kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kızıl Akbaba (Gyps fulvus)
VS
Seçildi Ak Çaylak (Elanus caeruleus)

Kızıl Akbaba

Gyps fulvus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Çok geniş parmaklı kanat, kısa yuvarlak kuyruk, küçük açık baş ve açık örtü-koyu telek karşıtlığı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Çok geniş kanatlar, kanatlara göre küçük görünen baş ve kısa kuyruk Kızıl Akbabanın ilk tanı işaretleridir. Renk ve yaş özellikleri de birlikte incelenir.

Genel Görünüm ve Duruş

Uzun boyun, ince beyazımsı hav tüyleriyle kaplıdır. Dibinde kabarık bir tüy yakası bulunur. Gaga güçlü ve kanca uçludur.

Göğüs ve karın sıcak kızıl-kahverengi, sırt ve kuyruk kökü kum kahverengisidir. Kuyruk koyu kahverengi-siyah görünür.

Uçurum raflarında toplu yuvalar kurar. Vadiler ve dağ yamaçları üzerinde gevşek topluluklar halinde süzülürken yükselen hava akımlarını kullanır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer tüy desenini taşır. İrilik veya yakanın kabarıklığına bakmak, tek kuşun eşeyini güvenilir biçimde belirlemeye yetmez.

Gençte yaka kahverengi ve sivri tüylüdür; gövde tüyleri de dar ve sivri uçlu, alt taraf açık beneklidir. Erişkinde yaka beyaz, gövde tüyleri daha yuvarlak uçludur. Gençte gaga ve göz koyu; erişkinde gaga gri-beyaz, göz açık kahverengidir. Ara yaşlarda eski ve yeni uçuş tüyleri karışır. Uzman rehber, gaga, göz ve yaka renginin tek başına kesin yıl yaşını vermediğini özellikle belirtir; gelişim bireyler arasında değişir.

Uçuşta Görünüm

Uzun, çok geniş kanatlarını süzülürken hafif V biçiminde tutabilir. Kuyruk kısadır. Erişkinde kanadın arka kenarı daha düzgün, gençte dişli görünür; gençlerin kuyruğu da erişkine göre daha uzundur.

Kanatların açık kahverengi küçük tüyleri, koyu uçuş tüyleriyle karşıtlık oluşturur. Bu geniş iki tonlu yüzey, özellikle iyi ışıkta seçilir. Gökyüzüne karşı kararan bir kuşta kanat, baş ve kuyruk oranlarına da bakılır.

Ses ve Davranış

Genellikle sessizdir. Leş veya tünek yeri üzerindeki çekişmelerde boğazdan gelen kaba sesler ve üflemeyi andıran tıslamalar çıkarır.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Akbaba, Aegypius monachus, çok daha koyu ve tekdüze kahverengi görünür. Gaga koyu, boyun yakası da koyudur. Gençleri erişkinden bile daha koyu olabilir. Bu karşılaştırmada genel renk, baş ve boyun görünüşüyle birlikte kullanılmalıdır.

Sakallı Akbaba, Gypaetus barbatus, uzun ve sivri kanatları ile uzun kama kuyruğuyla ayrılır. Erişkinde açık baş, koyu yüz bandı ve gaga yanındaki sakal tüyleri seçilir. Gençleri koyu olsa da uzun kanat-kuyruk oranı sürer.

Küçük Akbaba, Neophron percnopterus, daha küçüktür. Erişkinde açık gövdeyle siyah uçuş tüyleri güçlü karşıtlık verir; yüz sarı ve tüysüzdür. Kama kuyruğu vardır. Genç kuş kahverengi olabilir; bu yüzden yalnız erişkinin siyah-beyaz renkleri aranmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık araziyle çevrili uçurum ve sarp kayalıklar üreme ortamıdır. Kaya rafları ve oyuklar yuva için korunmuş yerler sağlar. Besin ararken çevredeki geniş açık arazilere çıkabilir.

Yuva Yeri

Yuva çoğunlukla kaya rafı veya mağara benzeri bir oyuktadır. Dal, ot ve yün gibi malzemelerden sığ bir platform kurulur. İspanya için SEO/BirdLife uzman hesabında tek yumurta, iki eşin paylaştığı 48–54 gün kuluçka ve 110–115 günlük uzun yavru gelişimi anlatılır. Bakım, genç uçabildikten sonra da sürebilir. Bunlar Türkiye’deki bütün yuvalar için sabit süreler değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Yunanistan’ın Girit Adası’nda 1997–2000’de izlenen beş kolonideki kuşların gün içindeki etkinliği farklı hava koşullarında kaydedilmiştir. Üreme ve beslenme alanları farklı olduğundan ebeveynler yuvadan besin aramaya çıkar, bakım nöbetlerini paylaşır. Koloninin önünde uçan her kuşun aynı yuvaya ait olduğu düşünülemez.

Dünya Yayılışı

Yayılışı güneybatı ve güneydoğu Avrupa, Kuzey Afrika, Balkanlar, Türkiye ve Kafkasya’dan Orta Doğu ile Orta Asya’ya uzanır. Avrupa’nın üreyen kuşlarının büyük bölümü İber Yarımadası’ndadır. CMS’nin güncel tür hesabı küresel IUCN durumunu Asgari Kaygı olarak gösterir; bu, her bölgedeki nüfusun güvence altında olduğu anlamına gelmez.

Türkiye'deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa Kırmızı Listesi ekinde Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 150–200 üreyen çift tahmini verilmiştir. Kayıt, sınırlı veriden yapılan çıkarıma dayanan kısmi kapsamlı bir tahmindir. Aynı tabloda 2012–2018 kısa dönem eğilimi yetersiz veriyle bilinmiyor olarak gösterilir. Bunlar günümüzün eksiksiz Türkiye sayımı değildir.

Göç Yolculuğu

Bazı topluluklar yerleşik, bazıları uzun mesafeli göçmendir. Avrupa’daki genç ve erişkin olmayan kuşların Afrika’ya uzanan hareketleri de bildirilmiştir. Aynı türün bütün yaş ve bölgeleri için tek rota çizilemez; Türkiye’de görülen bir kuşun nereden geldiği, yalnız bulunduğu noktadan anlaşılmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Leşle beslenmeye özelleşmiştir. Koyun, keçi ve yabani toynaklılar gibi büyük memelilerin ölülerini kullanır; yumuşak dokularını güçlü gagasıyla parçalar. Sağlıklı bir hayvanı kovalamak, olağan beslenme yöntemi değildir.

Nasıl Avlanır?

Besini başlıca görerek bulur. Kargalar ve başka leşçillerin hareketini, akbabaların leşe doğru inişini izleyebilir. Bu davranış, henüz hayvan ölüsünü görmemiş kuşların da alana yönelmesine yardım eder. Bulunan besin çevresinde kısa sürede kalabalık oluşabilir.

İlginç Bilgiler

## Yavru Bakımını Nasıl İnceleriz? Yunanistan’ın Girit Adası’ndaki 1997–2000 araştırmasında yavru bakımı için bir koloniden beş çift ayrıntılı izlenmiştir. İlk haftalarda ebeveynler yavruyu ağızlarına geri getirdikleri besinle beslemiş; bazen bunu yuva tabanına bırakmıştır. Yavru büyüdükçe yalnız kaldığı süre artmıştır. Araştırma, her ebeveynin her gün aynı sayıda besleme yaptığı bir düzen göstermemiştir. Besleme miktarı, erişkinin kursağının dolgunluğundan dolaylı hesaplanmıştır; yavrunun yediği her lokma tartılmamıştır. Bu seçilmiş küçük Girit örneklemi, Türkiye’deki bütün kolonilerin bakım çizelgesi değildir. ## Gözün Görmediği Yön İngiltere’deki Hawk Conservancy Trust’ta barındırılan iki erişkin Kızıl Akbaba ile Gyps africanus türünden iki erişkin üzerinde 2012’de yayımlanan araştırma, gözlerin çevrede hangi yönleri görebildiğini ölçmüştür. İki türün benzer sonuçları birlikte değerlendirilmiştir. Baş aşağı eğilip yerde besin arandığında geniş bir alan görülebilirken, uçuşun ön yönü kör alana denk gelebilir. Araştırmacılar bu yapının türbin çarpışmalarına yatkınlığı açıklamaya yardım edebileceğini belirtmiştir. Çalışma gerçek çarpışmaların tüm nedenlerini sınayan bir arazi deneyi değildir; dört esaret altındaki kuşun görme alanı ölçümleriyle uçuş görüntülerinin değerlendirilmesine dayanır.

Ak Çaylak

Elanus caeruleus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Koyu omuz, açık gövde ve kısa kuyruk; asılı avlanma destekleyicidir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Çaylak, açık gri sırtı, beyaz alt tarafı ve siyah omuzlarıyla küçük bir yırtıcıdır. İri başı ve kısa kuyruğu yardımcıdır. Havada asılı avlanması tek başına ayırmaz; Kerkenez de bunu yapar.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga siyah, dibindeki çıplak alan ve bacaklar sarıdır. Gözler kırmızı-turuncudur. Açık gri üst tarafta siyah omuz alanı, beyaz baş ve alt tarafla karşıtlık oluşturur.

Kanatlar tabanda geniş, uçta sivridir. Kuyruk kısa ve kare uçludur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Eşeylerin tüy görünümü benzerdir. İspanya’nın Badajoz bölgesindeki 31 erkek ve 17 dişinin ağırlığını veren uzman hesapta dişiler daha ağırdı, değerler örtüşüyordu. Yazarların yayımlanmamış verileri olan bu yerel örnek, Türkiye’de fotoğraftan eşey belirleme yöntemi değildir.

Gençte baş ve göğüs daha sarımsı veya pas tonludur; üst tüylerin açık kenarları pullu görünüm oluşturabilir. Göz erişkinin kırmızısından daha soluktur. Genç giysisi ayrı bir dişi giysisi değildir.

Uçuşta Görünüm

Üstten açık gri sırtla siyah omuz alanları seçilir. Süzülürken kanatlarını yukarı açılı tutabilir; av ararken aynı noktada kanat çırparak asılı kalır.

İber uzman hesabında kanat altının iç uçuş tüyleri caeruleus alt türünde açık, vociferus alt türünde daha koyu tanımlanır. Bu farktan Türkiye’deki her kuşun alt türü çıkarılamaz. Kuyruğun ortadaki iki tüyü gri, diğerleri beyazdır.

Ses ve Davranış

Çoğunlukla sessizdir; eşeyler ince, delici bir çağrı verebilir. Alarm sesi tiz ıslığı andırır. Sessiz bir kuş bu nedenle elenmemeli, sesin geldiği birey görülmelidir.

Karıştırılabilecek Türler

Kerkenez (Falco tinnunculus) de havada asılı kalır; fakat kuyruğu daha uzundur. Üstü sıcak kahverengi ve koyu benekli, altı koyu işaretlidir; yüzünde göz altına inen koyu çizgi bulunur. Erişkin erkeğin gri kuyruğunda siyah uç bandı, dişinin kahverengi kuyruğunda enine koyu çizgiler görülür. Gençlerin görünümü ayrıca değerlendirilmelidir.

Gökçe Delicenin (Circus cyaneus) erişkin erkeği gri-beyazdır; kanatları ve kuyruğu uzundur, beyaz sağrısı uçuşta belirgindir. Zemine yakın ilerleyerek araziyi tarar. Dişi ve genç kahverengidir; erkeğin açık giysisi bütün bireylere uygulanmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Güney Afrika uzman hesabında doğal otlaklar ve dönüştürülmüş açık alanlar öne çıkar; kapalı orman ve geniş çöl ana yaşam alanları değildir. Açık av sahasıyla yakın ağaç ve tünekler birlikte değerlendirilmelidir.

Yuva Yeri

Güney Afrika hesabında ağaç tepesindeki ince dallardan, kuru otla döşenmiş küçük platform yuva tarif edilir; bazen yapay yapılar kullanılır. Aynı ağacın tekrar kullanılması aynı yuvanın kullanıldığını göstermez.

SEO’nun İspanya hesabı 2–5, Oiseaux genellikle 3–4 yumurta verir. Kuluçkayı ağırlıkla dişi yürütür, erkek av sağlar. İber üreme sentezi kitaplardan 30–35 gün ve ayrıca 31 gün aktarır; SEO da 31 gün verir. Oiseaux’nun Avrupa anlatısı 25–28 gündür. Kaynaklar ortalanmaz; bunlar Türkiye’de ölçülmüş tek kesin süre değildir. İspanya hesabında ilk uçuş yaklaşık 30–35 gündür; ebeveyn beslemesi daha sonra da sürebilir.

Günlük Alan Kullanımı

SEO, İspanya’nın bazı bölgelerinde sulanan tarlaların kışın önemini belirtir. Açık av alanlarıyla çevredeki tünekler birlikte kullanılır.

Dünya Yayılışı

Afrika’nın geniş kesimleriyle güneybatı Asya’dan doğuya uzanan bölgelerde bulunur; Avrupa’da İber Yarımadası ve güneybatı Fransa’da da yerleşmiştir. Asya yayılışı Pakistan, Hindistan ve Güneydoğu Asya’dan Filipinler ile Endonezya’nın uygun kesimlerine uzanır. Bölgelere göre alt türler değişir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de üremesi belgelenmiştir. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinin eki, Türkiye için 2013–2019 dönemine ait 5–10 çift tahmini verir. Bu, 2026 sayımı veya güncel ülke toplamı değildir. Tek bir kuşu görmek, yuva veya üreme belgesiyle aynı kanıt sayılmaz.

Göç Yolculuğu

SEO, İber topluluklarını yerleşik olarak tanımlar; kısa mesafeli yer değiştirmeler de görülür. Güney Afrika hesabında besin bolluklarına ulaşan dolaşmalar anlatılır. Bunlar Türkiye kuşlarına sabit mevsim göçü, ülke dizisi veya rota atamaya yetmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük memeliler, özellikle kemiriciler önemlidir. Güney Afrika uzman hesabında küçük kuş, kertenkele ve böcekler de bildirilir. Bu yerel av listesinden Türkiye için aynı türler ve oranlar çıkarılamaz.

Nasıl Avlanır?

Güney Afrika hesabı yüksek tünekten veya havada asılı kalarak av aramayı anlatır. Kuş zemindeki ava pençeleriyle yönelir, yakaladığını tüneğe götürebilir. Her hamle başarılı av değildir; yenilen canlı seçilemiyorsa kesin tür adı verilmemelidir.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Gündüz av arayan Ak Çaylaklar, geceyi başka bireylerle ortak bir yerde geçirebilir. Hindistan’ın Maharashtra eyaletinde Deodongri Tepesi’nde 2020 ilkbaharında yapılan gözlemlerde, 2 Mayıs akşamı 91 kuş sayıldı. Bu yer ve tarihli bir geceleme sayısıdır; ülke nüfusu veya üreyen çift sayısı değildir. Araştırmacılar önceki yağışlı dönem, artan buğday ekimi ve kemirici bolluğunun toplanmaya katkıda bulunmuş olabileceğini önerdi. Kuşların geceleme alanına gelişi doğrudan gözlenmişti; bu yağış-tarım-av zinciri ise deneyle kanıtlanmış bir neden olarak sunulmadı. İspanya’nın İber üreme sentezi, yumurtlamanın çoğu ilkbaharda görülse de yılın geniş bölümüne yayılabildiğini, yıllara göre değiştiğini anlatır. Besin ve hava koşullarıyla ilişki tartışılır; bu, Türkiye’de her ay yuva bulunduğu anlamına gelmez. BirdLife South Africa’nın 2025 bölgesel değerlendirmesi türü Tehdide Yakın (NT) sayar; küresel kategoriyi 2019 değerlendirmesine dayanarak Asgari Kaygı (LC) verir. Güney Afrika atlaslarında bildirilme olasılığı azalırken atlas verilerinin farklı değerlendirme yöntemleri azalmanın büyüklüğü için farklı sonuçlar vermiştir. Hesap bu belirsizliği açıklar; bildirilme sıklığı kesin birey sayısı değildir. Bölgesel sonuç Türkiye’nin koruma sınıfına çevrilmemelidir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...