kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kınalı Keklik (Alectoris chukar)
VS
Seçildi Sülün (Phasianus colchicus)

Kınalı Keklik

Alectoris chukar

Takım Galliformes
Familya Sülüngiller (Phasianidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Siyah yüz halkası, çizgili yanlar, kırmızı gaga-bacak ve kayalıkta hızlı koşu.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kınalı Keklik (Alectoris chukar; Chukar), dolgun gövdeli, kısa kuyruklu ve kırmızı gagalı bir kekliktir. Gözden geçen siyah çizgi, açık yanakla boğazın çevresini dolaşır ve göğüs üstünde birleşir. Yanlardaki siyah, beyaz ve kestane şeritler bu yüz çerçevesiyle birlikte aranır. Bu işaretler, yalnız kırmızı bacak görmekten daha güvenilirdir.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş yuvarlak, boyun kısa, gaga kısa ve kalındır. Sırt gri-kahverengi, göğüs gri, karın açık devetüyü tonundadır; göz çevresindeki ince halka da kırmızıdır. Lara Peterson’ın uzman derlemesi, doğal yayılış içinde rengin coğrafi olarak değişebildiğini belirtir.

Yerde yürür ve koşar; taşların arasından hızla geçip eğimli yüzeylere kolayca çıkar. Ermenistan saha rehberi, sıkışınca ot veya kaya arasındaki saklanma yerinden hızlı uçuşla uzaklaştığını anlatır.

Baş ve boğazın ayrıntıları yakından daha iyi anlaşılır. Naturalis’in Avrupa kuşları rehberi Kınalı Keklikte açık sarı-krem yanak ve boğazı, daha kahverengi üst tarafı ve geniş yan şeritleri tanımlar. Alt boğazda hafif benekler bulunabilir. Bu ayrıntılar özellikle yakın Alectoris türleriyle karşılaştırmada yararlıdır; ışığın açık boğazı beyaz göstermesi tek başına başka bir tür anlamına gelmez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkekle dişinin tüy deseni birbirine çok benzer. Nevada’daki uzman çalışmalara dayanan Glen C. Christensen kitabı, dişide de gelişmiş mahmuz bulunabildiğini açıkça bildirir. Erkek daha iri ve kalın yapılı görünebilse de yazar bunu sahada güvenilir tek ölçüt saymaz. Mahmuz, gaga büyüklüğü veya tek fotoğraftaki irilik, kendi başına kesin erkek tanısı verdirmez.

Genç kuş kahverengi-gri beneklidir; yanlarda zayıf kahverengi çizgiler görülebilir. Ermenistan rehberi, erişkinin belirgin baş deseninin ve güçlü yan şeritlerinin gençte henüz bulunmadığını vurgular. Bu nedenle aynı gruptaki gençle erişkin birbirinden çok farklı görünebilir. Güçlü siyah çerçevenin görünmemesi her zaman başka bir keklik türü bulunduğunu göstermez.

Uçuşta Görünüm

Havalanışı güçlü ve hızlıdır; uçuşu genellikle kısa mesafelidir. Oiseaux’nun hesabı, yerde yamaç yukarı uzaklaşan kuşun rahatsız edilince vadiye doğru, eğim boyunca aşağı uçabildiğini belirtir. Yürümekle uçmak aynı kaçış yolunu izlemek zorunda değildir.

Kuyruk kısa ve kare uçludur; dış kuyruk tüyleri kestanedir. Audubon’un tanı hesabı bu kuyruk desenini tarif eder. Cornell’in Kuzey Amerika rehberinde uçuşta kanatların geniş ve yuvarlak olduğu belirtilir. Bu biçim, baş deseni ve yan şeritlerle birlikte değerlendirilir.

Ses ve Davranış

Güçlü ve tekrarlanan “çuk-çuk-çukar” çağrıları kuşun varlığını belli edebilir. Audubon, Kuzey Amerika’da ilkbaharda erkeklerin kayalık alanlardan duyulan bu çağrılarını anlatır.

Üreme dışında birkaç ailenin bir araya geldiği gruplar bulunabilir; eşleşmemiş erişkinler de bunlara katılabilir. Cornell’in Kuzey Amerika derlemesi kurak yıllarda bazı kuşların grup halinde kalıp üremeyebildiğini belirtir.

Yuva zeminde açılmış sığ bir çukurdur; kuru otlarla döşenir. Daniel Le-Dantec’in genel tür hesabı çoğu yuva için 8–16 yumurta ve 22–25 günlük kuluçka bildirir. Bu değerler Türkiye’de ölçülmüş değişmez sayılar değildir. Aynı hesap, ilk girişim başarısız olursa yeniden yumurtlanabildiğini anlatır.

Kuluçka ve yavru bakımının büyük bölümünü dişi yürütür; erkeğin katılımı her zaman aynı değildir. Cornell’in Kuzey Amerika hesabında erkeklerin çoğunun yumurtalar bırakıldıktan sonra ayrıldığı, küçük bir bölümünün aileyle kaldığı belirtilir. Hav tüyleriyle ve gözleri açık çıkan yavrular kısa sürede yuvadan ayrılıp besin toplamaya başlayabilir.

Kur sırasında erkek başını eğebilir, yanını çevirip şeritli gövdesini gösterebilir ve dişinin çevresinde dönebilir. Cornell’in Kuzey Amerika derlemesinde, erkeğin yerdeki nesneleri gagalama hareketleri de yer alır.

Karıştırılabilecek Türler

Kaya Keklik (Alectoris graeca; Rock Partridge), aynı kırmızı gaga-bacak ve siyah çerçeveli açık boğaz deseniyle çok benzerdir. Naturalis rehberine göre Kınalı Keklik genellikle daha kahverengi üst taraflı, daha geniş yan şeritli ve daha krem alt boğazlıdır. Bu farklar tek bir renk lekesine indirgenmez. Kaya Kekliğin doğal yayılışı Alpler, İtalya ve Balkanların dağlarını kapsar; kayalık zeminde olmak tek başına bu türün kanıtı değildir.

Çilkeklik (Perdix perdix; Grey Partridge) daha gri, ince desenli göğüs ve pas rengi erişkin yüzüyle ayrılır. Karnındaki koyu leke, yüz ve göğüsle birlikte değerlendirilir; gaga gri, bacaklar kahverengimsidir. Kınalı Kekliğin açık boğazını çevreleyen aynı kalın siyah çizgiyi taşımaz. Genç Çilkekliğin başıysa gri olduğundan bütün yaşlarda erişkinin pas rengi yüzü aranmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuru ve yarı kurak taşlı yamaçlar, kayalık vadiler, seyrek bitkili dağlık alanlar ve kuru otlaklar kullanılır. Naturalis’in uzman rehberi bu açık ortamları birlikte sıralar. Kayaların arasında besin sağlayan ot ve başka bitkilerin bulunması önemlidir; yalnız çıplak kaya bütün gereksinimleri karşılamaz.

Yuva Yeri

Yuva yeri genellikle kaya veya çalı yakınında saklanır. Forest Service’in Kuzey Amerika hesabı, açık çalılıklarla kaplı kuru ve kayalık yamaçların hem yuvalanma hem besin arama için kullanıldığını belirtir. Kayalar, günün sıcak bölümünde gölge ve tehlike karşısında sığınak sağlar. Yuvayı görmek için örtü açılmamalı, erişkinin geri dönüş yolu kapatılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Sıcak havada su çevresi daha fazla kullanılabilir. Colorado Parks and Wildlife, kendi bölgesinde kuşların sıcakta su yakınında toplandığını, yağıştan sonra bitkiler yeşerince dağıldığını anlatır. Dolayısıyla aynı noktadaki kuş sayısının değişmesi her zaman doğum veya ölüm demek değildir. Bu yerel örnek Türkiye için değişmez bir saat çizelgesi vermez; dinlenme, beslenme ve içme alanları birlikte düşünülür.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılış güneydoğu Avrupa ve Anadolu’dan Orta Doğu’ya, Orta Asya’nın dağları üzerinden Çin’e uzanır. AviList v2025b, farklı bölgelere yayılmış 14 alt tür tanır; kuzey Türkiye’yi kapsayan kleini ile güneybatı ve güney-orta Türkiye’deki cypriotes bunlardan ikisidir. Bu geniş coğrafyadaki bütün kuşlardan aynı sırt tonu beklenmez. Kuzey Amerika gibi insan eliyle kurulan topluluklar, doğal yayılışın kendiliğinden uzantısı sayılmaz.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye doğal yayılış içindedir ve kuş uygun taşlı-kayalık açık alanlarda ürer. BirdLife’ın 2021 Avrupa derlemesindeki Türkiye verisi 2002–2012 dönemi için 400.000–1.500.000 çiftlik bir uzman tahminidir; 2008–2019 ve 1980–2013 nüfus eğilimleri için veri yetersizdir. Bu tablo bugünkü sayıyı veya ülkenin her bölgesinde aynı değişimi göstermez. Derleme, bu tahminin sınırlı veriye dayanan uzman görüşü olduğunu da belirtir.

Göç Yolculuğu

Genellikle yerleşiktir; bu, yıl boyunca tek bir kaya çevresinden ayrılmaması demek değildir. Forest Service’in Kuzey Amerika derlemesi yoğun karda daha alçağa ve güneş alan yamaçlara geçildiğini anlatır. Kısa yükselti değişimleri, ülkeler arasında düzenli uzun mesafeli göçle aynı değildir. Bu bölgesel gözlemden Türkiye’de her sürünün belirli ayda aynı yöne gittiği çıkarılmaz; kar ve yerel besin koşulları birlikte izlenmelidir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Erişkinler çoğunlukla bitkisel besin alır: otların tohum ve yaprakları, yeşil sürgünler ve bazı meyveler yenir. Küçük böcekler de besine katılabilir. Audubon’un Kuzey Amerika hesabında mevsime bağlı değişim anlatılır; ilkbahar ve yazın yeşil yapraklarla böceklerin katkısı artar. Kışın otlarla dikenli bitkilerin tohumları önemli besinlerdir. Meyveler arasında iğde de sayılır. Bölgesel menüdeki bitkiler, yaşadığı alanın sunduğu besinleri yansıtır.

Nasıl Avlanır?

Yiyeceğini daha çok yerde yürüyerek toplar; Washington’daki BirdWeb hesabı meyve için çalı veya ağaca çıkabildiğini de belirtir. Forest Service’in Kuzey Amerika derlemesinde besin aramanın sabah erken ve öğleden sonra geç saatlerde yapıldığı anlatılır. Üreme döneminde çiftler beslenir; yılın geri kalanında gruplar halinde, çoğu kez su içme alanlarına giderken besin aranır. Böylece yerde dolaşma, bitkilerden besin toplama ve suya yönelme, günlük alan kullanımında birlikte görülür.

İlginç Bilgiler

## İsrail’de İncelenen Yuvalar İsrail’in Aşağı Celile bölgesinde iki yıl süren ve 1983’te yayımlanan araştırma, incelenen 40 yuvadan yumurtlaması tamamlanmış 22’sinde ortalama 12,2 yumurta bildirdi. Bu bir yuvadaki kesirli yumurta sayısı değil, incelenen yuvaların ortalamasıdır. Çalışmada kuluçka süresi 26 gün olarak belirtildi; erkek kuluçkasına yalnız olası bir örnek kaydedildi. Kaybolan yuvaların ardından yeniden yuvalama yaygındı. Bu sonuçlar bütün Türkiye’ye veya her çifte aynı üreme düzeni olarak uygulanamaz; olası tek erkek örneği, her çiftin iki yuvayı paylaştığını da kanıtlamaz. ## Türkiye’de Gaga Ölçümleri Türkiye’nin on bölgesinden 2018–2019 av sezonlarında alınan 128 yabani kuş ile üç üretim istasyonundan 44 kuşun gagası, 2022’de yayımlanan çalışmada karşılaştırıldı. Toplam 172 kuşun 98’inde eşey DNA ile belirlendi. Bazı gaga boyutları erkeklerde daha büyüktü; buna karşılık gaganın biçimi eşeyleri belirgin biçimde ayırmadı. Üretim istasyonu kuşlarında daha uzun gagalar da bulundu. Bunlar laboratuvar ölçümleridir; fotoğraftaki uzun gagadan tek başına eşey ya da köken çıkarmak için kesin bir eşik vermez. Mahmuzun görünüşü yerine genetik bilgi kullanılması, iki eşeyi karşılaştırırken bağımsız bir kontrol sağladı. ## Her Çukur Bir Yuva Değildir Christensen’in Nevada kitabında, kuşların toz banyosu yaptığı oval çukurların patika kenarlarında, çalı ve kaya yakınında veya su içme yerlerinde bulunabildiği anlatılır. Çevrelerinde tüy ve dışkı görülebilir. Yerdeki her küçük çukur bu nedenle bir yuva değildir; yalnız çukuru görmek yumurta veya üreme kanıtı sayılmaz. Bu izleri ayırmak için kuşu yakalamaya veya çukuru kurcalamaya gerek yoktur.

Sülün

Phasianus colchicus

Takım Galliformes
Familya Sülüngiller (Phasianidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İri gövde, kısa-yuvarlak kanat, çok uzun bantlı kuyruk; güçlü eşeysel renk farkı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Sülün, iri ve dolgun gövdeli, küçük başlı bir yer kuşudur. Arkasında uzanan çok uzun, sivri kuyruk ilk ipucudur. Erkek renkli, dişi kahverengi desenlidir; dişinin de kuyruğu belirgin biçimde uzundur.

Genel Görünüm ve Duruş

Beyaz boyun halkası her erkekte bulunmaz. Türün farklı alt türlerinde halkalı ve halkasız görünümler vardır. Bu nedenle yalnız halkanın yokluğuna bakarak Sülün tanısı elenmez.

Beslenirken kuyruğunu çoğunlukla yatay taşır; koşarken yukarı kaldırabilir. Güçlü bir koşucudur. Geceyi hem yerde hem ağaçta geçirebilir; her bireyin her gece mutlaka dala çıktığı söylenemez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkeğin başı ışığa göre parlak mavi veya yeşil görünür. Altın renkli gözünün çevresi çıplak, kırmızı deridir; başının arkasında küçük koyu yeşil tüy tutamları bulunur. Güçlü gagası boynuz renginde, ucu hafif kıvrıktır. Gövdesi bakır-kızıl ve kestane tonlarında, koyu kenarlı desenlidir.

Dişi, erkeğe göre küçüktür. Gövdesi açık kahverengi ve tarçın tonlarında; üst tarafı koyu, pullu desenlidir. Yanlarda siyah benekler görülür. Kuyruğundaki ince koyu enine bantlar, kahverengi zeminden seçilir. Bu kuyruk erkektekinden kısa olsa da dişiyi kısa kuyruklu kekliklerden ayırmada önemlidir.

Genç kuşlar dişiye benzer; daha küçük gövdeleri ve henüz kısa olan kuyruklarıyla ayrılır. Kuyruğu tam gelişmemiş bir genci yalnız kuyruk uzunluğuyla tanımak güçtür.

Uçuşta Görünüm

Kalkışı ani ve gürültülüdür; kısa, yuvarlak kanatlarını hızla vurur. Güçlü fakat çoğunlukla kısa süren bu uçuşta, iri gövdenin gerisindeki uzun sivri kuyruk belirgin kalır.

Ses ve Davranış

Erkeğin alan çağrısı sert, pürüzlü ve iki parçalıdır; başını kaldırıp seslenirken kanatlarını da sesli biçimde çırpar. Alarmda art arda takırtılı heceler duyulur. Hem erkek hem dişi, havalanırken boğuk çağrı çıkarabilir.

Erkek gösteri sırasında dişinin önünde yavaşça döner, başını alçaltır ve dişiye yakın kanadını sarkıtır. Kırmızı yüz derisi kabarır. Bir erkek birden fazla dişiyle eşleşebilir; aynı alandaki erkek-dişi grubu mutlaka tek bir yuvanın ailesi değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kınalı Keklik (Alectoris chukar) daha kısa kuyrukludur. Kırmızı gaga ve bacaklar, yüzü dolaşan koyu çizgi ve böğürdeki siyah şeritler onu ayırır. İki eşeyin görünüşü birbirine benzer. Özellikle kahverengi bir dişi Sülünle karşılaştırırken yalnız gövde rengine değil, yüz desenine ve kuyruğa bakılır.

Bıldırcın (Coturnix coturnix) çok daha küçük, armut biçimli bir yer kuşudur. Kahverengi çizgili tüyleri ve açık kaşıyla dişi ya da genç Sülünü andırabilir; ancak erişkin Sülünün uzun kuyruk silüeti bulunmaz. Erkek Bıldırcındaki siyah boğaz çizgisi yardımcıdır. Çok küçük Sülün yavrularında yalnız büyüklük karşılaştırması yeterli olmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme döneminde açık beslenme alanlarıyla saklanacak örtünün yan yana bulunduğu tarım mozaiğini kullanabilir. Kuzeybatı İtalya’nın Po Ovasında Mayıs–Haziran başı 2015’te yapılan çalışmada 372 noktada sayım yapıldı. Erkeklerin bulunması, çayır ve kavaklıkların varlığıyla olumlu ilişkiliydi. Bu, her ekili tarlanın aynı derecede elverişli olduğunu göstermez; sonuç belirli bir tarım peyzajında, erkekler üzerinden kurulmuş bir yaşam alanı modelidir.

Yuva Yeri

Dişi, bitki örtüsü içinde yerde sığ bir çukur hazırlar; içini çevredeki bitki parçalarıyla döşer. Animal Diversity Web’in uzman derlemesinde 7–15 yumurta ve 23–28 günlük kuluçka süresi verilir. Kuluçka ve yavru bakımı dişidedir. Havla kaplı, gözleri açık çıkan yavrular yürüyerek anneyi izler ve besinlerini kendileri toplar. Erken kısa uçuşlar yapabilmeleri, anneden bağımsız oldukları anlamına gelmez. Örtünün altında yuva olabileceğinden, kuşu görmek için ot ve çalılar aralanmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Kuzey İtalya’nın Mezzano Vadisinde Mart–Eylül 1994’te radyo vericisiyle izlenen ve analize alınan 58 kuş, günün saatlerine göre farklı yerler kullandı. Sıcak saatlerde örtülü alanlarda, şafak ve alacakaranlıkta daha çok açık alanlarda bulundular. Gece kullanılan alanlar arasında ekili tarlalar öne çıktı. Bu sonuç, Sülünün mutlaka ağaçta gecelediği biçimindeki kesin anlatımı desteklemez; bu vadinin arazi düzenine ve incelenen üreme mevsimine aittir.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı, Kafkasya ve Hazar çevresinden Orta Asya üzerinden Çin, Kore ve Rusya’nın Uzak Doğu bölgesine uzanır; bu geniş alanda farklı alt türler bulunur. İnsanlar Sülünü doğal alanının dışına da taşımıştır. Avrupa’nın birçok kesiminde, Yeni Zelanda’da, Hawaii’de ve Amerika kıtasının bazı bölgelerinde yerleştirilmiş topluluklar vardır. AviList, Phasianus colchicus için Common Pheasant adını kullanır; Kuzey Amerika’da yaygın Ring-necked Pheasant adı da aynı türü anlatır. Japonya’nın Phasianus versicolor türü güncel listede ayrı ele alınır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’deki köken konusunda yabancı kaynakların sınıflandırması aynı değildir. 2022’de yayımlanan bir bilimsel makalenin giriş bölümü, Türkiye’de küçük doğal topluluklardan söz ederken Birds Canada’nın Avibase ülke listesi Sülünü yerleştirilmiş tür olarak işaretler. Bu farklılık, arazide görülen her bireyin kökenini kendiliğinden açıklamaz. Halkasız bir kuş yalnız bu özelliği nedeniyle kesin doğal veya saf alt tür olarak adlandırılamaz; yerel topluluğun geçmişi ve salım kayıtları da gerekir.

Göç Yolculuğu

Sülün genel olarak yerleşiktir; düzenli bir uzun mesafe göçmeni gibi ele alınmaz. Bir yerdeki kuşların kökeni ve nüfus yapısı ise insan eliyle taşıma ve salımlardan etkilenebilir. Başka bir bölgeye bırakılan kuş ile kendi başına göç eden kuş aynı olayı temsil etmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Hem bitkisel hem hayvansal besin alır. Tahıl, tohum, sürgün ve meyvelerin yanında çekirge, tırtıl, cırcır böceği ve salyangoz da yer. Kaynakta mısır, buğday ve arpa gibi tarım ürünleri de sayılır; fakat bir yerde bulunan ürünün bütün toplulukların değişmez ana besini olduğu söylenemez.

Nasıl Avlanır?

Çoğunlukla sabah erken ve akşam geç saatlerde beslenir. Güçlü ayakları ve tırnaklarıyla yumuşak toprağı eşeleyip omurgasızlara ulaşır. Büyüyen yavrular başlangıçta daha çok omurgasız yer; Oiseaux.net uzman hesabı, yaklaşık beş-altı haftalıkken besinin daha bitkisel hale geldiğini belirtir. Bu, yavrunun o gün bütün hayvansal besini bıraktığı anlamına gelmez.

İlginç Bilgiler

## Aynı Alanı İki Ölçekte İncelemek Mezzano Vadisindeki 1994 radyo-izleme çalışmasında, kuşların kullandıkları alanın çevredeki mevcut alanlarla karşılaştırılması ile kendi alanları içindeki konumlarının karşılaştırılması aynı sonucu vermedi. Analize alınan 58 kuşta eşey farkı yalnız ilk karşılaştırmada anlamlıydı; iki analizde de yaş grupları arasında anlamlı fark bulunmadı. Bu nedenle çalışmayı “yaş, eşey ve saat her durumda yaşam alanı seçimini değiştirir” diye özetlemek doğru olmaz. ## Görünüş ve Genetik Köken Sırbistan ve Macaristan’da 2014–2015’te toplanan 74 Sülün dokusuyla yapılan, 2021’de yayımlanan genetik çalışma, görünüşün neden tek başına köken belgesi olamayacağını gösterir. İncelemelerden biri 74 kuşun kalıtsal işaretlerini, diğeri 69 kuşta anneden aktarılan DNA bölümünü değerlendirdi. Anne soylarında iki ana grup bulundu; daha yaygın olan colchicus grubuydu. Coğrafi bilgi kullanan çözümlemelerde Sırbistan ve Macaristan örnekleri ayrışırken, bu bilgiyi kullanmayan çözümleme açık bir ülke ayrımı vermedi. Sonuçlar Türkiye kuşlarının genetik kökenini ölçmez; tek bir boyun halkasıyla aynı analiz yapılmış sayılmaz. ## Besin İçeriğini Sınayan Deney Almanya’nın Ruthe araştırma çiftliğinde yapılan ve 2022’de yayımlanan kontrollü deneyde 490 Sülün yavrusu beş gruba ayrıldı. Protein miktarı düşük, enerjisi yeterli yem alan grupta bazı haftalarda büyüme ve bağışıklık yanıtı ölçüsü kontrol grubundan düşüktü. Ancak büyüme farkı bütün haftalarda sürmedi; başka bir bağışıklık testinde de grupların haftalık artışları arasında anlamlı fark bulunmadı. Bu ayrıntı önemlidir: besinin içeriği gelişimi etkileyebilir, fakat tek deney bütün bağışıklık sisteminin sürekli zayıfladığını veya Türkiye’deki yabani yavru kayıplarının nedenini kanıtlamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...