kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kızıl Akbaba (Gyps fulvus)
VS
Seçildi Ak Kuyruklu Kartal (Haliaeetus albicilla)

Kızıl Akbaba

Gyps fulvus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Çok geniş parmaklı kanat, kısa yuvarlak kuyruk, küçük açık baş ve açık örtü-koyu telek karşıtlığı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Çok geniş kanatlar, kanatlara göre küçük görünen baş ve kısa kuyruk Kızıl Akbabanın ilk tanı işaretleridir. Renk ve yaş özellikleri de birlikte incelenir.

Genel Görünüm ve Duruş

Uzun boyun, ince beyazımsı hav tüyleriyle kaplıdır. Dibinde kabarık bir tüy yakası bulunur. Gaga güçlü ve kanca uçludur.

Göğüs ve karın sıcak kızıl-kahverengi, sırt ve kuyruk kökü kum kahverengisidir. Kuyruk koyu kahverengi-siyah görünür.

Uçurum raflarında toplu yuvalar kurar. Vadiler ve dağ yamaçları üzerinde gevşek topluluklar halinde süzülürken yükselen hava akımlarını kullanır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer tüy desenini taşır. İrilik veya yakanın kabarıklığına bakmak, tek kuşun eşeyini güvenilir biçimde belirlemeye yetmez.

Gençte yaka kahverengi ve sivri tüylüdür; gövde tüyleri de dar ve sivri uçlu, alt taraf açık beneklidir. Erişkinde yaka beyaz, gövde tüyleri daha yuvarlak uçludur. Gençte gaga ve göz koyu; erişkinde gaga gri-beyaz, göz açık kahverengidir. Ara yaşlarda eski ve yeni uçuş tüyleri karışır. Uzman rehber, gaga, göz ve yaka renginin tek başına kesin yıl yaşını vermediğini özellikle belirtir; gelişim bireyler arasında değişir.

Uçuşta Görünüm

Uzun, çok geniş kanatlarını süzülürken hafif V biçiminde tutabilir. Kuyruk kısadır. Erişkinde kanadın arka kenarı daha düzgün, gençte dişli görünür; gençlerin kuyruğu da erişkine göre daha uzundur.

Kanatların açık kahverengi küçük tüyleri, koyu uçuş tüyleriyle karşıtlık oluşturur. Bu geniş iki tonlu yüzey, özellikle iyi ışıkta seçilir. Gökyüzüne karşı kararan bir kuşta kanat, baş ve kuyruk oranlarına da bakılır.

Ses ve Davranış

Genellikle sessizdir. Leş veya tünek yeri üzerindeki çekişmelerde boğazdan gelen kaba sesler ve üflemeyi andıran tıslamalar çıkarır.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Akbaba, Aegypius monachus, çok daha koyu ve tekdüze kahverengi görünür. Gaga koyu, boyun yakası da koyudur. Gençleri erişkinden bile daha koyu olabilir. Bu karşılaştırmada genel renk, baş ve boyun görünüşüyle birlikte kullanılmalıdır.

Sakallı Akbaba, Gypaetus barbatus, uzun ve sivri kanatları ile uzun kama kuyruğuyla ayrılır. Erişkinde açık baş, koyu yüz bandı ve gaga yanındaki sakal tüyleri seçilir. Gençleri koyu olsa da uzun kanat-kuyruk oranı sürer.

Küçük Akbaba, Neophron percnopterus, daha küçüktür. Erişkinde açık gövdeyle siyah uçuş tüyleri güçlü karşıtlık verir; yüz sarı ve tüysüzdür. Kama kuyruğu vardır. Genç kuş kahverengi olabilir; bu yüzden yalnız erişkinin siyah-beyaz renkleri aranmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık araziyle çevrili uçurum ve sarp kayalıklar üreme ortamıdır. Kaya rafları ve oyuklar yuva için korunmuş yerler sağlar. Besin ararken çevredeki geniş açık arazilere çıkabilir.

Yuva Yeri

Yuva çoğunlukla kaya rafı veya mağara benzeri bir oyuktadır. Dal, ot ve yün gibi malzemelerden sığ bir platform kurulur. İspanya için SEO/BirdLife uzman hesabında tek yumurta, iki eşin paylaştığı 48–54 gün kuluçka ve 110–115 günlük uzun yavru gelişimi anlatılır. Bakım, genç uçabildikten sonra da sürebilir. Bunlar Türkiye’deki bütün yuvalar için sabit süreler değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Yunanistan’ın Girit Adası’nda 1997–2000’de izlenen beş kolonideki kuşların gün içindeki etkinliği farklı hava koşullarında kaydedilmiştir. Üreme ve beslenme alanları farklı olduğundan ebeveynler yuvadan besin aramaya çıkar, bakım nöbetlerini paylaşır. Koloninin önünde uçan her kuşun aynı yuvaya ait olduğu düşünülemez.

Dünya Yayılışı

Yayılışı güneybatı ve güneydoğu Avrupa, Kuzey Afrika, Balkanlar, Türkiye ve Kafkasya’dan Orta Doğu ile Orta Asya’ya uzanır. Avrupa’nın üreyen kuşlarının büyük bölümü İber Yarımadası’ndadır. CMS’nin güncel tür hesabı küresel IUCN durumunu Asgari Kaygı olarak gösterir; bu, her bölgedeki nüfusun güvence altında olduğu anlamına gelmez.

Türkiye'deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa Kırmızı Listesi ekinde Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 150–200 üreyen çift tahmini verilmiştir. Kayıt, sınırlı veriden yapılan çıkarıma dayanan kısmi kapsamlı bir tahmindir. Aynı tabloda 2012–2018 kısa dönem eğilimi yetersiz veriyle bilinmiyor olarak gösterilir. Bunlar günümüzün eksiksiz Türkiye sayımı değildir.

Göç Yolculuğu

Bazı topluluklar yerleşik, bazıları uzun mesafeli göçmendir. Avrupa’daki genç ve erişkin olmayan kuşların Afrika’ya uzanan hareketleri de bildirilmiştir. Aynı türün bütün yaş ve bölgeleri için tek rota çizilemez; Türkiye’de görülen bir kuşun nereden geldiği, yalnız bulunduğu noktadan anlaşılmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Leşle beslenmeye özelleşmiştir. Koyun, keçi ve yabani toynaklılar gibi büyük memelilerin ölülerini kullanır; yumuşak dokularını güçlü gagasıyla parçalar. Sağlıklı bir hayvanı kovalamak, olağan beslenme yöntemi değildir.

Nasıl Avlanır?

Besini başlıca görerek bulur. Kargalar ve başka leşçillerin hareketini, akbabaların leşe doğru inişini izleyebilir. Bu davranış, henüz hayvan ölüsünü görmemiş kuşların da alana yönelmesine yardım eder. Bulunan besin çevresinde kısa sürede kalabalık oluşabilir.

İlginç Bilgiler

## Yavru Bakımını Nasıl İnceleriz? Yunanistan’ın Girit Adası’ndaki 1997–2000 araştırmasında yavru bakımı için bir koloniden beş çift ayrıntılı izlenmiştir. İlk haftalarda ebeveynler yavruyu ağızlarına geri getirdikleri besinle beslemiş; bazen bunu yuva tabanına bırakmıştır. Yavru büyüdükçe yalnız kaldığı süre artmıştır. Araştırma, her ebeveynin her gün aynı sayıda besleme yaptığı bir düzen göstermemiştir. Besleme miktarı, erişkinin kursağının dolgunluğundan dolaylı hesaplanmıştır; yavrunun yediği her lokma tartılmamıştır. Bu seçilmiş küçük Girit örneklemi, Türkiye’deki bütün kolonilerin bakım çizelgesi değildir. ## Gözün Görmediği Yön İngiltere’deki Hawk Conservancy Trust’ta barındırılan iki erişkin Kızıl Akbaba ile Gyps africanus türünden iki erişkin üzerinde 2012’de yayımlanan araştırma, gözlerin çevrede hangi yönleri görebildiğini ölçmüştür. İki türün benzer sonuçları birlikte değerlendirilmiştir. Baş aşağı eğilip yerde besin arandığında geniş bir alan görülebilirken, uçuşun ön yönü kör alana denk gelebilir. Araştırmacılar bu yapının türbin çarpışmalarına yatkınlığı açıklamaya yardım edebileceğini belirtmiştir. Çalışma gerçek çarpışmaların tüm nedenlerini sınayan bir arazi deneyi değildir; dört esaret altındaki kuşun görme alanı ölçümleriyle uçuş görüntülerinin değerlendirilmesine dayanır.

Ak Kuyruklu Kartal

Haliaeetus albicilla

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Geniş dikdörtgene yakın kanatlar, kısa kuyruk ve iri gaga; gençte beyaz kuyruk beklenmez.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Kuyruklu Kartal (Haliaeetus albicilla; White-tailed Eagle) iri gagası, çok geniş kanatları ve kısa kuyruğuyla tanınır. Erişkinde sarı gaga, açık baş-boyun ve beyaz kuyruk vardır. Gençte koyu gaga ve kuyruk bu erişkin desenini göstermez.

Genel Görünüm ve Duruş

Kahverengi gövdeli, ağır yapılıdır. Erişkinin başı soluk bejdir; mutlaka bembeyaz baş beklenmez.

Kısa kuyruk açıldığında kama biçimindedir. Beyazlık kuyruk tüylerindedir; kuyruk altındaki koyu örtü tüyleri aynı bölüm değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer renkler taşır; dişi daha iridir. Tek kuşun fotoğraftaki büyüklüğü güvenli eşey ölçütü değildir.

Genç koyu kahverengi, koyu gagalı ve koyu gözlüdür. Açık bej lekeler gövdeyi ve kanat örtülerini alacalandırabilir; kuyruk tüylerinin açık merkezleri koyu kenarlıdır. Erişkin görünümü yıllarla gelişir. Ara giysilerde kuşun kesin yaşı her zaman belirlenemez.

Uçuşta Görünüm

Geniş kanatlar, ayrılan uç tüyleri, öne çıkan iri baş ve kısa kuyruk uçuşta birlikte aranır. Erişkinin beyaz kuyruğu kahverengi kanatlarla karşıtlık yapar; gençte bu karşıtlık bulunmaz.

Ses ve Davranış

Uyarısı güçlü “kiyok” veya “kuik” benzeri seslerdir. Hızlı “vuak” dizileri havlamayı andırır; yavrunun ince besin isteme sesi farklıdır. Üreme dışında çoğunlukla sessizdir.

Karıştırılabilecek Türler

Kaya Kartalının (Aquila chrysaetos) kuyruğu görece uzun, ensesi altın-kızıl kahverengidir. Gençte kanat teleklerinin ve kuyruğun beyaz tabanları koyu uçlarla çevrilidir. Ak Kuyruklunun kısa kuyruğu, iri başı ve geniş kanatları koyu gençte de karşılaştırılır.

Kızıl Akbaba (Gyps fulvus; Griffon Vulture) geniş kanatlı, kısa kuyrukludur; ancak uzun ince boynu, küçük açık başı ve boyun yakası farklıdır. Ak Kuyruklu Kartalın bütünüyle tüylü iri başı ve derin gagası vardır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Finlandiya Lapland’ında 2020’de yayımlanan çalışmada 113 yuva bölgesinin çevresi 221 rastgele alanla karşılaştırıldı. Yuvaların 10 kilometre çevresinde göl, turbalık ve bataklıkların payı daha yüksekti. Bu modelleme Türkiye için ölçülmüş bir yuva çevresi veya zorunlu alan sınırı değildir.

Yuva Yeri

İri ağaçta veya kıyı kayalığında dal yuvası kurar; içini ot, yosun ve benzeri malzemeyle döşer. Çiftin dönüşümlü kullandığı yuvalar olabilir; eski dal yığını tek başına etkin yuva sayılmaz.

BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik yumurta sayısı iki, bildirilen aralık 1–3’tür. İki ebeveyn kuluçkaya katılır; süre 38 gün, yavrunun uçabilir duruma gelişi 70–75 gün verilir. Bunlar Türkiye’de ayrıca ölçülmüş üreme süreleri değildir. Aktif yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Deniz kıyısında kaya, iç sularda iri ağaç üzerinde uzun süre sessizce tüneyebilir. Yalnız gökyüzünü tarayan gözlemci böyle bir kuşu kaçırabilir.

Dünya Yayılışı

Groenland, İzlanda ve Avrupa’dan Asya üzerinden Kamçatka ve Japonya’ya uzanır. Deniz kıyılarıyla büyük nehirler, göller ve baraj gölleri kullanılır. Avrupa’da dağılımı parçalıdır; kuzey ve Baltık çevresinde yoğunlaşır.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi Türkiye için 2002–2012’de 20–40 üreyen çift, 2013–2019’da 5–20 kış bireyi tahmini verir. Dönemleri ve birimleri farklı bu sayılar toplanmaz veya 2026 sayımı sayılmaz. Türkiye eğilimi için veri yetersizdir; tek kuş gözlemi yuva kanıtı değildir.

Göç Yolculuğu

Avrupa’nın çoğunda yerleşiktir; kuzey ve kuzeydoğu topluluklarında göç görülür. Gençler daha geniş alanlara dağılabilir. EURING/CMS atlasında İsrail’de işaretlenmiş bir gencin ertesi yaz Türkiye’nin Karadeniz kıyısında yeniden görülmesi anlatılır. İki karşılaşma aradaki yolu veya bütün türün zorunlu rotasını göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Balık, kuş, memeli ve leşten yararlanır. Roy Dennis Vakfının Güney İngiltere’de yeniden yerleştirilen kuşları izlediği projede kalıntı, dışkı topağı, kamera ve saha gözlemleri birlikte kullanılır. Gençlerde leş önemlidir; üreme yaşındaki kuşlarda balık payı artar. Bu kurumsal proje sonucu bütün Türkiye kuşlarına aynı besin oranını vermez.

Nasıl Avlanır?

Su yüzeyine alçaktan yaklaşarak balığı ayaklarıyla yakalayabilir. Başka kuşun yakaladığı besini alması da bildirilmiştir.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Finlandiya Lapland’ının 2020 çalışmasında 45 yuva bölgesinden 763 hayvana ait besin kalıntısı tanımlandı. Çoğu veri 2017–2018’den, ek kayıtlar 1993–2013’tendi. Çevrede göl ve sulak alan arttıkça balık kalıntılarının payı yükseldi. Ren geyiği yavrusu kalıntıları ise hayvanın kartal tarafından öldürüldüğünü göstermedi; av ile leşten yararlanma bu yöntemle kesin ayrılmadı. İskoçya’da 1998–2017 üreme dönemlerini inceleyen, 2023’te yayımlanan çalışma 92 yuva bölgesinden 293 örnekte 11.375 besin kalıntısı tanımladı. Kıyı bölgelerinde deniz kuşları ve balıklar önemliydi. Yuvadan kalıntı toplama küçük veya yumuşak avı ve balığı eksik gösterebilir; kalıntı oranları bütün yılın tüketim oranları değildir. Bu çalışma hem yerel besin çeşitliliğini hem yöntemin sınırını gösterir. İskoçya’nın Rum Adası’ndaki yeniden yerleştirme 1975’te başladı. Güney İngiltere’nin 2019’da başlayan ayrı projesinde 2023’te doğada büyüyüp uçan ilk yavru kaydedildi. Bunlar uzman ekiplerin izlediği iki ayrı koruma programının tarihli sonuçlarıdır.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...