hece tek başına kesin tanı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Kulaklı Kuyrukkakanın (Oenanthe melanoleuca; Eastern Black-eared Wheatear) erkeği beyaz veya siyah boğazlı olabilir. Ak Sırtlının daha iri başı, güçlü gagası ve dar, eşit kuyruk bandı karşılaştırılır.

Alaca Kuyrukkakan (Oenanthe pleschanka) erkeğinde tepe açık, sırt siyahtır; Ak Sırtlı erkeğin beyaz sırt ortasından ayrılır. Dişiler yalnız genel kahverengilikle ayrılmaz; taze tüylerin açık kenarları koyu alanları örtebilir.

Çöl Kuyrukkakanı (Oenanthe deserti) erkeğinde sırt kum-kahverengi, yüz ve kanatlar koyudur. Beyaz kuyruk üstüyle koyu kuyruk karşıttır; koyu bölüm Ak Sırtlının dar uç bandından geniştir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık kayalık yamaç, taşlık çıkıntı ve seyrek bitkili vadileri kullanır. Çevreyi görebileceği tüneklerle zeminde av arayabileceği açıklıklar birlikte önemlidir.

Yuva Yeri

Kazakistan hesabında yuva taşlar arasında, kaya boşluğunda veya terk edilmiş kemirgen oyuğundadır. Kuru otlardan çanak kıl ve tüylerle döşenir. Etkin girişin önündeki taşlar kaldırılmaz.

Kazakistan uzman hesabı 4–6 yumurta, dişinin 12 günlük kuluçkası ve iki ebeveynin yavru beslemesini bildirir. Bu bölgesel bilgi Türkiye’nin bütün yuvalarına sabit süre vermez. Bu taramada türe özgü yuvadan çıkış süresi doğrulanmadı; başka kuyrukkakanın süresi kullanılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Ürdün’de 2008–2009, 2009–2010 ve 2011–2012 kışlarında incelenen alanlar, dağınık kayalı açık ve kuru tepeliklerdi. Kışın kullanılan bu ortamlar, Türkiye’deki bütün üreme alanları için tek yükselti şartı göstermez.

Dünya Yayılışı

Finschii alt türü Türkiye’nin güneyinden kuzey İsrail ve İran’ın batı-güneybatısına; barnesi Türkiye’nin doğusundan orta-doğu İran, Kazakistan’ın güney-ortası ve batı Pakistan’a uzanır. Alt türlerin mevsimsel bilgileri bütün yayılışa aynen uygulanmaz.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 tablosu Türkiye için 2013–2019’da 100.000–300.000 üreyen çift tahmini verir. Tahmin ve eğilim verileri yetersiz olarak işaretlidir. Bu 2026 sayımı değildir; çiftle gözlenen birey sayısı aynı birim değildir.

Türkiye’de üreyen yaz ziyaretçisi ve geçit göçmenidir; bazı kuşlar güney-güneybatıda kışlar. Nallıhan’ın Kasım 2013 İngilizce uzman kataloğu yörede üremeyle yaz ve kış varlığını bildirir. Bu, bütün Türkiye kuşlarının yerleşik olduğu anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Kazakistan hesabında üreyen göçmen olarak anlatılır; Ürdün’de kışlayan kuşların araştırması vardır. Bölgesel geliş-ayrılış ayları Türkiye’nin sabit takvimi değildir; işaretsiz bireye kaynaksız ülke dizisi veya yolculuk mesafesi atanmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Temel besin böcekler ve küçük omurgasızlardır. Nallıhan’ın 2013 İngilizce kataloğu az miktarda bitkisel besin de bildirir. Bu, Türkiye’ye ait ayrıntılı besin yüzdesi veya her bireyin sabit menüsü değildir.

Nasıl Avlanır?

Kaya veya çıkıntıdan zemine kısa inişle av alabilir, yerde de arar. Tünek ile avın toplandığı yüzey farklı yerler olabilir. Kuşun gagasında ayrıntısı görülmeyen avın türü tahmin edilmez.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Antalya Boğazkent’te 1 Mart–31 Mayıs 2009 ve 2010’u inceleyen, 2019’da yayımlanmış araştırmada yalnız 2009’da bir Ak Sırtlı Kuyrukkakan yakalandı. Yazarlar türün göç zamanlaması grafiği için veriyi yetersiz buldu. Diğer kuyrukkakanların haftaları bu tek bireye aktarılmaz; sonuç bütün Türkiye’nin geliş takvimi değildir. Kazakistan uzman hesabı, yuva ile giriş arasına küçük düz taşlar ve başka sert parçalar taşındığını bildirir. Taşların tam işlevi burada deneyle gösterilmemiştir. Her taş kümesi yuva sayılmaz; düzen kaldırılıp içi araştırılmaz. Ürdün’ün dört alanında 2008–2009, 2009–2010 ve 2011–2012 kışlarında yapılan araştırma, kuşların savunduğu alanların büyüklüğünün yerlere göre değiştiğini buldu. Aralık ile şubat başı arasındaki ziyaretlerde alan sınırındaki konumlar kaydedildi; bu yöntem kuşa takılan GPS ile yolculuğunu izlemek değildir. Fark doğrudan besin yoğunluğuyla açıklanamadı; habitat yapısı ve diğer kuşlarla alan ilişkileri olası etkenlerdi. Önerilen nedenler deneyle kanıtlanmış sonuçlar değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...