kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kır Baykuşu (Asio flammeus)
VS
Seçildi Alaca Baykuş (Strix aluco)

Kır Baykuşu

Asio flammeus

Takım Strigiformes
Familya Baykuşgiller (Strigidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Sarı göz, koyu göz maskesi, alt bilek virgülü ve güve gibi alçak uçuş.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kır Baykuşu (Asio flammeus; Short-eared Owl), açık arazide alçaktan avlanırken görülebilen, yuvarlak başlı bir baykuştur. Sarı gözlerin çevresindeki koyu lekeler açık yüzün içinde dikkat çeker. Baş üzerindeki küçük tüy püskülleri çoğu kez güçlükle seçilir. Kahverengi-devetüyü baş ve kanatlar, daha açık ve koyu çizgili alt tarafla birleşir.

Genel Görünüm ve Duruş

Üst tarafta kahverengi ve sarımsı tonlar, alt tarafta daha açık toprak renkleri hâkimdir. Tüylerdeki lekeler, çizgiler ve benekler bir araya gelerek otlar arasında gizlenmesini sağlar. SEO/BirdLife, bu karmaşık deseni türün görünüşünün önemli bir parçası olarak anlatır. Uçuşta uzun kanatlara karşılık kuyruk kısa ve enine bantlıdır; yerde saklanan desenli gövdeyle havadaki siluet birlikte tanınır.

Amasya’nın Yedikır Barajı çevresindeki kış araştırmasında Kır Baykuşları açık alanlarda, yerde toplu halde dinlenirken gözlenmiştir. Aynı bölgede Kulaklı Orman Baykuşlarının dinlenme yerleri çamlıklardaydı. Bu iki farklı dinlenme ortamı araştırmacıların türlere ait kusmuk topaklarını ayrı toplamasını sağladı. Bulgular, 2015 yılı için bildirilen yerel kış gözlemleridir.

Gündüz avlanabilmesi, birçok baykuştan daha kolay fark edilmesini sağlar. RSPB’nin uzman hesabı, alçak tüneklerde ya da yere yakın otururken kahverengi deseninin iyi gizlenebildiğini belirtir. Açıkta uçan bir kuş kolay seçilirken aynı kuş yere indiğinde örtüye karışabilir. Bu nedenle alanı yavaşça taramak, baykuşu otların arasından çıkarmaya çalışmaktan daha uygundur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi ve erkeğin tüyleri birbirine çok benzer. Blasco-Zumeta ve Heinze’nin halkacı rehberi, karın çizgilerinin erkeklerde daha dar, dişilerde daha geniş olabildiğini anlatır; fakat bu özelliğin örtüştüğünü de özellikle vurgular. Kuyruk ve kanat tüylerinin ayrıntılarında da kurala uymayan kuşlar bulunur. Bu nedenle tek fotoğraftaki çizgi kalınlığına bakarak kesin eşey tayini yapmak doğru değildir.

Genç kuş genel olarak daha koyu, alt tarafı daha sıcak devetüyü tonunda görünebilir. Buna karşılık yeni çıkmış yuva yavrusu açık devetüyü hav tüyleriyle kaplıdır. Oiseaux hesabı bu iki gelişim evresini ayrı tanımlar.

Uçuşta Görünüm

Uzun ve geniş kanatlarla yapılan yavaş, derin vuruşların arasına süzülmeler girer. Kuş açık alan üzerinde yön değiştirirken avını fark edince ayakları önde dalabilir. Oiseaux hesabında bu alçak tarama uçuşuyla kısa süzülme ve dalışların art arda geldiği anlatılır.

Soluk kanat altında bileğe yakın koyu, virgül biçimli bir leke ve dış uçuş tüylerinin ucunda koyuluk seçilir. Üst kanatta ise uçuş tüyleri üzerinde açık renkli bir alan bulunur. Cornell bu iki yüzeyin farklı işaretlerini ayrı ayrı tanımlar.

Ses ve Davranış

Üreme alanındaki ötüş tekrarlanan, boğuk notalardan oluşur. Nicole Bouglouan, erkeğin uçarken verdiği bu dizilere karşı dişinin havlama benzeri seslerle cevap verebildiğini anlatır. Yuva çevresinde heyecanlandığında daha sert çağrı ve ıslıklar duyulabilir. Üreme dışında çoğu zaman sessizdir.

Kur uçuşunda erkek, kanatlarını birbirine vurarak alkışa benzeyen sesler çıkarabilir. Cornell’in davranış hesabı bu gösteriye ötüşün de eşlik ettiğini bildirir. Erkek, kuluçkaya yatan veya küçük yavruları örten dişiye yiyecek getirir; yuvaya yaklaşan tehlikelere karşı dikkat dağıtan davranışlar da gösterebilir.

Dişi, kuru zemindeki sığ çukuru kendi göğsünden aldığı tüyler ve ot parçalarıyla döşer. Yuva, çevresindeki alçak bitkilerle gizlenebilir; bazen daha açıkta kalır. Yuva örtüsüne girmeden uzaktan izlemek gerekir.

BTO’nun Britanya ve İrlanda kuşlarını ele alan, el kitaplarına dayalı derlemesinde tipik yumurta sayısı 4–7, dişinin yürüttüğü kuluçka yaklaşık 26 gündür. Cornell’in Kuzey Amerika hesabındaki 12–18 gün, yuvada kalış dönemidir. İspanya’nın SEO/BirdLife tür hesabı ise yavruların 15 günlükken yuva çevresinde yürüyebildiğini, 25 günlükken uçabildiğini belirtir. Yuvadan yürüyerek uzaklaşmakla uçmaya başlamak farklı gelişim aşamalarıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Kulaklı Orman Baykuşu (Asio otus; Long-eared Owl), uzun baş püsküllerini uçuşta yatırabildiği için her zaman kulaklı görünmez. Daha kızıl yüzü, sarıdan turuncuya değişebilen gözü ve karın üzerindeki daha yaygın, dallanan koyu çizgileri karşılaştırılır. İki türde de soluk kanat altında koyu bilek alanı bulunabilir. Kır Baykuşunun genellikle daha açık yüzü ve daha az desenli karnı, bu ortak lekeyle birlikte değerlendirilir.

Gökçe Delice (Circus cyaneus; Hen Harrier) de açık alanda alçaktan av arayabilir. Erişkin erkeği gri, dişi ve gençleri kahverengidir; kuyruk tabanının üstündeki beyaz alan belirgindir. Baş ve kuyruk oranları, baykuşun iri yuvarlak başlı görünümünden farklıdır. Kahverengi bir dişinin otlar üzerinde süzülmesi tek başına Kır Baykuşu olduğu anlamına gelmez; kuş döndüğünde beyaz kuyruk kökü ve uzun kuyruk izlenir.

Peçeli Baykuş (Tyto alba; Western Barn Owl), açık ve kalp biçimli yüz çerçevesiyle ayrılır. Gözü koyu, gagası açık boynuz rengidir; Kır Baykuşunun sarı gözlerini kuşatan siyah lekelerle aynı yüz görünümünü taşımaz. Peçeli Baykuşun alt tarafı bembeyazdan kızılımsıya kadar değişebilir. Bu yüzden her Peçeli Baykuşun mutlaka çok beyaz görünmesi beklenmez; yüz biçimi ve göz rengi daha kullanışlıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık ve ağaçsız ya da seyrek ağaçlı alanları seçer. Tarım alanı, çayır, fundalık, kındıralık ve sulak alanların alçak bitki örtüsünden yararlanabilir. SEO/BirdLife’ın İspanya hesabında tahıl tarlaları, nadas ve anız alanları özellikle öne çıkar.

Yuva Yeri

Cornell’in Kuzey Amerika hesabında yuvaların çoğunlukla küçük tepeler, sırtlar veya tümseklerdeki kuru noktalara kurulduğu belirtilir. Yeterli bitki örtüsü kuluçkadaki dişiyi saklar.

Günlük Alan Kullanımı

İskoçya’da 2017–2020 arasında GPS cihazı takılan, gelişimini tamamlamış 17 kuşla ilgili araştırma İskoçya, İngiltere ve Norveç’te kullanılan alanları karşılaştırdı. Britanya’da otluk parçalar, Norveç’te ise alçak çalılıklar daha fazla kullanılıyordu. 2024 tarihli çalışmada yuvaların 50 metre çevresindeki konumlar av alanı analizine alınmamıştı. Yazarlar, bölgeler arasındaki farkın küçük memeli avların bulunabilirliğiyle ilişkili olabileceğini belirtti.

Dünya Yayılışı

Avrupa ve Asya’nın kuzeyiyle Kuzey Amerika’dan Güney Amerika’ya uzanan geniş bir yayılışı vardır. AviList, Kuzey Amerika-Avrupa-kuzey Asya topluluklarını kapsayan flammeus yanında Antiller, Andlar, Galapagos, Falkland ve Hawaii gibi bölgelerde de alt türler tanır. Pohnpei adasında ayrı bir biçim bulunur. Bu geniş yayılış tek bir kesintisiz nüfus veya her yerde aynı göç davranışı demek değildir; farklı adalar ve kıtalar kendi topluluklarını barındırır.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de kış ziyaretçisi ve geçit kuşu olarak görülür; az sayıda üreme kaydı da vardır. İngilizce Trakya besin araştırması, kışlayan kuşların özellikle batı Anadolu’da bildirildiğini özetler. BirdLife’ın 2021 derlemesinde 2013–2019 dönemi için 3–20 üreyen çift bulunur; üreme verisi kapsamlı olarak sınıflandırılmıştır. Buna karşılık 2012–2018 ve 1980–2013 nüfus eğilimleri bilinmiyor, verileri yetersizdir. Bu tarihli kayıt güncel bir ülke nüfus sayımı değildir.

Göç Yolculuğu

Hareketleri yalnız düzenli bir kuzey-güney göçünden oluşmaz. İzlanda, İskoçya ve İspanya’dan 47 kuşun GPS cihazlarıyla izlendiği 2024 araştırmasında, bazı bireyler Avrupa ve Kuzey Afrika boyunca çok geniş alan değiştirmiştir. Ardışık yıllarda yuvalarken izlenen dokuz bireyde kullanılan yuva yerleri arasındaki uzaklık 41–4.216 kilometreydi. Bu cihaz kayıtları türün gezgin davranışını gösterir; aynı ülkenin bütün kuşları için tek bir yolculuk hattı vermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük memeliler başlıca besinleridir; kuşlar da avlanabilir. Kırklareli–Tekirdağ sınırında Ocak–Mart 2019’da toplanan 153 kusmuk topağında 308 av hayvanına ait kalıntı bulundu. 2021 tarihli İngilizce yayında, av sayısının yüzde 95,4’ü küçük memeli, yüzde 4,6’sı kuştu. Topaklardaki 14 kuş kalıntısının tamamı Alauda arvensis, yani Tarlakuşu olarak tanımlandı. Oranlar bu kışlık yerel örnekleme aittir; besinlerin ağırlık oranları veya bütün Türkiye’nin yıllık menüsü değildir.

Nasıl Avlanır?

Alçaktan uçarken açık alanı tarar; avın yerini belirlediğinde ayakları önde dalarak yakalar. Yoğun bitkiler üzerinde kısa süre kanat çırparak yerinde kalabildiği veya bir tünekten av beklediği de olur. Avını pençelerinde taşır. Küçük memeliyi çoğunlukla bütün yutar; sindiremediği kemik ve kıllar daha sonra topak olarak ağızdan çıkarılır. Bu kusmuk topakları, hayvanı avlanırken görmeden de hangi canlıları yediğinin araştırılmasına yardımcı olur.

İlginç Bilgiler

## Amasya’da İki Baykuşun Besinleri Amasya’daki Yedikır Barajı çevresinde 2015 yılı için bildirilen kış verileriyle Kır Baykuşu ve Kulaklı Orman Baykuşunun besinleri karşılaştırıldı. 2017’deki çalışmada Kır Baykuşunun 78 sağlam kusmuk topağından 90 av, Kulaklı Orman Baykuşunun 231 topağından 467 av belirlendi. Kır Baykuşunda sayıca en sık av yüzde 58,9 ile Microtus levis adlı tarla faresiydi. Meriones tristrami adlı diğer bir kemirgen, av sayısının yüzde 16,7’sini oluşturuyordu; bu pay Kulaklı Orman Baykuşunda yüzde 2,8’di. Araştırılan yerde iki türün besinleri büyük ölçüde örtüşüyordu. Bu oranlar av sayısına aittir; hayvanların tahmini besin ağırlığındaki payları ayrı hesaplanmıştır. ## Farklı Yaştaki Yuva Yavruları Dişi ilk yumurta bırakıldıktan sonra kuluçkaya başlayabilir. Yumurtaların bir veya iki gün arayla bırakılması, ilk yavrunun ötekilerden önce gelişmeye başlamasına yol açar. Böylece aynı yuvada farklı büyüklükte yavrular bulunabilir. Bu, yumurtaların hepsinin bırakılmasını bekleyip ardından kuluçkaya başlayan kuşlardaki daha eşzamanlı çıkıştan farklı bir üreme düzenidir. ## Bir Yılda İki Üreme Alanı 2024 araştırmasında, İskoçya’da 2017’de yuvasındayken cihaz takılan bir dişinin 2018’de hem İskoçya’da hem Norveç’te ürediği bildirildi. BTO’nun yazar kurumu açıklaması, aynı izleme grubundaki 14 dişinin 18 başarılı üreme denemesini de özetler: iki deneme dışındaki bütün kayıtlarda dişi, en küçük yavru tamamen bağımsızlaşmadan ayrılmış, bakımın son bölümünü erkek sürdürmüştü. Tek bireyin iki ülkedeki üremesi ile bu daha geniş yavru bakım örneklemi ayrı bulgulardır. Biri yuvalama yerleri arasındaki hareketi, diğeri eşlerin yavru büyütmedeki görev paylaşımını gösterir.

Alaca Baykuş

Strix aluco

Takım Strigiformes
Familya Baykuşgiller (Strigidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Yuvarlak baş, koyu göz, kulak tüyünün bulunmaması ve alacalı gövdeyi sesle birlikte değerlendir; renk eşey değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Alaca Baykuş (Strix aluco; Tawny Owl) yuvarlak başlı, toplu gövdeli ve koyu gözlüdür. Başında kulak gibi yükselen tüy püskülü yoktur. Kahverengi-gri alacalı görünüşü ağaç kabuğuyla bütünleşebilir; baş, göz ve gövde birlikte incelenir.

Genel Görünüm ve Duruş

Açık boynuz renkli, kancalı gagası kısmen yüz tüyleriyle örtülür. Omuz yakınında açık çizgiler; alt tarafta boyuna koyu çizgilerle daha ince enine işaretler bulunur. Yüz alanı yuvarlağa yakındır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

BTO’nun Britanya’da canlı kuşlardan derlediği verilerde dişiler genellikle daha iri ve ağırdır; ölçüler örtüşür. Güney Finlandiya’nın 1978–2008 renk kayıtlarını inceleyen araştırmada renk biçiminin yaş ve eşeyden bağımsız, kalıtılabilir olduğu bulunmuştur. Kızıl kuş erkek, gri kuş dişi diye ayrılmaz; ayrı fotoğraflardaki büyüklük de kesin eşey vermez.

Yavru önce grimsi beyaz hav tüyleriyle kaplıdır; sonra daha gevşek, ince bantlı genç tüyleri gelişir. Koyu gözler gündüz mavimsi yansıyabilir; yansıma gerçek göz rengi değildir.

Uçuşta Görünüm

Geniş, yuvarlak kanatları ve görece kısa kuyruğuyla hızlı, doğrudan uçar; güçlü kanat çırpışları görülür.

Ses ve Davranış

Erkeğin bölge ötüşünde uzun “huu”, duraklama ve titreşimli son bölüm duyulur. Dişi sıkça keskin “kivik” verir; çiftler karşılıklı seslenebilir. Dişi daha boğuk bir ötüş de çıkarır, temas çağrıları iki eşeyde de vardır. Tanıdık iki parçalı ses her seferinde tek kuştan gelmez.

Gündüz kovuk girişinde veya sık yapraklar içinde dinlenebilir; gündüz ötmesi de mümkündür. Yuva yakınında savunma davranışı gösterebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kulaklı Orman Baykuşu (Asio otus; Long-eared Owl) turuncu gözlü, daha ince-uzun duruşludur. Yükseltilebilen baş püskülleri gerçek kulak değildir; yatık durabilir. Püskülün görünmemesi tek başına Alaca Baykuş tanısı vermez.

Kukumav (Athene noctua; Little Owl) daha küçük, sarı gözlü ve geniş-yassı başlıdır. Üst tarafı açık beneklidir; gündüz dal, direk veya kayada görülebilir. Göz rengiyle baş biçimi birlikte incelenir; yalnız saate bakılmaz.

Peçeli Baykuş (Tyto alba; Western Barn Owl) kalp biçimli yüzü, açık alt tarafı ve bej üst tarafıyla ayrılır. Onun da gözü koyudur; yalnız göz rengi iki türü ayırmaz. Türkiye’nin Tyto alba taksonu karşılaştırılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yapraklı ormanlar, olgun ağaçlı parklar ve geniş bahçeler kullanılabilir.

Yuva Yeri

Doğal ağaç kovuğu ve uygun yuvalık kullanır; kaya boşluğu veya korunaklı yapı da yuva yeri olabilir. Dal ve çalıdan yeni bir yuva örmez. Kovuk içine ışık tutulmaz veya girişi açılmaz.

BTO’nun Britanya yuva kayıtları tipik 2–3 yumurta ve dişinin yürüttüğü 30 günlük kuluçka bildirir. Bu tipik değerdir; 1–6 yumurta da kaydedilmiştir. Erkek besin getirir. Britanya sayıları Türkiye’de her çiftin aynı sayıda yumurta bırakacağı anlamına gelmez.

BTO’nun Britanya verisinde tipik uçuşa geçiş dönemi 34,5–38,5 gündür; bağımsız yaşama yaşı değildir. Yuvadan ayrılmış yavruyu ebeveynler beslemeyi sürdürür. Tek başına görünen kabarık yavru hemen terk edilmiş sayılmaz; yakından izlemek için ele alınmaz.

Günlük Alan Kullanımı

İstanbul Belgrad Ormanı’nın 2007–2008 araştırmasında olgun yapraklı ağaçlar, dere ve gölet çevresiyle ilişki görülmüştür. Britanya’nın 2005–2006 ve 2018–2019 ev-bahçe araştırmasında da yapraklı ağaç örtüsüyle şehirleşme, alanın kullanımını etkilemiştir. Bunlar yerel ilişkilerdir; Türkiye’de her yuvanın su kenarında olması veya yapay ışığın etkisinin deneyle kanıtlandığı sonucu çıkarılmaz.

Dünya Yayılışı

Avrupa’nın büyük bölümünden batı Sibirya’ya; Anadolu, Kafkasya, Yakın Doğu, İran ve Orta Asya’nın dağlarına uzanır. Kuzey Afrika’da da bulunur. Eski geniş Alaca Baykuş kapsamındaki Himalaya, Çin ve Kore kayıtları güncel Strix aluco sınırlarına kontrolsüz aktarılmaz; Strix nivicolum ayrıdır.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa tablosunda Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 20.000–50.000 çift tahmini vardır. Kısmi veriye dayanır ve ülke eğilimleri belirsizdir. Bu 2026 sayımı değildir; gözlem sayısıyla üreyen çift sayısı birbirinin yerine kullanılamaz.

İstanbul Belgrad Ormanı’nda 26 Aralık 2007–29 Mart 2008 araştırması seslere verilen yanıtları konumlarıyla değerlendirerek 93 kuş tahmin etmiştir. Çalışma 2013’te yayımlanmıştır; saha yılı 2013 değildir. Bu tarihli yerel tahmin, bugünkü orman nüfusu veya Türkiye’nin bütün yoğunluğu sayılmaz.

Göç Yolculuğu

Erişkin çiftler alanlarında yerleşik kalabilir; düzenli uzun mesafeli göçmen değildir. Gençlerin doğdukları yerden ayrılması yerleşiklikle çelişmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük memeliler önemli avlardır; küçük kuş, kurbağa, böcek ve solucan da yiyebilir. Kullanılan besin ortamla döneme göre değişir. Her av grubunun her yerde eşit payı olduğu varsayılmaz.

Nisan 2009’da Karaman Kılbasan yakınındaki Karadağ kaya boşluğundan toplanan Alaca Baykuş topak ve besin kalıntılarında 38 av belirlenmiştir: 29 küçük memeli, dokuz kuş. Nedyalkov ve Boev’in 2016 çalışmasındaki bu sayılar kalıntı tanısına dayanır; besin ağırlığı değildir. Küçük örneklem Türkiye’nin yıllık oranı sayılmaz; aynı yayındaki Peçeli Baykuşun 32 avı bu türe aktarılmaz.

Nasıl Avlanır?

Mike Toms’un Britanya uzman anlatımında ağaçlıkta tünekten dinleyip avın üzerine uçma, daha açık alanda uçuşta av arama anlatılır. Tek yöntemle sınırlı değildir. Başını çevirip beklemesinden görünmeyen avın adı belirlenmez.

Sindiremediği kıl ve kemikleri ağızdan sıkıştırılmış topaklar halinde çıkarır; bunlar dışkı değildir. Topağın biçimi her durumda baykuş türünü kesin belirlemez.

İlginç Bilgiler

## Renk Biçimleri ve Kış Koşulları Güney Finlandiya’da 1981–2008 döneminin 466 üreyen erişkinine dayanan sağkalım modellerinde, çok karlı kışlarda kahverengi kuşların gri kuşlara göre daha düşük sağkalım gösterdiği bulunmuştur. Ilımanlaşan kışlarda fark azalmış, kahverengi biçimin payı artmıştır. Karell ve arkadaşlarının 2011 çalışması bunu kalıtılabilir renk üzerindeki seçilimle ilişkilendirir. Tek kuşun havaya göre rengini değiştirmesi değildir; Türkiye’de aynı hızın yaşandığını göstermez. ## Duyulmayan Kuş Her Zaman Yok Değildir Britanya’da 2005–2006 ve 2018–2019 araştırmasında, ekim–mart arasında haftada bir akşam 20 dakikalık ev-bahçe gözlemleri kullanılmıştır. İki dönemde 9.000’den fazla alan incelenmiştir. Tarih, saat, hava ve ay evresi kuşu fark etme olasılığını etkilemiştir. Hanmer ve arkadaşlarının 2022 yayını, tek ziyarette duyulmamanın yokluk olmadığını gösterir. Alan kullanımıyla gözlenebilirlik ayrı değerlendirilir; Britanya yöntemi Türkiye’nin kesin ziyaret sayısı kuralı değildir. ## Tam Karanlık ve Az Işık Aynı Değildir Mike Toms’un BTO uzman anlatımı, Alaca Baykuşun az ışıkta iyi gördüğünü fakat tam karanlıkta göremediğini açıklar. İşitmesi de avı bulmasına yardım eder. “Gece kuşu” olmak, gözün hiç ışığa ihtiyaç duymaması anlamına gelmez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...