kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kızılbacak (Tringa totanus)
VS
Seçildi Küçük Sarıbacak (Tringa flavipes)

Kızılbacak

Tringa totanus

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Turuncu-kırmızı bacak; kırmızı tabanlı düz gaga; beyaz sırt kaması; geniş beyaz arka kanat kenarı

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kızılbacak, kahverengi gövdeli, görece dolgun bir kıyıkuşudur. Erişkinin turuncu kırmızı bacakları dikkat çeker. Ancak kızıl bacak başka türlerde de görülebilir; tanımada gaganın biçimi, vücut oranları ve kendiliğinden uçarken açılan kanat deseni birlikte kullanılır.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme giysisinde üst taraf koyu kahverengi ve desenlidir; açık alt tarafta, özellikle boyun ve göğüste koyu çizgi ve benekler artar. Üreme dışındaki erişkinin üst tarafı daha sade kahverengidir, göğüsteki desenler daha belirsizdir. Bu mevsim farkı, iki farklı tür görülüyormuş izlenimi verebilir.

Gaga düzdür; erişkinde tabanı turuncu kırmızı, ucu koyudur. Göz çevresinde ince açık bir halka bulunur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy görünümü benzerdir. Tüylerin koyuluğu veya bir fotoğraftaki büyüklük farkı, tek başına güvenilir eşey tayini sağlamaz. Yaş ve mevsim giysisini ayırmak daha yararlıdır.

İlk sonbaharındaki genç kuşun kanat örtü tüyleri açık benekli, kanadın gövdeye yakın uzun tüyleri açık ve koyu desenlidir. Bacakları sarımsı veya sönük turuncu, gaga tabanı daha mat olabilir. Tüy değiştirdikten sonra bazı gençlik işaretleri azalır; ikinci ilkbaharda yaşı anlamak bazen yalnız kalmış eski tüylerle mümkündür.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanadın arka bölümündeki geniş beyaz alan ve sırtta yukarı doğru uzanan beyaz kama belirgindir. Kuyruk ise ince koyu enine bantlar taşır; sırttaki beyazlığı tamamen desensiz beyaz bir kuyrukla karıştırmamak gerekir. Bu beyaz kanat alanı, benzer su çulluklarını ayırmada çok yararlıdır.

Ses ve Davranış

Çoğu zaman kendisi görülmeden sesi duyulur. Güçlü, ıslığı andıran çağrıları çevredeki kuşları da uyarabilir. Tedirgin olduğunda kuyruğunu aşağı yukarı oynatır; ardından havalanabilir. Bu sesli ve dikkatli davranış, sessizce duran bir kuşun renkleri kadar gözlem için yararlıdır.

Üreme dışındaki dönemde başka kıyıkuşlarıyla birlikte beslenebilir. Gelgit görülen kıyılarda sular yükselince gruplar bir araya gelebilir; su çekilince beslenmek için daha geniş alana yayılırlar.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Kızılbacak (Tringa erythropus), özellikle kış giysisinde karışabilir. Daha ince yapılı, uzun bacaklı ve daha uzun gagalıdır; gaganın ucu hafif aşağı eğilebilir. Kışın üst tarafı daha açık gri, yüzündeki kaş daha belirgindir. Kızılbacağın geniş beyaz kanat arka alanı onda bulunmaz. Kara Kızılbacağın siyaha yakın üreme giysisi, kış kuşunda aranacak bir işaret değildir.

Yeşilbacak (Tringa nebularia), yeşilimsi bacakları ve hafif yukarı kıvrılan gri gagasıyla ayrılır. Sırtında beyazlık vardır, fakat geniş beyaz kanat bandı yoktur.

Bataklık Düdükçünü (Tringa stagnatilis), daha narin yapılı, çok ince ve düz gagalıdır. Uzun bacakları soluk sarı veya yeşilimsi gri, göz önündeki açık kaşı belirgindir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üremede nemli çayırlar, bataklıklar ve suya yakın açık alanları kullanır. Yavruların saklanabileceği uzun otlarla, küçük hayvanları bulabilecekleri daha ıslak bölümlerin birbirine yakın olması önemlidir. Yalnız kısa, tekdüze bir çim örtüsü, bu iki ihtiyacı birlikte karşılamayabilir.

Yuva Yeri

Yuva yerde, otların arasında gizlenen sığ bir çukurdur; içi bitki parçalarıyla döşenir. BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı dört, iki eşin katıldığı kuluçka süresi 24 gün olarak verilir. Başka uzman hesapları 22–25 günlük süre bildirir; bütün yuvaların aynı gün açılması beklenmez. Bu değerler Türkiye’deki her yuvada ölçülmüş değişmez süreler değildir.

Yavrular çıktıktan kısa süre sonra yürüyüp kendi besinlerini toplayabilir, fakat henüz uçamaz. BTO’nun Britanya uzman derlemesi uçabilecek duruma gelme için 25–35 gün verir. Erken yuvadan ayrılmak ile uçabilmek aynı gelişim evresi değildir. Ot kümeleri aralanarak yuva ya da yavru aranmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında sığ tatlı sularda ve kıyı sulak alanlarında beslenir. Yumuşak çamur, suyun sığ kenarı ve açık kıyılar av aramasına olanak sağlar. Üreme yerindeki ot örtüsü ile beslenirken kullandığı açık çamur alanı aynı görünmek zorunda değildir.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı Avrupa’nın Atlantik kıyısı ve İzlanda’dan Asya üzerinden Çin’in kuzeydoğusuna uzanır. Kışın Avrupa, Afrika, Arap Yarımadası çevresi ve Asya’nın güneydoğusunda bulunur. Batıdaki bazı nüfuslar yerleşik veya kısmen göçmen, daha doğudakiler ise daha belirgin göçmendir.

Türkiye'deki Durumu

İzmir’deki Gediz Deltası araştırması, 2002’de 17–26, 2006’da 30–37 üreyen çift tahmin etti. Yazarlar, yüksek ikinci tahminin üreme davranışının daha iyi öğrenilmesiyle de ilişkili olabileceğini belirtti; iki sayı tek başına kesin nüfus artışı kanıtı değildir. 1990–2007 mevsim kayıtlarında tür dört mevsimde de bulundu, kışın daha kalabalıktı. Bu sonuçlar Gediz’e aittir ve Türkiye’nin bütün sulak alanlarına aynı sayılarla uygulanamaz.

Göç Yolculuğu

EURING’in Avrupa–Afrika Göç Atlası, halkalanan Kızılbacakların bağlantılarının bölgeye göre değiştiğini gösterir. İzlanda kuşları Britanya Adaları’na yönelirken, başka Avrupa nüfuslarının güneybatı Avrupa ve Afrika ile bağlantıları vardır. Doğu bölgesinin kayıtları azdır; doğu Avrupa Rusyası ile Orta Doğu arasındaki bağlantılar, Türkiye’deki her kuşa tek bir rota atamak için yeterli değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Üreme döneminde böcek, solucan ve örümcekler alır. Üreme dışındaki besinleri arasında küçük yumuşakçalar ve kabuklular, bazen de küçük balıklar bulunur. Bu mevsim farkı, nemli çayırlardaki besinlerle kıyı çamurunda bulunan hayvanların aynı olmadığını gösterir; tek bir avın görülmesi bütün besin listesini açıklamaz.

Nasıl Avlanır?

Çamurlu sığlıklarda gagasıyla yüzeydeki küçük avları toplar; yumuşak zemine gagasını sokarak da beslenir. Görerek yüzeyden toplamak ile gagayı zemine sokmak birlikte görülebilen yöntemlerdir. Bu nedenle yalnız tek bir beslenme hareketiyle sınırlanmaz.

İlginç Bilgiler

## Gerçek Yuva ve Deney Düzeneği İngiltere’nin Wash kıyısındaki dört tuzlu bataklıkta, 2013’te iki alandaki sekiz ve 2014’te diğer iki alandaki sekiz sığır GPS ile izlendi. Yuva çiğnenme deneyi ise 2013’te yalnız bir bataklıkta yapıldı: 30 noktaya, basıldığında kırılan diskler yerleştirildi. Bunlar gerçek yumurtalı Kızılbacak yuvaları değildi. Çalışma, sığır hareketiyle çiğnenme riskini karşılaştırıyordu; bütün gerçek yuvaların başarısını ölçmüyordu. ## Sığırların Yoğunlaştığı Yerler İngiltere’nin Wash kıyısındaki aynı 2013–2014 çalışmasında sığırlar alanlara eşit dağılmadı. Deniz setine yakın, zemini daha yüksek ve otlarla kaplı bölümlerde yoğunlaştılar; bunlar Kızılbacakların yuva için kullandığı yerlerle örtüşüyordu. Yalnız toplam sığır sayısını bütün bataklığın büyüklüğüne bölmek, yuvanın yakınındaki riski gizleyebilir. Yapay yuva deneyi bu ilişkiyi destekledi; gerçek yuvaların aynı oranda kaybedildiği sonucu çıkarılamaz. ## Bulgudan Yönetim Önerisine İngiltere’nin Wash kıyısındaki 2013–2014 araştırmasında öneri, otlatmayı her yerde kaldırmak değildi. Yazarlar, yuvaların etkin olduğu dönemde sığırları yuva bölgelerinden uzak tutmayı, otlatmayı geciktirmeyi veya alanları sırayla kullandırmayı önerdi. Bu bir yönetim önerisidir; bu çalışmada bütün seçeneklerin karşılaştırıldığı bir koruma deneyi yapılmadı. Türkiye’de uygulanacak takvim, yerel üreme dönemi ve bitki örtüsüyle ayrıca değerlendirilmelidir.

Küçük Sarıbacak

Tringa flavipes

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu VU
Arazide Teşhis İpucu
Büyük Sarıbacaktan daha küçük, ince gagalı ve hafif yapılıdır; uçuşta kanat çizgisi yoktur ve bacaklar kuyruğu aşar.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Küçük Sarıbacak, uzun sarı bacakları ve ince boynuyla zarif görünen bir kıyı kuşudur. Koyu renkli gagası ince ve düzdür; başının uzunluğuna yakın ya da biraz daha uzun görünür. Üst taraf gri-kahverengi, alt taraf açıktır.

Küçük Sarıbacak, Lesser Yellowlegs ve Tringa flavipes aynı türün adlarıdır. Alaska ile Kanada’da üreyen bu tür, Türkiye’de olağandışı bir konuktur.

Genel Görünüm ve Duruş

Küçük, yuvarlak baş ve dar göğüs; uzun bacaklarla birlikte hafif bir görünüm oluşturur. Sırt ve kanatlardaki açık benekler, çizgili boyun ve beyaz karın dikkat çeker. Benzer Büyük Sarıbacakla tüy deseni çok benzediğinden, renk yerine yapıya ağırlık verin.

Üreme görünümünde baş, boyun ve göğüsteki ince çizgiler daha belirgindir. Üreme dışında genel gri-kahverengi ton yumuşar, çizgiler azalır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin görünüşleri benzerdir. Kanada’nın 2020 uzman değerlendirmesi, hiçbir yaşta yalnız dış görünüşle güvenilir eşey ayrımı yapılamadığını belirtir.

Genç kuşun sırtında ince açık benekler, göğsünde daha silik ve dağınık çizgiler görülebilir. Baş tepesi çevresinden biraz daha koyu görünerek başa takkeli bir görünüm verebilir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta koyu kanatlar ile beyaz kuyruk üstü alan ve açık kuyruk birbirinden ayrılır. Bu beyazlık sırta doğru uzun bir kama oluşturmaz. Türkiye’nin ilk kayıt makalesinde kare biçimli olarak tarif edilir. Bacaklar kuyruk gerisine uzanır.

Uçuşu hafif ve rahattır. Kanatlar üzerinde belirgin açık bir kanat çizgisi beklenmez.

Ses ve Davranış

Sık duyulan çağrı tek ya da iki notalı, ıslığı andıran “tu” veya “tu-tu” biçiminde tarif edilir. Erkeğin kur uçuşundaki tekrarlanan çağrısı farklıdır ve üreme alanından uzakta daha seyrek duyulur.

Göç ve kışın başka kıyı kuşlarına karşı daha hoşgörülü olabilir; üreme alanında yuva yakınını güçlü biçimde savunur. Erkekler kur sırasında yükselip alçalan uçuşlar yapabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Büyük Sarıbacak (Tringa melanoleuca; Greater Yellowlegs), daha iri ve güçlü yapılıdır. Gagası baştan belirgin uzun, daha kalın ve çoğu kez hafif yukarı kıvrıktır. Küçük Sarıbacağın daha kısa, ince ve düz gagası yararlıdır. Aynı uzaklıktaki kuşları karşılaştırın; yalnız bacak rengini kullanmayın.

Bataklık Düdükçününün (Tringa stagnatilis; Marsh Sandpiper) gagası iğne gibi incedir. Beyaz kaşı ve gaga kökü çevresindeki açık tüyler dikkat çeker; bacakları donuk sarı veya yeşilimsi gri olabilir. Beyaz arka alanın biçimi de karşılaştırılır; yalnız ince gövde iki türü ayırmaz.

Orman Düdükçününün (Tringa glareola; Wood Sandpiper) açık kaşı göz arkasına daha belirgin uzanır. Bacakları sarımsı yeşil olabilir; beyaz kuyruk üstü alanı Küçük Sarıbacakla benzeşebilir. Küçük Sarıbacağın daha uzun bacaklarını ve kapalı kanadının daha fazla uzayan uçlarını da karşılaştırın.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Amerika’daki üreme alanlarında açık veya yarı açık kuzey ormanları, ıslak çayırlar, bataklıklar ve göletlerin yan yana bulunduğu yerleri kullanır. Yuva kuru zeminde olsa da beslenmek için yakındaki sulak alanlara gider.

Yuva Yeri

Yuva yerde, çoğunlukla kuru zemindeki sığ bir çukurdur; kuru ot ve yapraklarla az miktarda döşenir. Kütük, yanmış ağaç kökü veya dal yığınının yanında bulunabilir. Yuva aramak için çevresindeki örtüyü dağıtmayın.

Kanada’nın 2020 uzman değerlendirmesinde tipik yumurta sayısı dörttür; iki eşeyin paylaştığı kuluçka 22–23 gün sürer. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş yuva değerleri değildir.

Yuvadan çıkmak, uçmak ve bağımsızlaşmak ayrı aşamalardır. Michigan Üniversitesi uzman derlemesinde, Küçük Sarıbacak yavrularının birkaç saat içinde yuvadan çıktığı ve yaklaşık 22–23 günlükken uçabildiği anlatılır. Ebeveynler bu sırada korumayı sürdürebilir; dişi daha erken ayrılırsa erkek yavrularla kalabilir. Bu genel derleme, Türkiye’de ölçülmüş yavru gelişimi değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Göç ve kış döneminde tatlı veya acı su bataklıkları, göl ve gölet kenarları, çamurluklar ve su basmış tarlalarda bulunabilir. Geniş çıplak çamur alanlarından çok bitkili sığlıklarda rastlanması, türün beslendiği avları ararken göz önünde tutulmalıdır.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı Alaska’nın iç kesimlerinden Kanada üzerinden doğuda batı Labrador’a kadar uzanır. Kışlama alanları Amerika Birleşik Devletleri’nin güneyinden Karayipler’e ve Güney Amerika’nın güneyine kadar yayılır. Avrupa ve Batı Asya’daki olağandışı kayıtlar, ana Amerika yayılışını değiştirmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’nin ilk doğrulanmış kaydı, Samsun’daki Kızılırmak Deltası’nın Düden alanında 27 Kasım 2006’da yakalanıp halkalanan genç kuştur. Kaydı açıklayan İngilizce makale 2008’de yayımlandı. Bu bir üreme kaydı veya düzenli Türkiye göç yolu değildir; aynı kuşa ait görüntüler de birden çok ayrı kuş gibi sayılmamalıdır.

Göç Yolculuğu

Kuzey Amerika’daki farklı üreme yerlerinden gelen kuşlar güneye aynı yoldan gitmeyebilir. Alaska ve Kanada’da 2018–2020’de konum cihazıyla işaretlenen erişkinleri ele alan çalışma, doğu Kanada kuşlarının Atlantik yönündeki yolları daha fazla kullandığını gösterdi. Türkiye’deki bir konuğa bu örneklerin güzergâhı atanamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Sucul ve karasal böceklerle, ayrıca salyangoz, solucan, kabuklu ve küçük balıklarla beslenir. Kınkanatlılar, su böcekleri, yusufçuk yavruları ve uzun bacaklı sineklerin larvaları besinine girer. Amerika’daki uzman derleme, yaz besininde böceklerin ağırlık taşıdığını belirtir.

Nasıl Avlanır?

Sığ suda yürüyüp yüzeydeki veya yüzeye yakın avları gagalar. Bazen gaga ucunu su içinde sağa sola hareket ettirir. Uzun bacakların taşıdığı ince gövdeyi ve hızlı küçük av hamlelerini izleyin; kuşu besinle kendinize çekmeyin.

İlginç Bilgiler

## Benzerlik ve Akrabalık Birbirine benzemek en yakın akraba olmak demek değildir. Farklı düdükçün türlerinin DNA’sını karşılaştıran 2005 çalışmasında Küçük ve Büyük Sarıbacak, birbirinin en yakın iki kolu olarak çıkmadı. Araştırmacılar yanlış tür örneklemiş olma olasılığını da, ek bireylerin gen dizilerini karşılaştırarak kontrol etti. Sarı bacak rengi tek başına evrimsel akrabalık ağacını kurmaya yetmez. ## Bir Kuşun İki Yolculuğu Aynı kuş farklı yıllarda farklı yol kullanabilir. Alaska’nın Anchorage çevresinde üreyip Haiti’nin batısında kışlayan bir erkek, 2018–2019 ve 2019–2020 döngülerinde izlendi. Üreme ve kışlama yerleri benzer kalırken göçe çıkış zamanı ile izlediği yol değişti. Bu tek bireylik gözlem, türün her kuşunun her yıl yol değiştirdiğini kanıtlamaz. ## Farklı Sayımların Sınırları Kanada’nın 2020 değerlendirmesi, 1970–2019 üreme kuşu sayımlarına dayanan ülke eğiliminde belirgin azalmayı bildirir. Aynı rapor, göç sayımlarının farklı yılları ve başka alanları kapsadığını da gösterir. Bu yüzden iki izleme dizisinin yüzdeleri aynı örneklemmiş gibi birleştirilemez. Üreme, mola ve kışlama sulak alanları birlikte korunmalıdır; bir alandaki iyi sayım bütün yolculuğun güvenli olduğu anlamına gelmez. ## Av Bölgesinde Bulunmak Bir kuşun av baskısı olan bir bölgede bulunması, vurulduğunun doğrudan kanıtı değildir. Alaska ve Kanada’da 2018–2020’de işaretlenen 110 erişkinin 85’inden güneye göçte kullanılabilir takip verisi gelen çalışmada, doğu Kanada kuşları av bölgelerinde daha fazla bulunuyordu. Bu mekânsal çakışma riski gösterir; gerçek ölüm sayısı için ayrıca kanıt gerekir. Cihazın susması da tek başına ölüm demek değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...