kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kıbrıs Kuyrukkakanı (Oenanthe cypriaca)
VS
Seçildi Ak Tepeli Kuyrukkakan (Oenanthe leucopyga)

Kıbrıs Kuyrukkakanı

Oenanthe cypriaca

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İki eşeyde beyaz tepe-ense; kara yüz-boğaz-sırt-kanat; sıcak pembemsi alt taraf; geniş siyahlı beyaz kuyruk; böceksi vızıltılı şarkı

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kıbrıs Kuyrukkakanı (Oenanthe cypriaca; Cyprus Wheatear), siyah ve beyazı karşıt alanlar halinde taşıyan küçük bir kuyrukkakandır. Yüksek bir ağaç ya da çalı üstünden gelen, böcek vızıltısını andıran ötüşü dikkat çeker. BirdLife Cyprus’ın tür hesabında anlatılan bu görünüş, özellikle üreme dönemindeki kuşları tanımaya yardım eder; sonbaharda giysisi daha silikleşir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gagası, bacakları ve ayakları siyahtır; göz koyu kahverengidir. Erişkin erkekte yüz, boğaz, sırt ve kanatlar koyu; başın üstü ve ense daha açıktır. Gövdenin altındaki beyazda sıcak devetüyü tonlar görülebilir. Sırtın siyahı, kuyruğun hemen üstündeki bölüme kadar uzanır.

Kıbrıs’taki üreyen kuşlarla ilkbaharda adadan geçen başka kuyrukkakanların karşılaştırıldığı araştırmada, Kıbrıs türü ağaç ve çalı örtüsünü en çok kullanabilen türdü. Kuyrukkakan ise ağaçsız, daha açık ortamlara bağlıydı. Araştırma, aynı adayı aynı mevsimde kullanan bu kuşların bitki örtüsü bakımından farklı alanlara yönelebildiğini gösterir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi birbirine benzer, fakat bütünüyle aynı değildir. 2021’de yayımlanan özgün dişi ötüşü araştırmasında, erkeğin sırt ve kanat siyahının daha parlak ve koyu; dişide aynı alanların donuk siyah ile koyu kahverengi arasında olabildiği belirtilir. Erkekte alın, tepe ve ense daha saf beyaz; dişide griye ya da kirli beyaza dönüktür. Bir çift birlikte görüldüğünde farkı değerlendirmek daha kolaydır.

Genç kuşun başı, sırtı ve göğsü kahverengiyle devetüyü beneklidir. Kapalı kanatta tüylerin açık krem kenarları çizgi gibi görünebilir. Bu görünüşü erişkinin düzgün siyah-beyaz alanlarıyla karıştırmamak gerekir. Kışın erişkin erkekle dişi çok benzeşir; yalnız başın o gün ne kadar koyu göründüğüne bakarak her kuşta kesin eşey tayini yapılamaz.

Troodos’ta 2010–2012 üremesinin izlendiği araştırmada, ilk yaşındaki erkekler kanadın büyük örtü tüylerindeki daha kahverengi görünüşle ayrılmıştı; yaşlı erkeklerde kanat daha düzgün koyu siyahtı. Buna karşılık dişilerin yaşını güvenle ayırmak araştırmanın geç bir evresine kadar mümkün olmamıştı. Erkek için kullanılan bu işaretin dişilere aynen uygulanmaması gerekir.

Yuva, bir kaya yarığı, duvar deliği ya da başka korunaklı oyuktaki bitki parçalarından yapılmış çanaktır. Kıbrıs’a ilişkin uzman hesabında genellikle 4–5 yumurta, dişinin yürüttüğü 13 günlük kuluçka ve 13–15 günlük yuvada kalış verilir. Bu değerler Türkiye’de ölçülmüş sayılar değildir; yuvadan ayrılmak, yavrunun bakımının aynı anda sona erdiğini göstermez.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta açık kuyruk dibinin üzerinde siyah orta bölümle uç bandının birleştiği ters T düzeni görülür. Bu desen pek çok kuyrukkakanda bulunur. Kıbrıs türündeki siyah uç bandı Alaca Kuyrukkakandakinden genellikle daha geniştir. Flint’in ayrıntılı teşhis incelemesi kanadın da daha yuvarlak olduğunu belirtir.

İlkbaharda aynı türün bireyleri arasında da görünüş farkı olabilir. Flint’in 1995 incelemesinde, martta bazı erkeklerin baş tepesinde koyu uçlar kalabildiği; alt taraftaki sıcak renklerin hazirana doğru çoğunlukla beyaza döndüğü anlatılır. Dolayısıyla üreme erkeğini yıl boyunca değişmeyen tek bir çizim gibi düşünmek yanıltır. Bu renk geçişi, her koyu tepeli kuşun dişi olduğunun kanıtı değildir.

Ses ve Davranış

Ötüşü hızlı tekrarlanan ince ve vızıltılı cümlelerden oluşur; ağustosböceğini andırabilir. Genellikle ağaç tepesi, yapı ya da tel gibi yüksek bir noktadan öter; bazen uçuşta da ses verir. Sert ve kısa çağrısı, uzun ötüş dizisinden farklıdır. Uzun ötüşün sonunda ince ve uzayan bir ıslık duyulabilir.

Öten kuş her zaman erkek değildir. Troodos’ta nisan–temmuz 2019 ve 2020’de izlenen, renkli halkalarla tanınan 84 dişinin 21’inin en az bir kez öttüğü görüldü; erkekler daha sık ötüyordu. Dişilerin sesinin alan savunması veya eş bulmayla ilişkili olabileceği önerilir, fakat bütün işlevler deneyle kanıtlanmış değildir. Bu gözlem, ses çıkardığı için bir bireyi otomatik olarak erkek saymamak gerektiğini gösterir.

Karıştırılabilecek Türler

Alaca Kuyrukkakanla (Oenanthe pleschanka; Pied Wheatear) üreme erkekleri çok benzeyebilir. Alaca türün dişisi daha kahverengi üst taraf ve devetüyü kaş taşır; koyu görünümlü bir Kıbrıs dişisi böyle bir kuştan farklı olabilir. İki türün kuyruğunda da ters T bulunur. Alaca türün değişken ve taklitler içeren ötüşü de karşılaştırmada dinlenir.

Kuyrukkakanın (Oenanthe oenanthe; Northern Wheatear) üreme erkeğinde gri sırt, siyah göz maskesi ve koyu kanatlar seçilir; Kıbrıs türünün sırtı koyudur. Dişi ve gençlerde bu kadar belirgin erkek renkleri beklenmez: genç Kuyrukkakanın başı ve ön gövdesi benekli, yüzü maskesiz olabilir. Kuyruğun ortak deseni, yaşa uygun baş ve sırt görünüşüyle birlikte değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

BirdLife Cyprus, türün yaşam ortamları arasında dağ ve ormanları, tarım alanlarını, köy ve kasabaları, çalılıkları ve kıyıları sayar. Ada üzerindeki yayılışı Troodos Dağları’ndan sahile kadar uzanır. Üreme mevsiminde yalnız yüksek dağlarda aranacak bir tür değildir; alçak kesimlerdeki tarım ve yerleşim çevrelerini de kullanır.

Yuva Yeri

Yuva gizli ve korunaklı bir boşluk içindedir; kaya veya duvar yarıkları ile ağaç delikleri kullanılabilir. Oiseaux’nun uzman hesabı, kimi yerleşim kuşlarının kap ve boru gibi insan yapımı boşluklardan da yararlandığını bildirir. Oyuğun önünü açmak veya içini kurcalamak yerine yuvaya giriş çıkış uzaktan izlenmelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Kıbrıs’ta orman açıklıkları ve dağınık ağaçlı alanları kullanmasıyla Afrika’da kışın açık, kuru ve taşlı düzlüklerde bulunması çelişmez. Mevsimler arasında kullanılan ortamın görünüşü değişebilir. Kışlama alanlarındaki tarla ve otlaklar, adadaki bir dağ ormanının bire bir kopyası değildir.

Dünya Yayılışı

Türün doğal üreme alanı Kıbrıs adasıdır. AviList v2025b onu alt türlere ayırmaz; kış yayılışını kuzeydoğu Afrika olarak verir. “Kıbrıs’a özgü” denmesi, bütün yıl yalnız adada kaldığını anlatmaz: burada özgü olan üreme yayılışıdır. OSME’nin Ocak 2025 listesi, göçte Doğu Akdeniz’in doğu kıyıları üzerinden geçişi ve Sudan ile Etiyopya içlerindeki kışlama alanlarını belirtir. Bu geniş bölge adları, her bireyin aynı ülkelerden geçtiği tek bir çizgiye dönüştürülmez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’nin güney kıyılarından tarihsel kayıtları vardır. 2008 tarihli İngilizce Türkiye Kuş Raporu, önceki ilkbahar kayıtlarını adadaki üreme alanını kuzeye aşan kuşlar olarak yorumlar. Ancak rapor kendi 2002–2006 döneminde kayıt verilmediğini de açıkça söyler. Alaca Kuyrukkakanla karışma nedeniyle ayrıntılı tanı kanıtı ister. Bu tarihsel değerlendirme, Türkiye’de yerleşik ve düzenli üreyen bir topluluk bulunduğunu göstermez; günümüzdeki bütün kayıtların eksiksiz toplamı olarak da kullanılamaz.

Göç Yolculuğu

Adadaki kuşların Afrika’ya ayrılışı yaz sonundan sonbahara, dönüşü ilkbahara rastlar. Nicole Bouglouan’ın uzman hesabında İsrail, Ürdün ve Mısır üzerinden geçişler anlatılır. Kıbrıs’a ana varış geç marttadır; erkekler genellikle dişilerden önce gelir. Sonbahar yolculuğunda kullanılan güney İsrail, Ürdün ve Mısır geçişleri ekim–kasım dönemine yerleştirilir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Ana besini böcekler ve başka küçük omurgasızlardır. Oiseaux’nun hesabında erişkinlerin meyve aldığı ve bir yavru besleme gözleminde küçük kertenkele taşındığı da bildirilir. Tek bir kertenkele kaydı, beslenmenin temelinin sürüngenler olduğunu göstermez. Daha geniş besin listesiyle ana besin birbirine karıştırılmamalıdır.

Nasıl Avlanır?

Bir tünekten zemine inip avı alabilir veya uçan böceğe havada hamle yapabilir. Kıbrıs’taki tür karşılaştırmasında, Kıbrıs Kuyrukkakanında havada böcek yakalama ve tünekten avın üzerine atılma daha belirgindi; Kuyrukkakan daha çok yerde sıçrayıp gagalıyordu. Buna rağmen türler arasında ortalama besin arama hızı bakımından fark bulunmadı.

Akamas Yarımadası’nda Nisan 2008 ve Mayıs 2009’da izlenen 117 erişkinin davranışı, avlanma yolunun hava şartlarıyla değişebildiğini gösterdi. Bulut arttığında alçak tünekten zemine hamle; sıcak ve az rüzgârlı koşullarda havada böcek yakalama daha çok görülüyordu. Araştırmacılar pek çok hamlenin gerçekten avla sonuçlanıp sonuçlanmadığını görememişti. Bu nedenle hamle sayısı doğrudan yakalanan böcek sayısı değildir.

İlginç Bilgiler

## Aynı Sayılar Farklı Evreleri Anlatabilir Yumurtanın yuvada bulunduğu toplam süreyle kuluçka süresi aynı ölçü değildir. Troodos’ta 2010–2012’de, ilk yumurtadan yavru çıkışına kadar izlenen 33 yuvada bu evre ortalama 17 gündü. Bu ölçüm yumurtlama günlerini de içerir; uzman hesabındaki 13 günlük kuluçkayla aynı başlangıç ve bitiş noktalarını kullanmaz. Farklı evrelerin sayılarını ortalayıp yeni bir üreme süresi üretmek doğru olmaz. ## Bir Kayıp ve Olası Sorumluları Aynı Troodos çalışmasında yuva yakınlarında alakarga ve kertenkele gibi olası avcılar görüldü, fakat belirli bir yuvayı hangisinin yağmaladığı saptanamadı. Bir hayvanın yuvaya yakın olması, kaybın sorumlusu olduğunun tek başına kanıtı değildir. Araştırma ayrıca büyük memelilerce kazıldığı açıkça görülen yuvalar bulunduğunu bildirir; “hiçbir yağma izi yoktu” demek de bu nedenle yanlış olur. ## Küçük Bir Kuşu Yolculukta İzlemek 2014’te Kıbrıs’ta gün ışığını kaydeden küçük cihazlar 12 erkeğe takıldı. Ertesi yıl üçü yeniden görüldü, yalnız biri yakalanıp yolculuk verisi alınabildi. Cihaz doğrudan GPS noktaları üretmiyordu; gün uzunluğundan hesaplanan konumlar özellikle ekinoks çevresinde belirsizleşiyordu. Geri yakalanamayan kuşların öldüğü sonucuna varılamaz: veri alınamamasıyla ölüm aynı şey değildir. Veri alınabilen bu erkek 28 Ekim 2014’te Kıbrıs’tan ayrılıp 1 Kasım’da doğu Sudan’a ulaştı; 2015 ilkbaharında Kıbrıs’a döndü. Bu, bir bireyin izlenmiş yolculuğudur. Ayrılış günü, konaklamalar ve Sudan’daki yer bütün türün değişmez programı olarak gösterilmez. Çalışmanın yazarları daha farklı üreme alanlarından, yaşlardan ve eşeylerden kuşların da izlenmesi gerektiğini vurgular.

Ak Tepeli Kuyrukkakan

Oenanthe leucopyga

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Siyahın alt gövdedeki genişliği, beyaz dış kuyruk ve genel uç bandının yokluğu birlikte; tepe rengi tek başına yetmez.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Tepeli Kuyrukkakan (Oenanthe leucopyga; White-crowned Wheatear) güçlü yapılı bir çöl ötücüsüdür. Siyah yüz, boğaz, göğüs ve sırt; beyaz alt karın ve kuyrukla karşıttır. Birçok erişkinde tepe beyaz, gençte siyah olabilir. Kuyruk uç deseni de değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Dış kuyruk tüyleri büyük ölçüde beyaz, ortaların uçları koyudur. Kuyruğu boydan boya kesen düzenli siyah bant yoktur. Gençte dış tüylerde küçük koyu uçlar olabilir; bunlar kesintisiz bant oluşturmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi siyah-beyazdır. Mısır güney Sina St Katherine’de işaretli kuşları inceleyen Nottingham ekibi siyah tepeli kuşların da üreyebildiğini ve beyaz tepenin geç geliştiğini bildirir. Siyah tepe tek başına dişi veya üreyemeyen genç demek değildir.

Uçuşta Görünüm

Doğrudan uçar; konarken büyük ölçüde beyaz kuyruğunu açar.

Ses ve Davranış

Ötüşü berrak ıslıklarla titreşimli diziler içerir. Türkiye’de tek konuğun ötmesi o yerde yuva kanıtı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Keşiş Kuyrukkakanı (Oenanthe monacha; Hooded Wheatear) erkeği beyaz tepe ve siyah boğazla benzerdir, fakat alt tarafının beyazı daha geniştir; gaga ve kuyruk daha uzundur. Dişisi kum-kahverengidir. İkisinde de kuyruk uç bandı bulunmaz; başla alt gövde birlikte görülmelidir.

Kara Kuyrukkakanda (Oenanthe leucura; Black Wheatear) düzenli siyah kuyruk uç bandı, daha güçlü gaga ve koyu yanlar vardır. Dişi daha kahverengi olabilir. Bu karşılaştırma o türün Türkiye’de düzenli bulunduğunu söylemez.

Ak Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe finschii) erkeğinde sırt ortası beyazdır; Ak Tepeli’de siyahtır. Ak Sırtlının dar koyu kuyruk uç bandı ve gri-kahverengi dişisi de Ak Tepelinin bant taşımayan kuyruğu ve siyah-beyaz dişisinden ayrılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kayalık çöl yamaçları, kuru dere yatakları ve boğazlar kullanılır. Suudi Arabistan rehberi kaya bloklu yamaç ve lav alanlarını da bildirir; yalnız kum tepelerinin kuşu değildir.

Yuva Yeri

Kaya çatlağı veya eski yapı boşluğuna kuru ot ve ince dallardan çanak kurar; yün, kıl ve tüy gibi yumuşak malzemeyle döşer. Etkin oyuğun girişi açılmaz veya taşları kaldırılmaz.

Suudi Arabistan’ın 2020 uzman rehberi 3–4 yumurta, dişinin 14–15 günlük kuluçkasını ve yavruların 14–16 gün yuvada kaldığını bildirir. İki ebeveyn bakım verir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Mısır St Katherine çevresinin 2006 ve 2007 yazlarındaki araştırmasında kuru vadiler, bahçeler ve yerleşim kesimleri ayrı incelenmiştir. Tür sahada geniş yayılışlıydı; yazının başka kuşlardaki azalma tartışması bu türün kesin azaldığını göstermez. Yerel sonuç Türkiye’nin kıyı yerleşimlerinin durumuna aktarılmaz.

Dünya Yayılışı

Kuzey Afrika’nın kayalık çölleri, Sina ve Arabistan’ın uygun kurak alanlarında yaşar. Suudi Arabistan’ın 2020 rehberi batı bölgeleri yanında orta kesimlerin taşlık düzlük ve dik yamaçlarını da bildirir. Yayılışı yalnız ülkenin en kuzey ucuyla sınırlanmaz.

Türkiye’deki Durumu

Turkey Bird Report 2002–06, 2008’de yayımlandığında Antalya Kemer güneyindeki Phaselis’te 2 Mart 2005’te fotoğraflanan erişkini üçüncü Türkiye kaydı saymıştır. Öncekiler Ağustos 1993 ve Mart 1996’dır. Bu tarihsel sıra güncel toplam değildir; yayınla gözlem yılı ayrıdır.

Göç Yolculuğu

Ana yayılışında büyük ölçüde yerleşiktir; bazı topluluklarda sınırlı kış hareketleri olabilir. Türkiye’ye rastlantısal gelişi bütün türü düzenli uzun mesafe göçmeni yapmaz. Tek konuğun köken ülkesi ve yolu gözlem yerinden belirlenmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Suudi Arabistan’ın 2020 rehberinde karınca, sinek, kınkanatlı, solucan ve örümcek bildirilir. Küçük kertenkele, meyve ve tohum da alınabilir. Bu liste Türkiye’deki rastlantısal bireyin besin yüzdeleri değildir.

Nasıl Avlanır?

Tünekten kısa inişle yerdeki ava ulaşır ve uçan böcekleri yakalayabilir.

İlginç Bilgiler

## Yuvaya Taş Taşıma Mısır güney Sina’daki Nottingham ekibi bazı yuvalarda benzer biçimli binlerce küçük taş kaydetmiştir. Bunların farklı mevsimlerde birikmesi olasılıktır; hepsinin bir sezonda tek dişice taşındığı kanıtlanmamıştır. Korunma, ısı düzenleme ve dişinin niteliğini gösterme açıklamaları tartışılır; gözlenen taş taşıma bu işlevlerden birinin deneysel kanıtı değildir. ## Ses Taklidi Mısır güney Sina’daki ekip başka kuşların seslerini taklit ettiğini bildirir. Suudi Arabistan’ın 2020 rehberi kamera sesi taklidine de örnek verir. Bu, duyulan her tanıdık sesin ayrı bir kuşun varlığını göstermediğini hatırlatır; sesin geldiği birey gözlenir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...