Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Kızıl Akbaba
Gyps fulvus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Çok geniş kanatlar, kanatlara göre küçük görünen baş ve kısa kuyruk Kızıl Akbabanın ilk tanı işaretleridir. Renk ve yaş özellikleri de birlikte incelenir.
Genel Görünüm ve Duruş
Uzun boyun, ince beyazımsı hav tüyleriyle kaplıdır. Dibinde kabarık bir tüy yakası bulunur. Gaga güçlü ve kanca uçludur.
Göğüs ve karın sıcak kızıl-kahverengi, sırt ve kuyruk kökü kum kahverengisidir. Kuyruk koyu kahverengi-siyah görünür.
Uçurum raflarında toplu yuvalar kurar. Vadiler ve dağ yamaçları üzerinde gevşek topluluklar halinde süzülürken yükselen hava akımlarını kullanır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi benzer tüy desenini taşır. İrilik veya yakanın kabarıklığına bakmak, tek kuşun eşeyini güvenilir biçimde belirlemeye yetmez.
Gençte yaka kahverengi ve sivri tüylüdür; gövde tüyleri de dar ve sivri uçlu, alt taraf açık beneklidir. Erişkinde yaka beyaz, gövde tüyleri daha yuvarlak uçludur. Gençte gaga ve göz koyu; erişkinde gaga gri-beyaz, göz açık kahverengidir. Ara yaşlarda eski ve yeni uçuş tüyleri karışır. Uzman rehber, gaga, göz ve yaka renginin tek başına kesin yıl yaşını vermediğini özellikle belirtir; gelişim bireyler arasında değişir.
Uçuşta Görünüm
Uzun, çok geniş kanatlarını süzülürken hafif V biçiminde tutabilir. Kuyruk kısadır. Erişkinde kanadın arka kenarı daha düzgün, gençte dişli görünür; gençlerin kuyruğu da erişkine göre daha uzundur.
Kanatların açık kahverengi küçük tüyleri, koyu uçuş tüyleriyle karşıtlık oluşturur. Bu geniş iki tonlu yüzey, özellikle iyi ışıkta seçilir. Gökyüzüne karşı kararan bir kuşta kanat, baş ve kuyruk oranlarına da bakılır.
Ses ve Davranış
Genellikle sessizdir. Leş veya tünek yeri üzerindeki çekişmelerde boğazdan gelen kaba sesler ve üflemeyi andıran tıslamalar çıkarır.
Karıştırılabilecek Türler
Kara Akbaba, Aegypius monachus, çok daha koyu ve tekdüze kahverengi görünür. Gaga koyu, boyun yakası da koyudur. Gençleri erişkinden bile daha koyu olabilir. Bu karşılaştırmada genel renk, baş ve boyun görünüşüyle birlikte kullanılmalıdır.
Sakallı Akbaba, Gypaetus barbatus, uzun ve sivri kanatları ile uzun kama kuyruğuyla ayrılır. Erişkinde açık baş, koyu yüz bandı ve gaga yanındaki sakal tüyleri seçilir. Gençleri koyu olsa da uzun kanat-kuyruk oranı sürer.
Küçük Akbaba, Neophron percnopterus, daha küçüktür. Erişkinde açık gövdeyle siyah uçuş tüyleri güçlü karşıtlık verir; yüz sarı ve tüysüzdür. Kama kuyruğu vardır. Genç kuş kahverengi olabilir; bu yüzden yalnız erişkinin siyah-beyaz renkleri aranmaz.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Açık araziyle çevrili uçurum ve sarp kayalıklar üreme ortamıdır. Kaya rafları ve oyuklar yuva için korunmuş yerler sağlar. Besin ararken çevredeki geniş açık arazilere çıkabilir.
Yuva Yeri
Yuva çoğunlukla kaya rafı veya mağara benzeri bir oyuktadır. Dal, ot ve yün gibi malzemelerden sığ bir platform kurulur. İspanya için SEO/BirdLife uzman hesabında tek yumurta, iki eşin paylaştığı 48–54 gün kuluçka ve 110–115 günlük uzun yavru gelişimi anlatılır. Bakım, genç uçabildikten sonra da sürebilir. Bunlar Türkiye’deki bütün yuvalar için sabit süreler değildir.
Günlük Alan Kullanımı
Yunanistan’ın Girit Adası’nda 1997–2000’de izlenen beş kolonideki kuşların gün içindeki etkinliği farklı hava koşullarında kaydedilmiştir. Üreme ve beslenme alanları farklı olduğundan ebeveynler yuvadan besin aramaya çıkar, bakım nöbetlerini paylaşır. Koloninin önünde uçan her kuşun aynı yuvaya ait olduğu düşünülemez.
Dünya Yayılışı
Yayılışı güneybatı ve güneydoğu Avrupa, Kuzey Afrika, Balkanlar, Türkiye ve Kafkasya’dan Orta Doğu ile Orta Asya’ya uzanır. Avrupa’nın üreyen kuşlarının büyük bölümü İber Yarımadası’ndadır. CMS’nin güncel tür hesabı küresel IUCN durumunu Asgari Kaygı olarak gösterir; bu, her bölgedeki nüfusun güvence altında olduğu anlamına gelmez.
Türkiye'deki Durumu
BirdLife’ın 2021 Avrupa Kırmızı Listesi ekinde Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 150–200 üreyen çift tahmini verilmiştir. Kayıt, sınırlı veriden yapılan çıkarıma dayanan kısmi kapsamlı bir tahmindir. Aynı tabloda 2012–2018 kısa dönem eğilimi yetersiz veriyle bilinmiyor olarak gösterilir. Bunlar günümüzün eksiksiz Türkiye sayımı değildir.
Göç Yolculuğu
Bazı topluluklar yerleşik, bazıları uzun mesafeli göçmendir. Avrupa’daki genç ve erişkin olmayan kuşların Afrika’ya uzanan hareketleri de bildirilmiştir. Aynı türün bütün yaş ve bölgeleri için tek rota çizilemez; Türkiye’de görülen bir kuşun nereden geldiği, yalnız bulunduğu noktadan anlaşılmaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Leşle beslenmeye özelleşmiştir. Koyun, keçi ve yabani toynaklılar gibi büyük memelilerin ölülerini kullanır; yumuşak dokularını güçlü gagasıyla parçalar. Sağlıklı bir hayvanı kovalamak, olağan beslenme yöntemi değildir.
Nasıl Avlanır?
Besini başlıca görerek bulur. Kargalar ve başka leşçillerin hareketini, akbabaların leşe doğru inişini izleyebilir. Bu davranış, henüz hayvan ölüsünü görmemiş kuşların da alana yönelmesine yardım eder. Bulunan besin çevresinde kısa sürede kalabalık oluşabilir.
İlginç Bilgiler
## Yavru Bakımını Nasıl İnceleriz? Yunanistan’ın Girit Adası’ndaki 1997–2000 araştırmasında yavru bakımı için bir koloniden beş çift ayrıntılı izlenmiştir. İlk haftalarda ebeveynler yavruyu ağızlarına geri getirdikleri besinle beslemiş; bazen bunu yuva tabanına bırakmıştır. Yavru büyüdükçe yalnız kaldığı süre artmıştır. Araştırma, her ebeveynin her gün aynı sayıda besleme yaptığı bir düzen göstermemiştir. Besleme miktarı, erişkinin kursağının dolgunluğundan dolaylı hesaplanmıştır; yavrunun yediği her lokma tartılmamıştır. Bu seçilmiş küçük Girit örneklemi, Türkiye’deki bütün kolonilerin bakım çizelgesi değildir. ## Gözün Görmediği Yön İngiltere’deki Hawk Conservancy Trust’ta barındırılan iki erişkin Kızıl Akbaba ile Gyps africanus türünden iki erişkin üzerinde 2012’de yayımlanan araştırma, gözlerin çevrede hangi yönleri görebildiğini ölçmüştür. İki türün benzer sonuçları birlikte değerlendirilmiştir. Baş aşağı eğilip yerde besin arandığında geniş bir alan görülebilirken, uçuşun ön yönü kör alana denk gelebilir. Araştırmacılar bu yapının türbin çarpışmalarına yatkınlığı açıklamaya yardım edebileceğini belirtmiştir. Çalışma gerçek çarpışmaların tüm nedenlerini sınayan bir arazi deneyi değildir; dört esaret altındaki kuşun görme alanı ölçümleriyle uçuş görüntülerinin değerlendirilmesine dayanır.
Arı Şahini
Pernis apivorus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Arı Şahini (Pernis apivorus; European Honey Buzzard), küçük ve öne uzanan başı, belirgin ince boynu ve uzun kuyruğuyla tanınan bir gündüz yırtıcısıdır. Gövdesi açık, koyu veya kızıl tonlarda olabilir; siluet ve tüy deseni birlikte değerlendirilir.
Genel Görünüm ve Duruş
Tünemiş kuşta da ince baş ve gaga dikkat çeker. Dallarda veya yerde rahatça yürüyebilir; besin araması gökyüzüyle sınırlı değildir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkin erkekte baş çoğunlukla gri, dişide kahverengidir. Erişkinin gözü sarı, gaga dibindeki yumuşak bölüm koyu gri-mavidir. Gençte göz koyu, gaga dibi sarıdır. Genç kuşun açık veya koyu giysisi tek başına eşeyini göstermez.
Gençte kuyruk bantları erişkinin düzeninden farklı olabilir. Bazılarında erişkine benzeyen veya çok silik bantlar bulunur. Yaş değerlendirmesinde bu değişkenlik ile göz ve gaga dibi birlikte dikkate alınır.
Uçuşta Görünüm
Erişkinin kuyruğunda genellikle uç yakınında bir koyu bant, köke yakın iki bant bulunur. Koyu bilek lekesi kanadın altındadır. Süzülürken kanatlar çoğunlukla gövde düzeyinde, uçları biraz aşağıda tutulur; tek anlık duruş kesin ölçüt değildir.
Ses ve Davranış
İnce, dalgalanan ıslığı üreme alanına yerleşirken daha sık, yuvalama ilerledikçe daha seyrek duyulabilir. Yuva yakınında rahatsız edildiğinde çağrı sertleşebilir. Ses almak için yuvaya yaklaşılmaz.
Karıştırılabilecek Türler
Şahin (Buteo buteo; Common Buzzard), daha iri başlı ve kısa boyunlu görünür; kuyruğu da daha kısadır. Arı Şahininin öne çıkan küçük başı ve uzun kuyruğu ayırmaya yardım eder.
Küçük Kartal (Hieraaetus pennatus; Booted Eagle), açık giyside beyazımsı gövde ve kanat örtüleriyle koyu uçuş tüyleri arasında belirgin karşıtlık gösterir. Koyu giyside aynı açık gövde görülmez.
Tepeli Arı Şahini (Pernis ptilorhynchus; Crested Honey Buzzard, ayrıca Oriental Honey-buzzard) zor bir benzeridir. AlUla rehberinde daha geniş kanat, altı belirgin uç tüyü ve daha kısa kuyrukla ayrılır; Arı Şahininde genellikle beş uç tüy belirgindir. Tüyler kapalıysa bu sayı güvenle okunamaz; yalnız tepelik izlenimi yeterli değildir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üremede olgun ormanlara, beslenmede çevredeki açıklıklara gereksinim duyar. Yaprak döken, iğne yapraklı ve karışık ormanları; besin ararken çayır ve otlakları kullanır.
Yuva Yeri
Uygun eski dal yuvasını kullanabilir veya ağaçta yenisini yapabilir. İçindeki yapraklı sürgünler yuvalama boyunca yenilenir.
BTO’nun Avrupa kaynaklarına dayanan uzman derlemesinde tipik yumurta sayısı 2, kuluçka 30–35 gün, yavrunun uçabilir duruma gelmesi 40–44 gündür. Kuluçkayı çoğunlukla dişi üstlenir; erkek de katılabilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş ortalamalar değildir.
Günlük Alan Kullanımı
İstanbul Boğazı’ndaki 2006 araştırmasında, kuşların yamaçlardaki yükselen havadan yararlanırken hem dönerek hem düz süzüldüğü anlatılır. Bu nedenle kuşlar aynı yönde düz bir çizgi izlemek zorunda değildir; sayımda hareket yönünü takip etmek önemlidir.
Dünya Yayılışı
Üreme yayılışı Avrupa’dan batı Asya’ya, İran ve Sibirya’ya kadar uzanır; Türkiye de bu coğrafyadadır. Kışın temel yayılışı Sahra’nın güneyindeki Afrika’dır.
Türkiye’deki Durumu
Üner ve arkadaşlarının İstanbul Boğazı’nda 18 Mart–31 Mayıs 2006 araştırmasında, 72 sayım gününde toplam 538 saatlik gözlemle 9.085 Arı Şahini sayılmıştır. Nokta, Sarıyer ile Rumelifeneri arasındaki Keskin Viraj’dır. İlk kuş 12 Nisan’da görülmüş, yoğun geçit 30 Nisan’dan sonra başlamıştır. Üç gün sayım yapılamamış, hava bazı gözlem saatlerini sınırlamıştır. Bu sayı Türkiye’nin toplam üreyen kuş sayısı değildir.
Göç Yolculuğu
İsveç’in güneybatısında 1997–2000’de verici takılan kuşları inceleyen araştırmada, izlenen altı erişkin Cebelitarık üzerinden Afrika’ya geçmiştir. Üç gencin yolları daha farklıdır; seyrek konumlar nedeniyle bazılarının deniz geçiş yeri kesinleşmemiştir. Bu küçük örneklem Türkiye’deki bütün Arı Şahinleri için aynı göç çizgisini sağlamaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Yaban arısı yuvalarındaki gelişmekte olan yavruları yer: yumuşak gövdeli larvalar ile erişkin böceğe dönüşüm evresindeki pupaları peteklerle alabilir. Başka iri böcekleri, bazen kurbağa, küçük sürüngen ve kuşları da tüketir. Temel besini bal değildir.
Nasıl Avlanır?
Güçlü ayaklarıyla toprağı eşeleyip gömülü böcek yuvasına ulaşır. Göz ve gaga çevresindeki sert tüyler korunmaya yardım eder; burun delikleri dar yarıklardır. Bunlar tam bağışıklık sağlamaz. Petek parçaları yerinde yenebilir veya yavruya taşınabilir; iki ebeveyn de yavru besler.
İlginç Bilgiler
## Kanatlarını Sırtı Üzerinde Hareket Ettirme Erkeğin kur uçuşunda kanatlarını sırtının üzerine kaldırıp birkaç kez hareket ettirdiği, alkışa benzetilen bir gösteri görülebilir. ## Bir Geçiş Sayımının Kapsamı İstanbul Boğazı’ndaki 2006 çalışma tek noktanın görüş alanıyla sınırlıdır. Makale, bazı eski sayımlarda Arı Şahini ile Şahinin karıştırılmış olabileceğini belirtir. Geçmiş sayıları karşılaştırırken tarih, yöntem ve tür tanısı birlikte kontrol edilmelidir. ## Genç ile Erişkinin Farklı Yolları İsveç’in güneybatısındaki 1997–2000 kuşlarını inceleyen 2003 makalesi, yaşa bağlı yol farklarında deneyim, yön bulma ve uçuş koşullarını olası açıklamalar olarak tartışır. Hangisinin tek başına belirleyici olduğunu deneyle kanıtlamaz. Vericiler her gün çalışmadığından bağlantı çizgileri kesintisiz uçuş kaydı değildir. İsveç’in güneybatısındaki aynı 1997–2000 araştırmasında on kuşa verici takılmış, dokuzunun göçü değerlendirilebilmiştir. Bir erişkinle bağlantı üreme alanında kesilmiş; bir gencin Afrika’daki son varış noktası kesinleşmemiştir. Bağlantının kaybolması ölüm kanıtı değildir; örneklem ve eksik konumlar genellemeyi sınırlar.
